CYP2C19
CYP2C19 to jeden z kluczowych enzymów z rodziny cytochromu P450, odpowiedzialny za metabolizm wielu leków stosowanych w praktyce klinicznej. Gen kodujący ten enzym charakteryzuje się znacznym polimorfizmem, co prowadzi do występowania w populacji osób o różnej aktywności metabolicznej: od metabolizerów ultraszybkich, przez osoby o normalnym metabolizmie, po metabolizerów wolnych.
Enzym CYP2C19 uczestniczy w biotransformacji około 10-15% wszystkich leków, w tym leków przeciwdepresyjnych (np. citalopram, escitalopram), inhibitorów pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol), leków przeciwpadaczkowych (diazepam), leków przeciwpłytkowych (klopidogrel) oraz wielu innych substancji leczniczych. Jego zmienność genetyczna ma istotne implikacje kliniczne, wpływając na skuteczność i bezpieczeństwo farmakoterapii.
Szczególne znaczenie kliniczne polimorfizm CYP2C19 ma w przypadku stosowania klopidogrelu – leku przeciwpłytkowego, który jest prolekiem wymagającym aktywacji przez CYP2C19. U pacjentów będących wolnymi metabolizerami (z allelem CYP2C19*2 lub CYP2C19*3) efekt przeciwpłytkowy jest słabszy, co zwiększa ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Z tego powodu badania farmakogenetyczne oznaczające genotyp CYP2C19 mogą być pomocne w personalizacji terapii u wybranych grup pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Escitalopram LEK-AM 15 mg
Escitalopram, jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Przeciwwskazane jest łączenie go z nieodwracalnymi inhibitorami MAO (fenelzyna, tranylcypromina) – odstęp czasowy wynosi 14 dni po odstawieniu MAO przed rozpoczęciem escytalopramu i 7 dni po odstawieniu escytalopramu przed włączeniem MAO. Również odwracalne inhibitory MAO-A (moklobemid) i nieselektywne (linezolid) są przeciwwskazane ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego. Szczególną ostrożność wymaga stosowanie selegiliny (do 10 mg/dobę). Ponadto, escytalopram nie powinien być łączony z lekami wydłużającymi odstęp QT (np. leki antyarytmiczne klasy IA i III, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre antybiotyki i leki przeciwpsychotyczne) z uwagi na ryzyko arytmii. Interakcje z lekami serotoninergicznymi (tramadol, sumatryptan) mogą prowadzić do zespołu serotoninowego, a leki obniżające próg drgawkowy (np. bupropion, neuroleptyki) zwiększają ryzyko drgawek. Współistniejące stosowanie litu i tryptofanu wymaga monitorowania stężenia litu.
acenokumarol, bupropion, cymetydyna, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4, dezypramina, doustny lek przeciwzakrzepowy, dysfagia, dziurawiec zwyczajny, ezomeprazol, flekainid, flukonazol, fluwoksamina, haloperydol, hipokaliemia, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, klomipramina, lanzoprazol, lek przeciwarytmiczny, lek serotoninergiczny, linezolid, lit w psychiatrii, meflochina, metoprolol, moklobemid, nieodwracalny nieselektywny inhibitor MAO, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nortryptylina, obniżenie progu drgawkowego, omeprazol, propafenon, rysperydon, selegilina, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, sumatryptan, tiorydazyna, tramadol, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tryptofan, tyklopidyna, układ serotoninergiczny, warfaryna, wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Flukonazol Actavis
Flukonazol, jako lek przeciwgrzybiczy, wymaga szczególnej ostrożności w praktyce klinicznej, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby. W przypadku niewydolności nerek konieczna może być modyfikacja dawkowania. Flukonazol może wywoływać ciężkie hepatotoksyczne uszkodzenia wątroby, które nie korelują jednoznacznie z dawką czy czasem terapii, a objawy takie jak znaczna astenia, jadłowstręt, nudności, wymioty i żółtaczka wymagają natychmiastowego przerwania leczenia. Ponadto, lek może powodować niewydolność kory nadnerczy, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu prednizonu. W terapii należy uwzględnić ograniczoną skuteczność flukonazolu w leczeniu niektórych głębokich grzybic endemicznych oraz kryptokokoz o lokalizacji pozauśrodkowounerwowej, a także naturalną oporność niektórych gatunków Candida (np. C. krusei, C. auris) na ten lek.
AIDS, astenia, Candida, Candida albicans, Candida auris, Candida glabrata, Candida krusei, CYP2C19, CYP2C9, CYP3A4, flukonazol, grzybica endemiczna, grzybica skóry owłosionej głowy, halofantryna, hipokaliemia, histoplazmoza, jadłowstręt, kryptokokoza, kryptokokoza płuc, laktoza jednowodna, lek przeciwgrzybiczny, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność serca, nudności, ośrodkowy układ nerwowy, parakokcydioidomykoza, reakcja anafilaktyczna, sporotrychoza limfatyczno-skórna, terfenadyna, toksyczne uszkodzenie wątroby, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, wymioty, zaburzenie czynności nerek, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żółtaczka - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Omeprazol Biofarm
Omeprazol Biofarm wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z objawami sugerującymi chorobę nowotworową przewodu pokarmowego, gdyż może maskować symptomy i opóźniać diagnozę. W przypadku niezamierzonej utraty masy ciała, nawracających wymiotów, dysfagii, krwawych wymiotów lub smolistych stolców, konieczne jest wykluczenie zmian nowotworowych. Omeprazol w dawce nieprzekraczającej 20 mg może być stosowany z atazanawirem (400 mg) i rytonawirem (100 mg) pod ścisłą kontrolą kliniczną. Zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania omeprazolu i klopidogrelu ze względu na potencjalne interakcje, szczególnie u pacjentów kardiologicznych. Jako inhibitor CYP2C19, omeprazol może wpływać na metabolizm wielu leków, co wymaga dokładnej analizy farmakoterapii pacjenta.
achlorhydria, arytmia komorowa, atazanawir, Campylobacter, chromogranina A, cyjanokobalamina, CYP2C19, digoksyna, diuretyk, dysfagia, guz neuroendokrynny, hipomagnezemia, inhibitor pompy protonowej, klopidogrel, krwiste wymioty, majaczenie, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, omeprazol, osteoporoza, owrzodzenie żołądka, rytonawir, Salmonella, stolec smolisty, tężyczka, toczeń rumieniowaty skórny, witamina B12, zaburzenie rytmu serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złamanie kości - Leksykon substancji czynnych
Ezomeprazol – Interakcje
Ezomeprazol, jako inhibitor pompy protonowej, wpływa na farmakokinetykę wielu leków poprzez podwyższenie pH żołądka oraz hamowanie enzymu CYP2C19. Kluczowe interakcje obejmują znaczne zmniejszenie ekspozycji na inhibitory proteazy HIV, takie jak atazanawir (około 75% redukcja AUC, Cmax i Cmin) oraz nelfinawir (36-39% spadek stężenia i 75-92% metabolitu M8), co czyni jednoczesne stosowanie tych leków przeciwwskazanym. W przypadku sakwinawiru obserwuje się wzrost stężenia o 80-100%, wymagający monitorowania. Ezomeprazol wpływa także na leki przeciwzakrzepowe: może zwiększać INR u pacjentów na warfarynie oraz obniżać o około 40% ekspozycję na aktywny metabolit klopidogrelu, co wskazuje na konieczność unikania ich jednoczesnego stosowania. Ponadto, hamowanie CYP2C19 przez ezomeprazol prowadzi do zmniejszenia klirensu diazepamu o 45% i wzrostu stężenia fenytoiny o 13%, co wymaga monitorowania stężeń tych leków.
agregacja płytek krwi, atazanawir, choroba wrzodowa, cylostazol, CYP2C19, cytalopram, cytochrom P450, cyzapryd, darunawir, diazepam, digoksyna, dziurawiec, erlotynib, fenytoina, GERD, inhibitor CYP3A4, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy, INR, itrakonazol, izoenzym CYP2C19, ketokonazol, klarytromycyna, klopidogrel, lek przeciwzakrzepowy, lopinawir, metotreksat, nelfinawir, niewydolność wątroby, padaczka, pH żołądkowe, pochodna kumaryny, ryfampicyna, sakwinawir, takrolimus, warfaryna, worykonazol, zakażenie HIV - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Esomeprazole Zentiva
Ezomeprazol wymaga szczególnej ostrożności diagnostycznej, zwłaszcza w przypadku objawów sugerujących chorobę nowotworową, takich jak znaczny niezamierzony spadek masy ciała, nawracające wymioty, dysfagia, wymioty krwawe, smoliste stolce czy owrzodzenia żołądka, gdyż lek może maskować objawy nowotworu i opóźniać diagnozę. Stosowanie ezomeprazolu wiąże się z nieznacznym wzrostem ryzyka zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami Salmonella i Campylobacter, a także może prowadzić do zmniejszonego wchłaniania witaminy B12, szczególnie u pacjentów z niedoborami lub długotrwale leczonych. Długotrwała terapia (≥3 miesiące, często ≥1 rok) może powodować ciężką hipomagnezemię, objawiającą się zmęczeniem, tężyczką, majaczeniem, drgawkami, zawrotami głowy i zaburzeniami rytmu serca, co wymaga monitorowania stężenia magnezu, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących digoksynę lub diuretyki.
achlorhydria, atazanawir, bakterie Salmonella i Campylobacter, chromogranina A, CYP2C19, dysfagia, ezomeprazol, guz neuroendokrynny, hipochlorhydria, hipomagnezemia, inhibitor pompy protonowej, klopidogrel, osteoporoza, owrzodzenie żołądka, podostry skórny toczeń rumieniowaty, rumień wielopostaciowy, SCAR, stolec smolisty, tężyczka, toksyczna rozpływna martwica naskórka, witamina B12, wymioty nawracające, zaburzenia rytmu serca, zakażenie przewodu pokarmowego, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Interakcje leku – Topiramate Aurovitas 25 mg
Topiramat wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z innymi lekami, które mają istotne znaczenie kliniczne. Nie wpływa znacząco na stężenia większości leków przeciwpadaczkowych (LPP), z wyjątkiem fenytoiny, której stężenie może wzrosnąć u niektórych pacjentów (mechanizm: hamowanie CYP2C19). Fenytoina i karbamazepina obniżają stężenie topiramatu w osoczu, co wymaga dostosowania dawki. Kwas walproinowy nie zmienia stężenia topiramatu, ale ich skojarzone stosowanie może prowadzić do hiperamonemii, encefalopatii i hipotermii, co wymaga monitorowania i ewentualnego odstawienia jednego z leków. Topiramat zmniejsza skuteczność hormonalnych środków antykoncepcyjnych, powodując zależne od dawki obniżenie ekspozycji na etynyloestradiol o 18-30% (przy dawkach 200-800 mg/dobę), co wymaga stosowania dodatkowej metody antykoncepcji mechanicznej. Ponadto, topiramat może zmniejszać stężenia digoksyny (AUC o 12%), rysperydonu (AUC o 16-33%) oraz leków przeciwcukrzycowych (pioglitazon, glibenklamid, metformina), co wymaga monitorowania stężeń i kontroli klinicznej.
amitryptylina, CYP2C19, czas protrombinowy, deacetylodiltiazem, digoksyna, dihydroergotamina, diltiazem, dziurawiec zwyczajny, encefalopatia, etynyloestradiol, fenytoina, flunaryzyna, glibenklamid, haloperydol, hiperamonemia, hipokaliemia, hipotermia, hormonalny środek antykoncepcyjny, hydrochlorotiazyd, INR, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcje z alkoholem, kamica nerkowa, karbamazepina, kwas walproinowy, lek przeciwpadaczkowy, lit, metformina, N-demetylodiltiazem, nortryptylina, pioglitazon, pizotifen, propranolol, rysperydon, sedacja, stan stacjonarny, sumatryptan, warfaryna, wenlafaksyna, zaburzenie afektywne dwubiegunowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rosuvastatin Krka 15 mg
Rozuwastatyna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, wykazuje farmakokinetykę charakteryzującą się czasem do osiągnięcia maksymalnego stężenia (Cmax) około 5 godzin po podaniu doustnym oraz bezwzględną biodostępnością na poziomie około 20%, co wynika z intensywnego efektu pierwszego przejścia wątrobowego. Lek wykazuje wysokie powinowactwo do tkanki wątrobowej, z objętością dystrybucji około 134 l i wiązaniem z białkami osocza na poziomie około 90%, głównie z albuminami. Metabolizm rozuwastatyny jest ograniczony (około 10% dawki), głównie przez izoenzym CYP2C9, z mniejszym udziałem CYP2C19, CYP3A4 i CYP2D6. Metabolity N-demetylowane zachowują około 50% aktywności, natomiast pochodne laktonowe są klinicznie nieaktywne. Okres półtrwania eliminacyjnego wynosi około 20 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę, a średni klirens osoczowy to około 50 l/h (CV 21,7%). Eliminacja odbywa się głównie przez przewód pokarmowy (90% z kałem, w tym dawka wchłonięta i niewchłonięta), natomiast około 5% dawki jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej.
BCRP, bezwzględna biodostępność, cholesterol LDL, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, efekt pierwszego przejścia, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klirens osoczowy, liniowa farmakokinetyka, N-demetylacja, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, OATP-C, OATP1B1, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodna laktonowa, polimorfizm ABCG2, polimorfizm SLCO1B1, rozuwastatyna, skala Child-Pugh, synteza cholesterolu, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Cilostop 100 mg
Cilostazol w dawce 100 mg stosowany dwukrotnie na dobę u pacjentów z chorobą naczyń obwodowych osiąga stan stacjonarny w ciągu 4 dni. Farmakokinetyka wykazuje nieproporcjonalny wzrost Cmax cylostazolu i jego metabolitów, podczas gdy AUC rośnie proporcjonalnie do dawki. Okres półtrwania cylostazolu wynosi około 10,5 godziny. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie z udziałem enzymów CYP3A4 (dominujący), CYP2C19 i CYP1A2. Powstają dwa główne metabolity: dehydrocylostazol (4-7 razy silniejszy w hamowaniu agregacji płytek) oraz 4′-trans-hydroksycylostazol (ok. 20% aktywności związku macierzystego), oba o podobnym okresie półtrwania. Cilostazol wiąże się z białkami osocza w 95-98%, a metabolity również wykazują wysokie powinowactwo do białek (dehydrocylostazol 97,4%, 4′-trans-hydroksycylostazol 66%).
agregacja płytek, albumina, choroba naczyń obwodowych, cylostazol, CYP1A2, CYP2C19, CYP3A4, cytochrom P-450, dehydrocylostazol, enzymy mikrosomalne, enzymy wątrobowe, farmakokinetyka, indukcja enzymatyczna, interakcja farmakokinetyczna, klirens kreatyniny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Interakcje leku – Contix 40 mg
Pantoprazol, jako silny inhibitor pompy protonowej, znacząco podnosi pH żołądka, co wpływa na wchłanianie leków zależnych od kwaśnego środowiska. Szczególnie istotne są interakcje z azolami przeciwgrzybiczymi (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol), inhibitorami proteazy HIV (np. atazanawir), erlotynibem oraz pochodnymi kumaryny (warfaryna, fenprokumon). W przypadku inhibitorów proteazy HIV, jednoczesne stosowanie pantoprazolu może prowadzić do znacznego zmniejszenia biodostępności tych leków, co grozi nieskutecznością terapii przeciwwirusowej; zaleca się ograniczenie dawki pantoprazolu do 20 mg/dobę i ścisłe monitorowanie miana wirusa. Pochodne kumaryny wykazują zwiększenie INR i czasu protrombinowego, co wymaga regularnego monitorowania parametrów krzepnięcia. Ponadto, wysokie dawki metotreksatu (np. 300 mg) stosowane w onkologii i ciężkich postaciach łuszczycy mogą ulec kumulacji przy jednoczesnym stosowaniu pantoprazolu, co zwiększa ryzyko toksyczności i może wymagać czasowego odstawienia inhibitora pompy protonowej.
amoksycylina, atazanawir, azol przeciwgrzybiczny, choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4, czas protrombinowy, diazepam, dziurawiec zwyczajny, erlotynib, fenprokumon, fluwoksamina, glibenklamid, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, INR, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, metotreksat, metronidazol, nifedypina, P-glikoproteina, pantoprazol, pochodna kumaryny, pozakonazol, ryfampicyna, warfaryna, zapalenie błony śluzowej żołądka - Leksykon leków
Interakcje leku – Panprazox 40 mg
Pantoprazol, jako inhibitor pompy protonowej, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z lekami wymagającymi kwaśnego środowiska żołądkowego do prawidłowego wchłaniania, takimi jak azolowe środki przeciwgrzybicze (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol), erlotynib oraz inhibitory proteazy HIV (zwłaszcza atazanawir). Jednoczesne stosowanie pantoprazolu z tymi lekami może znacząco obniżyć ich biodostępność, co wymaga ograniczenia dawki pantoprazolu do 20 mg/dobę oraz ścisłego monitorowania stanu klinicznego pacjenta, np. miana wirusa HIV. Ponadto, pantoprazol może wpływać na farmakodynamikę leków przeciwzakrzepowych (warfaryna, fenprokumon), potencjalnie zwiększając wartości INR i czas protrombinowy, co wymaga regularnego monitorowania tych parametrów. Wysokie dawki metotreksatu (np. 300 mg) stosowane jednocześnie z pantoprazolem mogą prowadzić do wzrostu stężenia metotreksatu w osoczu, co wskazuje na konieczność rozważenia czasowego odstawienia IPP w trakcie terapii metotreksatem.
amoksycylina, atazanawir, azolowy środek przeciwgrzybiczy, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4, cytochrom P450, czas protrombinowy, demetylacja, diazepam, digoksyna, diklofenak, dziurawiec zwyczajny, erlotynib, etanol, etynyloestradiol, farmakodynamika, farmakokinetyka, fenprokumon, fluwoksamina, glibenklamid, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, INR, interakcja pantoprazolu z alkoholem, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, kofeina, lewonorgestrel, metoprolol, metotreksat, metronidazol, naproksen, nifedypina, P-glikoproteina, pH soku żołądkowego, piroksykam, pozakonazol, ryfampicyna, teofilina, warfaryna