CYP2C9
CYP2C9 to jeden z kluczowych enzymów z rodziny cytochromu P450, odpowiedzialny za metabolizm około 15% wszystkich leków stosowanych klinicznie. Jest kodowany przez gen CYP2C9 znajdujący się na chromosomie 10q24 i występuje głównie w wątrobie, choć jego ekspresję wykazano również w jelicie cienkim, nerkach i płucach.
Enzym ten odgrywa zasadniczą rolę w biotransformacji wielu leków, w tym niesteroidowych leków przeciwzapalnych (jak diklofenak, ibuprofen), doustnych leków przeciwcukrzycowych (tolbutamid), przeciwpadaczkowych (fenytoina), przeciwzakrzepowych (warfaryna) oraz leków przeciwnadciśnieniowych (losartan). Metabolizuje również endogenne substancje, takie jak kwas arachidonowy i niektóre steroidy.
CYP2C9 charakteryzuje się znacznym polimorfizmem genetycznym, z ponad 60 zidentyfikowanymi wariantami allelicznymi. Najczęstsze warianty to CYP2C9*2 i CYP2C9*3, które wykazują obniżoną aktywność enzymatyczną w porównaniu z wariantem dzikim (CYP2C9*1). Polimorfizmy te mogą prowadzić do istotnych klinicznie różnic w metabolizmie leków, zwiększając ryzyko działań niepożądanych u pacjentów z genotypami wolno metabolizującymi.
W praktyce klinicznej oznaczanie genotypu CYP2C9 ma szczególne znaczenie przy stosowaniu warfaryny, gdzie pomaga w indywidualizacji dawkowania i zmniejszeniu ryzyka krwawień. Aktywność CYP2C9 może być modyfikowana przez inhibitory (flukonazol, amiodaron) i induktory (rifampicyna, karbamazepina), co stanowi istotne źródło interakcji lekowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Contix 40 mg
Pantoprazol, jako silny inhibitor pompy protonowej, znacząco podnosi pH żołądka, co wpływa na wchłanianie leków zależnych od kwaśnego środowiska. Szczególnie istotne są interakcje z azolami przeciwgrzybiczymi (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol), inhibitorami proteazy HIV (np. atazanawir), erlotynibem oraz pochodnymi kumaryny (warfaryna, fenprokumon). W przypadku inhibitorów proteazy HIV, jednoczesne stosowanie pantoprazolu może prowadzić do znacznego zmniejszenia biodostępności tych leków, co grozi nieskutecznością terapii przeciwwirusowej; zaleca się ograniczenie dawki pantoprazolu do 20 mg/dobę i ścisłe monitorowanie miana wirusa. Pochodne kumaryny wykazują zwiększenie INR i czasu protrombinowego, co wymaga regularnego monitorowania parametrów krzepnięcia. Ponadto, wysokie dawki metotreksatu (np. 300 mg) stosowane w onkologii i ciężkich postaciach łuszczycy mogą ulec kumulacji przy jednoczesnym stosowaniu pantoprazolu, co zwiększa ryzyko toksyczności i może wymagać czasowego odstawienia inhibitora pompy protonowej.
amoksycylina, atazanawir, azol przeciwgrzybiczny, choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4, czas protrombinowy, diazepam, dziurawiec zwyczajny, erlotynib, fenprokumon, fluwoksamina, glibenklamid, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, INR, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, metotreksat, metronidazol, nifedypina, P-glikoproteina, pantoprazol, pochodna kumaryny, pozakonazol, ryfampicyna, warfaryna, zapalenie błony śluzowej żołądka - Leksykon substancji czynnych
Syldenafil – Interakcje
Syldenafil jest metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4 oraz w mniejszym stopniu przez CYP2C9, co powoduje liczne interakcje farmakokinetyczne z lekami wpływającymi na te enzymy. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak rytonawir, znacząco zwiększają ekspozycję na syldenafil (Cmax wzrasta o 300%, AUC o 1000%), co wymaga ograniczenia dawki do maksymalnie 25 mg na 48 godzin i unikania jednoczesnego stosowania. Umiarkowane inhibitory (erytromycyna, sakwinawir) również zwiększają stężenia syldenafilu (AUC o 182%, Cmax o 140%), co sugeruje rozważenie dawki początkowej 25 mg. Induktory CYP3A4, takie jak bozentan, zmniejszają AUC syldenafilu o 62,6% i Cmax o 55,4%, co może wymagać zwiększenia dawki. Syldenafil nie wykazuje istotnego wpływu na metabolizm innych leków metabolizowanych przez CYP450, a leki zobojętniające kwas solny nie zmieniają jego biodostępności.
aktywator kanału potasowego, alfa-adrenolityk, amlodypina, antagonista angiotensyny II, antagonista kanału wapniowego, azotan, azytromycyna, bozentan, cGMP, cymetydyna, CYP2C9, CYP3A4, cytochrom P450, doksazosyna, działanie hipotensyjne, erytromycyna, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor izoenzymu, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor PDE5, inhibitor proteazy HIV, ketokonazol, klirens syldenafilu, kwas acetylosalicylowy, łagodny rozrost gruczołu krokowego, lek beta-adrenolityczny, lek moczopędny, niedociśnienie objawowe, niedociśnienie ortostatyczne, nikorandyl, riocyguat, ryfampicyna, rytonawir, sakubitryl z walsartanem, sakwinawir, sok grejpfrutowy, tlenek azotu, tolbutamid, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Panprazox 40 mg
Pantoprazol, jako inhibitor pompy protonowej, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z lekami wymagającymi kwaśnego środowiska żołądkowego do prawidłowego wchłaniania, takimi jak azolowe środki przeciwgrzybicze (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol), erlotynib oraz inhibitory proteazy HIV (zwłaszcza atazanawir). Jednoczesne stosowanie pantoprazolu z tymi lekami może znacząco obniżyć ich biodostępność, co wymaga ograniczenia dawki pantoprazolu do 20 mg/dobę oraz ścisłego monitorowania stanu klinicznego pacjenta, np. miana wirusa HIV. Ponadto, pantoprazol może wpływać na farmakodynamikę leków przeciwzakrzepowych (warfaryna, fenprokumon), potencjalnie zwiększając wartości INR i czas protrombinowy, co wymaga regularnego monitorowania tych parametrów. Wysokie dawki metotreksatu (np. 300 mg) stosowane jednocześnie z pantoprazolem mogą prowadzić do wzrostu stężenia metotreksatu w osoczu, co wskazuje na konieczność rozważenia czasowego odstawienia IPP w trakcie terapii metotreksatem.
amoksycylina, atazanawir, azolowy środek przeciwgrzybiczy, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4, cytochrom P450, czas protrombinowy, demetylacja, diazepam, digoksyna, diklofenak, dziurawiec zwyczajny, erlotynib, etanol, etynyloestradiol, farmakodynamika, farmakokinetyka, fenprokumon, fluwoksamina, glibenklamid, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, INR, interakcja pantoprazolu z alkoholem, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, kofeina, lewonorgestrel, metoprolol, metotreksat, metronidazol, naproksen, nifedypina, P-glikoproteina, pH soku żołądkowego, piroksykam, pozakonazol, ryfampicyna, teofilina, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Dexmedetomidine Altan 4 mcg/ml
Deksmedetomidyna (4 µg/ml) wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne, szczególnie z lekami znieczulającymi wziewnie (np. izofluran), propofolem, benzodiazepinami (np. midazolam) oraz opioidami (np. alfentanil), prowadząc do nasilenia efektów uspokajających, znieczulających i depresji układu sercowo-oddechowego. Mimo braku istotnych interakcji farmakokinetycznych z wymienionymi lekami, zaleca się rozważenie redukcji dawek oraz ścisłe monitorowanie pacjentów. Dodatkowo, deksmedetomidyna może nasilać działanie hipotensyjne i bradykardię w połączeniu z beta-adrenolitykami (np. esmolol), co wymaga ostrożności i monitorowania parametrów hemodynamicznych. Wskazane jest indywidualizowanie dawkowania i uwzględnienie potencjalnych synergizmów farmakodynamicznych, zwłaszcza u pacjentów dorosłych, gdyż badania dotyczą wyłącznie tej grupy wiekowej.
alfentanil, benzodiazepina, bradykardia, CYP1A2, CYP2B6, CYP2C8, CYP2C9, CYP3A4, cytochrom P450, deksmedetomidyna, depresja oddechowa, działanie hipotensyjne, esmolol, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izofluran, lek beta-adrenolityczny, lek znieczulający, midazolam, mikrosomy wątroby ludzkiej, opioid, ośrodkowy układ nerwowy, propofol, środek znieczulający wziewny, układ sercowo-oddechowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Pevisone (10 mg + 1,1 mg)/g
Produkt leczniczy Pevisone zawiera ekonazol azotan (10 mg/g) oraz triamcynolon acetonid (1,1 mg/g) i stosowany jest miejscowo na skórę. Ekonazol wykazuje hamowanie enzymów cytochromu P450, zwłaszcza CYP3A4 i CYP2C9, co może prowadzić do istotnych interakcji farmakologicznych mimo ograniczonej biodostępności ogólnoustrojowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie Pevisone z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryna, acenokumarol), gdzie hamowanie CYP2C9 może zwiększać stężenie tych leków i ryzyko krwawień, wymagając monitorowania INR i ewentualnej modyfikacji dawkowania. Ponadto, ekonazol może wpływać na metabolizm cyklosporyny, takrolimusu, statyn, leków przeciwpadaczkowych oraz benzodiazepin, co wymaga odpowiedniego monitorowania klinicznego i laboratoryjnego.
acenokumarol, atorwastatyna, benzodiazepin, biodostępność ogólnoustrojowa, cyklosporyna, CYP2C9, CYP3A4, cytochrom P450, doustny lek przeciwzakrzepowy, działanie drażniące, ekonazol azotan, fenytoina, glikokortykosteroid, hiperkaliemia, immunosupresja, karbamazepina, lek moczopędny oszczędzający potas, lek przeciwpadaczkowy, midazolam, niesteroidowy lek przeciwzapalny, opatrunek okluzyjny, parametry koagulologiczne, pochodna kumaryny, przepuszczalność skóry, rabdomioliza, simwastatyna, statyna, takrolimus, triamcynolon acetonid, triazolam, warfaryna, wskaźnik INR - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tresuvi 5 mg/ml
Tresuvi, zawierający 5 mg/ml treprostynilu sodowego, wykazuje stabilny profil farmakokinetyczny z osiągnięciem stanu stacjonarnego w osoczu po 15-18 godzinach od rozpoczęcia podawania zarówno drogą podskórną, jak i dożylną. Stężenie leku w osoczu jest proporcjonalne do dawki w zakresie 2,5-125 ng/kg mc./min, a biorównoważność między tymi drogami podania została potwierdzona przy dawce 10 ng/kg mc./min. Okres półtrwania treprostynilu zależy od czasu trwania wlewu i wynosi od 1,32-1,42 godziny po 6-godzinnym wlewie do 4,61 godziny po wlewach trwających ponad 72 godziny. Średnia objętość dystrybucji wynosi 1,11-1,22 l/kg, a klirens osoczowy 586,2-646,9 ml/kg mc./h, przy czym u pacjentów z BMI > 30 kg/m² obserwuje się obniżony klirens, co może wymagać modyfikacji dawkowania.
CYP1A2, CYP2B, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A, cytochrom P450, dobowe wahania stężeń, działanie hamujące, działanie indukujące, enzym CYP2C8, enzymy mikrosomalne wątrobowe, glukuronid treprostynilu, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym CYP1A, klirens leku, klirens osoczowy, kwas glukuronowy, objętość dystrybucji, otyłość, roztwór do infuzji, treprostynil sodowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Flucorta
Flukonazol, substancja czynna leku Flucorta, wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby, ze względu na ryzyko toksycznego uszkodzenia wątroby, które może prowadzić do zgonu, zwłaszcza u chorych z ciężkimi schorzeniami podstawowymi. Monitorowanie funkcji wątroby jest niezbędne, a w przypadku objawów takich jak znaczna astenia, jadłowstręt, nudności, wymioty czy żółtaczka, należy natychmiast przerwać terapię. Flukonazol nie jest zalecany w leczeniu grzybicy skóry owłosionej głowy u dzieci, gdzie skuteczność nie przekracza 20%, ani w kryptokokozie pozauśrodkowonaczyniowej i głębokich grzybicach endemicznych, ze względu na ograniczone dane dotyczące skuteczności i dawkowania. Ponadto, flukonazol może wydłużać odstęp QT w EKG, co wymaga ostrożności u pacjentów z chorobami mięśnia sercowego, zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia) oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających QT lub metabolizowanych przez CYP3A4.
astenia, azol przeciwgrzybiczny, brak laktazy, choroba mięśnia sercowego, cukrzyca, CYP2C19, CYP2C9, CYP3A4, cytochrom P450, dziedziczna nietolerancja galaktozy, flukonazol, głęboka grzybica endemiczna, gryzeofulwina, grzybica skóry owłosionej głowy, halofantryna, hipokaliemia, hipomagnezemia, histoplazmoza, inwazyjne zakażenie grzybicze, jadłowstręt, kryptokokoza, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, nudności, ośrodkowy układ nerwowy, parakokcydioidomikoza, powierzchowna grzybica, reakcja anafilaktyczna, rumień wielopostaciowy, sporotrychoza limfatyczno-skórna, terfenadyna, toksyczne uszkodzenie wątroby, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, wymioty, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żółtaczka - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ezehron Duo 30 mg + 10 mg
Ezehron Duo to lek łączący rozuwastatynę i ezetymib, wykazujący istotne interakcje farmakokinetyczne. Podanie 10 mg rozuwastatyny z 10 mg ezetymibu zwiększa AUC rozuwastatyny 1,2-krotnie. Rozuwastatyna osiąga Cmax po około 5 godzinach, ma biodostępność około 20%, jest silnie wiązana z białkami osocza (~90%) i wykazuje farmakokinetykę liniową z okresem półtrwania około 19 godzin. Metabolizm ograniczony (ok. 10% dawki), głównie przez CYP2C9, z aktywnym metabolitem N-demetylowym o 50% mniejszej aktywności. Wydalana głównie z kałem (90%) i w mniejszym stopniu z moczem (5%). U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (ClCr <30 ml/min) stężenia rozuwastatyny i jej metabolitu wzrastają odpowiednio 3- i 9-krotnie. U pacjentów z umiarkowaną niewydolnością wątroby (Child-Pugh 8-9) ekspozycja na rozuwastatynę wzrasta co najmniej dwukrotnie. Polimorfizmy genetyczne SLCO1B1 i ABCG2 mogą zwiększać ekspozycję na lek, co wymaga rozważenia modyfikacji dawki.
BCRP, biodostępność, cholesterol LDL, CYP2C9, cytochrom P450, farmakokinetyka liniowa, glukuronid ezetymibu, glukuronid fenolowy, glukuronidacja, hepatocyt, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, hipercholesterolemia, homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, klirens kreatyniny, krążenie jelitowo-wątrobowe, OATP-C, OATP1B1, okres półtrwania, polimorfizm ABCG2, polimorfizm SLCO1B1, reduktaza HMG-CoA, rozuwastatyna i ezetymib, sitosterolemia, skala Childa-Pugha, wychwyt wątrobowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Gerdin 40 mg 40 mg
Pantoprazol, jako inhibitor pompy protonowej, wpływa na wchłanianie leków zależnych od pH żołądka, co jest szczególnie istotne w przypadku azoli przeciwgrzybiczych (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol) oraz leków antyretrowirusowych, zwłaszcza atazanawiru, gdzie obserwuje się znaczące zmniejszenie biodostępności. Wysokie dawki metotreksatu (>300 mg) w połączeniu z pantoprazolem mogą prowadzić do zwiększenia stężenia metotreksatu, prawdopodobnie przez zmniejszone wydalanie nerkowe, co wymaga rozważenia czasowego przerwania terapii pantoprazolem. W przypadku pochodnych kumaryny (fenprokumon, warfaryna) zaleca się monitorowanie INR ze względu na możliwe zmiany wartości podczas jednoczesnego stosowania. Pantoprazol jest metabolizowany głównie przez CYP2C19 i CYP3A4, jednak nie wykazuje klinicznie istotnych interakcji z lekami metabolizowanymi przez CYP1A2, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1 oraz nie wpływa na p-glikoproteinę odpowiedzialną za wchłanianie digoksyny.
amoksycylina, atazanawir, azol przeciwgrzybiczny, choroba wrzodowa, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4, czas protrombinowy, diazepam, digoksyna, diklofenak, erlotynib, fenprokumon, glibenklamid, inhibitor pompy protonowej, INR, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, kofeina, kwas solny, metoprolol, metotreksat, metronidazol, naproksen, nifedypina, P-glikoproteina, pantoprazol, piroksykam, pochodna kumaryny, pozakonazol, środek zobojętniający, teofilina, warfaryna - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Fevarin 100 mg
Fevarin (maleinian fluwoksaminy) charakteryzuje się całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym po 3-8 godzinach. Całkowita biodostępność wynosi około 53%, co jest wynikiem efektu pierwszego przejścia wątrobowego. Wchłanianie leku nie jest modyfikowane przez obecność pokarmu, co ułatwia jego stosowanie kliniczne. Fluwoksamina wykazuje wysoki stopień wiązania z białkami osocza (80%) oraz dużą objętość dystrybucji (25 l/kg), co wskazuje na szeroką penetrację do tkanek pozanaczyniowych. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoenzymu CYP2D6 oraz innych enzymów cytochromu P450, prowadząc do powstania co najmniej dziewięciu metabolitów, z których tylko dwa wykazują minimalną aktywność farmakologiczną.
aktywność farmakologiczna, biodostępność fluwoksaminy, biotransformacja wątrobowa, całkowite wchłanianie, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, dawka terapeutyczna, droga nerkowa, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka liniowa, interakcja lekowa, izoenzym cytochromu P450, maleinian fluwoksaminy, nieliniowa farmakokinetyka, objętość dystrybucji, okres półtrwania, oksydacyjna demetylacja, parametr farmakokinetyczny, profil farmakokinetyczny, silna inhibicja, stan stacjonarny, stężenie substancji czynnej w osoczu, umiarkowanie silna inhibicja, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Interakcje leku – Panzol 40 mg
Pantoprazol, substancja czynna Panzol 40 mg, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez hamowanie wydzielania kwasu solnego i metabolizm wątrobowy przez CYP2C19 oraz CYP3A4. Najważniejsze klinicznie interakcje dotyczą leków, których biodostępność zależy od kwaśnego pH żołądka, takich jak azole przeciwgrzybicze (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol), erlotynib oraz inhibitory proteazy HIV (np. atazanawir). W przypadku inhibitorów proteazy HIV zaleca się nie przekraczać dawki 20 mg pantoprazolu na dobę i ścisłe monitorowanie miana wirusa. Ponadto, pantoprazol może zwiększać wartości INR i czas protrombinowy u pacjentów stosujących warfarynę lub fenprokumon, co wymaga regularnego monitorowania parametrów krzepnięcia. U pacjentów przyjmujących wysokie dawki metotreksatu (np. 300 mg) zaleca się rozważenie czasowego odstawienia pantoprazolu ze względu na ryzyko zwiększenia stężenia metotreksatu.
amoksycylina, atazanawir, azole przeciwgrzybicze, biodostępność leku, choroba nowotworowa, choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1, CYP3A4, cytochrom P-450, czas protrombinowy, diazepam, digoksyna, diklofenak, dziurawiec zwyczajny, erlotynib, etynyloestriadol, fenprokumon, fluwoksamina, glibenklamid, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, INR, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, kofeina, kwas solny, lek przeciwzakrzepowy, lewonorgestrel, łuszczyca, metotreksat, metronidazol, naproksen, nifedypina, P-glikoproteina, pantoprazol, pH żołądka, piroksykam, pochodna kumaryny, pozakonazol, ryfampicyna, środek zobojętniający, teofilina, tetrahydrokanabinol, warfaryna