Właściwości farmakodynamiczne
Egolanza 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Egolanza

Egolanza (olanzapina) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, przeciwpsychotycznych, z podgrupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepin. Zgodnie z klasyfikacją ATC produkt ten oznaczony jest kodem N05A H03. Przedstawiona poniżej charakterystyka farmakodynamiczna stanowi szczegółowe omówienie mechanizmów działania, efektów farmakologicznych oraz skuteczności klinicznej leku w różnych wskazaniach terapeutycznych.¹

Mechanizm działania na poziomie receptorowym

Olanzapina wykazuje złożony profil farmakodynamiczny działając jako lek przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny oraz stabilizujący nastrój. Jej efekt terapeutyczny wynika z oddziaływania na liczne układy receptorowe w ośrodkowym układzie nerwowym.²

W badaniach przedklinicznych wykazano, że olanzapina charakteryzuje się wysokim powinowactwem (Ki;< 100 nM) do wielu różnych receptorów, w tym:<sup data-drug="Egolanza" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniach przedklinicznych olanzapina wykazywała powinowactwo (Ki;3

• Receptorów serotoninowych (5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6)
• Receptorów dopaminowych (D1, D2, D3, D4, D5)
• Cholinergicznych receptorów muskarynowych (M1-M5)
• Receptorów α1-adrenergicznych
• Receptorów histaminowych H1

Badania przedkliniczne i farmakodynamika

Przeprowadzone badania behawioralne na zwierzętach potwierdziły antagonistyczne działanie olanzapiny w stosunku do receptorów serotoninowych (5HT), dopaminowych i cholinergicznych, co pozostaje w zgodzie z profilem wiązania do receptorów obserwowanym w badaniach laboratoryjnych.⁴

Szczególną cechą farmakodynamiczną olanzapiny jest jej wyższe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2 w porównaniu z receptorami dopaminowymi D2, co wykazano zarówno w warunkach in vitro, jak i w modelu in vivo. Ta właściwość może tłumaczyć korzystny profil kliniczny leku, w tym mniejsze ryzyko wystąpienia objawów pozapiramidowych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami.⁵

Badania elektrofizjologiczne dostarczyły dalszych dowodów na selektywne działanie olanzapiny na układ mezolimbiczny. Substancja ta selektywnie redukuje pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), wywierając jednocześnie niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9), które są zaangażowane w czynności motoryczne. Ten mechanizm działania może wyjaśniać skuteczność przeciwpsychotyczną przy jednoczesnym niskim ryzyku wywoływania objawów pozapiramidowych.⁶

W testach behawioralnych olanzapina wykazała działanie przeciwpsychotyczne w dawkach mniejszych niż te, które wywołują katalepsję (zjawisko wskazujące na potencjalne działania niepożądane związane z aktywnością motoryczną). Co istotne, w przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina zwiększa odpowiedź w testach oceniających działanie przeciwlękowe.⁷

Badania neuroobrazowe

Badania z wykorzystaniem zaawansowanych technik neuroobrazowania potwierdziły specyficzny profil działania olanzapiny na poziomie receptorowym w mózgu człowieka:

• W badaniu metodą pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) przeprowadzonym u zdrowych ochotników po podaniu pojedynczej dawki olanzapiny (10 mg) zaobserwowano większe wysycenie receptorów serotoninowych 5HT2A niż receptorów dopaminowych D2.⁸
• Badanie metodą tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) u osób chorych na schizofrenię wykazało mniejsze wysycenie zlokalizowanych w prążkowiu receptorów D2 u pacjentów odpowiadających na leczenie olanzapiną w porównaniu z pacjentami odpowiadającymi na rysperydon i inne leki przeciwpsychotyczne. Poziom wysycenia receptorów u pacjentów reagujących na olanzapinę był porównywalny do obserwowanego u pacjentów odpowiadających na leczenie klozapiną.⁹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Schizofrenia i zaburzenia powiązane

Skuteczność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. W dwóch z dwóch badań kontrolowanych placebo oraz w dwóch z trzech badań porównawczych z innym lekiem, obejmujących łącznie 2900 pacjentów ze schizofrenią z objawami pozytywnymi i negatywnymi, olanzapina wykazała statystycznie istotną przewagę zarówno w redukcji objawów pozytywnych, jak i negatywnych choroby.¹⁰

Szczególnie ważne dane pochodzą z międzynarodowego badania porównawczego z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, które objęło 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i pokrewnych, u których współwystępowały objawy depresyjne o różnym nasileniu (średnio 16,6 punktu w Skali Depresji Montgomery-Asberg). Przeprowadzona prospektywna analiza zmiany nastroju w stosunku do stanu początkowego wykazała statystycznie istotną przewagę olanzapiny (-6,0 punktów) nad haloperydolem (-3,1 punktów) (p<0,001).¹¹ Wyniki te wskazują na skuteczność olanzapiny nie tylko w redukcji podstawowych objawów schizofrenii, ale również w łagodzeniu współwystępujących objawów depresyjnych.

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe

Efektywność olanzapiny w leczeniu epizodów maniakalnych i mieszanych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej została udokumentowana w szeregu badań klinicznych:

• W badaniach krótkoterminowych (trwających 3 tygodnie) olanzapina wykazywała większą skuteczność w porównaniu z placebo i walproinianem sodu w redukcji objawów maniakalnych.¹²
• W porównaniu z haloperydolem, olanzapina wykazała porównywalną skuteczność ocenianą na podstawie odsetka pacjentów z remisją objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach leczenia.¹³
• W badaniu oceniającym skuteczność terapii skojarzonej u pacjentów leczonych litem lub walproinianem przez co najmniej 2 tygodnie, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg (podawanej jednocześnie z litem lub walproinianem) skutkowało większą redukcją objawów manii niż monoterapia litem lub walproinianem po 6 tygodniach terapii.¹⁴

Zapobieganie nawrotom w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Efektywność olanzapiny w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej została oceniona w kilku długoterminowych badaniach klinicznych:

• W 12-miesięcznym badaniu u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii, którzy osiągnęli remisję po olanzapinie, a następnie zostali zrandomizowani do grupy otrzymującej olanzapinę lub placebo, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w zapobieganiu nawrotom choroby dwubiegunowej. Dodatkowo, stwierdzono istotną statystycznie przewagę olanzapiny w zapobieganiu zarówno nawrotom manii, jak i epizodów depresyjnych.¹⁵
• W innym 12-miesięcznym badaniu porównującym olanzapinę z litem w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej u pacjentów, którzy uzyskali remisję po terapii skojarzonej tymi lekami, nie wykazano statystycznie istotnej niższości olanzapiny w porównaniu z litem w odniesieniu do głównego punktu końcowego (nawrót choroby). Częstość nawrotów wyniosła 30,0% w grupie olanzapiny i 38,3% w grupie litu (p=0,055).¹⁶
• W 18-miesięcznym badaniu u pacjentów z rozpoznaniem epizodu manii lub mieszanego, u których uzyskano stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną z lekiem stabilizującym nastrój (litem lub walproinianem), nie stwierdzono statystycznie istotnej przewagi długotrwałego stosowania olanzapiny w połączeniu z litem lub walproinianem nad monoterapią litem lub walproinianem w opóźnianiu nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej zgodnie z kryteriami diagnostycznymi.¹⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny w populacji pediatrycznej są ograniczone i pochodzą głównie z krótkoterminowych badań klinicznych. Dostępne wyniki obejmują analizy z:

• 6-tygodniowych badań w leczeniu schizofrenii
• 3-tygodniowych badań w leczeniu epizodów manii w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej

Badania te przeprowadzono w grupie mniej niż 200 pacjentów w wieku od 13 do 17 lat. Olanzapinę stosowano w zmiennych dawkach początkowych od 2,5 do 20 mg na dobę.¹⁸

Należy zwrócić uwagę, że podczas leczenia olanzapiną u młodzieży obserwowano istotnie większe zwiększenie masy ciała niż u dorosłych. Także wielkość zmian parametrów metabolicznych, takich jak stężenie cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów oraz prolaktyny była większa u młodzieży w porównaniu z populacją dorosłych.¹⁹

Brakuje danych z kontrolowanych badań dotyczących utrzymywania się efektów terapeutycznych oraz bezpieczeństwa długotrwałego stosowania olanzapiny u dzieci i młodzieży. Informacje dotyczące bezpieczeństwa długoterminowego są ograniczone głównie do danych pochodzących z badań otwartych i niekontrolowanych.²⁰