Dawkowanie i sposób podawania
Spironolakton

Dawkowanie i sposób podawania substancji spironolakton

Spironolakton jest antagonistą aldosteronu z grupy diuretyków oszczędzających potas, stosowanym w różnych stanach klinicznych. Dawkowanie tej substancji musi być dostosowane indywidualnie do potrzeb pacjenta w zależności od wskazania, stanu klinicznego oraz odpowiedzi na leczenie.¹

Sposób podawania

Spironolakton podawany jest doustnie. W celu poprawy biodostępności oraz lepszego wchłaniania zaleca się przyjmowanie leku w trakcie posiłku.^{2 3 4}

Dawkę dobową można przyjmować jednorazowo lub podzielić na dwie dawki. W przypadku stosowania dawki podzielonej zaleca się, aby pierwszą dawkę przyjmować rano.⁵

Monitorowanie leczenia

Podczas leczenia spironolaktonem niezbędne jest regularne monitorowanie parametrów biochemicznych krwi, szczególnie stężenia elektrolitów (zwłaszcza potasu) oraz kreatyniny.⁶ Jest to szczególnie istotne w przypadku pacjentów z niewydolnością serca, przyjmujących jednocześnie inne leki mogące powodować hiperkaliemię, a także u osób z zaburzeniami czynności nerek.⁷

Dawkowanie u dorosłych

Przewlekła niewydolność serca

W leczeniu niewydolności serca dawkowanie zależy od nasilenia objawów oraz klasy funkcjonalnej według NYHA:

• W obrzękach związanych z niewydolnością serca zalecana dawka początkowa wynosi 100 mg/dobę, podawana jednorazowo lub w dawkach podzielonych. Zakres dawek może wynosić od 25 mg do 200 mg na dobę.⁸
• W ciężkiej niewydolności serca (klasa III-IV wg NYHA) na podstawie badania RALES, leczenie należy rozpocząć od dawki 25 mg/dobę, jeżeli stężenie potasu w surowicy wynosi ≤ 5 mmol/L (≤ 5 mEq/L), a stężenie kreatyniny ≤ 220 mikromol/L (≤ 2,5 mg/dL).^{9 10}
• Jeżeli retencja płynów narasta lub utrzymuje się przez 8 tygodni po rozpoczęciu leczenia, a stężenie potasu nadal wynosi < 5 mmol/L, dawkę można zwiększyć do 50 mg raz na dobę.<sup data-drug="Finospir" data-section="Dawkowanie i sposób podawania" title="Jeśli retencja płynów narasta lub utrzymuje się przez 8 tygodni po rozpoczęciu leczenia a stężenie potasu nadal będzie wynosiło 11 ¹²
• U pacjentów nietolerujących dawki 25 mg/dobę, można ją zmniejszyć do 25 mg podawanych co drugi dzień.^{13 14}

Po wprowadzeniu każdej zmiany dawkowania należy monitorować stężenie potasu i kreatyniny w surowicy. Jeśli stężenie potasu wzrośnie do > 5,5 mmol/L lub stężenie kreatyniny wzrośnie do > 220 mikromol/L (> 2,5 mg/dL), należy zmniejszyć dawkę spironolaktonu do 25 mg co drugi dzień lub przerwać stosowanie leku.¹⁵

Leczenie obrzęków

W stanach obrzękowych różnego pochodzenia dawkowanie spironolaktonu jest następujące:

• W przypadku obrzęków zalecana dawka wynosi od 25 mg do 100 mg na dobę. W ciężkich przypadkach dawkę można zwiększyć do 200 mg na dobę.¹⁶
• Przy znacznych obrzękach, np. w przebiegu marskości wątroby, może być wskazane krótkotrwałe podawanie od 200 do 400 mg na dobę.¹⁷

Marskość wątroby z wodobrzuszem i obrzękiem

W przypadku marskości wątroby z wodobrzuszem i obrzękiem dawkowanie zależy od stosunku jonów Na⁺/K⁺ w moczu:

• Jeżeli stosunek jonów Na⁺/K⁺ w moczu ma wartość większą niż 1,0, należy zastosować dawkę 100 mg/dobę.^{18 19}
• Jeżeli stosunek ten ma wartość mniejszą niż 1,0, zaleca się dawkę 200-400 mg/dobę.^{20 21}

Wodobrzusze w przebiegu nowotworów złośliwych

W przypadku wodobrzusza nowotworowego zalecane dawkowanie to:

• Dawka początkowa wynosi 100-200 mg/dobę.^{22 23}
• W ciężkich przypadkach dawkę można stopniowo zwiększać do 400 mg/dobę.^{24 25}

Zespół nerczycowy

W zespole nerczycowym zalecana dawka wynosi 100-200 mg/dobę. Spironolakton nie wykazuje działania przeciwzapalnego ani nie wpływa na proces patologiczny. Jest zalecany jedynie, gdy leczenie glikokortykosteroidami nie przynosi wystarczających efektów.^{26 27}

Nadciśnienie tętnicze

W leczeniu nadciśnienia tętniczego zalecana dawka wynosi od 25 mg do 100 mg na dobę. Pełny efekt terapeutyczny jest zwykle uzyskiwany w ciągu około 2 tygodni, co należy uwzględnić przy modyfikacji dawki.^{28 29}

W skomplikowanych lub ciężkich przypadkach dawka może być stopniowo dostosowywana w ciągu 2 tygodni do poziomu 200 mg/dobę.³⁰

Przed rozpoczęciem terapii spironolaktonem u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, którzy otrzymują już inhibitory ACE lub antagonistów receptora angiotensynowego, należy skontrolować stężenie potasu i kreatyniny we krwi. Leczenia nie należy rozpoczynać, jeżeli stężenie potasu we krwi wynosi > 5,0 mmol/L lub stężenie kreatyniny we krwi wynosi > 2,5 mg/dL. ^{5,0 mmol/L lub stężenie kreatyniny we krwi wynosi > 2,5 mg/dL.”>31}

Konieczne jest częste monitorowanie stężenia potasu i kreatyniny we krwi w ciągu pierwszych 3 miesięcy leczenia. Leczenie skojarzone należy czasowo wstrzymać lub przerwać w przypadku wzrostu stężenia potasu we krwi powyżej 5,0 mmol/L lub stężenia kreatyniny we krwi powyżej 2,5 mg/dL.³²

Pierwotny hiperaldosteronizm

Spironolakton odgrywa rolę zarówno w diagnostyce, jak i leczeniu pierwotnego hiperaldosteronizmu:

Diagnostyka pierwotnego hiperaldosteronizmu

Test diagnostyczny można przeprowadzić na dwa sposoby:

• Test długotrwały: Podawanie spironolaktonu w dawce 400 mg/dobę przez 3-4 tygodnie. Wyrównanie hipokaliemii i nadciśnienia tętniczego dostarcza wstępnych dowodów na diagnozę pierwotnego hiperaldosteronizmu.³³
• Test krótkotrwały: Podawanie spironolaktonu w dawce 400 mg/dobę przez 4 dni. Jeżeli podczas podawania spironolaktonu stężenie potasu w surowicy wzrasta, a po odstawieniu maleje, należy rozważyć wstępną diagnozę pierwotnego hiperaldosteronizmu.³⁴

Leczenie pierwotnego hiperaldosteronizmu

Po potwierdzeniu diagnozy bardziej wiarygodnymi metodami, spironolakton można stosować:

• Przed operacją: dawka 100-400 mg/dobę jako przygotowanie do zabiegu operacyjnego.^{35 36}
• Leczenie długoterminowe: U pacjentów niekwalifikujących się do operacji, spironolakton można stosować jako długotrwałe leczenie podtrzymujące w najmniejszej skutecznej dawce, określonej indywidualnie dla każdego pacjenta.^{37 38}

W przypadku długotrwałego leczenia zaleca się podawanie spironolaktonu w skojarzeniu z innymi lekami moczopędnymi w celu zmniejszenia ryzyka działań niepożądanych.³⁹

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Osoby w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku zazwyczaj nie ma konieczności zmiany dawkowania, o ile nie występują zaburzenia czynności nerek lub wątroby.⁴⁰

Zaleca się rozpoczynanie leczenia od najmniejszej dawki, a następnie stopniowe jej zwiększanie, jeśli jest to konieczne, aż do uzyskania optymalnego efektu terapeutycznego. Należy zachować szczególną ostrożność w przypadku ciężkich zaburzeń wątroby i nerek, ponieważ u tych pacjentów może być zmieniony metabolizm i wydalanie leku.⁴¹

Dodatkowo, u pacjentów w podeszłym wieku należy wziąć pod uwagę zwiększone ryzyko wystąpienia hiperkaliemii.⁴²

Dzieci i młodzież

W populacji pediatrycznej dawkowanie spironolaktonu w leczeniu obrzęków powinno być następujące:

• Dawka początkowa wynosi 1-3 mg spironolaktonu/kg masy ciała/dobę, podawana w dawkach podzielonych.^{43 44 45}
• Dawkę należy dostosować w zależności od reakcji na leczenie oraz tolerancji.^{46 47}

Podczas leczenia podtrzymującego lub w przypadku jednoczesnego stosowania innych leków moczopędnych, dawkę można zmniejszyć do 1-2 mg/kg mc.⁴⁸

Leczenie dzieci należy prowadzić wyłącznie pod nadzorem lekarza pediatry. Dostępne są ograniczone dane dotyczące stosowania spironolaktonu u dzieci i młodzieży.^{49 50}

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek dawkowanie spironolaktonu musi być odpowiednio dostosowane:

• Należy zachować ostrożność podczas stosowania spironolaktonu u pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek (klirens kreatyniny od 30 do 50 ml/min).⁵¹
• W przypadku zaburzeń czynności nerek (przesączanie kłębuszkowe 10-30 ml/min) należy zmniejszyć dawkę spironolaktonu lub częstość podawania, w zależności od potrzeb.⁵²
• Spironolaktonu nie należy stosować u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min lub przesączanie kłębuszkowe < 10 ml/min).⁵³ <sup data-drug="Verospiron" data-section="Dawkowanie i sposób podawania" title="Stosowanie spironolaktonu jest przeciwwskazane w przypadku ciężkiej niewydolności nerek (przesączanie kłębuszkowe 54

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Metabolizm i wydalanie spironolaktonu ulegają opóźnieniu u pacjentów z niewydolnością wątroby. U pacjentów z niewydolnością wątroby modyfikacja dawki początkowej nie jest konieczna.⁵⁵

Należy zachować ostrożność w przypadku ciężkich zaburzeń wątroby, ponieważ może być zmieniony metabolizm i wydalanie leku.⁵⁶

Tabela dawkowania spironolaktonu

Uwagi dotyczące dawkowania

Dawkę dobową spironolaktonu można przyjmować jednorazowo lub podzielić na dwie dawki. W celu poprawy wchłaniania zaleca się przyjmowanie leku podczas posiłku.^{57 58}

U wszystkich pacjentów dawkę podtrzymującą należy ustalić indywidualnie, na podstawie odpowiedzi klinicznej.⁵⁹

W trakcie stosowania spironolaktonu należy regularnie monitorować stężenie elektrolitów (szczególnie potasu) i kreatyniny w surowicy. Jest to szczególnie ważne u pacjentów w podeszłym wieku, z zaburzeniami czynności nerek oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków mogących powodować hiperkaliemię.^{60 61}