metabolit główny
Metabolit główny to substancja powstająca w wyniku przemian metabolicznych leku w organizmie, która stanowi przeważającą ilościowo część wszystkich metabolitów danego związku. Jest to produkt najważniejszej pod względem ilościowym ścieżki metabolicznej, którą przechodzi substancja lecznicza.
W farmakokinetyce metabolit główny ma szczególne znaczenie, ponieważ często odpowiada za działanie farmakologiczne lub toksyczne. Identyfikacja metabolitu głównego jest istotnym elementem badań nad lekiem, gdyż pomaga w określeniu jego losu w organizmie oraz mechanizmów działania. Często metabolity główne są oznaczane w badaniach monitorowania stężenia leku w organizmie, zwłaszcza jeśli wykazują aktywność farmakologiczną.
Metabolizm leków zachodzi głównie w wątrobie za pośrednictwem enzymów cytochromu P450, choć może również zachodzić w innych narządach. Znajomość metabolitu głównego ma kluczowe znaczenie w przewidywaniu interakcji lekowych, projektowaniu schematów dawkowania oraz ocenie bezpieczeństwa farmakoterapii, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydroxyzinum PPH 25 mg
Hydroksyzyna (chlorowodorek hydroksyzyny) stosowana w dawce 50 mg/dobę wykazuje profil bezpieczeństwa obejmujący działania niepożądane o różnej częstości, z najczęstszymi objawami takimi jak senność (13,74%), ból głowy (1,63%), suchość w jamie ustnej (1,22%) oraz zmęczenie (1,36%). Działania niepożądane obejmują zarówno efekty depresyjne i paradoksalne pobudzenie OUN, jak i działanie przeciwcholinergiczne oraz reakcje nadwrażliwości. Szczególną uwagę należy zwrócić na potencjalne poważne powikłania, takie jak wydłużenie odstępu QT i torsade de pointes, które mogą prowadzić do groźnych arytmii serca, a także ciężkie reakcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka), wstrząs anafilaktyczny, drgawki, skurcz oskrzeli oraz zapalenie wątroby. W badaniach klinicznych z udziałem 735 pacjentów leczonych hydroksyzyną oraz 630 osób z grupy placebo odnotowano także działania niepożądane związane z metabolitem hydroksyzyny – cetyryzyną, takie jak trombocytopenia, agresywność, depresja, tiki, dystonia, parestezje, biegunka, zatrzymanie moczu, astenia, obrzęki i przyrost masy ciała.
cetyryzyna, chlorowodorek hydroksyzyny, dystonia, dysuria, działanie przeciwcholinergiczne, działanie sedatywne, komorowe zaburzenia rytmu serca, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, metabolit główny, obrzęk naczynioruchowy, omamy, ośrodkowy układ nerwowy, ostra uogólniona osutka krostkowa, parestezja, pemfigoid, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, rumień wielopostaciowy, ryzyko kardiologiczne, skurcz oskrzeli, splątanie, tachykardia, torsade de pointes, trombocytopenia, utrwalona wysypka polekowa, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia akomodacji, zapalenie skóry, zapalenie wątroby, zatrzymanie moczu, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Naltex 50 mg
Naltrekson, podawany doustnie w dawce 50 mg (tabletki powlekane Naltex), charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym około 1 godziny po podaniu. Wątroba odgrywa kluczową rolę w metabolizmie leku, gdzie naltrekson ulega hydroksylacji do dwóch metabolitów, z których najważniejszy jest 6-beta-naltreksol wykazujący aktywność farmakologiczną. Okres półtrwania naltreksonu wynosi około 4 godziny, natomiast aktywnego metabolitu 6-beta-naltreksolu aż 13 godzin, co znacząco wydłuża czas działania terapeutycznego leku. Stężenie naltreksonu we krwi średnio wynosi 8,55 mg/ml, a stopień wiązania z białkami osocza to 21%.
2-hydroksy-3-metoksy-6-beta-naltreksol, 6-beta-naltreksol, aktywność farmakologiczna, biotransformacja, efekt pierwszego przejścia, glukuronian 6-beta-naltreksolu, glukuronidacja, hydroksylacja, maksymalne stężenie substancji czynnej, metabolit główny, metabolizm wątrobowy, naltrekson, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, stężenie we krwi, substancja czynna, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiązanie z białkami osocza, wydalanie przez nerki - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Virtago 8 mg
Betahistyna dichlorowodorek, substancja czynna preparatu Virtago (dostępnego w dawkach 8 mg, 16 mg oraz 24 mg), charakteryzuje się niemal całkowitym i efektywnym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, niezależnie od obecności pokarmu, który jedynie opóźnia absorpcję i obniża maksymalne stężenie (Cmax) leku w osoczu, nie wpływając na jego całkowitą biodostępność. Betahistyna wykazuje bardzo niski stopień wiązania z białkami osocza (<5%), co minimalizuje ryzyko interakcji lekowych na tym poziomie. Po podaniu doustnym lek ulega szybkiemu i niemal całkowitemu metabolizmowi pierwszego przejścia do nieaktywnego farmakologicznie metabolitu – kwasu 2-pirydylooctowego (2-PAA), którego stężenie w osoczu osiąga maksimum około 1 godziny po podaniu, a okres półtrwania wynosi około 3,5 godziny.
aktywność terapeutyczna, betahistyny dichlorowodorek, biodostępność całkowita, dystrybucja leku, działanie farmakologiczne, eliminacja leku, frakcja wolna, interakcja lekowa, kwas 2-pirydylooctowy, liniowa farmakokinetyka, metabolit główny, metabolizm pierwszego przejścia, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, przewód pokarmowy, stężenie leku w osoczu, szlak metaboliczny, wiązanie z białkami osocza, wydalanie przez nerki - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – MIGTAN 100 mg
Sumatryptan, substancja czynna leku MIGTAN w dawkach 50 mg i 100 mg, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Tmax) średnio po 2 godzinach (zakres 0,5-5 godzin). Biodostępność doustna wynosi około 14%, co jest wynikiem metabolizmu pierwszego przejścia w wątrobie oraz niepełnego wchłaniania z przewodu pokarmowego. Lek wykazuje niskie wiązanie z białkami osocza (14-21%) oraz dużą objętość dystrybucji (170 litrów), co wskazuje na efektywną penetrację do tkanek. Sumatryptan podlega intensywnemu metabolizmowi oksydacyjnemu głównie przez monoaminooksydazę A (MAO-A), a jego główny metabolit – analog kwasu indolooctowego – jest farmakologicznie nieaktywny względem receptorów 5HT1 i 5HT2.
biodostępność, biotransformacja, działanie przeciwmigrenowe, efekt pierwszego przejścia, glukuronian, interakcja lekowa, klirens nerkowy, klirens osocza, kwas glukuronowy, kwas indolooctowy, metabolit główny, metabolizm oksydacyjny, metabolizm przedukładowy, migrena, MIGTAN, monoaminooksydaza A, objętość dystrybucji, okres półtrwania, receptory 5HT, stężenie maksymalne, sumatryptan, tabletka powlekana, wiązanie z białkami osocza, zaburzona czynność wątroby - Leksykon substancji czynnych
Petydyna – Właściwości farmakokinetyczne
Petydyna (chlorowodorek petydyny) wykazuje wysoką biodostępność (93-98%) po podaniu domięśniowym, z maksymalnym stężeniem w osoczu 100-200 ng/ml po dawce 25 mg dożylnie. Okres półtrwania petydyny wynosi 3,2-8 godzin, natomiast jej aktywnego metabolitu norpetydyny 8-12 godzin, co ma kliniczne znaczenie ze względu na ryzyko kumulacji metabolitu przy powtarzanym podawaniu. U noworodków czas półtrwania petydyny jest znacznie wydłużony (6,5-39 godzin), co wynika z niedojrzałości enzymatycznej wątroby i wymaga modyfikacji dawkowania. Petydyna wiąże się umiarkowanie z białkami osocza (37-73%) i przenika przez barierę łożyska oraz do mleka kobiecego, co jest istotne w kontekście stosowania u kobiet w ciąży i karmiących.
4-hydroksypetydyna, bariera łożyska, biodostępność, chlorowodorek petydyny, dysfagia, glukuronid kwasu norpetydyny, glukuronid kwasu petydyny, metabolit główny, mleko kobiece, N-hydroksynorpetydyna, N-tlenek norpetydyny, N-tlenek petydyny, napad drgawkowy, niewydolność nerek, norpetydyna, okres półtrwania, podanie domięśniowe, podanie dożylne, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Olanzapine APC 20 mg
Olanzapina w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej wykazuje biorównoważność z formą powlekaną, co umożliwia ich zamienne stosowanie bez utraty skuteczności terapeutycznej. Po podaniu doustnym lek charakteryzuje się dobrym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenia w osoczu w ciągu 5-8 godzin, niezależnie od obecności pokarmu. Olanzapina wiąże się z białkami osocza w około 93% (w zakresie stężeń terapeutycznych 7-1000 ng/ml), głównie z albuminami i α1-kwaśną glikoproteiną, co wpływa na jej dystrybucję. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoenzymów CYP1A2 i CYP2D6, prowadząc do powstania metabolitów o znacznie mniejszej aktywności farmakologicznej, z których głównym jest 10-N-glukuronid nieprzenikający bariery krew-mózg. Eliminacja odbywa się głównie przez metabolity wydalane z moczem (około 57%).
10-N-glukuronid, albumina, bariera krew-mózg, biodostępność, biorównoważność, CYP1A2, CYP2D6, cytochrom P450, faza eliminacji, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, marskość wątroby, metabolit 2-hydroksymetylowy, metabolit główny, metabolit N-demetylowy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, olanzapina, schizofrenia, skala Child-Pugh, stężenie maksymalne, wiązanie z białkami osocza, α1-kwaśna glikoproteina - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Hydroxyzinum PPH 10 mg
Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna leku Hydroxizine Genoptim (dawki 10 mg i 25 mg), charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu około 2 godzin po podaniu doustnym. Cmax wynosi około 30 ng/ml po dawce 25 mg i 70 ng/ml po dawce 50 mg. Biodostępność doustna wynosi około 80%, a po podaniu domięśniowym Cmax dla dawki 50 mg to około 65 ng/ml. Hydroksyzyna wykazuje dużą objętość dystrybucji (7-16 l/kg mc.), przenika przez barierę krew-mózg oraz łożyskową, a jej metabolit cetyryzyna (około 45% dawki) wykazuje aktywność farmakologiczną. Okres półtrwania hydroksyzyny u dorosłych wynosi około 14 godzin (zakres 7-20 godzin), a klirens około 13 ml/min/kg mc. Lek jest eliminowany głównie w postaci metabolitów, zaledwie 0,8% dawki wydalane jest w postaci niezmienionej.
bariera krew-mózg, bariera łożyskowa, biodostępność, cetyryzyna, cytochrom P450, dehydrogenaza alkoholowa, farmakokinetyka, hemodializa, hydroksyzyna chlorowodorek, izoenzym CYP3A4/5, klirens całkowity, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, metabolit główny, metabolit N-dealkilowany, metabolit O-dealkilowany, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, okres półtrwania eliminacji, pierwotna żółciowa marskość wątroby, receptor H1, stężenie maksymalne - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Hydroxyzinum Polfarmex 25 mg
Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna Hydroxyzinum Polfarmex, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 30 ng/ml dla dawki 25 mg i 70 ng/ml dla dawki 50 mg w ciągu około 2 godzin. Biodostępność doustna wynosi około 80% w porównaniu z podaniem domięśniowym, gdzie Cmax dla dawki 50 mg wynosi około 65 ng/ml. Lek wykazuje szeroką dystrybucję z pozorną objętością dystrybucji 7-16 l/kg masy ciała, przenika przez barierę krew-mózg oraz łożyskową, osiągając wyższe stężenia w tkankach, w tym skórze i organizmie płodu. Hydroksyzyna jest intensywnie metabolizowana głównie przez CYP3A4/5 do cetyryzyny, która stanowi około 45% dawki i wykazuje działanie blokujące obwodowe receptory H1. Okres półtrwania hydroksyzyny u dorosłych wynosi średnio 14 godzin (zakres 7-20 godzin), a klirens całkowity to 13 ml/min/kg. Wydalanie niezmienionego leku z moczem jest minimalne (0,8%), natomiast cetyryzyna jest wydalana w 25% dawki po podaniu doustnym i 16% po domięśniowym.
bariera krew-mózg, bariera łożyskowa, biodostępność leku, cetyryzyna, cytochrom P450, dehydrogenaza alkoholowa, farmakokinetyka hydroksyzyny, hemodializa, hydroksyzyna chlorowodorek, izoenzym CYP3A4/5, klirens kreatyniny, klirens leku, marskość wątroby żółciowa, metabolit główny, metabolit N-dealkilowany, metabolit O-dealkilowany, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, przewód pokarmowy, receptor H1, stężenie leku w osoczu, zakres ekspozycji AUC - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ranloc 20 mg
Pantoprazol, substancja czynna leku Ranloc, wykazuje szybkie wchłanianie po podaniu doustnym, z Tmax wynoszącym 2,0-2,5 godziny i Cmax około 1-1,5 µg/ml po dawce 20 mg. Biodostępność wynosi około 77%, a jednoczesne przyjmowanie pokarmu nie wpływa na AUC ani Cmax, jedynie opóźnia początek działania. Lek charakteryzuje się wysokim wiązaniem z białkami osocza (~98%) oraz ograniczoną dystrybucją do tkanek (objętość dystrybucji ~0,15 l/kg). Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem enzymów CYP2C19 (główny) i CYP3A4, co wiąże się z polimorfizmem metabolicznym. Okres półtrwania pantoprazolu u osób zdrowych wynosi około 1 godziny, a klirens około 0,1 l/h/kg. Metabolity, głównie demetylopantoprazol sprzężony z siarczanem, są wydalane w 80% z moczem i 20% z kałem.
białka osocza, biodostępność, CYP2C19, CYP3A4, cytochrom P450, demetylopantoprazol, faza eliminacji, inhibitor pompy protonowej, klasyfikacja Childa, klirens, komórki okładzinowe, marskość wątroby, metabolit główny, metabolizm leku, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pacjent słabo metabolizujący, pantoprazol, pole pod krzywą, polimorfizm metaboliczny, stężenie w osoczu, stężenie w surowicy, tabletka dojelitowa, właściwości farmakokinetyczne, wydzielanie kwasu solnego, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Adalift 20 mg
Tadalafil, substancja czynna Adalift (20 mg), charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie (Cmax) w osoczu po około 2 godzinach. Jego farmakokinetyka jest liniowa w zakresie dawek 2,5-20 mg, a okres półtrwania wynosi około 17,5 godziny, co umożliwia stosowanie leku raz na dobę. Tadalafil wykazuje dużą objętość dystrybucji (~63 l) i silne wiązanie z białkami osocza (94%). Metabolizowany jest głównie przez CYP3A4 do nieaktywnych metabolitów, z dominującą eliminacją przez kał (61%) oraz nerki (36%). Pokarm i pora podania nie wpływają istotnie na farmakokinetykę leku. U osób starszych (≥65 lat) klirens jest zmniejszony, co skutkuje wzrostem ekspozycji (AUC) o 25%, jednak bez konieczności modyfikacji dawki.
białko osocza, dostępność biologiczna, farmakokinetyka liniowa, fosfodiesteraza typu 5, hemodializa, izoenzym CYP3A4, klirens kreatyniny, klirens leku, łagodne zaburzenie czynności nerek, metabolit główny, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pole pod krzywą stężenia, schyłkowa niewydolność nerek, skala Child-Pugh, stan stacjonarny, stężenie maksymalne w osoczu, umiarkowane zaburzenie czynności nerek, wchłanianie z przewodu pokarmowego, zaburzenie erekcji - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Levetiracetam NeuroPharma 750 mg
Lewetyracetam wykazuje liniowy i stabilny profil farmakokinetyczny z niemal całkowitą biodostępnością doustną (~100%) oraz szybkim wchłanianiem, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) po około 1,3 godziny u dorosłych. Po pojedynczej dawce 1000 mg Cmax wynosi około 31 μg/ml, a po dawkowaniu wielokrotnym 1000 mg dwa razy na dobę wzrasta do 43 μg/ml. Lek charakteryzuje się niskim wiązaniem z białkami osocza (<10%) i objętością dystrybucji 0,5-0,7 l/kg, co wskazuje na dobrą penetrację do tkanek. Metabolizm lewetyracetamu jest minimalny, głównie enzymatyczna hydroliza do nieaktywnego metabolitu ucb L057 (24% dawki), bez udziału cytochromu P450, co przekłada się na niskie ryzyko interakcji lekowych. Okres półtrwania u dorosłych wynosi 7±1 godzin, a klirens całkowity 0,96 ml/min/kg, z dominującą eliminacją nerkową (95% dawki). Wydalanie leku koreluje z klirensem kreatyniny, co wymaga dostosowania dawki u pacjentów z niewydolnością nerek, zwłaszcza w stadium schyłkowym, gdzie okres półtrwania wydłuża się do około 25 godzin między dializami.
autoindukcja metaboliczna, biodostępność, farmakokinetyka populacyjna, filtracja kłębuszkowa, hydroksylacja pierścienia pirolidynowego, interakcja lewetyracetamu, klirens kreatyniny, lek przeciwpadaczkowy, metabolit główny, metabolit ucb L057, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pozorny klirens, przemiana metaboliczna, reabsorpcja kanalikowa, schyłkowa niewydolność nerek, stan stacjonarny, stężenie maksymalne w osoczu, szybkie wchłanianie, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, wydzielanie kanalikowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zmniejszenie klirensu