izoenzymy cytochromu P450
Izoenzymy cytochromu P450 stanowią rodzinę enzymów uczestniczących w metabolizmie wielu substancji endogennych i egzogennych, w tym leków, toksyn i związków kancerogennych. Są one kluczowymi białkami w procesach biotransformacji fazy I, których głównym zadaniem jest zwiększenie polarności związków lipofilnych, ułatwiając ich wydalanie z organizmu.
Największa koncentracja izoenzymów cytochromu P450 występuje w wątrobie, ale są one również obecne w innych tkankach, takich jak jelita, płuca, nerki czy skóra. U ludzi zidentyfikowano ponad 50 różnych izoenzymów P450, przy czym najważniejszą rolę w metabolizmie leków odgrywają CYP3A4, CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19, CYP1A2 i CYP2E1.
Aktywność poszczególnych izoenzymów cytochromu P450 może podlegać znacznym wahaniom międzyosobniczym, co wynika z polimorfizmów genetycznych oraz wpływu czynników środowiskowych. Zjawisko to jest podstawą zmienności osobniczej w odpowiedzi na leki oraz może prowadzić do interakcji lekowych. Inhibicja lub indukcja określonych izoenzymów P450 przez niektóre leki czy substancje pochodzenia naturalnego może istotnie zmieniać stężenie i efekt terapeutyczny innych leków metabolizowanych przez te same izoenzymy.
Znajomość profilu metabolicznego leków w odniesieniu do poszczególnych izoenzymów cytochromu P450 jest kluczowa dla bezpiecznej farmakoterapii, szczególnie u pacjentów przyjmujących wiele leków jednocześnie oraz u osób z genetycznie uwarunkowanymi zaburzeniami aktywności tych enzymów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Fluxazol 200 mg
Flukonazol wykazuje korzystny, liniowy profil farmakokinetyczny z wysoką biodostępnością (~90%) po podaniu doustnym, z szybkim osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu (0,5-1,5 h). Lek dostępny jest w kapsułkach o dawkach 50, 100, 150 i 200 mg, zawierających odpowiednio 49,1-196,4 mg laktozy jednowodnej. Charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji zbliżoną do całkowitej objętości wody ustrojowej, niskim wiązaniem z białkami osocza (11-12%) oraz doskonałą penetracją do płynów ustrojowych, w tym do płynu mózgowo-rdzeniowego (ok. 80% stężenia osoczowego). Flukonazol kumuluje się w keratynowych strukturach skóry i paznokci, osiągając w warstwie rogowej stężenia do 73 μg/g po 12 dniach terapii dawką 50 mg/dobę oraz utrzymując się w paznokciach nawet do 6 miesięcy po zakończeniu leczenia. Metabolizm leku jest minimalny, a eliminacja głównie nerkowa (ok. 80% w postaci niezmienionej), z okresem półtrwania około 30 godzin u dorosłych z prawidłową czynnością nerek. W przypadku ciężkich zaburzeń nerek (GFR <20 ml/min) okres półtrwania wydłuża się do 98 godzin, co wymaga modyfikacji dawkowania; flukonazol jest częściowo usuwany podczas hemodializy (ok. 50% w 3 godziny).
AUC, biodostępność, Cmax, CYP2C19, CYP2C9, cytochrom P450, dializa otrzewnowa, farmakokinetyka, flukonazol, GFR, grzybica paznokci, grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, hemodializa, interakcja lekowa, izoenzymy cytochromu P450, kandydoza błony śluzowej, kandydoza pochwy, klirens kreatyniny, klirens leku, kumulacja leku, laktoza jednowodna, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn mózgowo-rdzeniowy, pole pod krzywą, stężenie maksymalne, warstwa rogowa - Leksykon leków
Interakcje leku – Vesicare 10 mg 10 mg
Solifenacyna bursztynian, substancja czynna Vesicare 10 mg, wykazuje istotne interakcje farmakologiczne i farmakokinetyczne, które należy uwzględnić w terapii. Leki cholinolityczne stosowane jednocześnie mogą nasilać działanie solifenacyny i ryzyko działań niepożądanych, dlatego zaleca się zachowanie około tygodniowej przerwy po zakończeniu leczenia Vesicare przed rozpoczęciem innej terapii cholinolitycznej. Agoniści receptorów cholinergicznych mogą zmniejszać skuteczność solifenacyny, a leki prokinetyczne (np. metoklopramid, cyzapryd) mogą mieć osłabione działanie. Solifenacyna jest metabolizowana głównie przez CYP3A4, a silne inhibitory tego enzymu, takie jak ketokonazol, rytonawir, nelfawir czy itrakonazol, mogą zwiększać AUC solifenacyny 2-3 krotnie, co wymaga ograniczenia dawki Vesicare do maksymalnie 5 mg. Jednoczesne stosowanie tych inhibitorów jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami nerek lub umiarkowanymi zaburzeniami wątroby.
agonista receptora cholinergicznego, CYP3A4, cytochrom P450, cyzapryd, czas protrombinowy, digoksyna, diltiazem, doustny lek antykoncepcyjny, działanie sedatywne, etynyloestradiol lewonorgestrel, fenytoina, induktor enzymatyczny, inhibitor CYP3A4, inhibitor enzymu, itrakonazol, izoenzymy cytochromu P450, karbamazepina, ketokonazol, lek cholinolityczny, lek prokinetyczny, metoklopramid, mikrosomy wątrobowe, nelfawir, ośrodkowy układ nerwowy, perystaltyka przewodu pokarmowego, ryfampicyna, rytonawir, solifenacyna, warfaryna, werapamil, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Izotek 20 mg 20 mg
Izotretynoina (Izotek 20 mg) wykazuje zmienną, liniową zależność wchłaniania od dawki, z biodostępnością znacząco zwiększoną (2-krotnie) przy podaniu z posiłkiem. Lek charakteryzuje się bardzo wysokim (99,9%) wiązaniem z albuminami osocza, co wpływa na jego dystrybucję, przy stężeniach w naskórku o połowę niższych niż w surowicy oraz stężeniu w osoczu około 1,7 razy wyższym niż w pełnej krwi. Metabolizm obejmuje głównie trzy aktywne metabolity: 4-oksoizotretynoinę (stężenie 2,5-krotnie wyższe niż substancji macierzystej), tretynoinę oraz 4-oksotretynoinę, z udziałem kilku izoenzymów cytochromu P450 bez dominującego enzymu. Izomeryzacja izotretynoiny stanowi 20-30% dawki, a krążenie jelitowo-wątrobowe odgrywa istotną rolę w metabolizmie.
4-oksoizotretynoina, 4-oksotretynoina, albuminy, biodostępność leku, glukuronid, interkonwersja, izoenzymy cytochromu P450, izomeryzacja, izotretynoina znakowana radioizotopem, klirens osoczowy, krążenie jelitowo-wątrobowe, niewydolność nerek, okres półtrwania eliminacji, retynoid, stan równowagi stężeń, stężenie leku w osoczu, trądzik, tretynoina, wiązanie z białkami osocza, zaburzenie czynności wątroby, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Treprostinil Zentiva 10 mg/ml
Treprostinil Zentiva, zawierający 10 mg/ml treprostynilu w postaci soli sodowej, wykazuje liniową farmakokinetykę przy infuzji podskórnej i dożylnej w zakresie dawek od 2,5 do 125 ng/kg/min, osiągając stan stacjonarny w 15-18 godzin. Biorównoważność między podaniem podskórnym a dożylnym stwierdzono przy dawce 10 ng/kg/min. Lek charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji (1,11-1,22 l/kg) oraz metabolizowany jest głównie przez CYP2C8, z pięcioma głównymi metabolitami stanowiącymi 64,4% dawki. Okres półtrwania treprostynilu zależy od czasu infuzji: 1,32-1,42 h po 6-godzinnej infuzji, 4,61 h po 72-godzinnej oraz 2,93 h po infuzji trwającej co najmniej trzy tygodnie. Klirens osoczowy wynosi 586,2-646,9 mL/kg/h, z obniżeniem u pacjentów otyłych (BMI > 30 kg/m²).
białko mikrosomalne, biorównoważność, faza eliminacji, glukuronid, infuzja dożylna, infuzja podskórna, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym CYP2C8, izoenzymy CYP, izoenzymy cytochromu P450, klirens osoczowy, kwas glukuronowy, objętość dystrybucji, okres półtrwania, otyłość, stan stacjonarny, stężenie osoczowe leku, treprostinil, znakowanie radioaktywne - Leksykon substancji czynnych
Nalewka z miłorzębu – Interakcje
Nalewka z miłorzębu (Ginkgo bilobae folium tinctura) wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, zwłaszcza z lekami wpływającymi na układ krzepnięcia. Substancje czynne miłorzębu, w tym ginkgolid B, mogą nasilać działanie przeciwzakrzepowe warfaryny poprzez antagonizowanie czynnika aktywującego płytki (PAF), co skutkuje wydłużeniem czasu krzepnięcia i zwiększonym ryzykiem krwawień. Podobne ryzyko dotyczy jednoczesnego stosowania z lekami przeciwpłytkowymi (kwas acetylosalicylowy, klopidogrel, tiklopidyna, prasugrel) oraz NLPZ, gdzie obserwuje się addytywne działanie hamujące funkcję płytek i potencjalne krwawienia, zwłaszcza z przewodu pokarmowego. Ponadto, nalewka zawiera 55-70% (V/V) etanolu (np. preparat Venoforton), co może nasilać sedację, zaburzenia hemodynamiczne oraz wpływać na metabolizm wątrobowy leków metabolizowanych przez CYP450 (szczególnie CYP2C9, CYP2C19, CYP3A4). Zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania z gentamycyną ze względu na potencjalne nasilenie działań niepożądanych oraz ostrożność przy lekach hipotensyjnych i przeciwdrgawkowych.
ciśnienie tętnicze, czas krzepnięcia, czynnik aktywujący płytki, doustny antykoagulant, enzymy cytochromu P450, funkcja płytek krwi, gentamycyna, ginkgolid, inhibitor MAO, INR, izoenzymy cytochromu P450, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy, lek hipotensyjny, lek immunosupresyjny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, nalewka z arniki, nalewka z głogu, nalewka z miłorzębu, NLPZ, prasugrel, przełom nadciśnieniowy, przewód pokarmowy, tiklopidyna, układ krzepnięcia, warfaryna, właściwości przeciwzakrzepowe, wyciąg z jemioły, wyciąg z kasztanowca, zaburzenie hemostazy - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Fluconazole Polfarmex 150 mg
Flukonazol wykazuje zbliżony profil farmakokinetyczny po podaniu doustnym i dożylnym, z biodostępnością około 90% i szybkim osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) w czasie 0,5-1,5 godziny. Charakteryzuje się liniową zależnością dawka-stężenie, co ułatwia dawkowanie, a stan stacjonarny osiągany jest po 4-5 dniach terapii, przy czym dawka nasycająca pozwala na szybsze osiągnięcie terapeutycznego stężenia. Lek dobrze penetruje do tkanek i płynów ustrojowych, osiągając stężenia w płynie mózgowo-rdzeniowym na poziomie około 80% stężeń w osoczu oraz wysokie stężenia w skórze i paznokciach (np. 73 μg/g w warstwie rogowej po 12 dniach terapii dawką 50 mg/dobę). Flukonazol wiąże się z białkami osocza w niewielkim stopniu (11-12%), co sprzyja wysokiej dostępności farmakologicznie aktywnej frakcji leku.
biodostępność leku, CYP2C19, CYP2C9, CYP3A4, dawka nasycająca, dializa otrzewnowa, dysfagia, farmakokinetyka, flukonazol, grzybica paznokci, grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, hemodializa, izoenzymy cytochromu P450, kandydoza jamy ustnej, kandydoza pochwy, lek przeciwgrzybiczy, objętość dystrybucji, okres półtrwania, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, pole pod krzywą stężenia, stężenie stanu stacjonarnego, warstwa rogowa, współczynnik filtracji kłębuszkowej, zakażenie grzybicze - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Tamiron 0,4 mg
Tamsulosyna chlorowodorek, substancja czynna leku Tamiron (0,4 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu), charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, z biodostępnością praktycznie 100%. Spożycie posiłku spowalnia absorpcję, dlatego zaleca się podawanie leku po śniadaniu, co zapewnia stabilność farmakokinetyczną. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest około 6 godzin po podaniu dawki po posiłku, a stan stacjonarny uzyskuje się po 5 dniach terapii, przy czym Cmax w stanie stacjonarnym jest o około 66% wyższe niż po pojedynczej dawce. Tamsulosyna wykazuje ponad 99% wiązania z białkami osocza oraz niewielką objętość dystrybucji (~0,2 l/kg), co ogranicza dystrybucję do tkanek pozanaczyniowych. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, z udziałem izoenzymów CYP3A4 i CYP2D6, a hamowanie tych enzymów może zwiększać ekspozycję na lek, co jest istotne w kontekście interakcji lekowych.
absorpcja leku, biodostępność, biotransformacja, CYP2D6, CYP3A4, efekt pierwszego przejścia, farmakokinetyka, indukcja enzymatyczna, izoenzymy cytochromu P450, kinetyka liniowa, kinetyka wchłaniania, mikrosomalne enzymy wątrobowe, objętość dystrybucji, okres półtrwania, profil farmakokinetyczny, przedłużone uwalnianie, stan stacjonarny, stężenie maksymalne, stężenie maksymalne w osoczu, substancja niezmieniona, tamsulosyny chlorowodorek, terapia farmakologiczna, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Daroxomb 150 mg
Dabigatran eteksylan, zawarty w preparacie Daroxomb, jest prolekiem ulegającym szybkiej hydrolizie do aktywnego dabigatranu, charakteryzującym się bezwzględną biodostępnością około 6,5%. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest w ciągu 0,5-2 godzin u zdrowych osób, jednak po zabiegach chirurgicznych wchłanianie jest opóźnione do 6 godzin. Pokarm wydłuża czas do Cmax o 2 godziny, nie wpływając na biodostępność. Dabigatran wykazuje umiarkowaną dystrybucję tkankową (Vd 60-70 l) i niskie wiązanie z białkami osocza (34-35%). Metabolizm obejmuje sprzęganie do aktywnych acyloglukuronidów, a eliminacja odbywa się głównie przez nerki (ok. 85% w postaci niezmienionej), z klirensem około 100 ml/min. Okres półtrwania u osób starszych wynosi 11-14 godzin, wydłużając się u pacjentów z niewydolnością nerek, gdzie ekspozycja (AUC) może wzrosnąć nawet 6-krotnie przy CrCL 10-30 ml/min. Hemodializa usuwa 50-60% dabigatranu w ciągu 4 godzin, co wpływa na zmniejszenie działania przeciwzakrzepowego.
acyloglukuronid, aktywna forma leku, białko transportowe P-gp, biodostępność dabigatranu, dabigatran eteksylan, dostępność biologiczna, dystrybucja tkankowa, działanie przeciwzakrzepowe, hydroksypropylometyloceluloza, hydroliza katalizowana, izoenzymy cytochromu P450, klasyfikacja Childa-Pugha, maksymalne stężenie, model dwuwykładniczy, niewydolność nerek, niezastawkowe migotanie przedsionków, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, porażenie mięśniówki przewodu pokarmowego, przesączanie kłębuszkowe, reakcja sprzęgania, schyłkowa niewydolność nerek, umiarkowana niewydolność wątroby, wchłanianie dabigatranu, wiązanie z białkami osocza, wskaźnik przesączania kłębuszkowego, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, znieczulenie ogólne, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Fokusin 0,4 mg
Tamsulosyna chlorowodorek, zawarty w leku Fokusin 0,4 mg, charakteryzuje się niemal całkowitą dostępnością biologiczną, z istotnym wpływem posiłku na wchłanianie – przyjmowanie leku krótko po jedzeniu zmniejsza absorpcję, dlatego zaleca się stałe przyjmowanie po tym samym posiłku. Lek wykazuje kinetykę liniową, z maksymalnym stężeniem w osoczu (Cmax) osiąganym około 6 godzin po pojedynczej dawce, a stan równowagi dynamicznej uzyskiwany jest po 5 dniach stosowania. W stanie równowagi Cmax wzrasta o około 66% w porównaniu do pojedynczej dawki, a stężenia tamsulosyny wykazują znaczną zmienność międzyosobniczą. Substancja silnie wiąże się z białkami osocza (~99%), a jej objętość dystrybucji jest niewielka (ok. 0,2 l/kg), co wskazuje na ograniczoną dystrybucję pozanaczyniową.
dostępność biologiczna, działanie farmakodynamiczne, efekt pierwszego przejścia, enzym CYP2D6, enzym CYP3A4, enzymy mikrosomalne wątroby, faza eliminacji, interakcja lekowa, izoenzymy cytochromu P450, kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, kinetyka liniowa, łagodna niewydolność wątroby, maksymalne stężenie w osoczu, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, profil farmakokinetyczny, stan równowagi dynamicznej, tamsulosyny chlorowodorek, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności nerek, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Suganet 25 mg
Sunitynib wykazuje liniową farmakokinetykę w zakresie dawek 25-100 mg, z proporcjonalnym wzrostem AUC i Cmax. Po podaniu doustnym osiąga maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) po 6-12 godzinach, a stan równowagi stężeń osiągany jest po 10-14 dniach terapii, z łącznym stężeniem osoczowym sunitynibu i jego głównego metabolitu w zakresie 62,9-101 ng/ml. Lek charakteryzuje się wysokim wiązaniem z białkami osocza (95% dla sunitynibu i 90% dla metabolitu) oraz dużą objętością dystrybucji (Vd = 2230 l), co wskazuje na znaczną penetrację do tkanek. Sunitynib jest metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4 do czynnego metabolitu dezetylosunitynibu, który odpowiada za 23-37% całkowitej ekspozycji na lek. Eliminacja odbywa się głównie z kałem (61% dawki) oraz w mniejszym stopniu z moczem (16% dawki), a okres półtrwania wynosi 40-60 godzin dla sunitynibu i 80-110 godzin dla metabolitu. Wielokrotne podawanie powoduje kumulację stężenia sunitynibu (3-4-krotną) oraz metabolitu (7-10-krotną).
AUC, białko oporności raka piersi, biodostępność leku, cytochrom P450 CYP3A4, dezetylosunitynib, enzymy wątrobowe, fosforylacja receptorów, GIST, guz lity, inhibitor CYP3A4, izoenzymy cytochromu P450, klasyfikacja Childa-Pugha, klirens kreatyniny, maksymalna tolerowana dawka, objętość dystrybucji, okres półtrwania leku, schyłkowa niewydolność nerek, skala ECOG, stała inhibicji, sunitynib, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zdrowy ochotnik