deficyt funkcji poznawczej
Deficyt funkcji poznawczej to osłabienie procesów myślowych odpowiedzialnych za pozyskiwanie wiedzy, przetwarzanie informacji i rozumienie otaczającej rzeczywistości. Obejmuje upośledzenie jednej lub wielu funkcji takich jak: pamięć, uwaga, funkcje wykonawcze, zdolności wzrokowo-przestrzenne, język i myślenie abstrakcyjne.
Przyczyny deficytów poznawczych mogą być różnorodne, od chorób neurodegeneracyjnych (choroba Alzheimera, Parkinsona), przez choroby naczyniowe mózgu, urazy głowy, zaburzenia metaboliczne, infekcje ośrodkowego układu nerwowego, po zaburzenia psychiczne czy działania niepożądane leków. Deficyty mogą występować zarówno w postaci łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI), jak i pełnoobjawowego otępienia.
Diagnostyka deficytów poznawczych obejmuje szczegółowy wywiad, badanie neurologiczne oraz testy neuropsychologiczne (MMSE, MoCA, testy fluencji słownej). W diagnostyce różnicowej wykorzystuje się badania obrazowe (MRI, CT), laboratoryjne oraz niekiedy badania płynu mózgowo-rdzeniowego w poszukiwaniu biomarkerów.
Leczenie zaburzeń poznawczych zależy od ich przyczyny i może obejmować farmakoterapię (inhibitory cholinesterazy, memantyna), metody niefarmakologiczne (trening poznawczy, terapia zajęciowa), a także modyfikację czynników ryzyka naczyniowego. Wczesne rozpoznanie i wielokierunkowe postępowanie może spowolnić progresję zaburzeń i poprawić jakość życia pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Risperon 1 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne rysperydonu wykazały istotne, dawko-zależne efekty na układ rozrodczy i gruczoły piersiowe u niedojrzałych szczurów i psów, związane z blokadą receptorów dopaminergicznych D2 i hiperprolaktynemią. Nie stwierdzono działania teratogennego u szczurów i królików, jednak obserwowano zaburzenia zachowań reprodukcyjnych oraz obniżoną masę urodzeniową i przeżywalność potomstwa u szczurów. Ekspozycja prenatalna wiązała się z deficytami funkcji poznawczych u dorosłych zwierząt, co wskazuje na potencjalne ryzyko neurorozwojowe. W badaniach na młodych zwierzętach odnotowano zwiększoną śmiertelność, opóźnienie rozwoju i dojrzewania płciowego, przy czym dawki 3,6-krotnie wyższe od maksymalnej ekspozycji u młodzieży (1,5 mg/dobę) nie wpływały na wzrost kości długich, natomiast dawki 15-krotnie wyższe już tak.
antagonista dopaminy, badanie toksykologiczne, deficyt funkcji poznawczej, dojrzewanie płciowe, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, ekspozycja na lek, ekspozycja prenatalna, genotoksyczność, gruczolak gruczołu mlecznego, gruczolak przysadki, gruczolak trzustki, guz piersi, hiperprolaktynemia, prolaktyna, receptor dopaminergiczny D2, toksyczność przewlekła, torsade de pointes, układ endokrynny, układ sercowo-naczyniowy, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Risperidone Teva 50 mg
Przedkliniczne badania toksyczności rysperydonu w postaci zawiesiny o przedłużonym uwalnianiu, prowadzone na szczurach i psach przez okres do 12 miesięcy, wykazały głównie efekty związane z hiperprolaktynemią, takie jak pobudzenie gruczołów sutkowych, zmiany w układzie rozrodczym oraz zaburzenia OUN, co jest zgodne z antagonistycznym działaniem na receptory dopaminergiczne D2. Nie stwierdzono działania teratogennego, jednak odnotowano zaburzenia rozrodcze i rozwojowe, w tym zmniejszoną masę urodzeniową, obniżoną przeżywalność potomstwa oraz deficyty funkcji poznawczych u szczurów. U młodych zwierząt obserwowano zwiększoną śmiertelność, opóźnienie rozwoju i dojrzewania płciowego, przy czym osteodystrofia wystąpiła u szczurów po 12-24 miesiącach leczenia dawką 40 mg/kg mc./2 tygodnie, co odpowiada ośmiokrotności maksymalnej dawki ludzkiej (w przeliczeniu na mg/m²). U psów nie zaobserwowano osteodystrofii przy ekspozycji do 14-krotności maksymalnej dawki ludzkiej.
antagonista dopaminy, badanie karcynogenności, bezpieczeństwo kardiologiczne, blokada receptora dopaminergicznego, częstoskurcz komorowy torsade de pointes, deficyt funkcji poznawczej, działanie genotoksyczne, działanie teratogenne, gruczolak cewkowy nerki, gruczolak gruczołu sutkowego, gruczolak przysadki, guz chromochłonny, guz rdzenia nadnercza, hiperkalcemia, hiperprolaktynemia, hormonalnie czynny gruczolak trzustki, masa urodzeniowa, opóźnienie dojrzewania płciowego, opóźnienie rozwoju, ośrodkowy układ nerwowy, osteodystrofia, pheochromocytoma, pobudzenie gruczołu sutkowego, podrażnienie w miejscu wstrzyknięcia, przeżywalność potomstwa, receptor dopaminergiczny D2, rysperydon, układ rozrodczy, wydłużenie odstępu QT, zawiesina o przedłużonym uwalnianiu, zwiększona śmiertelność - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Rispolept 4 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne rysperydonu wykazały dawkozależne efekty na układ rozrodczy i gruczoły piersiowe u szczurów i psów, związane z hiperprolaktynemią wynikającą z blokady receptorów dopaminergicznych D₂. Nie stwierdzono bezpośredniego działania teratogennego u szczurów i królików, jednak obserwowano negatywne skutki na zachowania rodzicielskie, masę urodzeniową i przeżywalność potomstwa oraz deficyty funkcji poznawczych po ekspozycji prenatalnej. W badaniach długoterminowych u młodych psów odnotowano opóźnienie dojrzewania płciowego, a przy ekspozycji 15-krotnie przekraczającej maksymalną dawkę u młodzieży (1,5 mg/dobę) zaobserwowano istotne zaburzenia wzrostu kości długich i dojrzewania płciowego. Rysperydon nie wykazywał działania genotoksycznego, jednak w badaniach rakotwórczych u gryzoni stwierdzono powiększenie gruczolaków przysadki, trzustki i gruczołów mlecznych, co wiąże się z przewlekłą hiperprolaktynemią, choć znaczenie tych wyników dla ludzi pozostaje niejasne.
antagonista dopaminy, badanie przedkliniczne, badanie toksykologiczne, deficyt funkcji poznawczej, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolak gruczołu mlecznego, gruczolak przysadki, gruczolak trzustki, hiperprolaktynemia, odstęp QT, pole pod krzywą AUC, prolaktyna, receptor dopaminergiczny D2, rysperydon, teratogenność, toksyczność przewlekła, torsade de pointes - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Risperidone Teva 37,5 mg
Dane toksykologiczne dotyczące rysperydonu w postaci zawiesiny do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu, uzyskane w badaniach na szczurach i psach, wykazały istotne efekty farmakodynamiczne, takie jak hiperprolaktynemia, pobudzenie gruczołów sutkowych, zmiany w układzie rozrodczym oraz zaburzenia OUN. W dawkach do 40 mg/kg mc./2 tygodnie u szczurów obserwowano osteodystrofię, natomiast u psów w dawce do 20 mg/kg mc./2 tygodnie nie stwierdzono tego efektu, mimo osiągnięcia stężeń leku w osoczu 14-krotnie wyższych niż u ludzi przy maksymalnej dawce 1,5 mg/dobę. Badania teratogenności nie wykazały działania teratogennego, jednak ekspozycja prenatalna wiązała się z deficytami funkcji poznawczych u potomstwa. W badaniach reprodukcyjnych odnotowano negatywne zmiany w zachowaniach rodzicielskich oraz masie i przeżywalności potomstwa.
antagonista receptora dopaminergicznego, badanie toksykologiczne, blokada receptora dopaminergicznego, deficyt funkcji poznawczej, działanie teratogenne, gruczolak cewkowy nerki, gruczolak gruczołu sutkowego, gruczolak przysadki, gruczolak trzustki, guz chromochłonny, guz rdzenia nadnerczy, hiperkalcemia, hiperprolaktynemia, opóźnienie dojrzewania płciowego, ośrodkowy układ nerwowy, osteodystrofia, pobudzenie gruczołu sutkowego, pole pod krzywą, rysperydon, torsade de pointes, wydłużenie QT, zawiesina o przedłużonym uwalnianiu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Risperidone Grindeks 3 mg
Przedkliniczne badania toksyczności rysperydonu wykazały dawkozależne efekty na układ rozrodczy i gruczoły piersiowe u szczurów i psów, związane z hiperprolaktynemią wynikającą z blokady receptorów dopaminergicznych D2. Nie stwierdzono działania teratogennego u szczurów i królików, jednak obserwowano negatywny wpływ na zachowania rodzicielskie, masę urodzeniową oraz przeżywalność potomstwa u szczurów. Ekspozycja prenatalna wiązała się z deficytami funkcji poznawczych u dorosłych zwierząt, co jest zgodne z mechanizmem klasowym leków antydopaminergicznych. U młodych szczurów i psów odnotowano zwiększoną śmiertelność, opóźnienie rozwoju i dojrzewania płciowego, przy czym dawki 3,6-krotnie wyższe od maksymalnej ekspozycji u młodzieży (1,5 mg/dobę) nie zaburzały wzrostu kości długich, natomiast dawki 15-krotnie wyższe już wpływały negatywnie na rozwój kostny i dojrzewanie.
antagonista dopaminy, deficyt funkcji poznawczej, dojrzewanie płciowe, działanie rakotwórcze, genotoksyczność, gruczolak gruczołu mlecznego, gruczolak przysadki, gruczolak trzustki, hiperprolaktynemia, model zwierzęcy, odstęp QT, prolaktyna, receptor dopaminergiczny D2, rysperydon, teratogenność, torsade de pointes - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Orizon 3 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne rysperydonu wykazały dawkozależne efekty na układ rozrodczy i gruczoły piersiowe u szczurów i psów, związane z hiperprolaktynemią wynikającą z blokady receptorów dopaminergicznych D2. W badaniach reprodukcyjnych u szczurów zaobserwowano zaburzenia zachowań rodzicielskich, zmniejszoną masę urodzeniową oraz obniżoną przeżywalność potomstwa, a także deficyty funkcji poznawczych u dorosłych osobników po ekspozycji prenatalnej. W 40-tygodniowym badaniu u młodych psów przy dawce 1,5 mg/dobę (3,6-krotna ekspozycja względem maksymalnej u młodzieży) nie stwierdzono zaburzeń wzrostu kości długich, natomiast przy 15-krotnej ekspozycji obserwowano opóźnione dojrzewanie płciowe i zmiany kostne. Nie wykazano działania teratogennego u szczurów i królików, a testy genotoksyczności były negatywne.
antagonista dopaminy, antagonizm rysperydonu, badanie toksykologiczne, częstoskurcz komorowy torsade de pointes, deficyt funkcji poznawczej, działanie genotoksyczne, działanie teratogenne, elektrokardiogram, gruczolak gruczołów mlecznych, gruczolak przysadki, gruczolak trzustki, hiperprolaktynemia, odstęp QT, pole pod krzywą, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, prolaktyna, receptor dopaminergiczny D2, rysperydon, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Orizon 1 mg/ml
Przedkliniczne badania toksykologiczne rysperydonu, substancji czynnej leku Orizon, wykazały dawkozależne efekty na układ rozrodczy i gruczoły piersiowe u szczurów i psów, związane z hiperprolaktynemią wynikającą z antagonizmu receptorów dopaminergicznych D2. Nie stwierdzono działania teratogennego u szczurów i królików, jednak zaobserwowano negatywny wpływ na zachowania rodzicielskie, masę urodzeniową oraz przeżywalność potomstwa, a także deficyty funkcji poznawczych u dorosłych osobników po ekspozycji prenatalnej. W badaniach na młodych zwierzętach odnotowano zwiększoną śmiertelność, opóźnienie rozwoju i dojrzewania płciowego, przy czym przy ekspozycji 3,6-krotnie wyższej niż maksymalna dawka u młodzieży (1,5 mg/dobę) nie stwierdzono zaburzeń wzrostu kości długich, natomiast przy 15-krotnej ekspozycji zaobserwowano negatywne efekty kostne i rozwojowe.
antagonista dopaminy, deficyt funkcji poznawczej, dojrzewanie płciowe, działanie genotoksyczne, działanie teratogenne, gruczoł piersiowy, gruczolak gruczołów mlecznych, gruczolak przysadki, gruczolak trzustki, hiperprolaktynemia, odstęp QT, pole pod krzywą AUC, prolaktyna, receptor dopaminergiczny D2, rysperydon, toksyczność przewlekła, torsades de pointes, układ rozrodczy