CYP2C19
CYP2C19 to jeden z kluczowych enzymów z rodziny cytochromu P450, odpowiedzialny za metabolizm wielu leków stosowanych w praktyce klinicznej. Gen kodujący ten enzym charakteryzuje się znacznym polimorfizmem, co prowadzi do występowania w populacji osób o różnej aktywności metabolicznej: od metabolizerów ultraszybkich, przez osoby o normalnym metabolizmie, po metabolizerów wolnych.
Enzym CYP2C19 uczestniczy w biotransformacji około 10-15% wszystkich leków, w tym leków przeciwdepresyjnych (np. citalopram, escitalopram), inhibitorów pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol), leków przeciwpadaczkowych (diazepam), leków przeciwpłytkowych (klopidogrel) oraz wielu innych substancji leczniczych. Jego zmienność genetyczna ma istotne implikacje kliniczne, wpływając na skuteczność i bezpieczeństwo farmakoterapii.
Szczególne znaczenie kliniczne polimorfizm CYP2C19 ma w przypadku stosowania klopidogrelu – leku przeciwpłytkowego, który jest prolekiem wymagającym aktywacji przez CYP2C19. U pacjentów będących wolnymi metabolizerami (z allelem CYP2C19*2 lub CYP2C19*3) efekt przeciwpłytkowy jest słabszy, co zwiększa ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Z tego powodu badania farmakogenetyczne oznaczające genotyp CYP2C19 mogą być pomocne w personalizacji terapii u wybranych grup pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Falcimar 250 mg + 100 mg
Produkt leczniczy Falcimar, zawierający 250 mg atowakwonu i 100 mg proguanilu chlorowodorku, wykazuje liczne istotne klinicznie interakcje farmakokinetyczne, głównie dotyczące obniżenia stężenia atowakwonu w osoczu. Antybiotyki z grupy ryfamycyn, takie jak ryfampicyna i ryfabutyna, zmniejszają stężenie atowakwonu odpowiednio o około 50% i 34%, co znacząco obniża skuteczność terapeutyczną. Podobny efekt obserwuje się przy jednoczesnym stosowaniu metoklopramidu (spadek o około 50%) oraz leków przeciwretrowirusowych, w tym efawirenzu i wzmocnionych inhibitorów proteazy, które mogą obniżyć stężenie atowakwonu nawet do 75%. Tetracyklina również powoduje spadek stężenia atowakwonu, choć stopień tego obniżenia nie jest precyzyjnie określony. Atowakwon wpływa także na farmakokinetykę indynawiru (spadek Cmin o 23%, 90% CI 8-35%) oraz zwiększa stężenie etopozydu i jego metabolitu u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną, co wymaga szczególnej ostrożności i ewentualnej korekty dawkowania.
artemizyna, atowakwon z proguanilem, CYP2C19, działania niepożądane przewodu pokarmowego, efawirenz, etopozyd, fluwoksamina, indynawir, inhibitor proteazy, INR, interakcja farmakokinetyczna, interakcja z alkoholem, karbamazepina, kotrimoksazol, lek przeciwwymiotny, metoklopramid, moklobemid, ośrodkowy układ nerwowy, ostra białaczka limfoblastyczna, pochodne kumaryny, profilaktyka przeciwmalaryjna, ryfabutyna, ryfampicyna, tetracyklina, warfaryna, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia żołądkowo-jelitowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Ritonavir Aurovitas 100 mg
Rytonawir (Ritonavir Aurovitas) wykazuje silne hamowanie izoenzymów cytochromu P450, głównie CYP3A4 oraz CYP2D6, co prowadzi do istotnych klinicznie zmian stężeń leków metabolizowanych przez te enzymy. Dodatkowo rytonawir hamuje glikoproteinę P oraz indukuje enzymy sprzęgające z kwasem glukuronowym i izoenzymy CYP1A2, CYP2C8, CYP2C9 i CYP2C19, co może skutkować zmniejszeniem stężeń niektórych leków. W praktyce klinicznej obserwuje się m.in. 64% wzrost AUC amprenawiru i 5-krotny wzrost Cmin przy jednoczesnym stosowaniu amprenawiru 600 mg 2x/dobę z rytonawirem 100 mg 2x/dobę. Interakcje z lekami takimi jak alprazolam, digoksyna czy feksofenadyna wymagają monitorowania stężeń i dostosowania dawek, zwłaszcza że efekt hamowania CYP3A4 i glikoproteiny P może ulegać osłabieniu w czasie. Rytonawir jest także podatny na indukcję metabolizmu przez leki takie jak delawirdyna, efawirenz, fenytoina, ryfampicyna oraz preparaty z dziurawca zwyczajnego, co może znacząco obniżać jego stężenie w surowicy i wymagać modyfikacji terapii.
alprazolam, amprenawir, benzodiazepina, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C8, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, dehydrogenaza alkoholowa, delawirdyna, digoksyna, dziurawiec zwyczajny, efawirenz, feksofenadyna, fenytoina, glikoproteina p, glikozyd nasercowy, hamowanie CYP3A4, hepatotoksyczność, Hypericum perforatum, inhibitor proteazy, inhibitor proteazy HIV, izoenzym, kwas glukuronowy, lek przeciwretrowirusowy, ryfampicyna, rytonawir, terapia HIV, toksyczność alkoholu, zawroty głowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Helicid Forte
Podczas terapii omeprazolem w postaci kapsułek dojelitowych należy wykluczyć chorobę nowotworową u pacjentów z objawami takimi jak znaczna utrata masy ciała, nawracające wymioty, dysfagia czy krwawe wymioty/smoliste stolce, gdyż omeprazol może maskować objawy nowotworowe. Interakcje farmakologiczne są istotne: jednoczesne stosowanie atazanawiru wymaga zwiększenia dawki atazanawiru do 400 mg z rytonawirem 100 mg i ograniczenia omeprazolu do 20 mg; omeprazol jako inhibitor CYP2C19 może osłabiać działanie klopidogrelu, dlatego ich łączna terapia jest niewskazana. Należy monitorować ryzyko poważnych reakcji skórnych (SJS, TEN, DRESS, AGEP) oraz ostrego zapalenia cewkowo-śródmiąższowego nerek (TIN), które wymagają natychmiastowego odstawienia leku i interwencji medycznej.
arytmia, arytmia komorowa, ból stawu, Campylobacter, chromogranina A, ciężka skórna reakcja niepożądana, CYP2C19, digoksyna, diuretyk, drgawka, dysfagia, działanie przeciwpłytkowe, guz neuroendokrynny, hematemeza, hipomagnezemia, inhibitor pompy protonowej, interakcja farmakokinetyczna, klopidogrel, krwawienie z przewodu pokarmowego, majaczenie, niedobór laktazy, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, nietolerancja galaktozy, nietolerancja laktozy, niewydolność nerek, objawy alarmowe, omeprazol, osteoporoza, ostra uogólniona osutka krostkowa, ostre zapalenie cewkowo-śródmiąższowe nerek, podostry toczeń rumieniowaty skórny, ryzyko złamania, Salmonella, smolisty stolec, tężyczka, toksyczna rozpływna martwica naskórka, utrata masy ciała, witamina B12, wymioty, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Interakcje leku – Pantoprazole Reig Jofre 40 mg
Pantoprazol REIG JOFRE w dawce 40 mg, podawany dożylnie, jako inhibitor pompy protonowej wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez podwyższenie pH żołądkowego oraz metabolizm przez enzymy cytochromu P-450 (głównie CYP2C19 i CYP3A4). Istotne klinicznie jest zmniejszenie biodostępności leków o pH-zależnym wchłanianiu, takich jak azole przeciwgrzybicze (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol), erlotynib oraz leki przeciwretrowirusowe (zwłaszcza atazanawir), co może prowadzić do obniżenia ich skuteczności terapeutycznej. Jednoczesne stosowanie pantoprazolu z atazanawirem jest przeciwwskazane. Ponadto, u pacjentów przyjmujących pochodne kumaryny (fenprokumon, warfaryna) zaleca się monitorowanie INR podczas rozpoczynania, zakończenia lub nieregularnego stosowania pantoprazolu ze względu na ryzyko zmian wartości protrombinowego wskaźnika znormalizowanego.
amoksycylina, antybiotyk, atazanawir, azole przeciwgrzybicze, choroba wątroby, choroba wrzodowa, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4, cytochrom P-450, czas protrombinowy, dehydrogenaza alkoholowa, diazepam, digoksyna, diklofenak, doustny środek antykoncepcyjny, eradykacja Helicobacter pylori, erlotynib, etynyloestriadol, fenprokumon, glibenklamid, glikoproteina p, inhibitor pompy protonowej, INR, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, kofeina, kwas solny, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwzakrzepowy, lewonorgestrel, metoprolol, metronidazol, naproksen, nifedypina, pH żołądkowe, piroksykam, pochodna kumaryny, pozakonazol, refluks żołądkowo-przełykowy, środek zobojętniający kwas żołądkowy, teofilina, warfaryna, zakażenie HIV, zapalenie błony śluzowej żołądka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Progastim
Stosowanie omeprazolu zawartego w produkcie Progastim wymaga szczególnej uwagi na potencjalne maskowanie objawów poważnych schorzeń przewodu pokarmowego, takich jak nowotwory żołądka, zwłaszcza przy symptomach: istotne niezamierzone zmniejszenie masy ciała, nawracające wymioty, dysfagia, wymioty krwiste czy smolisty stolec. Omeprazol wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne, m.in. z atazanawirem (konieczne dostosowanie dawki atazanawiru do 400 mg z rytonawirem 100 mg i ograniczenie omeprazolu do 20 mg) oraz klopidogrelem, którego jednoczesne stosowanie jest niewskazane ze względu na ryzyko zmniejszenia skuteczności klopidogrelu. Długotrwała terapia (>3 miesiące) może prowadzić do hipomagnezemii, wymagającej monitorowania stężenia magnezu, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących digoksynę lub diuretyki. Ponadto, omeprazol może obniżać wchłanianie witaminy B12, co jest istotne u pacjentów z ryzykiem niedoborów.
achlorhydria, arytmia komorowa, Campylobacter, chromogranina A, ciężkie skórne działania niepożądane, Clostridium difficile, CYP2C19, dysfagia, guz neuroendokrynny, hipomagnezemia, inhibitor pompy protonowej, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, niewydolność nerek, nowotwór przewodu pokarmowego, osteoporoza, ostra uogólniona osutka krostkowa, ostre zapalenie cewkowo-śródmiąższowe nerek, owrzodzenie żołądka, Salmonella, smoliste stolce, tężyczka, toczeń rumieniowaty skórny, toksyczna rozpływna martwica naskórka, witamina B12, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złamania kości - Leksykon leków
Interakcje leku – Axyven 37,5 mg
Wenlafaksyna (produkt leczniczy Axyven) wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie wenlafaksyny z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO), co może prowadzić do zespołu serotoninowego – ryzyko to jest wysokie przy stosowaniu nieodwracalnych, nieselektywnych IMAO (przerwa ≥14 dni między terapiami jest obowiązkowa), odwracalnych selektywnych IMAO-A (np. moklobemid) oraz odwracalnych nieselektywnych IMAO (np. linezolid). Ponadto, wenlafaksyna wchodzi w interakcje z lekami wpływającymi na układ serotoninergiczny (SSRI, SNRI, tryptany, lit, opioidy, ziele dziurawca), co również zwiększa ryzyko zespołu serotoninowego i wymaga ścisłej obserwacji pacjenta. Zaleca się unikanie spożywania alkoholu podczas terapii ze względu na nasilenie depresyjnego działania na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) oraz ryzyko pogorszenia zaburzeń psychicznych. Również jednoczesne stosowanie leków wydłużających odstęp QTc (np. chinidyna, amiodaron, tiorydazyna, erytromycyna, moksyfloksacyna) zwiększa ryzyko groźnych arytmii komorowych, w tym torsade de pointes, co stanowi przeciwwskazanie lub wymaga szczególnej ostrożności.
antagonista dopaminy, antybiotyk chinolonowy, antybiotyk makrolidowy, błękit metylenowy, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, demetylodiazepam, diazepam, doustny środek antykoncepcyjny, dziurawiec, efekt sedacyjny, haloperydol, imipramina, indynawir, inhibitor CYP3A4, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny, inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, itrakonazol, izoenzym cytochromu P450, ketokonazol, klarytromycyna, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwpsychotyczny, lek wydłużający odstęp QT, linezolid, metoprolol, moklobemid, nieodwracalny nieselektywny IMAO, odwracalny selektywny inhibitor MAO-A, rysperydon, suplement tryptofanu, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tryptan, układ serotoninergiczny, worykonazol, zespół serotoninowy, złośliwy zespół neuroleptyczny - Leksykon substancji czynnych
Lansoprazol – Interakcje
Lansoprazol, jako inhibitor pompy protonowej, wywiera istotny wpływ na farmakokinetykę wielu leków poprzez podwyższenie pH soku żołądkowego oraz modulację aktywności enzymów wątrobowych, zwłaszcza izoenzymów CYP2C19 i CYP3A4. Kluczowe interakcje obejmują znaczące zmniejszenie biodostępności atazanawiru (zmniejszenie AUC i Cmax o około 90% przy dawce lansoprazolu 60 mg/dobę i atazanawiru 400 mg), co stanowi przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania. Podobnie, lansoprazol obniża wchłanianie azolowych leków przeciwgrzybiczych (ketokonazol, itrakonazol), prowadząc do stężeń subterapeutycznych. W przypadku digoksyny obserwuje się wzrost jej stężenia w osoczu, co wymaga monitorowania i ewentualnej korekty dawki. Ponadto, lansoprazol może zwiększać ekspozycję na takrolimus nawet o 81%, co również wymaga ścisłej kontroli stężenia leku w osoczu.
atazanawir, biodostępność, CYP2C19, CYP3A4, cytochrom P-450, digoksyna, dysfagia, dziurawiec zwyczajny, ekspozycja ogólnoustrojowa, farmakokinetyka, fluwoksamina, glikoproteina p, glikozyd nasercowy, indeks terapeutyczny, inhibitor pompy protonowej, itrakonazol, ketokonazol, lansoprazol, lek przeciwgrzybiczny azolowy, lek zobojętniający, NLPZ, parametry farmakokinetyczne, pH soku żołądkowego, ryfampicyna, sukralfat, takrolimus, teofilina - Leksykon leków
Interakcje leku – Esopol 40 mg
Esomeprazol, jako inhibitor pompy protonowej i inhibitor enzymu CYP2C19, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez zmianę pH żołądka oraz hamowanie metabolizmu leków zależnych od CYP2C19. Szczególnie istotne są interakcje z inhibitorami proteaz, takimi jak atazanawir (zmniejszenie ekspozycji o około 75% przy dawce omeprazolu 40 mg) oraz nelfinawir (zmniejszenie ekspozycji o 36-39% i metabolitu M8 o 75-92%), co skutkuje przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania esomeprazolu z nelfinawirem i niewskazaniem z atazanawirem. Inne leki, takie jak metotreksat (zwiększenie stężenia), takrolimus (zwiększenie stężenia i konieczność monitorowania), digoksyna (wzrost biodostępności o 10-30%), ketokonazol, itrakonazol i erlotynib (zmniejszenie wchłaniania) również wymagają uwagi klinicznej. W przypadku leków metabolizowanych przez CYP2C19, takich jak diazepam (zmniejszenie klirensu o 45%), fenytoina (wzrost stężenia o 13%), worykonazol (wzrost Cmax o 15% i AUC o 41%), cylostazol i cyzapryd, konieczne jest monitorowanie i ewentualna modyfikacja dawkowania. Interakcje z warfaryną mogą prowadzić do wzrostu INR, co wymaga kontroli tego parametru.
amoksycylina, amprenawir, atazanawir i nelfinawir, chinidyna, cylostazol, CYP2C19, CYP3A4, cytochrom P450, cyzapryd, darunawir, diazepam, digoksyna, erlotynib, esomeprazol, farmakokinetyka i farmakodynamika, fenytoina, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy, INR, klarytromycyna, klopidogrel, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwwirusowy, lopinawir, metotreksat, naproksen, niewydolność wątroby, pochodna kumaryny, rofekoksyb, ryfampicyna, sakwinawir, takrolimus, warfaryna, worykonazol, ziele dziurawca - Leksykon leków
Interakcje leku – Lexapro 10 mg
Escytalopram, substancja czynna preparatu Lexapro, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie niebezpieczne są interakcje z nieodwracalnymi nieselektywnymi inhibitorami MAO, moklobemidem oraz linezolidem, które mogą wywołać zagrażający życiu zespół serotoninowy i są bezwzględnie przeciwwskazane. Również łączenie escytalopramu z lekami wydłużającymi odstęp QT (np. leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, niektóre przeciwpsychotyczne, antybiotyki i przeciwhistaminowe) jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko arytmii. Należy zachować ostrożność przy stosowaniu selegiliny (≤10 mg/dobę), opioidów (w tym tramadolu), tryptanów, leków obniżających próg drgawkowy oraz preparatów zawierających dziurawiec zwyczajny. Współistniejące stosowanie escytalopramu z lekami przeciwzakrzepowymi i NLPZ wymaga monitorowania parametrów krzepnięcia z uwagi na zwiększone ryzyko krwawień. Ponadto, leki powodujące hipokaliemię lub hipomagnezemię zwiększają ryzyko złośliwych arytmii.
cymetydyna, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4, dezypramina, doustny lek przeciwzakrzepowy, dziurawiec zwyczajny, escytalopram, ezomeprazol, flekainid, flukonazol, fluwoksamina, haloperydol, hipokaliemia, hipomagnezemia, inhibitor MAO, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, klomipramina, lanzoprazol, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwpsychotyczny, lek serotoninergiczny, linezolid, metoprolol, moklobemid, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nortryptylina, obniżenie progu drgawkowego, omeprazol, pochodna fenotiazyny, propafenon, rysperydon, selegilina, tiorydazyna, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tyklopidyna, wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy, złośliwa arytmia - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Flucorta 200 mg
Flukonazol charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną (~90%) oraz liniową farmakokinetyką, co umożliwia łatwą zmianę drogi podania bez zmiany ekspozycji na lek. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest w ciągu 0,5–1,5 godziny po podaniu na czczo, a stan stacjonarny osiągany jest po 4–5 dniach terapii, z możliwością przyspieszenia do 2 dni przy zastosowaniu dawki nasycającej. Lek wykazuje dobrą penetrację do tkanek i płynów ustrojowych, w tym do płynu mózgowo-rdzeniowego (80% stężenia osoczowego), skóry (stężenia w warstwie rogowej do 73 μg/g przy dawce 50 mg/dobę) oraz paznokci (4,05 μg/g po 4 miesiącach terapii 150 mg/tydzień). Flukonazol jest wydalany głównie przez nerki (80% w postaci niezmienionej), z okresem półtrwania około 30 godzin u dorosłych, co pozwala na dawkowanie raz na dobę lub raz na tydzień w wybranych wskazaniach.
AUC, biodostępność, CYP2C19, CYP3A4, dawka nasycająca, dializa otrzewnowa, farmakokinetyka liniowa, faza eliminacji, flukonazol, grzybica paznokci, grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, hemodializa, inhibitor CYP2C9, kandydoza pochwy, klirens kreatyniny, klirens leku, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn mózgowo-rdzeniowy, procedura nerkozastępcza, stan stacjonarny, stężenie w osoczu, warstwa rogowa, zaburzenie czynności nerek, zakażenie ośrodkowego układu nerwowego