marskość wątroby
Marskość wątroby to przewlekła, postępująca choroba, charakteryzująca się włóknieniem i przebudową architektoniki wątroby prowadzącą do upośledzenia jej funkcji. Proces ten jest konsekwencją długotrwałego uszkodzenia hepatocytów, co skutkuje zastępowaniem prawidłowej tkanki wątrobowej przez tkankę włóknistą i guzki regeneracyjne.
Główne przyczyny marskości to przewlekłe spożywanie alkoholu, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby (HBV, HCV), niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD), choroby autoimmunologiczne oraz zaburzenia metaboliczne. Objawy obejmują osłabienie, utratę masy ciała, żółtaczkę, wodobrzusze, encefalopatię wątrobową oraz nadciśnienie wrotne z możliwością krwawień z żylaków przełyku.
Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych (wskaźniki funkcji wątroby, markery włóknienia), obrazowych (USG, tomografia komputerowa, elastografia) oraz biopsji wątroby. Leczenie obejmuje eliminację czynnika etiologicznego, zapobieganie powikłaniom oraz leczenie objawowe. W zaawansowanych przypadkach jedyną opcją terapeutyczną pozostaje przeszczepienie wątroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Amiloryd – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Amiloryd, stosowany w preparatach złożonych Tialorid (5 mg amilorydu + 50 mg hydrochlorotiazydu) oraz Tialorid mite (2,5 mg amilorydu + 25 mg hydrochlorotiazydu), wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko hiperkaliemii, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek (stężenie mocznika >10 mmol/l, kreatyniny >130 µmol/l), cukrzycą oraz osób w podeszłym wieku. Regularne oznaczanie stężenia potasu w surowicy jest niezbędne, szczególnie na początku terapii i po ustaleniu dawki podtrzymującej. Hiperkaliemia może prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca, a w przypadku jej wystąpienia konieczne jest natychmiastowe odstawienie leku i wdrożenie terapii obniżającej potas. Preparaty te, mimo mniejszego ryzyka zaburzeń elektrolitowych niż same diuretyki tiazydowe, wymagają kontroli równowagi wodno-elektrolitowej, zwłaszcza przy wymiotach lub podawaniu płynów parenteralnych. Należy także zwrócić uwagę na ryzyko hipokaliemii, hiponatremii oraz zaburzeń gospodarki wapniowej, które mogą wpływać na wyniki badań czynności przytarczyc.
astma oskrzelowa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, diuretyk tiazydowy, dna moczanowa, encefalopatia wątrobowa, glikozyd naparstnicy, hiperkaliemia, hiponatremia, jaskra zamkniętego kąta, kwasica oddechowa, marskość wątroby, mocznica, niedobór laktazy, niedociśnienie tętnicze, nietolerancja galaktozy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, obrzęk płuc, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, równowaga kwasowo-zasadowa, równowaga wodno-elektrolitowa, stężenie kreatyniny, stężenie kwasu moczowego, stężenie potasu, stężenie trójglicerydów, toczeń rumieniowaty układowy, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie gospodarki wapniowej, zaburzenie rytmu serca, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Arcoxia
Etorykoksyb (Arcoxia) wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z podwyższonym ryzykiem powikłań żołądkowo-jelitowych, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku, stosujących jednocześnie inne NLPZ lub kwas acetylosalicylowy, oraz u pacjentów z historią chorób przewodu pokarmowego. Stosowanie etorykoksybu wiąże się z ryzykiem poważnych zdarzeń zakrzepowych, takich jak zawał mięśnia sercowego i udar mózgu, które nasilają się wraz z dawką i czasem terapii. Zaleca się stosowanie najniższej skutecznej dawki i najkrótszego możliwego okresu leczenia, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, hiperlipidemią, cukrzycą oraz palących tytoń. Etorykoksyb nie zastępuje kwasu acetylosalicylowego w profilaktyce przeciwpłytkowej i nie powinien przerywać terapii przeciwpłytkowej.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, anafilaksja, brak laktazy, choroba zwyrodnieniowa stawów, cukrzyca, doustny lek przeciwzakrzepowy, etorykoksyb, hiperlipidemia, inhibitor COX-2, krwawienie, kwas acetylosalicylowy, marskość wątroby, nadciśnienie tętnicze, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja galaktozy, obrzęk, obrzęk naczynioruchowy, owrzodzenie, perforacja, prostaglandyna nerkowa, selektywny inhibitor COX-2, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, udar mózgu, warfaryna, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności serca, zaburzenie czynności wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zatrzymanie płynów, zawał mięśnia sercowego, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, złuszczające zapalenie skóry - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dulxetenon
Duloksetyna (Dulxetenon) wymaga szczególnej ostrożności klinicznej, zwłaszcza u pacjentów z historią epizodów manii, chorobą afektywną dwubiegunową, napadami padaczkowymi oraz u osób z ryzykiem jaskry z wąskim kątem ze względu na ryzyko mydriazy. Lek może powodować wzrost ciśnienia tętniczego, w tym przełom nadciśnieniowy, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem lub chorobami serca, co wymaga systematycznej kontroli ciśnienia, zwłaszcza w pierwszym miesiącu terapii. Duloksetyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min) oraz u osób z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym. Istotne jest także monitorowanie ryzyka zespołu serotoninowego podczas jednoczesnego stosowania z innymi lekami serotoninergicznymi lub inhibitorami monoaminooksydazy. W przypadku utrzymującego się nadciśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku.
akatyzja, choroba afektywna dwubiegunowa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, duże zaburzenie depresyjne, dziurawiec zwyczajny, epizod manii, hiponatremia, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, jaskra z wąskim kątem, klirens kreatyniny, lek przeciwzakrzepowy, lek serotoninergiczny, marskość wątroby, mechanizm noradrenergiczny, mydriaza, nadciśnienie tętnicze, napad padaczkowy, neuropatia cukrzycowa, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, przełom nadciśnieniowy, uszkodzenie wątroby, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie lękowe uogólnione, zapalenie wątroby, zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół odstawienny, zespół serotoninowy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żółtaczka - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Tenofovir disoproxil Accord 245 mg
Tenofovir disoproxil Accord jest wskazany w leczeniu zakażenia HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, z dawką standardową 245 mg doustnie raz na dobę u dorosłych i młodzieży ≥12 lat i masie ciała ≥35 kg. Dla dzieci dostępne są formy granulatu 33 mg/g (2–<12 lat, masa ciała <17 kg) oraz tabletki o zmniejszonej mocy (6–<12 lat). Leczenie powinno być prowadzone przez lekarza doświadczonego w terapii HIV i WZW B, z uwzględnieniem ryzyka oporności HBV oraz toksyczności na kości i nerki. Optymalna długość terapii nie jest ustalona; u pacjentów HBeAg-dodatnich bez marskości leczenie trwa co najmniej 12 miesięcy po serokonwersji HBe, a u HBeAg-ujemnych do serokonwersji HBs lub utraty skuteczności, z regularnym monitorowaniem AlAT i DNA HBV. Przerwanie terapii u pacjentów z marskością jest niewskazane.
dawkowanie doustne, DNA HBV, HBeAg-dodatni, hemodializa, klirens kreatyniny, marskość wątroby, niewyrównana choroba wątroby, oporność wirusa HBV, przeciwciała anty-HBe, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, serokonwersja HBe, serokonwersja HBs, supresja wirusa, supresja wirusologiczna, tenofowir dizoproksyl, toksyczność nerkowa, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie HIV, zakażenie HIV-1, zaostrzenie zapalenia wątroby - Leksykon substancji czynnych
N-acetylo-L-tyrozyna – Działania niepożądane
N-acetylo-L-tyrozyna, stosowana w preparatach do żywienia pozajelitowego takich jak Aminomel 10E (2,00 g/l) i Aminomel 12,5E (2,50 g/l), jest prolekiem tyrozyny, istotnej w syntezie białek i neuroprzekaźników. Profil bezpieczeństwa tej substancji jest zbliżony do innych aminokwasów stosowanych pozajelitowo, jednak preparaty te mogą wywoływać działania niepożądane obejmujące reakcje nadwrażliwości (w tym anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne), zaburzenia funkcji wątroby (od podwyższenia enzymów wątrobowych, przez stłuszczenie, cholestazę, aż po marskość i zwłóknienie), hiperamonemię oraz zaburzenia metaboliczne, zwłaszcza hiperkaliemię, która jest szczególnie niebezpieczna u pacjentów z niewydolnością nerek, nadnerczy lub przyjmujących leki oszczędzające potas. Ponadto obserwuje się ryzyko azotemii oraz miejscowych powikłań infuzyjnych, takich jak ból, rumień, obrzęk, stwardnienie tkanek, zapalenie żyły czy zator w miejscu wkłucia, wymagające natychmiastowej interwencji.
Reakcje anafilaktyczne, choć rzadkie, stanowią poważne zagrożenie życia i manifestują się objawami takimi jak sinica, wstrząs, świst krtaniowy, ucisk w gardle czy uogólniony obrzęk, co wymaga natychmiastowego przerwania infuzji i wdrożenia leczenia ratunkowego. Monitorowanie funkcji wątroby jest kluczowe ze względu na ryzyko subklinicznych i poważnych uszkodzeń hepatocytów, w tym encefalopatii wątrobowej związanej z hiperamonemią. Dodatkowo, ze względu na obecność potasu w preparatach, konieczne jest regularne kontrolowanie elektrolitów, zwłaszcza stężenia potasu, aby zapobiec groźnym zaburzeniom rytmu serca. W trakcie terapii należy również zwracać uwagę na objawy zaburzeń oddychania, które mogą wskazywać na reakcje nadwrażliwości lub inne powikłania, szczególnie u pacjentów z chorobami układu oddechowego.
azotemia, cholestaza, duszność, encefalopatia wątrobowa, enzym wątrobowy, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hiperbilirubinemia, hiperkaliemia, kamica pęcherzyka żółciowego, kolka żółciowa, marskość wątroby, N-acetylo-L-tyrozyna, nadciśnienie, neuroprzekaźnik, niedociśnienie, niewydolność nadnerczy, obrzęk, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, stłuszczenie wątroby, świszczący oddech, synteza białka, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie funkcji wątroby, zaburzenie krzepnięcia, zaburzenie oddychania, zaburzenie rytmu serca, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie żyły, zator naczyniowy, zwłóknienie wątroby, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Tialorid 5 mg + 50 mg
Leczenie produktem Tialorid, zawierającym 5 mg amilorydu chlorowodorku oraz 50 mg hydrochlorotiazydu w jednej tabletce, wymaga indywidualnego doboru dawki w zależności od wskazania klinicznego oraz odpowiedzi pacjenta. W terapii nadciśnienia tętniczego zaleca się rozpoczęcie od dawki 2,5 mg amilorydu i 25 mg hydrochlorotiazydu (Tialorid mite) raz na dobę, z możliwością zwiększenia do 5 mg + 50 mg. W zastoinowej niewydolności krążenia dawka początkowa jest analogiczna, jednak maksymalna dobowa dawka może wynosić do 10 mg amilorydu i 100 mg hydrochlorotiazydu (2 tabletki Tialorid). W marskości wątroby z obrzękami terapia rozpoczyna się od małych dawek, które stopniowo zwiększa się do maksymalnie 2 tabletek na dobę, z późniejszą redukcją dawki po ustąpieniu obrzęków. Produkt nie jest wskazany u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia, a u pacjentów w podeszłym wieku dawkowanie powinno być ostrożnie dostosowane z uwzględnieniem funkcji nerek i odpowiedzi klinicznej.
amiloryd chlorowodorek, dawka podtrzymująca, działanie moczopędne, działanie niepożądane, efekt diuretyczny, efekt terapeutyczny, funkcja nerek, hydrochlorotiazyd, kontrola ciśnienia tętniczego, lek moczopędny, marskość wątroby, nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, nocna diureza, odpowiedź na leczenie, stężenie substancji czynnych, Tialorid mite, zastoinowa niewydolność krążenia - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Bufomix Easyhaler (80 mcg + 4,5 mcg)/dawkę inh.
Bufomix Easyhaler to preparat wziewny łączący budezonid (80 µg) i formoterol fumaranu dwuwodnego (4,5 µg) w każdej dawce inhalacyjnej, stosowany w leczeniu astmy oskrzelowej. Lek dostępny jest w formie proszku do inhalacji podawanego inhalatorem Easyhaler. Dawkowanie jest indywidualizowane w zależności od nasilenia objawów, z zaleceniem stosowania najniższej skutecznej dawki. U dorosłych i młodzieży (≥12 lat) standardowa dawka podtrzymująca wynosi 1-2 inhalacje dwa razy na dobę, z możliwością zwiększenia do 4 inhalacji na dobę. W terapii podtrzymującej pacjent powinien mieć zawsze dostęp do szybko działającego leku rozszerzającego oskrzela. Alternatywnie, Bufomix Easyhaler może być stosowany zarówno jako lek podtrzymujący, jak i doraźny, z maksymalną dawką do 8 inhalacji na dobę (do 12 w krótkich okresach), przy konieczności konsultacji lekarskiej powyżej 8 inhalacji. U dzieci poniżej 6 lat stosowanie nie jest zalecane ze względu na brak danych.
budezonid, Bufomix Easyhaler, dawka inhalacyjna, drogi oddechowe, działanie niepożądane, formoterol, inhalator aktywowany wdechem, inhalator proszkowy, jama ustna i gardło, kontrola astmy, kortykosteroid wziewny, lek rozszerzający oskrzela, marskość wątroby, pleśniawki, proszek do inhalacji, terapia podtrzymująca, wystąpienie objawów, wziewny kortykosteroid, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaostrzenie astmy - Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Pierwotny rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma, CCA) to rzadki, agresywny nowotwór wywodzący się z nabłonka dróg żółciowych, charakteryzujący się wysoką śmiertelnością i ograniczonymi możliwościami leczenia operacyjnego (tylko około 10% pacjentów kwalifikuje się do resekcji). Nowotwór często nacieka żyłę wrotną, wątrobę, przewód żółciowy wspólny oraz węzły chłonne, a jego wieloogniskowy charakter komplikuje terapię. Leczenie obejmuje resekcję chirurgiczną, radioterapię (brachyterapia, EBRT, TARE), chemioterapię (ogólnoustrojową, TACE, HAI), terapię celowaną, immunoterapię oraz procedury paliatywne, takie jak stentowanie i drenaż dróg żółciowych. Opieka paliatywna, w tym blokada neurolytyczna splotu trzewnego (NCPB), jest kluczowa dla kontroli bólu i objawów, a także poprawy jakości życia. Warto podkreślić, że opieka nad pacjentem wymaga interdyscyplinarnego zespołu specjalistów, w tym pielęgniarek onkologicznych, które koordynują leczenie, edukują pacjentów i zarządzają objawami oraz skutkami ubocznymi terapii.
chemioterapia paliatywna, chemoembolizacja przeztętnicza, cholangiocarcinoma, edukacja pacjenta, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, infuzja do tętnicy wątrobowej, marskość wątroby, morfologia krwi, niedrożność dróg żółciowych, opieka paliatywna, owrzodzenie jamy ustnej, pielęgniarka nawigacyjna, pielęgniarka onkologiczna, polichlorowane bifenyle, procedura Whipple’a, przeszczep wątroby, radioterapia wiązką zewnętrzną, rak dróg żółciowych, resekcja chirurgiczna, stent dróg żółciowych, terapia celowana, terapia fotodynamiczna, zaburzenie wchłaniania tłuszczów, zarządzanie objawami, zespół interdyscyplinarny, żółtaczka - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Crealb 40 g/l 40 g/l
Preparat Crealb 40 g/l, zawierający 40 g/l albuminy ludzkiej (≥95% białka całkowitego), dostępny w fiolkach o zawartości 4 g/100 ml, 10 g/250 ml oraz 16 g/400 ml, charakteryzuje się działaniem lekko hipoonkotycznym i nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługi maszyn. Zawartość sodu w preparacie wynosi 140 mmol/l (3,2 g/l), co przekłada się na 320 mg sodu w fiolce 100 ml, 800 mg w 250 ml oraz 1280 mg w 400 ml, co może mieć znaczenie u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, choć nie wpływa bezpośrednio na zdolności psychomotoryczne. Pomimo braku negatywnego wpływu albuminy na funkcje psychomotoryczne, lekarz powinien uwzględnić ogólny stan kliniczny pacjenta, obecność innych leków oraz ewentualne działania niepożądane, które mogą czasowo ograniczyć zdolność prowadzenia pojazdów.
albumina ludzka, białko całkowite, charakterystyka produktu leczniczego, choroby układu sercowo-naczyniowego, Crealb, działanie hipoonkotyczne, hipoalbuminemia, infuzja dożylna, marskość wątroby, ośrodkowy układ nerwowy, reakcja nadwrażliwości, roztwór do infuzji, substancje psychoaktywne, zawartość sodu, zdolności psychomotoryczne, zespół nerczycowy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Rivaroxaban OLIMP 15 mg
Rivaroxaban OLIMP jest stosowany w dawkach dostosowanych do wskazań klinicznych oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, masa ciała i funkcja nerek. U dorosłych w profilaktyce udaru i zatorowości obwodowej przy migotaniu przedsionków niezwiązanym z wadą zastawkową zalecana dawka to 20 mg raz na dobę. W leczeniu ostrej zakrzepicy żył głębokich (ZŻG) i zatorowości płucnej (ZP) stosuje się początkowo 15 mg dwa razy na dobę przez 21 dni (łącznie 30 mg/dobę), a następnie 20 mg raz na dobę. Po co najmniej 6 miesiącach leczenia profilaktyka nawrotów może być prowadzona dawką 10 mg lub 20 mg raz na dobę, w zależności od ryzyka nawrotu. U dzieci i młodzieży o masie ciała 30-50 kg stosuje się dawkę 15 mg raz na dobę, a powyżej 50 kg – 20 mg raz na dobę, po co najmniej 5 dniach leczenia pozajelitowego. Dawkowanie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek wymaga modyfikacji: przy klirensie kreatyniny 30-49 mL/min zaleca się zmniejszenie dawki do 15 mg raz na dobę w profilaktyce udaru oraz rozważenie zmniejszenia dawki w leczeniu ZŻG i ZP. Rywaroksaban jest przeciwwskazany u pacjentów z klirensem kreatyniny <15 mL/min oraz u chorych z marskością wątroby stopnia B i C wg Child-Pugh.
antagonista witaminy K, echokardiogram przezprzełykowy, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, inhibitor P2Y12, kardiowersja, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, koagulopatia, leczenie przeciwzakrzepowe, lek przeciwzakrzepowy pozajelitowy, marskość wątroby, migotanie przedsionków, PCI z założeniem stentu, rywaroksaban, wskaźnik INR, zakrzepica żył głębokich, zatorowość obwodowa, zatorowość płucna, zgłębnik nosowo-żołądkowy, zgłębnik żołądkowy, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Clopamid VP
Clopamid VP (klopamid 20 mg) wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek, ze względu na ryzyko śpiączki wątrobowej oraz azotemii. Diuretyk tiazydopodobny może powodować hipowolemię, co prowadzi do zmniejszenia przesączania kłębuszkowego i wzrostu stężenia mocznika oraz kreatyniny w osoczu. Należy monitorować gospodarkę wodno-elektrolitową, zwłaszcza pod kątem hipokaliemii, hipomagnezemii, hiponatremii i hiperglikemii. Zaleca się unikanie diet niskosodowych oraz regularne oznaczanie elektrolitów, szczególnie u pacjentów leczonych glikozydami naparstnicy. Długotrwałe stosowanie wymaga suplementacji potasu i kontroli objawów ostrzegawczych, takich jak kurcze mięśni, osłabienie czy tachykardia.
azotemia, cholesterol całkowity, cholesterol LDL, cukrzyca, diuretyk tiazydowy, dna moczanowa, glikozuria, glikozyd naparstnicy, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, hipowolemia, jaskra zamkniętego kąta, kwas moczowy, marskość wątroby, miażdżyca naczyń mózgowych, miażdżyca naczyń wieńcowych, nadwrażliwość na światło, nietolerancja glukozy, przesączanie kłębuszkowe, śpiączka wątrobowa, sulfonamid, toczeń rumieniowaty układowy, triglicerydy, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Mozarin
Produkt leczniczy Mozarin (escytalopram), będący selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu ze względu na ryzyko działań niepożądanych, takich jak zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u pacjentów poniżej 18 roku życia, paradoksalne nasilenie objawów lękowych w początkowym okresie terapii, a także możliwość wystąpienia drgawek, zwłaszcza u pacjentów z padaczką. U pacjentów z manią lub hipomanią w wywiadzie konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia po wystąpieniu fazy maniakalnej. Stosowanie u osób z cukrzycą może zaburzać kontrolę glikemii, co wymaga monitorowania i ewentualnej modyfikacji leczenia hipoglikemizującego. Ryzyko samobójstwa jest szczególnie podwyższone we wczesnym okresie leczenia i po zmianach dawkowania, dlatego pacjenci, zwłaszcza z historią zachowań samobójczych, powinni być ściśle monitorowani. Ponadto, SSRI mogą wywoływać akatyzję, hiponatremię (zespół SIADH), nieprawidłowe krwawienia oraz zwiększać ryzyko krwotoku poporodowego, co wymaga ostrożności zwłaszcza u osób starszych, z marskością wątroby lub przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.
akatyzja, arytmia komorowa, atypowy lek przeciwpsychotyczny, bezsenność, bradykardia, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, dipirydamol, doustny lek hipoglikemizujący, doustny lek przeciwzakrzepowy, drgawki kloniczne mięśni, drżenie, duże zaburzenie depresyjne, escytalopram, hiperglikemia, hipertermia, hipoglikemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, Hypericum perforatum, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, insulina, jaskra z zamkniętym kątem przesączania, krwotok poporodowy, kwas acetylosalicylowy, mania i hipomania, marskość wątroby, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, padaczka, parestezja, pochodna fenotiazyny, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, sumatryptan, terapia elektrowstrząsowa, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tyklopidyna, wybroczynę i plamica, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie lęku panicznego, zaburzenie nerwowo-mięśniowe, zachowanie samobójcze, zawał mięśnia sercowego, zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół serotoninowy, ziele dziurawca - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Losmina 80 mg/0,8 ml (8000 j.m.)
Enoksaparyna sodowa charakteryzuje się niemal całkowitą biodostępnością po podaniu podskórnym (~100% na podstawie aktywności anty-Xa) oraz liniową farmakokinetyką względem zalecanych dawek. Maksymalna aktywność anty-Xa osiągana jest po 3-5 godzinach i wynosi od około 0,2 j.m./ml przy dawce 2000 j.m. (20 mg) do 1,3 j.m./ml przy dawce 150 j.m./kg mc. (1,5 mg/kg mc.). Aktywność anty-IIa jest około 10-krotnie niższa niż anty-Xa, z maksymalnymi wartościami 0,13-0,19 j.m./ml. Objętość dystrybucji wynosi około 4,3 litra, a metabolizm zachodzi głównie w wątrobie poprzez desulfację i depolimeryzację. Klirens anty-Xa wynosi średnio 0,74 l/h, a okres półtrwania waha się od 5 do 7 godzin, wydłużając się przy wielokrotnym podaniu. Eliminacja nerkowa obejmuje około 40% dawki, z czego 10% stanowią aktywne metabolity.
aktywność anty-IIa, aktywność anty-Xa, antytrombina III, biodostępność bezwzględna, ciężkie zaburzenia czynności nerek, depolimeryzacja, desulfacja, enoksaparyna sodowa, hemodializa, interakcja farmakokinetyczna, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, łagodne zaburzenia czynności nerek, lek trombolityczny, marskość wątroby, metoda amidolityczna, objętość dystrybucji, okres półtrwania, podanie dożylne, podanie podskórne, pole pod krzywą, skala Childa-Pugha, stan stacjonarny, umiarkowane zaburzenia czynności nerek, właściwości farmakokinetyczne, wstrzyknięcie dożylne, wstrzyknięcie podskórne - Leksykon substancji czynnych
Oktreotyd – Właściwości farmakokinetyczne
Oktreotyd, analog somatostatyny, wykazuje zróżnicowane właściwości farmakokinetyczne zależne od formulacji. Po podaniu podskórnym roztworu do wstrzykiwań (Sandostatin) osiąga maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 30 minut. Formulacje o przedłużonym uwalnianiu (Okteva, Sandostatin LAR) charakteryzują się dwufazowym profilem wchłaniania: początkowe przemijające maksimum w ciągu pierwszej godziny, następnie spadek stężenia do subterapeutycznego poziomu w ciągu 24 godzin, a po około 7 dniach wzrost stężenia do stanu równowagi utrzymującego się przez 3-4 tygodnie. W stanie równowagi stężenia oktreotydu wykazują liniową zależność od dawki, np. u pacjentów z akromegalią po 3 iniekcjach co 4 tygodnie stężenia wynoszą odpowiednio 1 557 ng/l (20 mg) i 2 384 ng/l (30 mg). Objętość dystrybucji wynosi 0,27 l/kg, a całkowity klirens 160 ml/min, z wiązaniem do 65% z białkami osocza. Okres półtrwania po podaniu podskórnym to około 100 minut, a eliminacja odbywa się głównie drogą nerkową (32% w postaci niezmienionej w moczu) oraz z kałem.
akromegalia, analog somatostatyny, eliminacja dwufazowa, formulacja leku, formulacja o przedłużonym uwalnianiu, klirens całkowity, marskość wątroby, matryca polimerowa, objętość dystrybucji, okres półtrwania, otyłość podwzgórzowa, podanie dożylne, rakowiak, receptor somatostatyny, stężenie oktreotydu, stłuszczenie wątroby, technet, wiązanie z białkami, właściwości farmakokinetyczne, wstrzyknięcie domięśniowe, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Crusia 100 mg/ml (10 000 j.m.)
Enoksaparyna sodowa (Crusia) charakteryzuje się niemal całkowitą biodostępnością (~100%) po podaniu podskórnym, z maksymalną aktywnością anty-Xa osiąganą po 3-5 godzinach, zależną od dawki (np. 0,2 j.m./ml dla 2000 j.m. i 1,3 j.m./ml dla 150 j.m./kg mc.). Farmakokinetyka wykazuje liniową zależność względem dawki, z niewielką zmiennością wewnątrzosobniczą i międzyosobniczą oraz brakiem kumulacji po wielokrotnym podaniu. Stan stacjonarny osiągany jest zwykle w 2-4 dniu leczenia, w zależności od schematu dawkowania. Aktywność anty-IIa jest około 10-krotnie niższa niż anty-Xa, z maksymalnymi wartościami 0,13-0,19 j.m./ml. Objętość dystrybucji wynosi około 4,3 l, a eliminacja przebiega jednofazowo z okresem półtrwania 5-7 godzin. Metabolizm odbywa się głównie w wątrobie, a klirens nerkowy aktywnych metabolitów stanowi około 10% dawki, z całkowitym wydalaniem nerkowym na poziomie 40%.
aktywność anty-IIa, aktywność anty-Xa, antytrombina III, biodostępność bezwzględna, ciężkie zaburzenie czynności nerek, depolimeryzacja, desulfacja, enoksaparyna sodowa, farmakokinetyka enoksaparyny, hemodializa, interakcja farmakokinetyczna, klirens anty-Xa, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, łagodne zaburzenie czynności nerek, lek trombolityczny, marskość wątroby, metoda amidolityczna, objętość dystrybucji, okres półtrwania, podanie podskórne, pole pod krzywą, skala Childa-Pugha, stan stacjonarny, umiarkowane zaburzenie czynności nerek, wstrzyknięcie dożylne, wstrzyknięcie podskórne, zaburzenie funkcji nerek - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Symbicort (80 mcg + 2,25 mcg)/dawkę
Lek Symbicort, zawierający 80 µg budezonidu i 2,25 µg formoterolu fumaranu dwuwodnego na dawkę inhalacyjną, jest podawany wyłącznie drogą wziewną. Dawkowanie należy indywidualizować w zależności od nasilenia astmy, dążąc do najmniejszej skutecznej dawki. W leczeniu podtrzymującym u dorosłych i młodzieży (≥12 lat) zaleca się 2-4 inhalacje dwa razy na dobę, z możliwością zwiększenia do 8 inhalacji w wyjątkowych przypadkach. U pacjentów stosujących schemat podtrzymujący i doraźny, dawka podtrzymująca wynosi zwykle 4 inhalacje na dobę (2 rano i 2 wieczorem lub 4 jednorazowo), a dawka doraźna to 2 inhalacje w razie potrzeby, z możliwością powtórzenia do 12 inhalacji jednorazowo i maksymalnie 16 inhalacji na dobę (czasowo do 24). U dzieci poniżej 12 lat stosowanie Symbicortu nie jest zalecane ze względu na brak danych. Pacjent powinien zawsze mieć przy sobie szybko działający lek rozszerzający oskrzela do stosowania doraźnego, a zwiększone zużycie tego leku wymaga ponownej oceny kontroli astmy i leczenia.
budezonid/formoterol, dawka podtrzymująca, droga wziewna, działanie niepożądane, ekspozycja na lek, glikokortykosteroid wziewny, komora inhalacyjna, kontrola astmy, kontrola objawów, koordynacja inhalacji, leczenie podtrzymujące, lek rozszerzający oskrzela, marskość wątroby, pleśniawki, pochłaniacz wilgoci, schemat terapeutyczny, technika inhalacji, zaburzenia koordynacji, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaostrzenie astmy - Leksykon substancji czynnych
Budezonid – Dawkowanie i sposób podawania
Budezonid, glikokortykosteroid o szerokim zastosowaniu w leczeniu chorób zapalnych takich jak astma oskrzelowa, POChP oraz choroby zapalne jelit, wymaga indywidualnego dostosowania dawki w zależności od postaci farmaceutycznej, wskazania, wieku pacjenta i nasilenia choroby. W terapii astmy dawki wziewne wahają się od 200-400 µg/dobę u dzieci i młodzieży z łagodną postacią, do 1600 µg/dobę u dorosłych z cięższą postacią, podawane zwykle w 1-2 dawkach. W postaci nebulizacji dawki u dorosłych wynoszą od 1-2 mg/dobę (astma) do 4-8 mg/dobę (zaostrzenie POChP). W leczeniu choroby Crohna i mikroskopowego zapalenia jelita grubego stosuje się kapsułki o przedłużonym uwalnianiu w dawkach 9 mg raz na dobę w fazie aktywnej i 6 mg w leczeniu podtrzymującym. W przypadku alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa dawka wynosi 256 µg/dobę w formie aerozolu donosowego. Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki, aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych, takich jak kandydoza jamy ustnej, co wymaga płukania jamy ustnej po inhalacji.
aerozol donosowy, aerozol inhalacyjny, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, astma oskrzelowa, Budesonide Easyhaler, budezonid doodbytniczy, budezonid wziewny, choroba Crohna, choroba zapalna jelit, ciężka marskość wątroby, działanie niepożądane, formoterol, glikokortykosteroid, kandydoza jamy ustnej, kapsułka o przedłużonym uwalnianiu, lek rozszerzający oskrzela, marskość wątroby, mikroskopowe zapalenie jelita grubego, nebulizator ultradźwiękowy, ostry napad astmy, pianka doodbytnicza, POChP, proszek do inhalacji, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaostrzenie POChP, zawiesina do nebulizacji, zespół krupu - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Escitil
Escitalopram (Escitil), jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), wymaga szczególnej ostrożności w terapii, zwłaszcza u pacjentów poniżej 18 roku życia, u których obserwuje się zwiększone ryzyko zachowań samobójczych oraz wrogości. U pacjentów z zaburzeniem lęku panicznego może wystąpić początkowe nasilenie objawów lękowych, które zwykle ustępuje po około 2 tygodniach. Lek należy przerwać w przypadku wystąpienia drgawek lub ich nasilenia u osób z padaczką. U pacjentów z manią/hipomanią w wywiadzie istnieje ryzyko indukcji fazy maniakalnej, co wymaga natychmiastowego odstawienia leku. Leczenie escytalopramem może zaburzać kontrolę glikemii u chorych na cukrzycę, co może wymagać korekty dawek insuliny lub leków przeciwcukrzycowych. Ryzyko samobójstw i myśli samobójczych jest szczególnie podwyższone u pacjentów do 25 roku życia oraz u osób z historią zachowań samobójczych, co wymaga ścisłego monitorowania zwłaszcza we wczesnym okresie terapii i po zmianach dawkowania.
akatyzja, bezsenność, choroba niedokrwienna serca, ciśnienie wewnątrzgałkowe, depresja, drgawki kloniczne, drżenie mięśniowe, duże zaburzenie depresyjne, dziurawiec zwyczajny, hipoglikemia, hipokalemia, hipomagnezemia, hiponatremia, jaskra z zamkniętym kątem przesączania, komorowe zaburzenie rytmu serca, kontrola glikemii, krwawienie skórne, lęk paradoksalny, lek przeciwzakrzepowy, marskość wątroby, padaczka, parestezja, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, skaza krwotoczna, terapia elektrowstrząsowa, torsade de pointes, wybroczyny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czucia, zaburzenie lęku panicznego, zaburzenie seksualne, zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół odstawienny, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Sedaconda 100 % (V/V)
Preparat Sedaconda zawierający 100% izofluran do inhalacji parowej jest przeznaczony do sedacji pacjentów wentylowanych mechanicznie, podawany wyłącznie przez wykwalifikowany personel z użyciem urządzenia Sedaconda ACD. Terapia wymaga monitorowania głębokości sedacji za pomocą skal klinicznych, np. RASS, oraz pomiaru stężenia końcowo-wydechowego izofluranu. Początkowa prędkość pompy strzykawkowej wynosi 3 ml/godzinę, z możliwością stopniowej regulacji co 0,5-1,0 ml/godzinę i podania bolusa 0,3-0,5 ml dla szybkiego zwiększenia sedacji. Dawkowanie podtrzymujące dla RASS od -1 do -4 to około 0,4 ml/godzinę na litr minutowej wentylacji (MV), np. 3 ml/godzinę przy MV 7 l. Maksymalne długoterminowe stężenie izofluranu nie powinno przekraczać 1,0%, z dopuszczalnymi krótkimi okresami do 1,5% podczas zabiegów wymagających głębszej sedacji.
białaczka, blokada nerwowo-mięśniowa, bronchoskopia, dysfagia, głębokość sedacji, inhalacja parowa, izofluran, końcowo-wydechowe stężenie izofluranu, lek opioidowy, marskość wątroby, minutowa wentylacja, podanie wziewne, sedacja wziewna izofluranem, Sedaconda ACD, skala RASS, stężenie izofluranu, tracheotomia, wentylacja mechaniczna, wirusowe zapalenie wątroby, wymiennik ciepła i wilgoci, zabezpieczenie dróg oddechowych - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Mantreda 20 mg
Rywaroksaban, zawarty w preparacie Mantreda (tabletki powlekane 15 mg i 20 mg), jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, w tym laktozę jednowodną (125,4 mg w tabletce 15 mg i 167,2 mg w tabletce 20 mg). Nie należy go stosować u osób z aktywnym krwawieniem klinicznie istotnym, chorobą wątroby z koagulopatią (zwłaszcza marskością wątroby stopnia B i C wg Child-Pugh), a także u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Przeciwwskazania obejmują także stany zwiększające ryzyko krwawienia, takie jak czynne lub niedawno przebyte owrzodzenia przewodu pokarmowego, nowotwory złośliwe o wysokim ryzyku krwawienia, niedawne urazy mózgu lub kręgosłupa, zabiegi neurochirurgiczne, krwotok wewnątrzczaszkowy, niedawne operacje okulistyczne oraz patologie naczyniowe (żylaki przełyku, tętniaki, wady naczyniowe). Równoczesne stosowanie rywaroksabanu z innymi lekami przeciwzakrzepowymi (heparyny, doustne antykoagulanty) jest przeciwwskazane, z wyjątkiem przejściowej zmiany terapii lub podtrzymania drożności cewnika.
choroba Leśniowskiego-Crohna, czynne krwawienie, heparyna drobnocząsteczkowa, heparyna niefrakcjonowana, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor czynnika Xa, klasyfikacja Child-Pugh, koagulopatia, krwotok wewnątrzczaszkowy, kwas acetylosalicylowy, laktoza jednowodna, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, małopłytkowość, marskość wątroby, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na substancję czynną, niewydolność nerek, nowotwór złośliwy, owrzodzenie przewodu pokarmowego, pochodna heparyny, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, proteza zastawki serca, rywaroksaban, tabletki powlekane, tętniak naczyniowy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie czynności płytek krwi, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Hemochromatoza – Epidemiologia
Hemochromatoza dziedziczna (HH) jest najczęstszym autosomalnym recesywnym zaburzeniem genetycznym w populacjach białych, z częstością homozygotyczności mutacji HFE C282Y wynoszącą około 0,26%. Choroba dotyka głównie mężczyzn (stosunek mężczyzn do kobiet 1,8-3:1), ujawniając się zwykle w piątej dekadzie życia u mężczyzn (mediana 51 lat) i później u kobiet (mediana 66 lat). Pomimo wysokiej częstości mutacji, penetracja kliniczna jest niska i zmienna – do 25% homozygot C282Y pozostaje bezobjawowych. Objawy przeładowania żelazem rozwijają się zwykle między 40. a 50. rokiem życia, a powikłania takie jak marskość wątroby, rak wątrobowokomórkowy (HCC), cukrzyca, artropatia i choroby wątroby występują u około 28% mężczyzn i 1% kobiet homozygotycznych. Ryzyko HCC u mężczyzn z HH wynosi około 6% w ciągu 10 lat, a u kobiet 1,5%. Poziom ferrytyny ≥1000 µg/L wiąże się z marskością wątroby u 20-45% pacjentów. Hemochromatoza jest także powiązana z podwyższonym ryzykiem raka jelita grubego, piersi oraz prostaty (32% wzrost ryzyka u mężczyzn homozygotycznych C282Y).
alfa-fetoproteina, artropatia, autosomalne recesywne zaburzenie, badanie echokardiograficzne, badanie przesiewowe, biopsja wątroby, ferrytyna w surowicy, flebotomia, hemochromatoza, hemochromatoza dziedziczna, heterozygotyczność złożona, inhibitory pompy protonowej, marskość wątroby, menopauza, miesiączkowanie, mutacja C282Y, mutacja H63D, niedokrwistość syderoachrestyczna, osteoartroza, przeładowanie żelazem, rak jelita grubego, rak piersi, rak prostaty, rak wątrobowokomórkowy, rak wątroby, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, saturacja transferyny, stężenie żelaza w wątrobie, ultrasonografia wątroby, wirusowe zapalenie wątroby, włóknienie wątroby - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Feroplex 40 mg Fe3+/15 ml
Lek Feroplex zawiera 40 mg jonów żelaza (III) w postaci 800 mg żelaza proteinianobursztynianu na 15 ml roztworu doustnego. Przeciwwskazania do stosowania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze, takie jak sorbitol (1400 mg/15 ml), glikol propylenowy (61,1 mg/15 ml), metylu parahydroksybenzoesan sodowy (45 mg/15 ml), propylu parahydroksybenzoesan sodowy (15 mg/15 ml) oraz sód (46,7 mg/15 ml). Feroplex jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z chorobami związanymi z nadmiernym gromadzeniem żelaza, takimi jak hemosyderoza i hemochromatoza, a także u osób z niedokrwistością aplastyczną, hemolityczną i syderoachrestyczną, gdzie suplementacja żelaza nie przynosi korzyści terapeutycznych i może pogorszyć stan pacjenta.
glikol propylenowy, hemochromatoza, hemoglobina, hemosyderoza, jon żelaza, marskość wątroby, metylu parahydroksybenzoesan sodowy, nadmierne gromadzenie żelaza, nadwrażliwość na substancję czynną, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość syderoachrestyczna, nietolerancja fruktozy, propylu parahydroksybenzoesan sodowy, przewlekłe zapalenie trzustki, reakcja nadwrażliwości, sorbitol, substancja pomocnicza, zaburzenie czynności nerek, żelazo proteinianosuksynian - Leksykon substancji czynnych
Roksytromycyna – Dawkowanie i sposób podawania
Dawkowanie roksytromycyny powinno być dostosowane do masy ciała, wieku, ciężkości zakażenia oraz funkcji narządów pacjenta. U dorosłych i dzieci powyżej 40 kg zaleca się 150 mg dwa razy na dobę lub 300 mg raz na dobę. U dzieci dawka wynosi 5-8 mg/kg/dobę, podawana co 12 godzin, z preparatami Rolicyn i Rulid dostosowanymi do masy ciała (np. 50 mg dwa razy na dobę dla masy 12-23 kg). U pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby dawkę należy zmniejszyć o połowę i monitorować parametry wątrobowe, natomiast u osób z niewydolnością nerek modyfikacja dawkowania nie jest konieczna. Leczenie trwa standardowo 5-10 dni, z kontynuacją co najmniej 2 dni po ustąpieniu objawów, a w zakażeniach Streptococcus, cewki moczowej i szyjki macicy zaleca się 10-dniową terapię.
antybiotyk, ciężka niewydolność wątroby, dawka 150 mg, marskość wątroby, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, parametry czynności wątroby, roksytromycyna, Streptococcus, tabletka do sporządzania zawiesiny, tabletka powlekana, wodobrzusze, wywiad medyczny, zakażenie cewki moczowej, zakażenie szyjki macicy, zawiesina doustna, żółtaczka - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Cazaprol 2,5 mg
Cazaprol, zawierający cylazapryl jednowodny, jest podawany raz na dobę w dawkach 1 mg, 2,5 mg lub 5 mg, niezależnie od posiłków, z zaleceniem przyjmowania leku o stałej porze. W leczeniu nadciśnienia tętniczego dawka początkowa wynosi standardowo 1 mg/dobę, z możliwością dostosowania do 2,5-5 mg/dobę w zależności od odpowiedzi ciśnieniowej. U pacjentów z wysoką aktywnością układu renina-angiotensyna-aldosteron, niedoborem sodu, hipowolemią lub ciężkim nadciśnieniem, dawka początkowa powinna wynosić 0,5 mg/dobę, a leczenie rozpoczynać pod ścisłą kontrolą lekarską. Zaleca się odstawienie leków moczopędnych 2-3 dni przed terapią, aby zapobiec objawowemu niedociśnieniu. W przewlekłej niewydolności serca dawka początkowa to również 0,5 mg/dobę, z możliwością stopniowego zwiększania do maksymalnie 5 mg/dobę, przy czym dawkowanie opiera się głównie na poprawie objawów klinicznych, a nie na danych dotyczących zmniejszenia śmiertelności.
ciężkie nadciśnienie tętnicze, cylazapryl jednowodny, dawka dobowa, dekompensacja układu sercowo-naczyniowego, diuretyk, hipowolemia, klirens cylazaprylu, klirens kreatyniny, lek moczopędny, marskość wątroby, nadciśnienie naczyniowo-nerkowe, nadciśnienie tętnicze, niedobór sodu, niedociśnienie objawowe, niewydolność nerek, pacjent w podeszłym wieku, przewlekła niewydolność serca, układ renina-angiotensyna-aldosteron, wodobrzusze, zaburzenie czynności nerek, znaczne niedociśnienie