pozytonowa tomografia emisyjna

Pozytonowa tomografia emisyjna (PET) to zaawansowana technika obrazowania medycznego wykorzystująca radioizotopy emitujące pozytony do wykrywania zmian metabolicznych i czynnościowych w tkankach i narządach. W przeciwieństwie do tradycyjnych metod obrazowania, które uwidaczniają jedynie struktury anatomiczne, PET dostarcza informacji o procesach biochemicznych zachodzących w organizmie.

Badanie PET opiera się na dożylnym podaniu radiofarmaceutyku, najczęściej fluorodeoksyglukozy znakowanej izotopem fluoru (18F-FDG), który gromadzi się w komórkach o zwiększonej aktywności metabolicznej. Podczas rozpadu radioizotopu emitowane są pozytony, które anihilują z elektronami, generując dwa fotony gamma rozchodzące się w przeciwnych kierunkach. Ich równoczesna detekcja przez skaner pozwala na precyzyjne określenie miejsca pochodzenia sygnału.

Najczęstsze zastosowania kliniczne PET obejmują onkologię (wykrywanie i ocenę zaawansowania nowotworów, monitorowanie odpowiedzi na leczenie), kardiologię (ocena żywotności mięśnia sercowego) oraz neurologię (diagnostyka chorób neurodegeneracyjnych, padaczki i guzów mózgu). Obecnie standardem jest łączenie PET z tomografią komputerową (PET/CT) lub rezonansem magnetycznym (PET/MR), co umożliwia jednoczesne uzyskanie informacji metabolicznych i anatomicznych.

Ograniczenia metody wiążą się z jej stosunkowo wysokim kosztem, ograniczoną dostępnością, ekspozycją pacjenta na promieniowanie jonizujące oraz koniecznością przestrzegania rygorystycznych warunków badania (np. kontrola poziomu glukozy we krwi przed badaniem z użyciem 18F-FDG). Mimo to, PET pozostaje niezastąpionym narzędziem w nowoczesnej diagnostyce medycznej, szczególnie w personalizowanym podejściu do leczenia onkologicznego.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Tractiva 20 mg

Arypiprazol, klasyfikowany jako inny lek przeciwpsychotyczny (kod ATC: N05AX12), wykazuje unikalny mechanizm działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D₂ i serotoninowych 5HT₁ₐ oraz antagonista receptorów 5HT₂ₐ. W badaniach in vitro wykazano jego silne powinowactwo do receptorów D₂, D₃, 5HT₁ₐ i 5HT₂ₐ oraz umiarkowane do D₄, 5HT₂c, 5HT₇, alfa-1 adrenergicznych, H₁ histaminowych i miejsc wychwytu zwrotnego serotoniny, bez istotnego wpływu na receptory muskarynowe. Potwierdzono skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii i zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I u dorosłych, młodzieży i dzieci, zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej ze stabilizatorami nastroju. W badaniach klinicznych wykazano istotną poprawę objawów psychotycznych i maniakalnych, a także skuteczność w zapobieganiu nawrotom choroby, z dawkami od 0,5 mg do 30 mg/dobę. Arypiprazol charakteryzuje się korzystnym profilem metabolicznym, m.in. mniejszym przyrostem masy ciała (np. 2,9 kg vs 0,98 kg placebo w 30-tygodniowym badaniu pediatrycznym) oraz brakiem istotnych zmian lipidów i prolaktyny, co zmniejsza ryzyko działań niepożądanych związanych z hiperprolaktynemią.
ADHD, antagonista, arypiprazol, częściowy agonista, drażliwość w autyzmie, epizod maniakalny, epizod mieszany, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, hipoprolaktynemia, jądro ogoniaste, krzywa Kaplana-Meiera, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, nawrót choroby, nawrót depresji, nawrót manii, objawy negatywne, objawy pozytywne, objawy psychotyczne, parametry metaboliczne, pozytonowa tomografia emisyjna, profil lipidowy, receptor dopaminowy, receptor serotoninowy, remisja, schizofrenia, skala CGI, skala Montgomery-Åsberg, skala PANSS, stabilizator nastroju, stężenie lipidów, stężenie prolaktyny, szybka zmiana fazy, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie autystyczne, zespół Tourette’a
Leksykon chorób i schorzeń
Chondrosarcoma – Diagnostyka i diagnoza

Chondrosarcoma to złośliwy nowotwór kości wywodzący się z komórek chrzęstnych, stanowiący 20-27% pierwotnych nowotworów kości, najczęściej lokalizujący się w miednicy, kościach długich, łopatkach, mostku i żebrach. Diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na konieczność różnicowania między stopniami złośliwości oraz od łagodnych zmian enchondroma. Kluczowe jest połączenie wywiadu, badania klinicznego, obrazowania (RTG, TK, MRI, PET) oraz biopsji, która pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania. Charakterystyczne cechy radiologiczne obejmują zwapnienia typu „popcornowego” i destrukcję korową, a MRI pozwala ocenić inwazję i relacje anatomiczne guza. W diagnostyce różnicowej pomocne są także biomarkery molekularne, takie jak mutacje IDH1/2 oraz transkrypt HEY1-NCOA2 w podtypie mezenchymalnym. 18F-FDG PET/CT wykazuje wysoką czułość (0,94) i swoistość (0,89) w rozpoznawaniu chondrosarcoma, choć SUVmax nie jest wystarczający do stopniowania.
atypowy guz chrzęstny, badanie przedmiotowe, biopsja igłowa, choroba zwyrodnieniowa stawów, dehydrogenaza izocytrynianowa, enchondroma, fluorodeoksyglukoza, klasyfikacja WHO, konwencjonalny chondrosarcoma, kostniakomięsak, mezenchymalny chondrosarcoma, obrazowanie EOS, obrzęk, odróżnicowany chondrosarcoma, periostyna, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzuty do płuc, rezonans magnetyczny, schorzenia dziedziczne, scyntygrafia kości, stopień złośliwości guza, szpiczak mnogi, tomografia komputerowa, zapalenie kości i szpiku, złamanie patologiczne, złośliwy nowotwór kości
Leksykon chorób i schorzeń
Paraneoplastyczne zespoły nerwowe – Diagnostyka i diagnoza

Paraneoplastyczne zespoły nerwowe (PZN) to rzadkie, heterogeniczne zaburzenia neurologiczne powstające w wyniku reakcji immunologicznej organizmu na nowotwór, bez bezpośredniego nacieku guza czy przerzutów. Objawy neurologiczne rozwijają się szybko, często w ciągu dni do tygodni, a u około 60% pacjentów pojawiają się przed rozpoznaniem nowotworu. Diagnostyka opiera się na kryteriach PNS-Care Score, uwzględniających fenotyp neurologiczny, obecność przeciwciał onkoneuronalnych oraz wykrycie nowotworu, który najczęściej dotyczy płuc, jajnika, piersi, jąder lub układu limfatycznego. Klasyczne zespoły neurologiczne obejmują m.in. encephalomyelitis, limbic encephalitis, neuropatię czuciową czy zespół miasteniczny Lamberta-Eatona. Diagnostyka różnicowa wymaga wykluczenia infekcji, chorób tkanki łącznej, zaburzeń metabolicznych i działań niepożądanych leków. Badania laboratoryjne obejmują wykrywanie przeciwciał onkoneuronalnych w surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR), a obrazowanie (MRI, CT, PET) służy do lokalizacji guza. Przeciwciała przeciwko antygenom wewnątrzkomórkowym są zwykle wykrywalne w surowicy, natomiast przeciwciała przeciw białkom powierzchniowym mogą być obecne głównie w PMR.
badanie przewodnictwa nerwowego, badanie ultrasonograficzne, elektroencefalografia, elektromiografia, encephalomyelitis, immunoterapia, koagulopatia, naciek nowotworowy, nakłucie lędźwiowe, nerw obwodowy, neuropatia czuciowa, odpowiedź immunologiczna, oftalmoplegia, ośrodkowy układ nerwowy, paraneoplastyczny zespół nerwowy, plazmafereza, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, przeciwciało onkoneuronalne, rdzeń kręgowy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, wymiana osocza, zapalenie limbiczne, zespół Lamberta-Eatona
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – V-Ga68 500 MBq/mL na dzień i godzinę odniesienia

Preparat V-Ga68 to klarowny, bezbarwny roztwór chlorku galu-68 o aktywności 500 MBq/mL (całkowita aktywność w fiolce 500-2500 MBq) na dzień i godzinę odniesienia, stosowany wyłącznie jako prekursor do produkcji radiofarmaceutyków znakowanych izotopem ⁶⁸Ga. Roztwór o pH <2, zawierający 0,1M kwas solny, zapewnia stabilność radiochemiczną. Gal-68 charakteryzuje się krótkim okresem półtrwania około 68 minut, rozpadając się głównie przez emisję pozytonów (89%) i wychwyt elektronów (11%), emitując promieniowanie gamma o energii 511 keV, wykorzystywane w pozytonowej tomografii emisyjnej (PET). Preparat nie jest przeznaczony do bezpośredniego podawania pacjentom, a jedynie do radioznakowania dedykowanych zestawów radiofarmaceutycznych w wyspecjalizowanych ośrodkach medycyny nuklearnej.
Radiofarmaceutyki powstałe z wykorzystaniem V-Ga68 służą do diagnostyki obrazowej metodą PET, umożliwiając precyzyjną ocenę dystrybucji substancji w organizmie. Proces radioznakowania musi być przeprowadzany przez wykwalifikowany personel zgodnie z obowiązującymi procedurami, z zachowaniem aseptyki i zasad ochrony radiologicznej. Produkty końcowe wymagają walidacji i kontroli jakości przed zastosowaniem klinicznym, co gwarantuje bezpieczeństwo i skuteczność diagnostyczną. Ze względu na krótki okres półtrwania ⁶⁸Ga, preparat powinien być wykorzystany niezwłocznie po dostarczeniu i przechowywany w odpowiednio zabezpieczonych pomieszczeniach z ograniczonym dostępem. Badania PET z użyciem radiofarmaceutyków znakowanych galem-68 są realizowane pod nadzorem specjalistów medycyny nuklearnej.
anihilacja pozytonów, badanie PET, chlorek galu-68, diagnostyka PET, emisja pozytonów, gal-68, medycyna nuklearna, ochrona radiologiczna, pozytonowa tomografia emisyjna, prekursor radiofarmaceutyczny, proces radioznakowania, promieniowanie gamma, radiofarmaceutyk znakowany izotopem, radionuklid, radioznakowanie, roztwór chlorku galu, skaner PET, wychwyt elektronowy
Leksykon chorób i schorzeń
Ostra białaczka szpikowa – Diagnostyka i diagnoza

Ostra białaczka szpikowa (AML) to heterogenna grupa nowotworów hematologicznych charakteryzujących się proliferacją blastów w szpiku kostnym. Diagnostyka AML obejmuje morfologię krwi obwodowej z rozmazem, gdzie często obserwuje się leukocytozę lub leukopenię, anemię, małopłytkowość oraz obecność blastów, a także charakterystyczne pałeczki Auera. Biopsja i aspiracja szpiku kostnego są kluczowe, z kryterium rozpoznania AML stanowiącym ≥20% blastów w szpiku lub krwi obwodowej, lub ≥10% przy obecności specyficznych aberracji genetycznych. Immunofenotypowanie cytometrią przepływową pozwala na potwierdzenie rozpoznania, klasyfikację podtypu oraz ocenę prognostyczną. Badania genetyczne, takie jak analiza cytogenetyczna, FISH, PCR i NGS, umożliwiają identyfikację aberracji genetycznych istotnych dla rokowania i terapii, zgodnie z wytycznymi ELN 2022, które wyróżniają m.in. t(8;21), inv(16), mutacje NPM1, FLT3-ITD oraz mutacje RUNX1, ASXL1, TP53.
aberracja genetyczna, analiza cytogenetyczna, anemia, białaczka oporna, biopsja szpiku kostnego, blast, cytometria przepływowa, dehydrogenaza mleczanowa, echokardiografia, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, immunofenotypowanie, małopłytkowość, minimalna choroba resztkowa, morfologia krwi obwodowej, nakłucie lędźwiowe, nowotwór hematologiczny, ostra białaczka szpikowa, pałeczki Auera, pozytonowa tomografia emisyjna, reakcja łańcuchowa polimerazy, remisja całkowita, rezonans magnetyczny, rozmaz krwi obwodowej, sekwencjonowanie nowej generacji, szpik kostny, tomografia komputerowa, złożony kariotyp
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – V-PET 1 GBq/ml na dzień i godzinę odniesienia

Przedkliniczne badania toksykologiczne produktu leczniczego V-PET, zawierającego fludeoksyglukozę (¹⁸F), wykazały bardzo dobry profil bezpieczeństwa przy podaniu dożylnym dawki 0,0002 mg/kg masy ciała u myszy i szczurów, bez obserwacji przypadków śmiertelnych, co wskazuje na niski potencjał toksyczności ostrej. Nie przeprowadzono badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, mutagenności ani długoterminowych badań karcinogenności, co jest uzasadnione jednorazowym zastosowaniem diagnostycznym radiofarmaceutyku. Fludeoksyglukoza (¹⁸F) charakteryzuje się okresem półtrwania 110 minut oraz emituje promieniowanie pozytonowe o maksymalnej energii 0,960 MeV, a także promieniowanie gamma o energii 0,511 MeV, co ma istotne znaczenie dla oceny dawki promieniowania otrzymywanej przez pacjenta.
badanie mutagenności, badanie toksykologiczne, dawka promieniowania, działanie rakotwórcze, fludeoksyglukoza, model zwierzęcy, okres półtrwania, podanie dożylne, potencjał genotoksyczny, potencjał mutagenny, pozytonowa tomografia emisyjna, proces anihilacji, profil bezpieczeństwa, promieniowanie gamma, promieniowanie pozytonowe, radiofarmaceutyk, toksyczność ostra, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność przewlekła
Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 1 – Epidemiologia

Neurofibromatoza typu 1 (NF1) jest jednym z najczęstszych zaburzeń jednogenowych, z częstością występowania szacowaną na około 1 na 2000-3000 żywych urodzeń, a chorobowością około 1 na 3164 osób (95% CI: 1 na 2132-1 na 4712). Około 50% przypadków wynika z nowych mutacji, głównie pochodzenia ojcowskiego, a pozostałe są dziedziczone autosomalnie dominująco. NF1 charakteryzuje się pełną penetracją u dorosłych, ale objawy nasilają się z wiekiem, a choroba skraca oczekiwaną długość życia o 10-20 lat. Do najważniejszych powikłań należą nowotwory złośliwe osłonek nerwów obwodowych (MPNST) z dożywotnim ryzykiem 10-12%, a także zwiększone ryzyko raka piersi przed 50. rokiem życia. Występuje także zwiększona śmiertelność i zachorowalność, z rocznym współczynnikiem zgonów 9,3 na 100 000 i ryzykiem zgonu 3,10 razy wyższym niż w populacji ogólnej.
badanie okulistyczne, choroba Huntingtona, choroba Tay-Sachsa, choroba von Recklinghausena, chorobowość, dystrofia mięśniowa Duchenne’a, dziedziczenie autosomalnie dominujące, glejak nerwu wzrokowego, guzek Lischa, MRI całego ciała, mukowiscydoza, mutacja genetyczna, nadzór medyczny, nerwiakowłókniak splotowaty, neurofibromatoza typu 1, nowotwór osłonek nerwów obwodowych, powikłanie, pozytonowa tomografia emisyjna, rak piersi, rezonans magnetyczny mózgu, rzucawka, stan przedrzucawkowy, udar krwotoczny, zaburzenie jednogenowe, zaburzenie neurorozwojowe, zespół HELLP, złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Natrii fluoridum (18F) Synektik 2 GBq/ml

Sodu fluorek (18F) jest radiofarmaceutykiem diagnostycznym z grupy ATC V09IX06, wykorzystywanym głównie w obrazowaniu PET do oceny zmian kostnych o podłożu nowotworowym i nienowotworowym. Izotop fluor (18F) charakteryzuje się okresem półtrwania 110 minut i emituje pozytony o energii maksymalnej 634 keV, które po anihilacji generują promieniowanie gamma o energii 511 keV, wykrywane przez skanery PET. Substancja ta wykazuje wysokie powinowactwo do mineralnej substancji kości, kumulując się w obszarach o zwiększonej aktywności osteoblastycznej lub osteolitycznej, gdzie jej stężenie jest 3-10-krotnie wyższe niż w tkance zdrowej. Ponadto, sodu fluorek (18F) gromadzi się także w zmianach pourazowych, zapalnych i nadżerkowych, co czyni go cennym markerem reaktywnych procesów kościotwórczych.
aktywność osteoblastyczna, anihilacja, diagnostyka obrazowa PET, diagnostyka różnicowa, izotop promieniotwórczy, metabolizm kostny, okres półtrwania, pozytonowa tomografia emisyjna, proces nowotworowy, proces zapalny, przerzut nowotworowy, radiofarmaceutyk diagnostyczny, skaner PET, układ kostny, wykrywanie nowotworów, zmiana nienowotworowa, zmiana osteoblastyczna, zmiana osteolityczna, zmiana pourazowa
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Aprepitant Stada 125 mg; 80 mg

Aprepitant, selektywny antagonista receptorów neurokininowych 1 (NK1), wykazuje nieliniową farmakokinetykę z dawką zależną biodostępnością (67% dla 80 mg i 59% dla 125 mg) oraz Tmax około 4 godzin po podaniu doustnym. Standardowy 3-dniowy schemat dawkowania (125 mg w 1. dniu, 80 mg w 2. i 3. dniu) generuje AUC0-24h na poziomie 19,6±2,5 μg∙h/ml i 21,2±6,3 μg∙h/ml odpowiednio w 1. i 3. dniu, a Cmax wynosi około 1,6±0,36 µg/ml i 1,4±0,22 µg/ml. Aprepitant wiąże się w 97% z białkami osocza, ma Vdss około 66 litrów i przenika przez barierę krew-mózg, zajmując ponad 95% receptorów NK1 w mózgu po 3 dniach terapii, co jest kluczowe dla jego działania przeciwwymiotnego. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4, z udziałem CYP1A2 i CYP2C19, a lek jest wydalany głównie jako metabolity z moczem (57%) i kałem (45%). Klirens osoczowy wynosi 60-72 ml/min, a okres półtrwania 9-13 godzin.
bariera krew-mózg, biodostępność, chemioterapia przeciwnowotworowa, Cmax, CYP3A4, cytochrom P450, efekt przeciwwymiotny, farmakokinetyka nieliniowa, fosaprepitant, hemodializa, klasyfikacja Child-Pugh, klirens, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, metabolizm leku, nudności i wymioty, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor neurokininowy 1, schyłkowa niewydolność nerek, utlenianie pierścienia morfolinowego, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby
Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie lękowe społeczne (fobia społeczna) – Etiologia i przyczyny

Zaburzenie lękowe społeczne (fobia społeczna) jest wynikiem złożonej interakcji czynników genetycznych, neurobiologicznych i środowiskowych. Genetyka odgrywa istotną rolę, z odziedziczalnością szacowaną na 27-56%, a ryzyko u krewnych pierwszego stopnia jest 2-6-krotnie wyższe. Zmiany w genie SLC6A4, odpowiedzialnym za transport serotoniny, oraz dysfunkcje układów serotoninergicznego, dopaminergicznego i glutaminergicznego są kluczowe w patofizjologii. Neuroobrazowanie wykazuje nadmierną aktywność ciała migdałowatego i zmiany strukturalne w mózgu, zwłaszcza u osób z niską masą urodzeniową (600-1250 g), co wpływa na szlak uncinate fasciculus łączący korę czołową z limbicznymi obszarami. Leczenie farmakologiczne, w tym inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) oraz propranolol, potwierdza udział układów neuroprzekaźnikowych w etiologii.
arytmia serca, badanie neuroobrazowe, choroba Parkinsona, ciało migdałowate, czynnik genetyczny, dopamina, duże zaburzenie depresyjne, fobia społeczna, glutaminian, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, jąkanie, kora czołowa, lek beta-adrenolityczny, nadużywanie substancji psychoaktywnych, neuroprzekaźnik, patofizjologia, pęczek haczykowaty, pozytonowa tomografia emisyjna, propranolol, reakcja lękowa, serotonina, taijin kyofusho, układ adrenergiczny, układ serotoninergiczny, zaburzenie lękowe, zaburzenie lękowe społeczne, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie neuroprzekaźników, zaburzenie paniczne, zaburzenie tarczycy, zahamowanie behawioralne
Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie naczyń – Diagnostyka i diagnoza

Zapalenie naczyń (vasculitis) to heterogenna grupa chorób charakteryzujących się zapaleniem ścian naczyń krwionośnych, co prowadzi do uszkodzeń narządów i tkanek. Diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na niespecyficzne objawy i rzadkość schorzeń, co skutkuje średnim czasem do rozpoznania wynoszącym około 7 miesięcy oraz błędną diagnozą u 73% pacjentów. Kluczowe jest systematyczne podejście diagnostyczne obejmujące szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, badania laboratoryjne (m.in. morfologia, OB, CRP, ANCA, ANA, RF, poziomy dopełniacza C3 i C4) oraz obrazowe (RTG, USG, CT, MRI, PET, angiografia). Biopsja zajętego narządu pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania, szczególnie w przypadku zapalenia naczyń OUN, tętnicy skroniowej, nerek czy płuc. W diagnostyce AAV istotne jest wykrycie przeciwciał ANCA: c-ANCA (PR3) w ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń (GPA) oraz p-ANCA (MPO) w mikroskopowym zapaleniu naczyń (MPA) i eozynofilowej ziarniniakowatości (EGPA).
angiografia, angiografia mózgowa, białko C-reaktywne, biopsja, biopsja mózgu, biopsja nerki, biopsja nerwu łydkowego, biopsja płuca, biopsja tętnicy skroniowej, cytoplazmatyczne ANCA, czynnik reumatoidalny, immunofluorescencja bezpośrednia, krioglobuliny, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń, mieloperoksydaza, mikroskopowe zapalenie naczyń, morfologia krwi, odczyn Biernackiego, okołojądrowe ANCA, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, proteinaza 3, przeciwciała ANCA, przeciwciała przeciwjądrowe, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zapalenie naczyń, zapalenie naczyń OUN, zapalenie tętnic Takayasu, zapalenie tętnicy skroniowej, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń
Leksykon chorób i schorzeń
Jąkanie – Patofizjologia i mechanizm

Jąkanie jest złożonym zaburzeniem płynności mowy, charakteryzującym się mimowolnymi powtórzeniami, przedłużeniami dźwięków oraz blokami, wynikającym z dysfunkcji w koordynacji mechanizmów mowy. Etiologia jąkania rozwojowego, stanowiącego około 80% przypadków, jest wieloczynnikowa i obejmuje czynniki genetyczne, neurobiologiczne oraz środowiskowe. Badania neuroobrazowe wykazały istotne zmiany strukturalne i funkcjonalne w mózgach osób jąkających się, takie jak zmniejszona integralność istoty białej w lewym łuku podłużnym oraz nadaktywność prawej półkuli mózgu. Dysfunkcje neuroprzekaźników, zwłaszcza podwyższony poziom dopaminy, niedobór GABA oraz zaburzenia równowagi acetylocholiny i serotoniny, odgrywają kluczową rolę w patogenezie. Ponadto, astrocyty w prążkowiu, poprzez modulację receptorów dopaminowych, mogą wpływać na rozwój jąkania, co potwierdza skuteczność risperidonu w terapii. Genetyczne podłoże jest potwierdzone dziedzicznością na poziomie 69-85% oraz identyfikacją ponad dwunastu loci związanych z jąkaniem, co wskazuje na poligenetyczny charakter zaburzenia.
astrocyt, badanie neuroobrazowe, choroba Parkinsona, ciało migdałowate, czynnościowy rezonans magnetyczny, dziedziczność, encefalopatia niedotlenieniowo-niedokrwienna, hormon stresu, jąkanie neurogenne, jąkanie polekowe, jąkanie psychogenne, jąkanie rozwojowe, kora przedruchowa, manewr Valsalvy, metabolizm astrocytów, neuroprzekaźnik, pamięć robocza, pozytonowa tomografia emisyjna, prążkowie, receptor dopaminowy, sieć neuronalna, stwardnienie rozsiane, udar mózgu, układ przywspółczulny, współczulny układ nerwowy, zaburzenie płynności mowy
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aricogan 10 mg

Arypiprazol, lek przeciwpsychotyczny z grupy innych leków przeciwpsychotycznych (kod ATC: N05AX12), wykazuje złożony mechanizm działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5-HT1a oraz antagonista receptorów 5-HT2a. W badaniach PET potwierdzono dawkozależne zmniejszenie wiązania ligandu receptora D2/D3 w jądrze ogoniastym i skorupie przy dawkach 0,5-30 mg/dobę. Skuteczność arypiprazolu w leczeniu schizofrenii potwierdzono w badaniach krótkoterminowych (4-6 tygodni) oraz długoterminowych (52 tygodnie), gdzie utrzymanie odpowiedzi terapeutycznej wynosiło 77% (arypiprazol) vs 73% (haloperydol), z lepszą tolerancją arypiprazolu. W 26-tygodniowym badaniu profilaktycznym arypiprazol zmniejszył częstość nawrotów schizofrenii (34% vs 57% placebo). Lek nie powoduje istotnego przyrostu masy ciała (13% pacjentów z przyrostem ≥7% vs 33% przy olanzapinie) ani klinicznie istotnych zmian w profilu lipidowym. Arypiprazol nie zwiększa istotnie stężenia prolaktyny (0,3% vs 0,2% placebo), a także może powodować hipoprolaktynemię (0,4% vs 0,02% placebo).
działanie agonistyczne, działanie antagonistyczne, epizod depresyjny, epizod maniakalny, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, hipoprolaktynemia, jądro ogoniaste, lek przeciwpsychotyczny, nawrót choroby, objawy cholinergiczne, objawy maniakalne, objawy negatywne, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne, objawy psychotyczne, pozytonowa tomografia emisyjna, profil lipidowy, raklopryd znakowany, receptor dopaminowy D2, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy 5-HT1A, receptor serotoninowy 5-HT2A, receptory dopaminowe, receptory serotoninowe, schizofrenia, skala Montgomery-Åsberg, Skala Ogólnego Wrażenia Klinicznego, skala PANSS, stężenie prolaktyny, zaburzenia autystyczne, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zespół Tourette’a
Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Arteritis tętnicy skroniowej (GCA) to zapalenie dużych i średnich naczyń, głównie u osób >50 r.ż., z ryzykiem poważnych powikłań, w tym trwałej utraty wzroku. Leczenie należy rozpocząć natychmiast po podejrzeniu choroby, nawet przed biopsją, stosując glikokortykosteroidy: prednizon 40-60 mg/d p.o. bez objawów wzrokowych lub metyloprednizolon 250 mg i.v. co 6 h przez 3 dni przy objawach wzrokowych. Monitorowanie skuteczności terapii opiera się na ocenie klinicznej oraz parametrach zapalnych (OB, CRP), a dawkę steroidów stopniowo redukuje się po 4 tygodniach. Tocilizumab, przeciwciało anty-IL-6, jest skutecznym lekiem oszczędzającym GKS, umożliwiającym remisję u 56% pacjentów po 52 tygodniach, a metotreksat stanowi alternatywę w profilaktyce nawrotów. Zaleca się także stosowanie ASA 75-150 mg/d w celu zmniejszenia ryzyka powikłań niedokrwiennych.
abatacept, arteritis tętnicy skroniowej, biopsja tętnicy skroniowej, bisfosfoniany, biżuteria medyczna, chromanie żuchwy, cukrzyca, giant cell arteritis, glikokortykosteroidy, inhibitor pompy protonowej, interleukina-6, kwas acetylosalicylowy, metotreksat, metyloprednizolon, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, osteoporoza, parametry zapalne, PET, pozytonowa tomografia emisyjna, prednizon, przeciwciało monoklonalne, retencja płynów, tętniak aorty, tocilizumab, tomografia komputerowa, udar mózgu, zaćma, zawał mózgu
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Arpixor 15 mg

Arypiprazol, substancja czynna leku Arpixor, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym z grupy psycholeptyków (kod ATC: N05AX12), wykazującym częściowy agonizm receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1a oraz antagonizm receptorów 5HT2a. Jego mechanizm działania opiera się na modulacji układu dopaminergicznego i serotoninergicznego, co potwierdzają badania PET oraz in vitro, wskazujące na silne powinowactwo do receptorów D2, D3, 5HT1a i 5HT2a oraz umiarkowane do D4, 5HT2c, 5HT7, alfa-1 adrenergicznych i H1 histaminowych. W badaniach klinicznych arypiprazol wykazał skuteczność w leczeniu schizofrenii, zarówno w krótkoterminowych (4-6 tygodni) badaniach kontrolowanych placebo (n=1228), jak i w długoterminowym (52 tygodnie) porównaniu z haloperydolem, z odsetkiem utrzymujących odpowiedź terapeutyczną na poziomie 77% (arypiprazol) vs. 73% (haloperydol). Ponadto, w 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo arypiprazol znacząco zmniejszył częstość nawrotów schizofrenii (34% vs. 57%). Profil bezpieczeństwa obejmuje brak istotnego przyrostu masy ciała (tylko 13% pacjentów z przyrostem ≥7% masy ciała w porównaniu do 33% przy olanzapinie) oraz brak klinicznie istotnych zmian lipidów i korzystny wpływ na poziom prolaktyny (hiperprolaktynemia u 0,3% vs. 0,2% placebo).
W leczeniu epizodów maniakalnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I arypiprazol wykazał skuteczność w monoterapii w badaniach kontrolowanych placebo, zarówno w krótkich (3-tygodniowych) jak i długoterminowych (12-tygodniowych) badaniach, z efektem porównywalnym do litu i haloperydolu. W badaniu 6-tygodniowym u pacjentów częściowo opornych na lit lub walproinian, dodanie arypiprazolu przyniosło istotną poprawę objawów maniakalnych. W 26-tygodniowym badaniu przedłużonym o 74 tygodnie, arypiprazol jako terapia podtrzymująca znacząco zmniejszył ryzyko nawrotu choroby dwubiegunowej (współczynnik ryzyka 0,54) oraz nawrotu manii (współczynnik ryzyka 0,35), jednak nie wykazał przewagi nad placebo w zapobieganiu nawrotom depresji. Szczególnie korzystne wyniki uzyskano w terapii skojarzonej z litem, gdzie ryzyko nawrotu epizodu maniakalnego zmniejszyło się z 45% do 16%. Dane te potwierdzają wysoką skuteczność i korzystny profil bezpieczeństwa arypiprazolu w leczeniu schizofrenii oraz zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, z minimalnym wpływem na parametry metaboliczne i prolaktynę.
arypiprazol, cholesterol całkowity, cholesterol HDL, cholesterol LDL, epizod maniakalny, epizod mieszany, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, hipoprolaktynemia, monoterapia litem, monoterapia walproinianem, nawrót choroby, objawy maniakalne, parametr metaboliczny, pozytonowa tomografia emisyjna, prolaktyna, rapid cycling, receptor dopaminowy D2, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy 5HT1a, receptor serotoninowy 5HT2a, skala CGI-BP, skala Montgomery-Åsberg, skala PANSS, skala Y-MRS, stabilizator nastroju, triglicerydy, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Fluorocholine (18F) Synektik 1 GBq/mL

FLUOROCHOLINE (18F) SYNEKTIK to radiofarmaceutyk do diagnostyki PET, zawierający fluorometylo-(18F)-dimetylo-2-hydroksyetyloamoniowy chlorek, stosowany w dawce 140-280 MBq dla standardowego pacjenta o masie 70 kg. Podanie odbywa się dożylnie, po dokładnym zmierzeniu aktywności radiofarmaceutyku. Dawkowanie należy indywidualizować, uwzględniając masę ciała, typ aparatu PET/PET-TK oraz planowany protokół obrazowania. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z niewydolnością nerek i wątroby ze względu na ryzyko zwiększonej ekspozycji na promieniowanie, przy braku danych farmakokinetycznych i klinicznych w tych grupach. Preparat nie jest zalecany u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.
choroba nowotworowa, ekspozycja na promieniowanie, fluorocholina (18F) chlorek, miernik aktywności, napromieniowanie tkanek, niewydolność nerek, ochrona radiologiczna, populacja pediatryczna, pozytonowa tomografia emisyjna, radiofarmaceutyk, rak gruczołu krokowego, rejestracja statyczna, wstrzyknięcie dożylne, wynaczynienie, zaburzenia czynności nerek i wątroby
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Zolaxa Rapid 15 mg

Olanzapina, substancja czynna leku Zolaxa Rapid, jest lekiem przeciwpsychotycznym z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepiny (kod ATC: N05A H03), wykazującym działanie przeciwpsychotyczne, przeciwmaniakalne oraz stabilizujące nastrój. Charakteryzuje się wysokim powinowactwem (Ki <100 nM) do receptorów serotoninowych (5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6), dopaminowych (D1-D5), muskarynowych (M1-M5), α1-adrenergicznych oraz histaminowych H1. Farmakodynamika olanzapiny obejmuje selektywne zmniejszenie aktywności neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10) przy minimalnym wpływie na drogi prążkowia (A9), co przekłada się na skuteczność przeciwpsychotyczną z ograniczonym ryzykiem działań niepożądanych motorycznych. Badania PET i SPECT potwierdziły większe wysycenie receptorów 5HT2A niż D2 po dawce 10 mg oraz mniejsze wysycenie receptorów D2 u pacjentów reagujących na olanzapinę w porównaniu z innymi neuroleptykami.
badanie PET, cholesterol całkowity, cholesterol LDL, choroba afektywna dwubiegunowa, dysfunkcja motoryczna, działanie anksjolityczne, epizod maniakalny, lek przeciwpsychotyczny, neuron dopaminergiczny, objawy negatywne, objawy pozytywne, olanzapina, parametr metaboliczny, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor alfa1-adrenergiczny, receptor cholinergiczny muskarynowy, receptor dopaminowy, receptor dopaminowy D2, receptor histaminowy H1, receptor serotoninowy, receptor serotoninowy 5HT2, remisja objawów manii, schizofrenia, skala depresji Montgomery-Åsberg, stężenie prolaktyny, terapia skojarzona, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, triglicerydy, układ mezolimbiczny, walproinian sodu, zaburzenie schizoafektywne, zapobieganie nawrotom
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Lenalidomide Ranbaxy 5 mg

Lenalidomid, klasyfikowany jako lek immunosupresyjny (kod ATC: L04AX04), działa poprzez wiązanie z białkiem cereblon, składnikiem kompleksu ligazy E3 kulina RING ubikwityna, co prowadzi do ubikwitynacji i degradacji czynników transkrypcyjnych Aiolos i Ikaros w komórkach limfatycznych. Mechanizm ten skutkuje cytotoksycznym i immunomodulacyjnym efektem, hamując proliferację i indukując apoptozę komórek nowotworowych, w tym plazmatycznych szpiczaka mnogiego, chłoniaka grudkowego oraz komórek z delecją 5q w zespołach mielodysplastycznych (MDS). Lenalidomid wykazuje także działanie immunomodulacyjne, zwiększając aktywność komórek T, NK i NKT, a w połączeniu z rytuksymabem potęguje cytotoksyczność zależną od przeciwciał (ADCC). Dodatkowo lek posiada właściwości antyangiogenne, proerytropoetyczne (zwiększanie hemoglobiny płodowej) oraz przeciwzapalne (hamowanie TNF-α i IL-6).
aberracja chromosomalna, autologiczne przeszczepienie komórek macierzystych, białko cereblon, chłoniak grudkowy, chłoniak nieziarniczy, chłoniak strefy brzeżnej, cytokina prozapalna, cytotoksyczność komórkowa, czas przeżycia bez progresji, czynnik transkrypcyjny, delecja chromosomowa, działanie cytotoksyczne, działanie immunomodulacyjne, działanie immunosupresyjne, działanie przeciwzapalne, hamowanie angiogenezy, hematoonkologia, hematopoetyczna komórka macierzysta, hemoglobina płodowa, indukcja apoptozy, komórka hematopoetyczna, komórka NK, komórka śródbłonka, leczenie indukcyjne, lenalidomid, ligaza E3, limfocyt B, nowotwór hematologiczny, odpowiedź całkowita, odsetek obiektywnych odpowiedzi, populacja pediatryczna, pozytonowa tomografia emisyjna, szpiczak mnogi, ubikwitynacja, właściwość antyangiogenna, właściwość proerytropoetyczna, zespół mielodysplastyczny
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – MonFCH 910-3415 MBq/ml

MonFCH to radiofarmaceutyk zawierający fluorocholinę (18F) w stężeniu od 910 do 3415 MBq/ml, stosowany w diagnostyce PET w onkologii. Jego główne wskazania obejmują wykrywanie przerzutów raka gruczołu krokowego do kości u pacjentów wysokiego ryzyka, identyfikację przerzutów odległych i miejscowej wznowy u pacjentów ze wzrostem PSA oraz ocenę efektów leczenia tego nowotworu. Ponadto, MonFCH jest używany w lokalizacji i charakterystyce dobrze zróżnicowanego raka wątrobowokomórkowego, szczególnie gdy badanie FDG PET jest niejednoznaczne lub planowane jest leczenie operacyjne bądź przeszczepienie. Produkt zawiera od 182 do 3415 MBq całkowitej aktywności w fiolce w momencie produkcji, a okres półtrwania radionuklidu 18F wynosi 109,8 minut, co wymaga precyzyjnego planowania badania.
anihilacja, diagnostyka nuklearna, FDG-PET, fluorocholina 18F, grupa wysokiego ryzyka, nowotwór głowy i szyi, pozytonowa tomografia emisyjna, produkt radiofarmaceutyczny, promieniowanie gamma, promieniowanie pozytonowe, przerzuty do mózgu, przerzuty raka gruczołu krokowego, radionuklid fluorku, rak gruczołu krokowego, rak wątrobowokomórkowy, stężenie PSA
Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia ruchowe – Diagnostyka i diagnoza

Zaburzenia ruchowe stanowią heterogenną grupę schorzeń neurologicznych charakteryzujących się nieprawidłowościami w kontroli ruchu, obejmującymi zarówno ruchy hiperkinetyczne, jak i hipokinetyczne. Kluczową rolę w patogenezie odgrywają uszkodzenia jąder podstawy, w tym istoty czarnej, jądra niskowzgórzowego, gałki bladej i prążkowia. Diagnostyka opiera się na szczegółowym badaniu neurologicznym, ocenie fenotypu ruchowego, a także na zaawansowanych technikach obrazowych, takich jak MRI, DaTscan, PET i SPECT, które umożliwiają ocenę strukturalną i funkcjonalną mózgu. Badania elektrofizjologiczne (EMG, EEG) oraz analiza płynu mózgowo-rdzeniowego i badań genetycznych wspomagają różnicowanie i potwierdzenie rozpoznania, zwłaszcza w kontekście choroby Parkinsona (PD) i czynnościowych zaburzeń ruchowych (FMD). W diagnostyce PD istotne jest rozpoznanie bradykinezji wraz z innymi objawami, takimi jak drżenie spoczynkowe, sztywność i zaburzenia równowagi, a także wykorzystanie skal oceny, np. UPDRS.
ataksja, ataksja Friedreicha, bradykinezja, choroba Huntingtona, choroba Parkinsona, czynnościowe zaburzenie ruchowe, drżenie, drżenie samoistne, dystonia, elektroencefalografia, elektromiografia, gałka blada, głęboka stymulacja mózgu, istota czarna, jądro niskowzgórzowe, jądro podstawne, lewodopa, luka anionowa, mioklonia, nakłucie lędźwiowe, otępienie z ciałami Lewy’ego, parkinsonizm, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, prążkowie, rezonans magnetyczny, toksyna botulinowa, tomografia emisyjna pojedynczych fotonów, zaburzenie konwersyjne, zaburzenie ruchowe, zanik wieloukładowy, zwyrodnienie korowo-podstawne
Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych – Diagnostyka i diagnoza

Guzy gruczołów ślinowych to heterogenna grupa nowotworów o zróżnicowanej histologii i nieprzewidywalnym przebiegu biologicznym, co wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej badanie kliniczne, obrazowe oraz histopatologiczne. Diagnostyka rozpoczyna się od badania fizykalnego i wywiadu, a następnie wykorzystuje techniki obrazowe takie jak USG, CT, MRI (w tym zaawansowane metody jak DWI) oraz PET-CT, które pozwalają ocenić lokalizację, rozległość i potencjalne przerzuty. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (FNAB) jest podstawową metodą potwierdzającą diagnozę, klasyfikowaną według Systemu Mediolańskiego (MSRSGC) z sześcioma kategoriami diagnostycznymi. Jednak FNAB ma ograniczenia, zwłaszcza w rozróżnianiu typów złośliwych i wykazuje do 33% fałszywie ujemnych wyników w raku gruczołowo-torbielowatym. Biopsja nacinająca oraz badania immunohistochemiczne i molekularne stanowią uzupełnienie diagnostyki, szczególnie w trudnych przypadkach.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie obrazowe, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja nacinająca, dysfagia, fuzja genu, gruczolak wielopostaciowy, guz gruczołu ślinowego, mutacja CTNNB1, obrazowanie dyfuzyjne, pozytonowa tomografia emisyjna, profilowanie molekularne, radiomika, rak gruczołowo-torbielowaty, rak wydzielniczy, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie guza, ślinianka przyuszna, stopień histologiczny, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aripilek 30 mg

Arypiprazol (Aripilek) to lek psycholeptyczny z grupy innych leków przeciwpsychotycznych (kod ATC: N05AX12), dostępny w tabletkach o dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 30 mg. Jego mechanizm działania opiera się na częściowej agonistyce receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5-HT1A oraz antagonistyce receptorów 5-HT2A, co potwierdzono zarówno w modelach zwierzęcych, jak i badaniach PET u ludzi. W leczeniu schizofrenii u dorosłych arypiprazol wykazuje skuteczność w redukcji objawów pozytywnych i negatywnych, a także w zapobieganiu nawrotom choroby (odsetek nawrotów 34% vs. 57% placebo). W porównaniu z haloperydolem, arypiprazol cechuje się lepszą tolerancją i mniejszym przyrostem masy ciała (13% pacjentów z przyrostem ≥7%, tj. ok. 5,6 kg, vs. 33% przy olanzapinie). Nie wpływa istotnie na profil lipidowy i wykazuje korzystny profil w zakresie stężenia prolaktyny (hiperprolaktynemia u 0,3% vs. 0,2% placebo).
ADHD, epizod maniakalny, epizod mieszany, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, hipoprolaktynemia, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, Lista Zachowań Aberracyjnych, nawrót choroby, nawrót depresji, objawy psychotyczne, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor dopaminowy, receptor serotoninowy, schizofrenia, stabilizator nastroju, tiki, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie autystyczne, zespół pozapiramidowy, zespół Tourette’a
Leksykon substancji czynnych
German – Wskazania do stosowania

Generator radionuklidu GalliaPharm umożliwia uzyskanie izotopu promieniotwórczego galu (⁶⁸Ga) poprzez rozpad macierzystego germanu (⁶⁸Ge). Eluat z generatora, zawierający jałowy roztwór chlorku galu (⁶⁸Ga), służy do in vitro znakowania zatwierdzonych zestawów radiofarmaceutycznych wykorzystywanych w diagnostyce metodą pozytonowej tomografii emisyjnej (PET). Czas połowicznego rozpadu ⁶⁸Ga wynosi 67,71 min, a emisja promieniowania gamma o energii 511 keV (178,28%) jest optymalna dla techniki PET. Generator dostępny jest w mocach od 1,11 GBq do 3,70 GBq, co pozwala na elastyczne dostosowanie do potrzeb klinicznych. W warunkach równowagi nuklidów można eluować ponad 60% aktywności ⁶⁸Ga, co zapewnia wysoką wydajność w codziennej praktyce. Należy podkreślić, że eluat nie jest przeznaczony do bezpośredniego podawania pacjentom, a jedynie do znakowania radiofarmaceutyków in vitro.
czas połowicznego rozpadu, czystość radiochemiczna, elucja, gal-68, generator radionuklidu, german-68, izotop promieniotwórczy, obrazowanie PET, pozytonowa tomografia emisyjna, preparat radiofarmaceutyczny, procedura diagnostyczna, promieniowanie gamma, radioznakowanie, równowaga nuklidów, rozpad beta plus, roztwór chlorku galu, znakowanie in vitro
Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwory mózgu u dzieci – Diagnostyka i diagnoza

Nowotwory mózgu u dzieci stanowią około 25% wszystkich nowotworów pediatrycznych, z roczną zachorowalnością w USA na poziomie 3500-4200 przypadków. Diagnostyka wymaga wielodyscyplinarnego podejścia w wyspecjalizowanych ośrodkach, co przekłada się na 20-40% wyższe wskaźniki przeżycia. Obraz kliniczny jest zróżnicowany i często niespecyficzny, obejmując m.in. bóle głowy (szczególnie poranne), wymioty, zaburzenia równowagi, deficyty neurologiczne oraz objawy wzrokowe. Podstawą diagnostyki jest szczegółowe badanie neurologiczne i okulistyczne, w tym ocena dna oka pod kątem obrzęku tarczy nerwu wzrokowego. MRI z kontrastem (gadolinium) pozostaje złotym standardem obrazowania, uzupełnionym o techniki takie jak fMRI, DWI, MRS i perfuzja MR, zgodnie z wytycznymi RAPNO. Tomografia komputerowa jest stosowana głównie w sytuacjach nagłych, ze względu na ekspozycję na promieniowanie jonizujące. Biopsja stereotaktyczna lub otwarta pozostaje kluczowa dla potwierdzenia histopatologicznego i molekularnego rozpoznania, niezbędnego do planowania leczenia.
angiografia, badanie cytogenetyczne, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie neurologiczne, białaczka, biologia molekularna, biopsja, biopsja endoskopowa, biopsja płynna, biopsja stereotaktyczna, ból głowy, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, glejak nerwu wzrokowego, glejak pnia mózgu, guz podwyściółkowy olbrzymiokomórkowy, marker nowotworowy, medulloblastoma, metylacja DNA, nakłucie lędźwiowe, napad padaczkowy, nerwiakowłókniakowatość typu 1, nowotwór mózgu u dzieci, obrazowanie dyfuzyjne, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rdzeniak, rezonans magnetyczny, SEGA, spektroskopia MR, tomografia komputerowa, zespół wielodyscyplinarny
Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwory nosa i zatok przynosowych – Diagnostyka i diagnoza

Nowotwory nosa i zatok przynosowych stanowią 3-5% wszystkich nowotworów głowy i szyi w USA, często diagnozowane są w zaawansowanym stadium ze względu na niespecyficzne objawy. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz kluczowej endoskopii nosa (nazoendoskopii), umożliwiającej ocenę błony śluzowej i lokalizację zmian. Biopsja, wykonywana endoskopowo, cienkoigłowo lub chirurgicznie, jest niezbędna do potwierdzenia rozpoznania i określenia typu histologicznego (np. rak płaskonabłonkowy, gruczolakorak, czerniak) oraz stopnia złośliwości. Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI), pozwalają na ocenę rozległości guza, naciekania tkanek miękkich i struktur kostnych, a PET-CT służy do wykrywania przerzutów i monitorowania leczenia. System TNM AJCC jest stosowany do oceny zaawansowania, uwzględniając wielkość guza (T), obecność przerzutów w węzłach chłonnych (N) oraz przerzuty odległe (M).
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja, biopsja cienkoigłowa, biopsja ekscyzyjna, biopsja endoskopowa, biopsja incyzyjna, biopsja otwarta, czerniak, czerniak błony śluzowej, endoskopia nosa, gruczolakorak, konsultacja okulistyczna, nazoendoskopia, nowotwór głowy i szyi, nowotwór nosa i zatok przynosowych, otolaryngolog, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do regionalnych węzłów chłonnych, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, system TNM, tomografia komputerowa, węzły chłonne szyi, wirus brodawczaka ludzkiego, wywiad medyczny, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – FLT(18F) Synektik 1000 MBq/ml na dzień i godzinę kalibracji

FLT (¹⁸F) Synektik to radiofarmaceutyk w postaci roztworu do wstrzykiwań o aktywności 1000 MBq/ml na dzień i godzinę kalibracji, zawierający fluorodeoksytymidynę znakowaną izotopem fluoru (¹⁸F) o okresie półtrwania 109,77 minut. Preparat jest stosowany w pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) u dorosłych pacjentów w celu precyzyjnej lokalizacji nowotworów złośliwych, wykorzystując zdolność do akumulacji w komórkach o podwyższonej aktywności mitotycznej. Emisja pozytonów o maksymalnej energii 633 keV prowadzi do powstania dwóch fotonów gamma o energii 511 keV, które są wykrywane przez skaner PET, umożliwiając obrazowanie proliferacji komórek nowotworowych. Roztwór ma pH 4,5–8,5 i zawiera substancje pomocnicze: chlorek sodu (≤3,35 mg/ml) oraz etanol (≤790 mg w maksymalnej dawce 10 ml), co należy uwzględnić przy kwalifikacji pacjentów, zwłaszcza z ograniczeniami dietetycznymi lub schorzeniami związanymi z sodem i alkoholem.
aktywność mitotyczna, anihilacja pozytonu, choroba nowotworowa, dawka radiofarmaceutyku, diagnostyka onkologiczna, diagnostyka różnicowa, fluorodeoksytymidyna, izotop fluoru, nowotwór złośliwy, ognisko nowotworowe, pozytonowa tomografia emisyjna, proliferacja komórek nowotworowych, promieniowanie pozytonowe, radiofarmaceutyk, roztwór do wstrzykiwań, skaner PET, terapia onkologiczna
Leksykon chorób i schorzeń
Sarkoidoza – Diagnostyka i diagnoza

Sarkoidoza to układowa choroba ziarniniakowa o nieznanej etiologii, charakteryzująca się obecnością nieserowaciejących ziarniniaków, najczęściej w płucach i węzłach chłonnych śródpiersia. Diagnostyka opiera się na trzech filarach: zgodnym obrazie klinicznym i radiologicznym, potwierdzeniu histopatologicznym oraz wykluczeniu innych chorób ziarniniakowych, takich jak gruźlica czy chłoniak. Radiologicznie chorobę klasyfikuje się w pięć stadiów (0-IV), gdzie stadium I to obustronna adenopatia wnęk płucnych, a stadium IV włóknienie płuc. Badania obrazowe obejmują RTG, HR-CT, PET/CT (czułość 89-100%) oraz MRI, szczególnie przydatne w diagnostyce sarkoidozy sercowej i neurologicznej. Biopsja, zwłaszcza EBUS-TBNA (czułość ok. 90%), jest kluczowa do potwierdzenia obecności nieserowaciejących ziarniniaków. Płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe (BAL) z limfocytozą >15% i stosunkiem CD4:CD8 >3,5 ma wysoką swoistość (93-96%) dla rozpoznania. Markerami wspomagającymi diagnostykę są podwyższony ACE (u ~60% pacjentów), sIL-2R, SAA, lizozym, KL-6 oraz 1,25-dihydroksywitamina D. Badania czynnościowe płuc (spirometria, DLCO) służą do oceny stopnia upośledzenia funkcji oddechowej, gdzie umiarkowane do ciężkiego nasilenie definiuje się jako DLCO ≤ 65% wartości przewidywanej lub objętości spirometryczne ≤ 70%.
badanie w lampie szczelinowej, beryloza, biopsja przezoskrzelowa, choroba ziarniniakowa, diagnoza z wykluczenia, elektromiografia, enzym konwertujący angiotensynę, fosfataza alkaliczna, lupus pernio, morfologia krwi, nakłucie lędźwiowe, neurosarkoidoza, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, potencjały wywołane, pozytonowa tomografia emisyjna, próba tuberkulinowa, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny serca, rumień guzowaty, sarkoidoza sercowa, sarkoidoza skórna, test proliferacji limfocytów, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości, węzły chłonne śródpiersia, zapalenie błony naczyniowej, zespół Löfgrena, zespół suchego oka, ziarniniak nieserowaciejący, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń
Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak tłuszczakowaty – Diagnostyka i diagnoza

Mięsak tłuszczakowaty (liposarcoma) stanowi około 20% mięsaków tkanek miękkich u dorosłych i wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej badanie kliniczne, obrazowanie (MRI, CT, PET) oraz ocenę histopatologiczną i molekularną. MRI jest badaniem z wyboru, umożliwiającym ocenę charakterystyki guza, jego relacji anatomicznych oraz obecności komponentu nietłuszczowego, co koreluje z agresywnością nowotworu. CT jest niezbędne do wykrywania przerzutów, zwłaszcza do płuc. Biopsja gruboigłowa pod kontrolą obrazowania stanowi podstawę do potwierdzenia diagnozy i określenia podtypu histologicznego, natomiast badania molekularne (IHC, FISH, RT-PCR) pozwalają na identyfikację charakterystycznych zmian genetycznych, takich jak amplifikacja MDM2 i CDK4 w WD-LS/DDLS czy translokacje t(12;16)(q13;p11) w śluzowatym mięsaku tłuszczakowatym (MLS). Nowoczesne metody, jak test NanoString, umożliwiają szybką i precyzyjną diagnostykę z 97,8% zgodnością ze standardami, skracając czas oczekiwania do 36 godzin.
badanie fizykalne, badanie genetyczne, badanie kliniczne, badanie molekularne, badanie obrazowe, badanie palpacyjne, biopsja chirurgiczna, biopsja gruboigłowa, biopsja otwarta, biopsja wycinająca, dermatofibrosarcoma protuberans, dobrze zróżnicowany mięsak tłuszczakowaty, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, immunohistochemia, komórka tłuszczowa, lipoblast, mięsak tkanek miękkich, mięsak tłuszczakowaty, nerwiakowłókniak, obraz T1-zależny, obraz T2-zależny, ocena histopatologiczna, odróżnicowany mięsak tłuszczakowaty, pleomorficzny mięsak tłuszczakowaty, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, RT-PCR, śluzowaty mięsak tłuszczakowaty, stopień złośliwości histologicznej, system TNM, tomografia komputerowa, translokacja t(12;16), ultrasonografia
Leksykon substancji czynnych
German – Interakcje

Roztwór galu (⁶⁸Ga) chlorku uzyskiwany z generatora radionuklidu GalliaPharm jest przeznaczony wyłącznie do radioznakowania produktów leczniczych in vitro i nie jest podawany bezpośrednio pacjentom. W 5 ml eluatu o aktywności 3,70 GBq znajduje się maksymalnie 3,70 GBq ⁶⁸Ga oraz 0,000037 GBq (37 kBq) ⁶⁸Ge, co odpowiada 2,45 ng galu i 0,14 ng germanu. Ze względu na tak niskie stężenia pierwiastków, interakcje farmakologiczne na poziomie chemicznym są mało prawdopodobne. Istotne są natomiast właściwości końcowego radiofarmaceutyku, który powstaje w wyniku kompleksowania galu (⁶⁸Ga) z ligandami, co wpływa na jego farmakokinetykę, biodystrybucję oraz potencjalne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Czas połowicznego rozpadu ⁶⁸Ga wynosi 67,71 minuty, a izotop emituje promieniowanie beta plus i gamma, co determinuje jego zastosowanie w diagnostyce PET i wpływa na możliwe interakcje z innymi badaniami diagnostycznymi (np. MRI, CT z kontrastem).
biodystrybucja, biodystrybucja radiofarmaceutyku, czas połowicznego rozpadu, elucja, Farmakopea Europejska, gal chlorek, generator radionuklidu, german, in vitro, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izotop galu, nuklid macierzysty, nuklid pochodny, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie beta plus, promieniowanie gamma, radiofarmaceutyk, radiofarmaceutyk znakowany galem, radioznakowanie, właściwości fizykochemiczne, zestaw do preparatu radiofarmaceutycznego
Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołu krokowego z przerzutami – Diagnostyka i diagnoza

Rak gruczołu krokowego z przerzutami stanowi zaawansowane stadium IV choroby, charakteryzujące się rozprzestrzenieniem komórek nowotworowych poza prostatę do odległych narządów, najczęściej kości (ponad 60% przypadków), węzłów chłonnych, płuc, wątroby oraz mózgu. Diagnostyka opiera się na ocenie stężenia PSA, gdzie wartości powyżej 10 ng/mL, wysoki stopień Gleasona (≥7) oraz objawy kliniczne sugerujące stadium T3 lub wyższe wskazują na konieczność dalszych badań obrazowych. Biopsja prostaty, szczególnie kierowana TRUS, pozostaje złotym standardem potwierdzającym rozpoznanie i oceniającym agresywność nowotworu. W diagnostyce przerzutów stosuje się scyntygrafię kości, tomografię komputerową (CT), rezonans magnetyczny (MRI) oraz nowoczesne techniki obrazowania, takie jak PET-CT z użyciem radioznacznika Ga-68 PSMA, który wykazuje wyższą czułość i specyficzność w wykrywaniu przerzutów w porównaniu do tradycyjnych metod (dokładność 92% vs 65%). Kompleksowa ocena stopnia zaawansowania opiera się na systemie TNM, poziomie PSA oraz skali Gleasona, co umożliwia precyzyjne planowanie terapii.
antygen PSA, badanie genetyczne, badanie per rectum, biomarker, biopsja prostaty, deficyt naprawy DNA, dysfagia, łagodny przerost prostaty, PET PSMA, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut do kości, radykalna prostatektomia, rak gruczołu krokowego z przerzutami, rak prostaty oporny na kastrację, rak prostaty z przerzutami, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, skala Gleasona, system TNM, test 4Kscore, tomografia komputerowa, węzeł chłonny, wieloparametryczny rezonans magnetyczny, zapalenie prostaty
Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak oka – Diagnostyka i diagnoza

Czerniak oka (melanoma oculi) jest najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym gałki ocznej u dorosłych, o częstości około 5,1 przypadków na milion osób rocznie. Diagnostyka opiera się na szczegółowym badaniu okulistycznym, obejmującym ocenę zewnętrzną i wewnętrzną oka (oftalmoskopia pośrednia, biomikroskopia lampą szczelinową, gonioskopia) oraz zaawansowanych technikach obrazowych, takich jak ultrasonografia 10 MHz (B-scan), angiografia fluoresceinowa i indocyjaninowa, a także optyczna koherentna tomografia (OCT) z techniką Enhanced Depth Imaging. Charakterystyczne cechy czerniaka to jednostronny, kopulasty, szaro-brązowy guz o grubości >2 mm, obecność pomarańczowego pigmentu (lipofuscyny), płynu podsiatkówkowego oraz akustyczna pustka w ultrasonografii. Biopsja, choć rzadko konieczna do rozpoznania, jest stosowana w przypadkach niejednoznacznych lub do oceny genetycznej guza, co pomaga w prognozowaniu ryzyka przerzutów, zwłaszcza do wątroby, która jest miejscem przerzutów w 95% przypadków.
angiografia fluoresceinowa, angiografia indocyjaninowa, autofluorescencja dna oka, badanie okulistyczne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja nacięciowa, biopsja płynna, biopsja wycięciowa, czerniak błony naczyniowej, czerniak oka, fotografia dna oka, gonioskopia, guz przerzutowy, krążąca komórka nowotworowa, nabłonek barwnikowy siatkówki, naczyniak naczyniówki, naczynie krwionośne, nowotwór złośliwy gałki ocznej, odwarstwienie naczyniówki, oftalmoskopia pośrednia, onkolog okulistyczny, optyczna koherentna tomografia, płyn podsiatkówkowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, test czynności wątroby, tomografia komputerowa, ultrasonografia oka, znamię naczyniówki
Leksykon chorób i schorzeń
Rak odbytu – Diagnostyka i diagnoza

Rak odbytu, choć stosunkowo rzadki, wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej szczegółowy wywiad, badanie fizykalne z cyfrowym badaniem odbytnicy (DRE) oraz badania endoskopowe: anoskopię (8-10 cm), proktoskopię (ok. 25 cm) i kolonoskopię. Potwierdzenie diagnozy następuje poprzez biopsję histopatologiczną podejrzanych zmian. W diagnostyce obrazowej stosuje się tomografię komputerową (TK) klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy, rezonans magnetyczny (MR) miednicy do oceny miejscowego zaawansowania oraz pozytonową tomografię emisyjną (PET/TK) z 18F-fluorodeoksyglukozą, która umożliwia wykrycie przerzutów i ocenę metaboliczną guza (wartość SUV koreluje z zaawansowaniem i histologią). Ultrasonografia przezodbytnicza pozwala na precyzyjną ocenę głębokości nacieku i zajęcia węzłów chłonnych, szczególnie w wczesnych stadiach. Stopień zaawansowania określa się według systemu TNM, gdzie T1 oznacza guz ≤2 cm, T2 >2 cm ≤5 cm, T3 >5 cm, a T4 naciekanie sąsiednich narządów; N0 brak przerzutów w węzłach chłonnych, N1 ich obecność; M0 brak przerzutów odległych, M1 ich obecność. Klasyfikacja TNM umożliwia przypisanie stopnia zaawansowania od 0 (in situ) do IV (przerzuty odległe).
anoskopia, badanie endoskopowe, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie laboratoryjne, badanie przesiewowe, biomarker molekularny, biopsja, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, chemioradioterapia, cyfrowe badanie odbytnicy, cytologia analna, kanał odbytu, kolonoskopia, krążące DNA, morfologia krwi, nawrót choroby, PET-TK, pozytonowa tomografia emisyjna, proktoskopia, przerzut do węzła chłonnego, przerzut odległy, radioterapia, rak odbytu, rezonans magnetyczny, system TNM, terapia ratunkowa, tomografia komputerowa, ultrasonografia przezodbytnicza, zwieracz odbytu
Leksykon substancji czynnych
Fludeoksyglukoza – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Przedkliniczne badania toksyczności fludeoksyglukozy (18F), stosowanej w diagnostyce PET, wykazały niski potencjał toksyczności ostrej. W modelach zwierzęcych (myszy, szczury, psy) podawano dawki znacznie przekraczające kliniczne (np. 0,0002 mg/kg u myszy i szczurów, 50-krotnie wyższe u psów oraz 1000-krotnie wyższe u myszy w przypadku preparatu FDGtomosil) bez obserwacji zgonów. Brak toksycznych efektów śmiertelnych potwierdza szeroki margines bezpieczeństwa tego radiofarmaceutyku, który jest przeznaczony do jednorazowego podania dożylnego w celach diagnostycznych.
badanie toksykologiczne, działanie rakotwórcze, FDG Pozyton, FDGtomosil, fludeoksyglukoza, genotoksyczność, kancerogenność, margines bezpieczeństwa, potencjał mutagenny, pozytonowa tomografia emisyjna, radiofarmaceutyk, radiofarmaceutyk diagnostyczny, toksyczność ostra, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotna, V-PET, wstrzyknięcie dożylne, zwierzęta laboratoryjne
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Explemed 10 mg

Arypiprazol, klasyfikowany pod kodem ATC N05AX12, jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym o unikalnym mechanizmie działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1A oraz antagonista receptorów 5HT2A. W badaniach klinicznych potwierdzono jego skuteczność w leczeniu schizofrenii oraz epizodów maniakalnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I, zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej ze stabilizatorami nastroju. W badaniach krótkoterminowych (4-6 tygodni) u dorosłych pacjentów z schizofrenią arypiprazol wykazał istotną poprawę objawów psychotycznych w porównaniu z placebo, a w badaniach długoterminowych (do 52 tygodni) utrzymywał efekt terapeutyczny z odsetkiem utrzymującej się odpowiedzi na poziomie 77%. W leczeniu epizodów maniakalnych dawki od 0,5 mg do 30 mg/dobę wykazały skuteczność w redukcji objawów, a w badaniach podtrzymujących arypiprazol zmniejszał ryzyko nawrotów manii o 65%. U młodzieży (13-17 lat) potwierdzono skuteczność w leczeniu schizofrenii i zaburzeń afektywnych, z istotnym zmniejszeniem częstości nawrotów (HR 0,461; 95% CI: 0,242-0,879).
arypiprazol, dysfagia, epizod maniakalny, epizod mieszany, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, hipoprolaktynemia, lek przeciwpsychotyczny, Lista Zachowań Aberracyjnych, lit i walproinian, nawrót choroby, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne i negatywne, pozytonowa tomografia emisyjna, przewlekła schizofrenia, receptor dopaminowy D2, receptor serotoninowy 5HT1a, receptor serotoninowy 5HT2a, receptory dopaminowe, receptory muskarynowe, receptory serotoninowe, schizofrenia i zaburzenie afektywne dwubiegunowe, skala Montgomery-Åsberg, skala PANSS, skala TTS-YGTSS, stabilizator nastroju, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zaburzenie autystyczne, zespół ADHD, zespół Tourette’a
Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Diagnostyka i diagnoza

Rak nadnerczy to rzadki, złośliwy nowotwór, którego diagnostyka wymaga wieloaspektowego podejścia obejmującego szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, badania laboratoryjne oraz obrazowe. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie, gdyż jedynie około 30% przypadków jest ograniczonych do narządu przy diagnozie. Diagnostyka hormonalna obejmuje oznaczenia poziomów kortyzolu, aldosteronu, androgenów (testosteron, DHEAS), estrogenów, potasu, reniny, ACTH oraz metanefryn i normetanefryn w dobowej zbiórce moczu. Wartości podwyższone lub obniżone tych markerów wskazują na funkcjonalne guzy nadnerczy. Testy stymulacji i hamowania wydzielania hormonów pomagają w różnicowaniu guzów funkcjonalnych od niefunkcjonalnych. Badania obrazowe, takie jak TK, MR i PET, umożliwiają ocenę lokalizacji, wielkości (guzy >5-6 cm są podejrzane o złośliwość), gęstości (>10 j.H. w fazie natywnej) oraz stopnia zaawansowania nowotworu, a także wykrywanie przerzutów. Biopsja jest rzadko wykonywana ze względu na ryzyko powikłań i ograniczoną wartość diagnostyczną w różnicowaniu łagodnych i złośliwych zmian.
ACTH, adrenokortykotropina, aldosteron, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie laboratoryjne, DHEAS, estrogen, guz funkcjonalny, indeks proliferacji, jednostka Hounsfielda, kortyzol, marker Ki67, nadciśnienie tętnicze, nowotwór złośliwy, pheochromocytoma, potas, pozytonowa tomografia emisyjna, rak nadnerczy, resekcja guza, rezonans magnetyczny, scyntygrafia MIBG, siarczan dehydroepiandrosteronu, stadium zaawansowania, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zbiórka moczu
Leksykon chorób i schorzeń
Lekkie zaburzenie poznawcze – Diagnostyka i diagnoza

Lekkie zaburzenie poznawcze (MCI) to stan pośredni między normalnym starzeniem się a otępieniem, charakteryzujący się subiektywnym i obiektywnym pogorszeniem funkcji poznawczych przy zachowaniu niezależności w codziennym funkcjonowaniu. Diagnostyka opiera się na kryteriach obejmujących zmiany w pamięci lub innych zdolnościach umysłowych, które nie spełniają kryteriów otępienia. MCI dzieli się na podtypy amnestyczne (a-MCI) i nieamnestyczne (na-MCI), z klasyfikacją jednodomenową lub wielodomenową. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu, oceny funkcji poznawczych za pomocą testów takich jak MoCA czy MMSE, badania neurologicznego, fizykalnego oraz badań laboratoryjnych wykluczających inne przyczyny (np. niedobór witaminy B12, zaburzenia tarczycy). Obrazowanie (MRI, CT, PET) i biomarkery w płynie mózgowo-rdzeniowym mogą potwierdzić etiologię, zwłaszcza w kontekście choroby Alzheimera.
amnestyczne MCI, atrofia, badanie neurologiczne, badanie neuropsychologiczne, bezdech senny, białko tau, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, funkcje poznawcze, funkcje wykonawcze, genotyp APOE4, lekkie zaburzenie poznawcze, Mini-Mental State Examination, Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych, nieamnestyczne MCI, otępienie, pamięć epizodyczna, płat skroniowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rezerwa poznawcza, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, udar mózgu, zaburzenie funkcji tarczycy
Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła encefalopatia pourazowa – Patofizjologia i mechanizm

Przewlekła encefalopatia pourazowa (CTE) to postępująca choroba neurodegeneracyjna powiązana z powtarzającymi się urazami głowy, charakteryzująca się patognomonicznym odkładaniem hiperfosforylowanego białka tau (p-tau) w perywakularnych skupiskach w głębi bruzd kory mózgowej. Patologia obejmuje splątki neurofibrylarne, splątki astrocytarne i neuryty, z immunoreaktywnością na 3R i 4R izoformy tau. Proces patofizjologiczny obejmuje uszkodzenie aksonów, mikronaczyń, naruszenie bariery krew-mózg, aktywację mikrogleju i astrocytów oraz przewlekły stan zapalny z udziałem inflammasomu NLRP3, co prowadzi do neurodegeneracji i progresji choroby. W badaniach neuropatologicznych stwierdza się także obecność hiperfosforylowanego TDP-43 w ponad 80% przypadków oraz beta-amyloidu w 43%, co koreluje z wiekiem pacjenta. Makroskopowo obserwuje się atrofię kory czołowej, skroniowej i przyśrodkowego płata skroniowego, z zanikiem neuronów, bliznowaceniem i rozlanym uszkodzeniem aksonalnym.
aktywacja mikrogleju, allel APOE ε4, angiopatia amyloidowa mózgu, astrocyty, bariera krew-mózg, beta-amyloid, białko tau, choroba Alzheimera, choroba neurodegeneracyjna, choroba z ciałami Lewy’ego, ekscytotoksyczność, funkcje poznawcze, hiperfosforylowane białko tau, kaskada zapalna, kwaśne białko włókienkowe gleju, łagodny uraz mózgu, małe naczynia krwionośne, mikrotubule, neuroinflammacja, otępienie czołowo-skroniowe, pozytonowa tomografia emisyjna, przewlekła encefalopatia pourazowa, przyśrodkowy płat skroniowy, splątki neurofibrylarne, stres oksydacyjny, stwardnienie zanikowe boczne, tauopatia, TDP-43, układ glimfatyczny, uraz głowy, uszkodzenie aksonalne, wodogłowie
Leksykon chorób i schorzeń
Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) – Diagnostyka i diagnoza

Rak dróg żółciowych (cholangiocarcinoma) to rzadki, ale agresywny nowotwór nabłonka dróg żółciowych, często diagnozowany w zaawansowanym stadium z powodu niespecyficznych objawów klinicznych, takich jak żółtaczka, ból w prawym górnym kwadrancie brzucha, utrata masy ciała czy świąd skóry. Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, badaniach laboratoryjnych oraz zaawansowanych metodach obrazowych. Kluczowe znaczenie mają testy funkcji wątroby (bilirubina, fosfataza alkaliczna, GGT, ALT, AST) oraz markery nowotworowe, w tym CA 19-9 (poziom >100 UI/ml sugerujący cholangiocarcinoma, czułość 89%, swoistość 86%) i CEA (poziom >5,2 ng/ml, czułość 68%, swoistość 82%). Obrazowanie obejmuje USG, CT z kontrastem, MRI z MRCP, PET/CT (czułość około 90%, dokładność 92,6%) oraz procedury endoskopowe (ERCP, EUS) i przezskórną cholangiografię (PTC), które umożliwiają ocenę lokalizacji, zaawansowania i pobranie materiału do badań histopatologicznych. Potwierdzenie rozpoznania wymaga biopsji, a profilowanie molekularne (mutacje IDH1, FGFR2) zyskuje na znaczeniu w planowaniu terapii celowanych.
alfa-fetoproteina, aminotransferaza, antygen CA 19-9, antygen rakowo-płodowy, biopsja cienkoigłowa, biopsja płynna, cholangiocarcinoma, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, cholangioskopia, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, fluorodeoksyglukoza, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotransferaza, gruczolakorak, klasyfikacja TNM, marskość wątroby, mutacja genu, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, pozytonowa tomografia emisyjna, przezskórna przezwątrobowa cholangiografia, przywra wątrobowa, rak dróg żółciowych, rak wątrobowokomórkowy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, ultrasonografia, żółtaczka
Leksykon leków
Działania niepożądane – Fluorocholine (18F) Synektik 1 GBq/mL

Fluorocholina (18F) Synektik, stosowana jako radiofarmaceutyk w diagnostyce PET, charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa. Preparat w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 1 GBq/mL nie wykazuje specyficznych działań niepożądanych bezpośrednio związanych z jego podaniem. Maksymalna zalecana dawka aktywności wynosi 280 MBq (4 MBq/kg masy ciała dla pacjenta o masie 70 kg), co odpowiada dawce skutecznej promieniowania jonizującego na poziomie 5,6 mSv. Przy takim poziomie ekspozycji ryzyko indukcji nowotworów oraz wad dziedzicznych jest oceniane jako bardzo niskie. Fluor-18, izotop promieniotwórczy zawarty w preparacie, ma okres półtrwania 110 minut i emituje promieniowanie pozytonowe o energii maksymalnej 634 keV, co ogranicza całkowitą dawkę promieniowania dla pacjenta.
dawka skuteczna promieniowania, Departament Monitorowania Niepożądanych Działań, działanie niepożądane, efekt stochastyczny, fluorometylo-dimetylo-2-hydroksyetyloamoniowy chlorek, indukcja nowotworów, izotop promieniotwórczy, nadwrażliwość na substancje pomocnicze, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie gamma, promieniowanie jonizujące, promieniowanie pozytonowe, radiofarmaceutyk, radionuklid fluoru, stosunek korzyści do ryzyka, wada dziedziczna
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Aribit ODT 15 mg

Arypiprazol, substancja czynna Aribit ODT, jest lekiem przeciwpsychotycznym o unikalnym mechanizmie działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT1a oraz antagonista receptorów 5HT2a. W badaniach klinicznych potwierdzono jego skuteczność w leczeniu schizofrenii oraz zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, zarówno w fazie ostrej, jak i w profilaktyce nawrotów. W badaniach z udziałem dorosłych pacjentów dawki od 0,5 mg do 30 mg/dobę wykazały istotne zmniejszenie objawów psychotycznych i maniakalnych, a także korzystny profil bezpieczeństwa metabolicznego, z niskim ryzykiem przyrostu masy ciała (≥7% masy ciała u 13% pacjentów w porównaniu do 33% przy olanzapinie) oraz minimalnym wpływem na stężenia lipidów i prolaktyny (hiperprolaktynemia u 0,3% pacjentów). Arypiprazol wykazuje również skuteczność w leczeniu młodzieży z schizofrenią i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, a także w terapii drażliwości w zaburzeniach autystycznych i tików w zespole Tourette’a, choć w tych ostatnich wskazaniach znaczenie kliniczne wymaga dalszej oceny.
ADHD, antagonista receptorowy, epizod maniakalny, epizod mieszany, HDL, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoprolaktynemia, LDL, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, monoterapia litem, nawrót objawów maniakalnych, objawy psychotyczne, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor dopaminowy, receptor serotoninowy, remisja objawów maniakalnych, schizofrenia, schizofrenia młodzieńcza, skala Younga, stabilizator nastroju, stężenie cholesterolu, stężenie lipidów, stężenie prolaktyny, substancja czynna, szybka zmiana fazy, tiki, walproinian, zaburzenia autystyczne, zaburzenia pozapiramidowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie afektywne dwubiegunowe typu I, zespół Tourette’a
Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – FDGtomosil 550 MBq/ml

FDGtomosil to radiofarmaceutyk zawierający fludeoksyglukozę znakowaną izotopem fluoru-18 o aktywności 550 MBq/mL w roztworze do wstrzykiwań, stosowany w diagnostyce PET. Preparat ma pH 4,5-8,5 i zawiera substancje pomocnicze, takie jak chlorek sodu (9 mg/mL) oraz etanol bezwodny w ilości nie przekraczającej 5 mg/mL, co nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów. Izotop fluor-18 charakteryzuje się krótkim czasem półtrwania 109,77 minut, rozpadając się do tlenu-18 z emisją promieniowania pozytonowego (maksymalna energia 634 keV) i powstawaniem fotonów gamma o energii 511 keV. W sekcji 4.7 charakterystyki produktu leczniczego zaznaczono, że FDGtomosil nie ma istotnego klinicznie wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, co jest potwierdzone zwrotem „Nie dotyczy”.
anihilacja pozytonu, badanie PET, ekspozycja na promieniowanie, etanol bezwodny, FDGtomosil, fludeoksyglukoza, fluor-18, foton gamma, funkcja poznawcza, izotop fluoru-18, koordynacja wzrokowo-ruchowa, ośrodkowy układ nerwowy, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie pozytonowe, sedacja, stan psychofizyczny
Leksykon substancji czynnych
Arypiprazol – Właściwości farmakodynamiczne

Arypiprazol wykazuje unikalny mechanizm działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5-HT1A oraz antagonista receptorów 5-HT2A, co przekłada się na jego skuteczność w leczeniu schizofrenii oraz zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I. Badania kliniczne potwierdzają jego efektywność w redukcji objawów psychotycznych i maniakalnych, zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej, z dawkami od 0,5 do 30 mg/dobę. W badaniach z udziałem dorosłych pacjentów arypiprazol wykazał przewagę nad placebo w zakresie zmniejszenia nawrotów schizofrenii (34% vs. 57%) oraz w zapobieganiu nawrotom manii w chorobie dwubiegunowej (współczynnik ryzyka 0,35). Ponadto, w porównaniu z haloperydolem, arypiprazol charakteryzuje się lepszym profilem tolerancji i wyższym odsetkiem pacjentów kontynuujących leczenie (43% vs. 30%).
ADHD, arypiprazol, cholesterol całkowity, cholesterol HDL, cholesterol LDL, choroba dwubiegunowa, drgawki, epizod maniakalny, Globalna Skala Nasilenia Tików, haloperydol, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, hipoprolaktynemia, lit i walproinian, objawy maniakalne, objawy pozapiramidowe, objawy psychotyczne, olanzapina, powinowactwo receptorowe, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor dopaminowy D2, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy 5-HT1A, receptor serotoninowy 5-HT2A, remisja objawów maniakalnych, schizofrenia, schizofrenia u młodzieży, senność, skala Montgomery-Åsberg, skala PANSS, stężenie lipidów, tiki, triglicerydy, zaburzenia autystyczne, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zespół Tourette’a
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba neuronu ruchowego (chnr) – Diagnostyka i diagnoza

Diagnostyka choroby neuronu ruchowego (ChNR) opiera się na ocenie klinicznej, badaniach elektrofizjologicznych (EMG, NCS), obrazowych (MRI, PET) oraz wykluczeniu innych schorzeń o podobnym obrazie klinicznym. Średni czas od pojawienia się pierwszych objawów do rozpoznania wynosi 10-18 miesięcy, co stanowi około jedną trzecią średniego czasu przeżycia. Kluczowe cechy diagnostyczne to postępujące osłabienie mięśniowe z objawami uszkodzenia górnego i dolnego neuronu ruchowego w co najmniej dwóch obszarach ciała, bez objawów czuciowych. Badania elektrofizjologiczne wykazują cechy ostrego i przewlekłego odnerwienia oraz reinerwacji mięśni. MRI służy głównie do wykluczenia innych patologii, natomiast badania genetyczne są wskazane u pacjentów z rodzinną historią choroby (5-10% przypadków). W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. stwardnienie rozsiane, miastenię gravis, neuropatie obwodowe oraz guzy ośrodkowego układu nerwowego.
badanie genetyczne, badanie neurofizjologiczne, badanie neurologiczne, badanie przewodnictwa nerwowego, choroba Alzheimera, choroba Huntingtona, choroba neuronu ruchowego, choroba Parkinsona, elektromiografia, kinaza kreatynowa, miastenia gravis, mutacja genetyczna, nakłucie lędźwiowe, neuropatia obwodowa, nieinwazyjna wentylacja, objawy kliniczne, opieka paliatywna, osłabienie mięśniowe, pierwotne stwardnienie boczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, początek opuszkowy, pozytonowa tomografia emisyjna, przezczaszkowa stymulacja magnetyczna, rdzeniowy zanik mięśni, rezonans magnetyczny, riluzol, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, terapia akceptacji i zaangażowania, tomografia komputerowa, uszkodzenie neuronu ruchowego, zanik mięśni
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Egolanza 10 mg

Olanzapina, lek z grupy psycholeptyków przeciwpsychotycznych (kod ATC N05AH03), wykazuje złożony profil farmakodynamiczny, działając antagonistycznie na receptory serotoninowe (5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6), dopaminowe (D1-D5), muskarynowe (M1-M5), α1-adrenergiczne oraz histaminowe H1. Charakteryzuje się wyższym powinowactwem do receptorów 5HT2 niż D2, co przekłada się na skuteczność przeciwpsychotyczną przy jednocześnie niskim ryzyku objawów pozapiramidowych. Badania PET i SPECT potwierdziły selektywne wysycenie receptorów serotoninowych 5HT2A oraz mniejsze wysycenie receptorów D2 w prążkowiu u pacjentów reagujących na olanzapinę. W badaniach klinicznych olanzapina w dawce 10 mg wykazała istotną skuteczność w redukcji objawów schizofrenii (zarówno pozytywnych, jak i negatywnych) oraz współwystępujących objawów depresyjnych (średnia redukcja w Skali Depresji Montgomery-Asberg o 6,0 punktów, p<0,001 w porównaniu z haloperydolem).
cholesterol, cholesterol LDL, choroba afektywna dwubiegunowa, diazepina, epizod maniakalny, epizod mieszany, katalepsja, lek przeciwpsychotyczny, lek stabilizujący nastrój, monoterapia, neuron dopaminergiczny, objawy depresyjne, objawy pozapiramidowe, olanzapina, ośrodkowy układ nerwowy, parametry metaboliczne, pozytonowa tomografia emisyjna, prolaktyna, receptor dopaminowy, receptor muskarynowy, receptor serotoninowy, remisja manii, schizofrenia, skala depresji Montgomery-Åsberg, stabilizator nastroju, terapia skojarzona, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, triglicerydy, układ mezolimbiczny, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie schizoafektywne
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – FDGtomosil 550 MBq/ml

FDGtomosil to roztwór do wstrzykiwań zawierający fludeoksyglukozę znakowaną izotopem fluoru-18 (18F-FDG) o aktywności 550 MBq/mL w chwili kalibracji, stosowany jako radiofarmaceutyk diagnostyczny w pozytonowej tomografii emisyjnej (PET). Fluor-18 charakteryzuje się czasem półtrwania 109,77 minut i emituje promieniowanie pozytonowe o maksymalnej energii 634 keV, które po anihilacji generuje dwa fotony gamma o energii 511 keV. Produkt jest stosowany wyłącznie w diagnostyce nowotworów, wykorzystując zdolność 18F-FDG do akumulacji w tkankach o zwiększonym metabolizmie glukozy, bez wywoływania efektów farmakodynamicznych w dawkach diagnostycznych. Roztwór ma pH w zakresie 4,5-8,5 i zawiera substancje pomocnicze, takie jak chlorek sodu (9 mg/mL) zapewniający izotoniczność oraz etanol bezwodny (do 5 mg/mL) jako stabilizator.
18F-FDG, aktywność farmakodynamiczna, anihilacja, badanie PET, charakterystyka produktu leczniczego, chlorek sodu, czas półtrwania, diagnostyka nowotworów, efekt farmakologiczny, etanol bezwodny, fludeoksyglukoza 18F, fluor-18, foton gamma, izotop tlenu-18, klasyfikacja anatomiczno-terapeutyczno-chemiczna, klasyfikacja ATC, metabolizm glukozy, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie pozytonowe, radioaktywność MBq, radiofarmaceutyk diagnostyczny, roztwór do wstrzykiwań, substancja pomocnicza
Leksykon chorób i schorzeń
Drgawki toniczno-kloniczne (drgawki duże) – Diagnostyka i diagnoza

Drgawki toniczno-kloniczne, dawniej określane jako grand mal, charakteryzują się utratą przytomności, fazą toniczną (sztywność ciała) oraz fazą kloniczną (rytmiczne skurcze mięśni). Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz badaniach dodatkowych, takich jak EEG, które wykazuje charakterystyczne zmiany: w fazie tonicznej progresywny wzrost aktywności niskonapięciowej o wysokiej częstotliwości, a następnie uogólnione wyładowania wieloiglicowe o wysokiej amplitudzie; w fazie klonicznej aktywność o wysokiej amplitudzie przerywana falami wolnymi (wzorzec iglica-fala wolna). Czas trwania napadu wynosi typowo 1-3 minuty. Diagnostyka obrazowa obejmuje TK (pierwszy rzut w stanach nagłych) oraz MRI z protokołem dedykowanym padaczce, pozwalające wykryć dysplazje korowe, zanik lub sklerozę hipokampa. Badania laboratoryjne (glukoza, elektrolity, próby wątrobowe, toksykologia) oraz płynu mózgowo-rdzeniowego są niezbędne do wykluczenia innych przyczyn drgawek.
arytmia, aura padaczkowa, badanie neurologiczne, drgawki duże, drgawki toniczno-kloniczne, dystonia, elektroencefalografia, epileptolog, funkcja poznawcza, funkcjonalny rezonans magnetyczny, lek przeciwpadaczkowy, magnetoencefalografia, monitorowanie wideo-EEG, napad drgawkowy, napad padaczkowy, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, punkcja lędźwiowa, rezonans magnetyczny, status epilepticus, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, tomografia komputerowa, wywiad medyczny, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zespół Dravet, zespół wydłużonego QT
Leksykon chorób i schorzeń
Rak gardła – Diagnostyka i diagnoza

Diagnostyka raka gardła opiera się na wieloetapowym procesie, który rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym oceny jamy ustnej, gardła, szyi oraz funkcji nerwów głowy i szyi. Kluczowe znaczenie mają badania endoskopowe, takie jak nazoendoskopia, laryngoskopia (pośrednia i bezpośrednia) oraz panendoskopia, umożliwiające wizualizację zmian nowotworowych. Potwierdzenie rozpoznania następuje poprzez biopsję (incyzyjną, cienkoigłową lub podczas endoskopii) z oceną histopatologiczną, w tym badaniem obecności HPV (test p16, DNA HPV), co ma istotne znaczenie rokownicze i terapeutyczne, zwłaszcza w raku gardła środkowego. Diagnostyka obrazowa obejmuje tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI), pozytonową tomografię emisyjną (PET lub PET-TK), ultrasonografię szyi oraz zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej, które pozwalają na ocenę lokalizacji, rozległości guza oraz obecności przerzutów regionalnych i odległych. Badania laboratoryjne, w tym morfologia, funkcje wątroby i nerek oraz elektrolity, służą ocenie ogólnego stanu pacjenta przed terapią.
badania molekularne, badanie fizykalne, biopsja, cfDNA, chirurg głowy i szyi, diagnostyka molekularna, dysfagia, endoskopia, endoskopia fluorescencyjna, krążące komórki nowotworowe, laryngoskopia, markery nowotworowe, mikroRNA, morfologia krwi, nazoendoskopia, obrazowanie dyfuzyjne MRI, otolaryngolog, panendoskopia, PET-MRI, połykanie, pozytonowa tomografia emisyjna, profilowanie genomowe, rak gardła, rezonans magnetyczny, system TNM, tomografia komputerowa, USG szyi, węzły chłonne, wirus brodawczaka ludzkiego, złośliwość histologiczna
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Apra 10 mg

Arypiprazol, lek psycholeptyczny z grupy innych leków przeciwpsychotycznych (kod ATC: N05AX12), wykazuje unikalny mechanizm działania jako częściowy agonista receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5-HT1a oraz antagonista receptorów 5-HT2a. Jego złożony profil receptorowy obejmuje silne powinowactwo do receptorów D2, D3, 5-HT1a i 5-HT2a, umiarkowane do D4, 5-HT2c, 5-HT7, alfa-1 adrenergicznych i H1 histaminowych, a także umiarkowane działanie na wychwyt zwrotny serotoniny, bez istotnego wpływu na receptory muskarynowe. Badania PET potwierdziły wiązanie arypiprazolu z receptorami D2/D3 in vivo, a badania kliniczne wykazały jego skuteczność w leczeniu schizofrenii, zarówno w krótkoterminowej poprawie objawów psychotycznych, jak i w długoterminowym utrzymaniu efektu terapeutycznego, z odsetkiem utrzymania odpowiedzi na poziomie 77% po 52 tygodniach. Ponadto arypiprazol znacząco zmniejsza częstość nawrotów schizofrenii (34% vs 57% placebo) w 26-tygodniowym badaniu.
antagonista receptora, arypiprazol, częściowy agonista, epizod maniakalny, epizod mieszany, grupa kontrolna, haloperydol, hiperaktywność dopaminergiczna, hiperprolaktynemia, hipoaktywność dopaminergiczna, hipoprolaktynemia, lek przeciwpsychotyczny, lek psycholeptyczny, monoterapia litem, nawrót choroby, objaw psychotyczny, objawy pozytywne i negatywne, olanzapina, powinowactwo receptorowe, pozytonowa tomografia emisyjna, rapid cycling, receptor dopaminowy D2, receptor serotoninowy 5-HT1A, receptor serotoninowy 5-HT2A, remisja objawów, schizofrenia, skala Montgomery-Åsberg, skala PANSS, walproinian, zaburzenie afektywne dwubiegunowe
Leksykon chorób i schorzeń
Gist (guz podścieliskowy przewodu pokarmowego) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego (GIST) to najczęstszy mięsak przewodu pokarmowego o częstości występowania około 1-1,5/100 000 osób rocznie, najczęściej lokalizujący się w żołądku (>50% przypadków) i jelicie cienkim. Podstawowym leczeniem w przypadku guzów ograniczonych do miejsca pierwotnego jest chirurgia z całkowitym usunięciem guza z marginesem zdrowych tkanek, unikając uszkodzenia guza i rozsiewu komórek nowotworowych. W terapii zaawansowanej lub nawrotowej stosuje się inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI) – imatynib, sunitynib, regorafenib – z koniecznością monitorowania skuteczności leczenia za pomocą badań obrazowych (TK, MRI, PET) oraz obserwacji działań niepożądanych, takich jak obrzęki, nudności, bóle mięśni, niedoczynność tarczycy czy ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Opieka pielęgniarska obejmuje przygotowanie do diagnostyki (TK, biopsja, endoskopowa ultrasonografia), wsparcie przed- i pooperacyjne, monitorowanie parametrów życiowych, zapobieganie powikłaniom oraz edukację pacjenta w zakresie leczenia i samokontroli objawów.
badania obrazowe, bielactwo, biopsja, endoskopowa ultrasonografia, imatynib, inhibitory kinazy tyrozynowej, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedoczynność tarczycy, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęki okołooczodołowe, opieka paliatywna, pozytonowa tomografia emisyjna, regorafenib, remisja, rezonans magnetyczny, sunitynib, tomografia komputerowa, zaburzenia wchłaniania, zapalenie błon surowiczych, zapalenie skóry, zespół interdyscyplinarny, zespół poposiłkowy
Leksykon chorób i schorzeń
Schwannomatosis – Diagnostyka i diagnoza

Schwannomatoza to rzadka choroba genetyczna, charakteryzująca się obecnością licznych, wolno rosnących nerwiaków osłonkowych (schwannoma) wzdłuż nerwów rdzeniowych i obwodowych, z częstością występowania 1:40 000 do 1:70 000. Choroba różni się genetycznie i klinicznie od neurofibromatozy typu 1 i 2, a jej diagnostyka opiera się na zaktualizowanych w 2022 roku kryteriach klinicznych i molekularnych, uwzględniających mutacje w genach SMARCB1, LZTR1 oraz NF2. Diagnostyka wymaga potwierdzenia histopatologicznego nerwiaków osłonkowych, wykluczenia obustronnych nerwiaków przedsionkowych typowych dla NF2 oraz zastosowania zaawansowanych badań obrazowych, głównie MRI całego ciała, głowy i kręgosłupa, a także w wybranych przypadkach [18F]FDG-PET. Testy genetyczne, w tym sekwencjonowanie NGS i analiza MLPA, są kluczowe dla identyfikacji mutacji germinalnych i somatycznych, choć ich czułość jest ograniczona przez heterogenność genetyczną choroby.
badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, białko S-100, chromosom 22, komórka Schwanna, mozaicyzm somatyczny, MRI całego ciała, nerwiak osłonkowy, nerwiak osłonkowy przedsionkowy, nerwiak przedsionkowy, neurofibromatoza typu 1, neurofibromatoza typu 2, oponiak, ośrodkowy układ nerwowy, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, schwannoma, schwannomatoza, sekwencjonowanie następnej generacji, tomografia komputerowa, utrata heterozygotyczności, wariant patogenny, wyściółczak