Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Stosowanie olanzapiny wymaga zachowania szczególnej uwagi ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia licznych działań niepożądanych. Efekty terapeutyczne mogą pojawić się dopiero po kilku dniach lub tygodniach leczenia, dlatego w początkowym okresie terapii niezbędne jest dokładne monitorowanie stanu klinicznego pacjenta.¹

Przeciwwskazania dla pacjentów geriatrycznych z otępieniem

Olanzapina nie jest zalecana w leczeniu psychozy i/lub zaburzeń zachowania spowodowanych otępieniem ze względu na znacząco podwyższone ryzyko zgonu oraz incydentów naczyniowo-mózgowych w tej grupie pacjentów. Badania kliniczne wykazały dwukrotnie wyższą śmiertelność u osób w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) otrzymujących olanzapinę w porównaniu do grupy placebo (3,5% vs 1,5%).²

Czynniki zwiększające ryzyko zgonu w tej populacji obejmują:

• wiek powyżej 65 lat
• utrudnione połykanie
• sedację
• niedożywienie i odwodnienie
• choroby płuc (w tym zapalenie płuc z aspiracją lub bez)
• jednoczesne stosowanie benzodiazepinChoroba Parkinsona

  Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. Badania kliniczne wykazały częste nasilenie objawów parkinsonizmu i halucynacji w tej grupie pacjentów, przy braku przewagi skuteczności nad placebo w leczeniu objawów psychotycznych.⁵

  Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

  Złośliwy zespół neuroleptyczny to stan zagrażający życiu, związany ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny. Kliniczna manifestacja ZZN obejmuje:

  • bardzo wysoką gorączkę
  • sztywność mięśni
  • zaburzenia świadomości
  • objawy niestabilności układu autonomicznego (wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, niemiarowe tętno, nadmierna potliwość)
  • zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej
  • mioglobinurię (rabdomiolizę)
  • ostrą niewydolność nerek⁶

  W przypadku wystąpienia objawów ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie bez innych objawów zespołu, należy natychmiast odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę.⁷

  Zaburzenia metaboliczne

  Hiperglikemia i cukrzyca

  U pacjentów leczonych olanzapiną niezbyt często odnotowywano hiperglikemię i/lub rozwój lub zaostrzenie cukrzycy, czasami z towarzyszącą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. Uprzednie zwiększenie masy ciała może być czynnikiem predysponującym do tych zaburzeń.⁸

  Zaleca się odpowiedni monitoring glikemii zgodnie z wytycznymi terapeutycznymi:

  1. pomiar stężenia glukozy przed rozpoczęciem leczenia
  2. kontrola po 12 tygodniach terapii
  3. następnie kontrola raz w roku⁹

  Pacjentów należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii, takich jak: nadmierne pragnienie, poliuria, zwiększone łaknienie i osłabienie. U osób z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej rozwoju kontrola glikemii powinna być przeprowadzana regularnie.¹⁰

  Konieczne jest również regularne kontrolowanie masy ciała: przed rozpoczęciem leczenia, po 4, 8 i 12 tygodniach, a następnie raz na kwartał.¹¹

  Zaburzenia lipidowe

  W badaniach klinicznych u pacjentów przyjmujących olanzapinę zaobserwowano niekorzystne zmiany w profilu lipidowym. W przypadku potwierdzenia takich zmian, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów lub obciążonych czynnikami ryzyka, należy wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne.¹²

  Monitoring lipidogramu powinien obejmować następujący schemat:

  1. badanie przed rozpoczęciem leczenia
  2. kontrola po 12 tygodniach terapii
  3. następnie kontrola co 5 lat¹³

  Działanie przeciwcholinergiczne

  Olanzapina wykazuje aktywność przeciwcholinergiczną in vitro, jednak doświadczenia kliniczne wskazują na niewielką częstość występowania związanych z nią objawów. Ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne u pacjentów ze współistniejącymi schorzeniami, należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu olanzapiny u pacjentów z:

  • przerostem gruczołu krokowego
  • niedrożnością porażenną jelit
  • podobnymi schorzeniami¹⁴

  Wpływ na wątrobę

  U pacjentów leczonych olanzapiną często obserwowano przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (A1AT i AspAT), szczególnie w początkowej fazie leczenia. Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów:

  • ze zwiększoną aktywnością A1AT i/lub AspAT
  • z objawami niewydolności wątroby
  • z uprzednio stwierdzoną ograniczoną rezerwą wątrobową
  • stosujących leki potencjalnie hepatotoksyczne¹⁵

  W przypadku rozpoznania zapalenia wątroby (w tym wątrobokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby oraz mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) leczenie olanzapiną należy przerwać.¹⁶

  Neutropenia

  Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów:

  • z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny
  • przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
  • z zahamowaniem czynności szpiku w wywiadzie
  • z toksycznym uszkodzeniem szpiku spowodowanym przez leki
  • z zahamowaniem czynności szpiku na skutek współistniejącej choroby, radioterapii lub chemioterapii
  • z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną¹⁷

  Szczególnie istotne jest to, że u pacjentów otrzymujących jednocześnie olanzapinę i walproinian często zgłaszano neutropenię.¹⁸

  Przerwanie leczenia

  Rzadko (≥ 0,01% i < 0,1%) w przypadku nagłego odstawienia olanzapiny obserwowano wystąpienie ostrych objawów odstawiennych, takich jak:

  • pocenie się
  • bezsenność
  • drżenie
  • lęk
  • nudności lub wymioty¹⁹

  Odstęp QT

  W badaniach klinicznych istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc (>500 ms) u pacjentów leczonych olanzapiną występowało niezbyt często (0,1% do 1%), bez istotnych różnic w częstości występowania kardiologicznych zdarzeń niepożądanych w porównaniu do placebo.²⁰

  Należy jednak zachować ostrożność, szczególnie u pacjentów:

  • w podeszłym wieku
  • z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
  • z zastoinową niewydolnością serca
  • z przerostem mięśnia sercowego
  • ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi
  • przyjmujących jednocześnie inne leki wydłużające odstęp QTc²¹

  Choroba zakrzepowo-zatorowa

  Niezbyt często (> 0,1% i < 1%) raportowano czasowy związek między leczeniem olanzapiną a występowaniem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Bezpośredni związek przyczynowy nie został jednoznacznie ustalony, jednakże należy uwzględnić, że u pacjentów ze schizofrenią często występują czynniki ryzyka zakrzepicy żylnej.²²

  Wszelkie możliwe czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, takie jak unieruchomienie, należy identyfikować wcześnie i wdrażać odpowiednie działania zapobiegawcze.²³

  Aktywność OUN i interakcje

  Ze względu na pierwotne działanie olanzapiny na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją z innymi lekami działającymi ośrodkowo oraz z alkoholem. Z uwagi na antagonistyczne działanie w stosunku do dopaminy, olanzapina może interferować z bezpośrednimi i pośrednimi agonistami dopaminergicznymi.²⁴

  Napady drgawkowe

  Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawkowymi w wywiadzie lub narażonych na czynniki obniżające próg drgawkowy. Niezbyt często raportowano napady drgawkowe u pacjentów leczonych olanzapiną, przy czym w większości przypadków zgłaszano wcześniejsze napady drgawkowe lub obecność czynników ryzyka ich wystąpienia.²⁵

  Późne dyskinezy

  W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej, olanzapina była związana z istotnie statystycznie niższą częstością występowania późnych dyskinez. Ryzyko ich wystąpienia wzrasta jednak wraz z czasem trwania leczenia, dlatego w przypadku pojawienia się objawów dyskinez u pacjenta otrzymującego olanzapinę należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku.²⁶

  Należy pamiętać, że po odstawieniu leku objawy późnych dyskinez mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub dopiero wystąpić.²⁷

  Niedociśnienie ortostatyczne

  U pacjentów w podeszłym wieku leczonych olanzapiną niezbyt często obserwowano niedociśnienie ortostatyczne. Zaleca się regularne pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów powyżej 65 roku życia.²⁸

  Nagły zgon sercowy

  Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek. W retrospektywnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie wyższe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych, przy czym ryzyko to było porównywalne do ryzyka przy stosowaniu innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁹

  Stosowanie u dzieci i młodzieży

  Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. Badania z udziałem pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały występowanie różnych działań niepożądanych, w tym: zwiększenia masy ciała, zmian parametrów metabolicznych oraz podwyższenia stężenia prolaktyny.³⁰

  Nietolerancja laktozy

  Tabletki Egolanza zawierają laktozę jednowodną (5 mg tabletki zawierają 40,98 mg laktozy, 10 mg tabletki zawierają 81,97 mg laktozy). Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zaburzeniami wchłaniania glukozo-galaktozy nie powinni przyjmować tego leku.³¹