Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Omeprazol, jako inhibitor pompy protonowej, może wchodzić w liczne interakcje z innymi substancjami leczniczymi poprzez różne mechanizmy. Interakcje te mogą mieć istotne znaczenie kliniczne i wymagać interwencji terapeutycznej, takiej jak zmiana dawkowania lub monitorowanie pacjenta.¹

Zmiana pH soku żołądkowego i wpływ na wchłanianie leków

Podstawowy mechanizm interakcji omeprazolu z wieloma lekami wynika ze zmniejszenia kwaśności soku żołądkowego. Zmiana pH treści żołądka może istotnie wpływać na biodostępność substancji czynnych, których wchłanianie jest zależne od pH środowiska.²

Interakcje poprzez wpływ na CYP2C19

Omeprazol jest umiarkowanym inhibitorem izoenzymu CYP2C19, który jednocześnie stanowi główny enzym metabolizujący sam omeprazol. W wyniku tego mechanizmu, leki będące substratami dla tego izoenzymu mogą być wolniej metabolizowane, co prowadzi do zwiększenia ich stężenia i potencjalnie – nasilenia działania terapeutycznego lub toksycznego.³

Wpływ omeprazolu na farmakokinetykę innych leków

Interakcje z lekami przeciwwirusowymi

Omeprazol wykazuje istotne interakcje z niektórymi lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HIV:

• Nelfinawir – jednoczesne stosowanie z omeprazolem jest przeciwwskazane. Omeprazol w dawce 40 mg raz na dobę zmniejsza średnią ekspozycję na nelfinawir o około 40%, a ekspozycję na jego czynny metabolit M8 nawet o 75-90%. Interakcja ta może wiązać się z hamowaniem aktywności CYP2C19.⁴
• Atazanawir – nie zaleca się jednoczesnego stosowania. Omeprazol w dawce 40 mg raz na dobę zmniejsza ekspozycję na atazanawir 300 mg/rytonawir 100 mg aż o 75%. Nawet zwiększenie dawki atazanawiru do 400 mg nie kompensuje tego efektu. Również przy mniejszej dawce omeprazolu (20 mg) ekspozycja na atazanawir 400 mg/rytonawir 100 mg jest zmniejszona o około 30%.⁵
• Sakwinawir – jednoczesne podawanie omeprazolu z sakwinawirem i rytonawirem powoduje znaczący wzrost (około 70%) stężenia sakwinawiru w osoczu, co jest zazwyczaj dobrze tolerowane przez pacjentów z HIV.⁶

Interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi

Omeprazol może wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi:

• R-warfaryna i inni antagoniści witaminy K – jako substraty CYP2C19 mogą być wolniej metabolizowane przy jednoczesnym stosowaniu omeprazolu, co prowadzi do zwiększenia ich ekspozycji ogólnoustrojowej i potencjalnie zwiększonego ryzyka krwawień.⁷
• Klopidogrel – wykazano istotną interakcję farmakokinetyczno-farmakodynamiczną pomiędzy klopidogrelem a omeprazolem. Omeprazol w dawce 80 mg/dobę zmniejsza ekspozycję na czynny metabolit klopidogrelu średnio o 46% oraz zmniejsza maksymalne hamowanie agregacji płytek średnio o 16%. Z przyczyn bezpieczeństwa, nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych leków.⁸
• Cylostazol – omeprazol w dawce 40 mg zwiększa Cmax i AUC cylostazolu odpowiednio o 18% i 26%, a dla jednego z jego głównych metabolitów wartości te wzrastają o 29% i 69%.⁹

Interakcje z lekami przeciwpadaczkowymi

Fenytoina – jako substrat CYP2C19 może osiągać wyższe stężenia przy jednoczesnym stosowaniu omeprazolu. Zaleca się kontrolowanie stężenia fenytoiny w osoczu w pierwszych dwóch tygodniach po rozpoczęciu leczenia omeprazolem oraz podczas dostosowywania dawki fenytoiny. Ponowna kontrola i ewentualne dostosowanie dawki są również zalecane przy zakończeniu terapii omeprazolem.¹⁰

Interakcje z lekami immunosupresyjnymi

Takrolimus – jednoczesne stosowanie omeprazolu może prowadzić do zwiększenia stężenia takrolimusu w surowicy. Zalecana jest dokładniejsza kontrola stężeń takrolimusu oraz parametrów funkcji nerek (klirens kreatyniny), z dostosowaniem dawkowania takrolimusu w razie potrzeby.¹¹

Interakcje z cytostatykami

Metotreksat – podczas jednoczesnego stosowania z inhibitorami pompy protonowej u niektórych pacjentów obserwowano zwiększenie stężenia metotreksatu. W przypadku stosowania dużych dawek metotreksatu należy rozważyć tymczasowe odstawienie omeprazolu.¹²

Interakcje z lekami przeciwgrzybiczymi

Stosowanie omeprazolu może istotnie wpływać na wchłanianie niektórych leków przeciwgrzybiczych:

• Ketokonazol i Itrakonazol – ich wchłanianie może być znacząco ograniczone z powodu podwyższonego pH żołądka, co prowadzi do zmniejszenia ich skuteczności klinicznej.¹³
• Pozakonazol – jednoczesne stosowanie z omeprazolem nie jest zalecane ze względu na istotne zmniejszenie wchłaniania leku przeciwgrzybiczego.¹⁴

Pozostałe istotne interakcje

• Digoksyna – omeprazol w dawce 20 mg na dobę zwiększa biodostępność digoksyny o około 10%. Chociaż objawy toksyczności digoksyny obserwowano rzadko, należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu omeprazolu w dużych dawkach, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku. Zaleca się monitorowanie działania terapeutycznego digoksyny.¹⁵
• Erlotynib – podobnie jak w przypadku pozakonazolu, należy unikać jednoczesnego stosowania erlotynibu z omeprazolem ze względu na znaczące zmniejszenie wchłaniania leku przeciwnowotworowego.¹⁶
• Diazepam – jako substrat CYP2C19 może podlegać wolniejszemu metabolizmowi podczas jednoczesnego stosowania z omeprazolem, co może prowadzić do zwiększonej ekspozycji systemowej.¹⁷

Wpływ innych leków na farmakokinetykę omeprazolu

Inhibitory CYP2C19 i/lub CYP3A4

Ponieważ omeprazol jest metabolizowany głównie przez enzymy CYP2C19 i CYP3A4, leki hamujące te enzymy mogą istotnie wpływać na jego metabolizm:

• Klarytromycyna i Worykonazol – te leki mogą hamować metabolizm omeprazolu, prowadząc do zwiększenia jego stężenia w surowicy. Worykonazol może nawet ponad dwukrotnie zwiększyć ekspozycję na omeprazol. Chociaż wysokie dawki omeprazolu są zazwyczaj dobrze tolerowane, dostosowanie dawki może być konieczne u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby lub przy długotrwałym leczeniu.¹⁸

Induktory CYP2C19 i/lub CYP3A4

• Ryfampicyna i Ziele dziurawca – substancje te, znane z indukowania aktywności enzymów CYP2C19 lub CYP3A4 (lub obu), mogą przyspieszać metabolizm omeprazolu, prowadząc do zmniejszenia jego stężenia w surowicy i potencjalnie obniżenia skuteczności terapeutycznej.¹⁹

Interakcje omeprazolu z alkoholem

Omeprazol jako inhibitor pompy protonowej nie wchodzi w bezpośrednie, istotne klinicznie interakcje z alkoholem etylowym. Jednakże, należy wziąć pod uwagę kilka istotnych kwestii przy równoczesnym stosowaniu:

• Alkohol może drażnić błonę śluzową żołądka, nasilając objawy choroby wrzodowej i refluksu żołądkowo-przełykowego, które są wskazaniami do stosowania omeprazolu
• Alkohol może osłabiać działanie ochronne błony śluzowej przewodu pokarmowego, co jest niekorzystne dla procesów gojenia wrzodów
• U pacjentów przyjmujących jednocześnie leki, które wchodzą w interakcje z omeprazolem (jak warfaryna, diazepam, fenytoina), spożywanie alkoholu może dodatkowo wpływać na metabolizm tych leków lub nasilać ich działania niepożądane
• Spożywanie alkoholu może wpływać na przestrzeganie zaleceń dotyczących przyjmowania leków, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności terapii omeprazolem

Z powyższych względów zaleca się ostrożność i ograniczenie spożycia alkoholu podczas terapii omeprazolem, szczególnie u pacjentów z chorobą wrzodową lub refluksem żołądkowo-przełykowym.

Tabela interakcji omeprazolu z innymi lekami