CYP3A4
CYP3A4 to najważniejszy izoenzym cytochromu P450, odpowiedzialny za metabolizm około 50% stosowanych obecnie leków. Jest głównie zlokalizowany w wątrobie oraz błonie śluzowej jelita cienkiego, gdzie uczestniczy w pierwszej fazie biotransformacji ksenobiotyków.
Aktywność CYP3A4 charakteryzuje się dużą zmiennością międzyosobniczą, co wpływa na indywidualne różnice w metabolizmie leków. Czynniki takie jak polimorfizmy genetyczne, wiek, płeć, choroby wątroby oraz interakcje lekowe mogą znacząco modyfikować funkcję tego enzymu, prowadząc do zmian w stężeniach leków w osoczu.
Szczególnie istotne w praktyce klinicznej są interakcje lekowe na poziomie CYP3A4. Inhibitory enzymu (np. ketokonazol, erytromycyna, sok grejpfrutowy) mogą prowadzić do zwiększenia stężenia substratów i nasilenia działań niepożądanych, podczas gdy induktory (np. ryfampicyna, karbamazepina, ziele dziurawca) obniżają stężenia leków metabolizowanych przez CYP3A4, zmniejszając ich skuteczność terapeutyczną.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Cinacalcet Accord 60 mg
Cynakalcet, metabolizowany głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP1A2, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne z inhibitorami i induktorami tych enzymów. Inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol w dawce 200 mg 2x/dobę, mogą podwoić stężenie cynakalcetu, co wymaga dostosowania dawki. Palenie tytoniu zwiększa klirens cynakalcetu o 36-38% poprzez indukcję CYP1A2, natomiast inhibitory CYP1A2 (np. fluwoksamina, cyprofloksacyna) mogą potencjalnie podnosić jego stężenie. Cynakalcet jest silnym inhibitorem CYP2D6, co prowadzi do znacznego wzrostu ekspozycji na leki metabolizowane przez ten enzym, np. 3,6-krotne zwiększenie stężenia dezypraminy i 11-krotne AUC dekstrometorfanu, co wymaga monitorowania i ewentualnej korekty dawek leków o wąskim indeksie terapeutycznym (flekainid, propafenon, metoprolol, dezypramina, nortryptylina, klomipramina). Nie stwierdzono istotnego wpływu cynakalcetu na farmakokinetykę warfaryny, midazolamu oraz leków immunosupresyjnych (cyklosporyna, takrolimus).
cyklosporyna, cynakalcet, CYP1A2, CYP2D6, CYP3A4, cyprofloksacyna, czas protrombinowy, czynnik krzepnięcia VII, dekstrometorfan, dezypramina, działanie niepożądane, etelkalcetyd, flekainid, fluwoksamina, gospodarka wapniowa, hipokalcemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP1A2, inhibitor CYP3A4, ketokonazol, klirens leku, klomipramina, lek immunosupresyjny, lek trójpierścieniowy, metoprolol, midazolam, nortryptylina, obniżenie stężenia wapnia, pantoprazol, propafenon, sewelamer, takrolimus, warfaryna, węglan wapnia - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Axaltra 20 mg
Rywaroksaban wykazuje szybkie i prawie całkowite wchłanianie po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenia w osoczu (Cmax) w 2-4 godziny. Biodostępność dla dawek 2,5 mg i 10 mg wynosi 80-100%, natomiast dla dawki 20 mg na czczo jest niższa (66%), lecz przyjmowanie z posiłkiem zwiększa AUC o 39%, co uzasadnia zalecenie podawania dawek 15 mg i 20 mg z posiłkiem. Farmakokinetyka jest prawie liniowa do dawki 15 mg na czczo, a większe dawki wykazują ograniczone wchłanianie. Rywaroksaban jest silnie wiązany z białkami osocza (92-95%), a jego objętość dystrybucji (Vss) u dorosłych wynosi około 50 litrów, natomiast u dzieci szacowana jest na 113 litrów dla masy ciała 82,8 kg. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4, CYP2J2 oraz niezależne od CYP szlaki, a eliminacja odbywa się w połowie przez nerki i połowie z kałem. Okres półtrwania wynosi 5-9 godzin u młodych dorosłych i 11-13 godzin u osób starszych, a klirens całkowity to około 10 L/godzinę.
białko BCRP, białko osocza, biodostępność, CYP2J2, CYP3A4, czas protrombinowy, czynnik Xa, eliminacja, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, koagulopatia, marskość wątroby, objętość dystrybucji, P-glikoproteina, podanie dożylne, rywaroksaban, stężenie maksymalne w osoczu, współczynnik przesączania kłębuszkowego, zakrzepica żył głębokich, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Interakcje leku – Depralin ODT 20 mg
Escytalopram, substancja czynna Depralin ODT, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Przeciwwskazane jest łączenie escytalopramu z nieodwracalnymi nieselektywnymi inhibitorami MAO, moklobemidem, linezolidem oraz lekami wydłużającymi odstęp QT (np. leki przeciwarytmiczne klasy Ia i III, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre antybiotyki i leki przeciwpsychotyczne), ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego lub arytmii. Ostrożność wymaga także łączenie escytalopramu z lekami serotoninoergicznymi (tramadol, sumatryptan, buprenorfina), lekami obniżającymi próg drgawkowy (np. TCA, SSRI, neuroleptyki, bupropion), litem, tryptofanem oraz preparatami z dziurawca. Współistniejące stosowanie z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi wymaga ścisłego monitorowania parametrów krzepnięcia, a z NLPZ – uwagi ze względu na zwiększone ryzyko krwawień. Alkohol, mimo braku bezpośrednich interakcji, jest niewskazany ze względu na potencjalne nasilenie działania depresyjnego na OUN i pogorszenie stanu psychicznego pacjenta.
buprenorfina, cymetydyna, CYP2D6, CYP3A4, dezypramina, doustny lek przeciwzakrzepowy, dziurawiec, escytalopram, flekainid, flukonazol, fluwoksamina, haloperydol, hipokaliemia, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym CYP2C19, lanzoprazol, lek przeciwarytmiczny, lek serotoninoergiczny, linezolid, metoprolol, nieodwracalny nieselektywny inhibitor MAO, NLPZ, odwracalny inhibitor MAO-A, odwracalny nieselektywny inhibitor MAO, omeprazol, próg drgawkowy, propafenon, rysperydon, selegilina, SSRI, tiorydazyna, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tryptofan, tyklopidyna, wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Cilostazol LEK-AM 100 mg
Cylostazol, inhibitor fosfodiesterazy III o działaniu przeciwpłytkowym, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. W dawce 150 mg dwa razy na dobę nie wydłuża czasu krwawienia u zdrowych osób, jednak współstosowanie z innymi lekami przeciwpłytkowymi (np. ASA, klopidogrel) i przeciwzakrzepowymi wymaga ostrożności ze względu na ryzyko addytywnego działania i zwiększonego ryzyka krwawień. Szczególnie przeciwwskazane jest stosowanie cylostazolu z co najmniej dwoma dodatkowymi lekami przeciwpłytkowymi lub przeciwzakrzepowymi. W badaniu CASTLE odnotowano wzrost częstości krwotoków przy jednoczesnym stosowaniu cylostazolu, ASA i klopidogrelu. W przypadku doustnych antykoagulantów, takich jak warfaryna, zaleca się częste monitorowanie parametrów krzepnięcia (PT, APTT) pomimo braku bezpośredniego wpływu cylostazolu na te parametry.
agregacja płytek, alkaloid sporyszu, atorwastatyna, cylostazol, CYP1A2, CYP2C19, CYP3A4, cytochrom P-450, cyzapryd, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, diltiazem, doustny lek przeciwzakrzepowy, dziurawiec, erytromycyna, fenytoina, halofantryna, hamowanie agregacji płytek, inhibitor fosfodiesterazy III, interakcja z alkoholem, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, lek hipotensyjny, lek przeciwpłytkowy, lowastatyna, omeprazol, pimozyd, ryfampicyna, symwastatyna, tachykardia odruchowa, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Lenalidomide Pharmascience 20 mg
Lenalidomid wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne, zwłaszcza w terapii skojarzonej u pacjentów ze szpiczakiem mnogim. Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowych przy jednoczesnym stosowaniu czynników stymulujących erytropoezę oraz hormonalnej terapii zastępczej, co wymaga rozważenia profilaktyki przeciwzakrzepowej. Lenalidomid w dawce 10 mg/dobę nie wpływa istotnie na farmakokinetykę warfaryny (25 mg) ani nie indukuje enzymów CYP450, jednak deksametazon, stosowany często w skojarzeniu, może zmniejszać skuteczność doustnych środków antykoncepcyjnych oraz wpływać na metabolizm warfaryny, co wymaga ścisłego monitorowania INR. Jednoczesne podawanie lenalidomidu zwiększa stężenie digoksyny o 14% (pojedyncza dawka 0,5 mg), co przy wąskim indeksie terapeutycznym wymaga regularnego monitorowania jej poziomu w surowicy. Ponadto, współstosowanie lenalidomidu ze statynami zwiększa ryzyko rabdomiolizy, dlatego konieczna jest kontrola kliniczna i laboratoryjna, w tym monitorowanie aktywności kinazy kreatynowej.
CYP1A2, CYP2B6, CYP2C19, CYP2C9, CYP3A4, cytochrom P450, cytopenia, czynnik stymulujący erytropoezę, doustny środek antykoncepcyjny, dysfagia, erytropoeza, glikoproteina p, hepatocyt, hepatotoksyczność, hormonalna terapia zastępcza, indukcja enzymatyczna, induktor enzymatyczny, INR, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, mielosupresja, profilaktyka przeciwzakrzepowa, rabdomioliza, szpiczak mnogi, teratogenność, trombocytopenia, warfaryna, zatorowość - Leksykon leków
Interakcje leku – Davoster 0,5 mg
Dutasteryd, metabolizowany głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP3A5, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne z inhibitorami tych enzymów. Silne inhibitory CYP3A4 (np. rytonawir, indynawir, ketokonazol, itrakonazol, nefazodon) mogą znacząco zwiększać stężenie dutasterydu w surowicy, co wymaga rozważenia zmniejszenia częstości podawania leku w przypadku działań niepożądanych. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 i P-glikoproteiny, takie jak werapamil i diltiazem, podnoszą stężenie dutasterydu o 1,6-1,8 raza. Wydłużenie okresu półtrwania dutasterydu może przekroczyć 6 miesięcy, co wpływa na czas osiągnięcia stanu stacjonarnego. Nie stwierdzono istotnych interakcji z lekami wiążącymi kwasy żółciowe (np. cholestyraminą) ani wpływu dutasterydu na metabolizm innych leków metabolizowanych przez CYP1A2, CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4. Ponadto, dutasteryd nie wpływa na farmakokinetykę tamsulozyny i terazosyny, co umożliwia bezpieczne łączenie terapii u pacjentów z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego.
5α-reduktaza, antagonista receptorów α-adrenergicznych, cholestyramina, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, CYP3A5, cytochrom P450, dehydrogenaza alkoholowa, digoksyna, diltiazem, dutasteryd, glikol propylenowy, indynawir, inhibitor CYP3A4, itrakonazol, ketokonazol, łagodny rozrost gruczołu krokowego, nefazodon, P-glikoproteina, rak gruczołu krokowego, rytonawir, swoisty antygen sterczowy, tamsulozyna, terazosyna, warfaryna, werapamil - Leksykon leków
Interakcje leku – Cinacalcet Aurovitas 60 mg
Cynakalcet, składnik aktywny produktu Cinacalcet Aurovitas, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii. Szczególnie ważne jest unikanie jednoczesnego stosowania z etelkalcetydem oraz innymi lekami obniżającymi stężenie wapnia, ze względu na wysokie ryzyko hipokalcemii. Metabolizm cynakalcetu odbywa się częściowo przez enzymy CYP3A4 i CYP1A2, co powoduje konieczność dostosowania dawki w przypadku stosowania silnych inhibitorów (np. ketokonazol, itrakonazol) lub induktorów (np. ryfampicyna) CYP3A4 oraz zmian w ekspozycji na lek u palaczy (zwiększony klirens o 36-38%). Nie stwierdzono wpływu węglanu wapnia (1500 mg), sewelameru (2400 mg 3x/dobę) ani pantoprazolu (80 mg/dobę) na farmakokinetykę cynakalcetu.
cyklosporyna, cynakalcet, CYP1A2, CYP3A4, cyprofloksacyna, czas protrombinowy, czynnik krzepnięcia VII, dekstrometorfan, dezypramina, etelkalcetyd, flekainid, fluwoksamina, gospodarka wapniowa, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hipokalcemia, inhibitor CYP2D6, itrakonazol, ketokonazol, klomipramina, lek trójpierścieniowy, metoprolol, midazolam, nortryptylina, pantoprazol, propafenon, ryfampicyna, rytonawir, sewelamer, takrolimus, telitromycyna, warfaryna, węglan wapnia, worykonazol, zaburzenia funkcji wątroby - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Orungal
Orungal (itrakonazol) wykazuje działanie inotropowe ujemne, co może prowadzić do zastoinowej niewydolności serca, zwłaszcza przy dawce dobowej 400 mg. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z istniejącą lub przebytą niewydolnością serca, chyba że korzyści przewyższają ryzyko. Należy uwzględnić czynniki ryzyka, takie jak choroby serca, przewlekła obturacyjna choroba płuc, niewydolność nerek oraz inne schorzenia powodujące obrzęki. Monitorowanie pacjentów pod kątem objawów niewydolności serca jest obligatoryjne, a w przypadku ich wystąpienia leczenie należy przerwać. Szczególną ostrożność wymaga jednoczesne stosowanie itrakonazolu z antagonistami wapnia ze względu na potencjalne sumowanie działania inotropowego ujemnego oraz hamowanie metabolizmu antagonistów wapnia, co zwiększa ryzyko niewydolności serca.
achlorhydria, AIDS, antagonista wapnia, blastomikoza, choroba niedokrwienna serca, CYP3A4, działanie inotropowe ujemne, frakcja wyrzutowa lewej komory, hepatotoksyczność, histoplazmoza, itrakonazol, kryptokokoza, lek przeciwgrzybiczny, marskość wątroby, mukowiscydoza, nadwrażliwość krzyżowa, neuropatia, neutropenia, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, oporność krzyżowa, przewlekła obturacyjna choroba płuc, sporotrychoza, utrata słuchu, zaburzenie czynności wątroby, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zastoinowa niewydolność serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Interakcje leku – Ondansetron B. Braun 0,08 mg/ml
Ondansetron B. Braun, antagonista receptora 5-HT3, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o różnym znaczeniu klinicznym. Metabolizowany głównie przez enzymy CYP3A4, CYP2D6 i CYP1A2, jego klirens może być zwiększony przez induktory CYP3A4 (fenytoina, karbamazepina, ryfampicyna), co wymaga modyfikacji dawkowania. Brak istotnych interakcji farmakokinetycznych stwierdzono z lekami takimi jak temazepam, furosemid, alfentanil, lidokaina, propofol, tiopental i morfina. Jednakże ondansetron może osłabiać działanie przeciwbólowe tramadolu poprzez antagonizm receptorów 5-HT3, co jest istotne w kontekście terapii bólu. Ponadto, jednoczesne stosowanie z lekami wydłużającymi odstęp QT (np. antracykliny, erytromycyna, amiodaron) zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca, w tym torsade de pointes.
alfentanil, amiodaron, antagonista receptora 5-HT3, antracyklina, apomorfina, atenolol, chlorowodorek apomorfiny, CYP1A2, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P-450, daunorubicyna, doksorubicyna, erytromycyna, fenytoina, furosemid, induktor CYP3A4, karbamazepina, ketokonazol, lidokaina, morfina, niedociśnienie, ondansetron, propofol, receptor 5-HT3, ryfampicyna, SNRI, SSRI, temazepam, terapia przeciwwymiotna, tiopental, torsade de pointes, tramadol, trastuzumab, tymolol, wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Ranozek 375 mg
Ranolazyna jest metabolizowana głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP2D6 oraz transportowana przez glikoproteinę P (P-gp), co powoduje liczne interakcje farmakokinetyczne. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol (200 mg dwa razy na dobę), zwiększają AUC ranolazyny 3,0-3,9-krotnie, co jest przeciwwskazaniem do jednoczesnego stosowania. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (np. diltiazem 180-360 mg/dobę) podnoszą stężenie ranolazyny 1,5-2,4-krotnie, wymagając ostrożnego doboru dawki. Inhibitory P-gp, takie jak werapamil (120 mg trzy razy na dobę), powodują 2,2-krotny wzrost stężenia ranolazyny. Induktory CYP3A4, np. ryfampicyna (600 mg/dobę), obniżają stężenie ranolazyny o około 95%, co wymaga unikania ich jednoczesnego stosowania. Silny inhibitor CYP2D6, paroksetyna (20 mg/dobę), zwiększa stężenie ranolazyny o 1,2-krotnie przy dawce 1000 mg dwa razy na dobę, jednak modyfikacja dawki nie jest zwykle konieczna.
atorwastatyna, bupropion, chinidyna, cyklofosfamid, cyklosporyna, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, digoksyna, diltiazem, efawirenz, erytromycyna, ewerolimus, flekainid, glikoproteina p, induktor CYP3A4, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, inhibitor glikoproteiny p, inhibitor proteazy HIV, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, ketokonazol, komorowe zaburzenia rytmu serca, lek immunosupresyjny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwhistaminowy, lek trójpierścieniowy przeciwdepresyjny, metformina, metoprolol, odstęp QTc, paroksetyna, rabdomioliza, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, stężenie osoczowe, substrat CYP2B6, substrat CYP3A4, substrat OCT2, symwastatyna, syrolimus, takrolimus, werapamil, zakres terapeutyczny - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Loperamide Aurovitas 2 mg
Loperamid chlorowodorek w dawce 2 mg charakteryzuje się efektywnym wchłanianiem jelitowym, jednak jego biodostępność ogólnoustrojowa jest bardzo niska i wynosi około 0,3%, co wynika z intensywnego efektu pierwszego przejścia wątrobowego. Substancja wykazuje wysokie powinowactwo do ściany jelita, szczególnie do receptorów w warstwie mięśni podłużnych przewodu pokarmowego, co warunkuje jego miejscowe działanie przeciwbiegunkowe. W osoczu loperamid wiąże się w około 95% z białkami, głównie albuminami, a jego metabolizm zachodzi głównie w wątrobie poprzez oksydacyjną N-demetylację katalizowaną przez enzymy CYP3A4 i CYP2C8. Loperamid jest również substratem glikoproteiny P, co może wpływać na jego transport i interakcje lekowe.
albuminy osoczowe, biodostępność ogólnoustrojowa, CYP2C8, CYP3A4, cytochrom P450, dystrybucja tkankowa, dystrybucja w przewodzie pokarmowym, działanie przeciwbiegunkowe, efekt pierwszego przejścia, glikoproteina p, interakcja lekowa, loperamidu chlorowodorek, okres półtrwania, oksydacyjna N-demetylacja, parametry farmakokinetyczne, wchłanianie jelitowe, wiązanie z białkami osocza - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Flukonazol Actavis 150 mg
Przy kwalifikacji pacjenta do terapii preparatem Flukonazol Actavis kluczowe jest wykluczenie przeciwwskazań, w tym nadwrażliwości na flukonazol lub substancje pomocnicze, zwłaszcza laktozę jednowodną, której zawartość w kapsułkach wynosi odpowiednio: 41 mg (50 mg), 82 mg (100 mg), 123 mg (150 mg) oraz 164 mg (200 mg). U pacjentów z nietolerancją laktozy należy rozważyć kliniczne znaczenie tego składnika i w razie wątpliwości wybrać alternatywną terapię. Ponadto, przeciwwskazania obejmują istotne interakcje lekowe, szczególnie z lekami wydłużającymi odstęp QT i metabolizowanymi przez CYP3A4, takimi jak terfenadyna (przy dawkach flukonazolu ≥400 mg/dobę), cyzapryd, astemizol, pimozyd, chinidyna oraz erytromycyna, ze względu na ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca.
alergia na leki, antybiotyk makrolidowy, azole, CYP3A4, cytochrom P450, interakcje lekowe, kardiotoksyczność, laktoza jednowodna, lek antyarytmiczny, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpsychotyczny, nadwrażliwość, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, nietolerancja laktozy, prokinetyk, reakcje krzyżowe, układ sercowo-naczyniowy, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia rytmu serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy