okres inkubacji
Okres inkubacji, zwany również czasem wylęgania choroby, to przedział czasowy między zakażeniem organizmu przez patogen a pojawieniem się pierwszych objawów klinicznych choroby. W tym czasie patogeny namnażają się w organizmie, ale ich liczba jest jeszcze zbyt mała, aby wywołać zauważalne objawy.
Długość okresu inkubacji jest charakterystyczna dla poszczególnych chorób zakaźnych. Może trwać od kilkunastu godzin (np. w zatruciach pokarmowych), przez kilka dni (np. grypa – 1-4 dni), do nawet kilku miesięcy lub lat (np. wścieklizna, AIDS). Znajomość typowego okresu inkubacji ma kluczowe znaczenie w epidemiologii i planowaniu działań profilaktycznych.
W trakcie okresu inkubacji osoba zakażona może być już zdolna do przenoszenia choroby na innych, mimo braku objawów. Jest to szczególnie istotne w kontekście chorób o wysokiej zakaźności, gdzie pacjent nieświadomy zakażenia może stanowić źródło rozprzestrzeniania się patogenu. Z tego powodu w przypadku niektórych chorób stosuje się kwarantannę odpowiadającą maksymalnemu okresowi inkubacji.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Płonica – Epidemiologia
Płonica, wywoływana przez Streptococcus pyogenes (GAS) produkujące toksyny pirogenne, charakteryzuje się wysypką drobnogrudkową, językiem malinowym oraz zapaleniem gardła z wysiękiem. Po okresie znacznego spadku zachorowań w XX wieku, w ostatniej dekadzie obserwuje się globalny wzrost przypadków, szczególnie w Azji Wschodniej, Wielkiej Brytanii i USA. Zapadalność jest najwyższa u dzieci w wieku 5-9 lat, osiągając współczynnik nawet 625,34/100 000. Transmisja odbywa się głównie drogą kropelkową, a okres inkubacji wynosi 2-5 dni. Antybiotykoterapia skutecznie skraca zakaźność do 24 godzin od rozpoczęcia leczenia. Pandemia COVID-19 wpłynęła na epidemiologię płonicy, powodując tymczasowy spadek zachorowań, po którym nastąpił ponowny wzrost. Nadzór epidemiologiczny, w tym sekwencjonowanie genomu i analiza przestrzenna, jest kluczowy dla monitorowania i kontroli choroby, jednak różnice w systemach zgłaszania utrudniają globalną ocenę sytuacji.
antybiotykoterapia, badanie epidemiologiczne, bezobjawowy nosiciel, czynnik chorobotwórczy, czynnik demograficzny, diagnostyka i leczenie, droga kropelkowa, dwutlenek azotu, dysfagia, działanie profilaktyczne, inwazyjne zakażenie GAS, nadzór epidemiologiczny, nadzór molekularny, obowiązek zgłaszania, ognisko epidemiczne, okres inkubacji, oporność na antybiotyki, ozon, paciorkowiec grupy A, płonica, przeciwciało matczyne, przeciwciało ochronne, sekwencjonowanie całego genomu, Streptococcus pyogenes, superantygen, toksyna erytrogenna, toksyna pirogenna, transmisja choroby, transmisja drogą powietrzną, typ emm, zanieczyszczenie powietrza - Leksykon chorób i schorzeń
Angina paciorkowcowa – Objawy
Angina paciorkowcowa to ostra infekcja bakteryjna gardła i migdałków podniebiennych wywołana przez Streptococcus pyogenes (paciorkowiec grupy A). Charakteryzuje się nagłym początkiem objawów, w tym silnym bólem gardła, gorączką powyżej 38,3°C, obrzękiem i zaczerwienieniem migdałków z obecnością białych lub żółtych nalotów oraz bolesnym powiększeniem węzłów chłonnych szyjnych. Okres inkubacji wynosi 2-5 dni, a choroba najczęściej dotyczy dzieci w wieku 5-15 lat. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym oraz potwierdzeniu obecności paciorkowca za pomocą szybkiego testu antygenowego lub posiewu z gardła. W przebiegu choroby może wystąpić szkarlatyna, objawiająca się charakterystyczną wysypką i „językiem truskawkowym”. Nieleczona angina niesie ryzyko powikłań takich jak ropnie okołomigdałkowe, gorączka reumatyczna czy ostre kłębuszkowe zapalenie nerek.
angina paciorkowcowa, antybiotykoterapia, biały nalot, diagnostyka różnicowa, gorączka reumatyczna, gorączka wysoka, język truskawkowy, kłębuszkowe zapalenie nerek, migdałki podniebienne, nalot ropny, obrzęk gardła, okres inkubacji, paciorkowiec grupy A, płonica, posiew z gardła, reaktywne zapalenie stawów, ropień okołomigdałkowy, stan zapalny, strep throat, szkarlatyna, tonsillektomia, węzły chłonne szyjne, wirusowe zapalenie gardła, wybroczyny, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok przynosowych - Leksykon chorób i schorzeń
Ospa wietrzna – Objawy
Ospa wietrzna (varicella) to wysoce zakaźna choroba wirusowa wywołana przez varicella-zoster virus (VZV), charakteryzująca się wysypką przechodzącą przez stadia plamek, pęcherzyków, mętnienia, pękania i strupków. Okres inkubacji wynosi 10-21 dni (najczęściej 14-16 dni). Objawy prodromalne, trwające 1-2 dni, obejmują gorączkę (zwykle <38,8°C u dzieci, wyższą u dorosłych), bóle mięśniowo-stawowe, osłabienie i objawy grypopodobne. Wysypka rozpoczyna się na tułowiu i twarzy, rozprzestrzeniając się na całe ciało, z liczbą wykwitów od kilkudziesięciu do 250-500, często bardzo swędzących. U osób zaszczepionych przebieg jest łagodniejszy, z mniejszą liczbą zmian i łagodniejszą gorączką. Choroba trwa zwykle 7-14 dni, a zakaźność utrzymuje się od 1-2 dni przed wysypką do momentu zaschnięcia wszystkich pęcherzyków (5-7 dni od pojawienia się wysypki).
ataksja móżdżkowa, atopowe zapalenie skóry, błona śluzowa jamy ustnej, immunosupresja, malaise, martwicze zapalenie powięzi, objawy prodromalne, okres inkubacji, paciorkowiec, pęcherzyk skórny, posocznica, strupek, wirus varicella zoster, wysypka ospowa, zakażenie bakteryjne wtórne, zakażenie HIV, zapalenie móżdżku, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie tkanki łącznej, zespół Reye’a - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (mers) – Epidemiologia
Zespół oddechowy Bliskiego Wschodu (MERS) wywoływany przez koronawirusa MERS-CoV, zidentyfikowany po raz pierwszy w Arabii Saudyjskiej w 2012 roku, charakteryzuje się wysoką śmiertelnością na poziomie około 35-36% (955 zgonów na 2629 potwierdzonych przypadków). Wirus jest zoonotyczny, z głównym rezerwuarem w wielbłądach jednogarbnych, u których seroprewalencja przeciwciał neutralizujących wynosiła 84,5%, a 3,8% było PCR-dodatnich. Transmisja człowiek-człowiek zachodzi głównie w warunkach bliskiego kontaktu, zwłaszcza w placówkach opieki zdrowotnej, gdzie odnotowano największe ogniska zakażeń, np. w Arabii Saudyjskiej, ZEA i Republice Korei (186 przypadków, 38 zgonów, CFR 20%). Okres inkubacji wynosi średnio około 5 dni, z zakresem 2-14 dni. Współczynnik reprodukcji (R0) szacowany jest na 0,8-1,3, co wskazuje na ograniczoną zdolność do samopodtrzymującej się transmisji w populacji ludzkiej bez środków kontroli zakażeń.
choroba układu oddechowego, choroba współistniejąca, ciężka choroba układu oddechowego, cukrzyca, koagulopatia, kontrola zakażeń, koronawirus MERS-CoV, niedobór odporności, niepasteryzowane mleko, okres inkubacji, ostra niewydolność nerek, placówka opieki zdrowotnej, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba płuc, przypadek autochtoniczny, rezerwuar zwierzęcy, śmiertelność, transmisja odzwierzęca, uszkodzenie narządów, wielbłąd jednogarbny, wirus odzwierzęcy, współczynnik śmiertelności przypadków, zapalenie osierdzia, zapalenie płuc, zespół oddechowy Bliskiego Wschodu - Leksykon chorób i schorzeń
Poliomyelitis (nagminne porażenie dziecięce) – Epidemiologia
Poliomyelitis, wywoływane przez poliowirusy, pozostaje wysoce zakaźną chorobą wirusową, która może prowadzić do trwałego porażenia i śmierci w wyniku unieruchomienia mięśni oddechowych. Choroba dotyczy głównie dzieci poniżej 5 roku życia, a jej globalna eradykacja jest celem GPEI od 1988 roku, co doprowadziło do redukcji przypadków o ponad 99%. Obecnie dziki wirus polio występuje endemicznie jedynie w Afganistanie i Pakistanie, a region afrykański WHO został certyfikowany jako wolny od dzikiego wirusa polio w 2020 roku. Nadzór nad polio opiera się na wykrywaniu ostrych porażeń wiotkich (AFP) u dzieci poniżej 15 roku życia, z obowiązkiem pobrania próbek kału w ciągu 48 godzin od wystąpienia objawów oraz badaniu laboratoryjnym w celu identyfikacji wirusa. Wskaźniki jakości nadzoru obejmują wykrycie co najmniej 1 przypadku AFP na 100 000 dzieci oraz pobranie odpowiednich próbek kału od minimum 80% pacjentów z AFP. Nadzór środowiskowy, polegający na badaniu próbek ścieków, uzupełnia nadzór kliniczny, umożliwiając wykrycie krążenia wirusa polio przed pojawieniem się objawów klinicznych.
- Leksykon chorób i schorzeń
Różyczka – Objawy
Różyczka (Rubella) to wirusowa choroba zakaźna o łagodnym przebiegu, charakteryzująca się wysypką skórną, powiększeniem węzłów chłonnych i objawami prodromalnymi takimi jak gorączka do 38,9°C, ból głowy, zapalenie spojówek oraz katar. Okres inkubacji wynosi 14-21 dni, a zakaźność trwa od 7 dni przed do 7 dni po pojawieniu się wysypki. U dzieci przebieg jest zwykle łagodny, z szybkim powrotem do zdrowia w ciągu około tygodnia, natomiast u dorosłych, zwłaszcza kobiet, mogą wystąpić powikłania takie jak zapalenie stawów (w 70% przypadków u kobiet), które mogą utrzymywać się ponad 2 tygodnie. Diagnostyka opiera się na badaniach serologicznych (przeciwciała IgM i IgG) oraz izolacji wirusa z wymazów lub moczu, co jest szczególnie istotne u kobiet ciężarnych ze względu na ryzyko transmisji płodowej.
gorączka, małogłowie, małoocze, małopłytkowość, objawy prodromalne, odra, okres inkubacji, okres zakaźności, powiększone węzły chłonne, przetrwały przewód tętniczy, retinopatia, rumień zakaźny, trombocytopenia, wirus różyczki, wysypka skórna, zaburzenia słuchu, zaćma, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie spojówek, zapalenie stawów, zapalenie ucha środkowego, zapalenie wątroby, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka doliny – Objawy
Gorączka doliny (kokcydioidomikoza) jest infekcją wywołaną przez grzyby Coccidioides immitis lub C. posadasii, przenoszoną drogą inhalacyjną zarodników z gleby południowo-zachodnich USA. Okres inkubacji wynosi 5-21 dni, a u około 60% zakażonych przebiega bezobjawowo lub z łagodnymi objawami grypopodobnymi. U pozostałych pacjentów pojawiają się objawy takie jak gorączka, kaszel, duszność, bóle stawów i charakterystyczny rumień guzowaty, tworzący triadę „pustynnego reumatyzmu”. Przebieg choroby jest zróżnicowany – u większości ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni do miesięcy, jednak u 5-10% rozwijają się przewlekłe zmiany płucne, takie jak guzki (2,5-3,8 cm), jamy (kawerny) oraz włóknienie, a u około 1% dochodzi do rozsianej postaci z zajęciem skóry, kości, opon mózgowo-rdzeniowych i innych narządów. Najcięższym powikłaniem jest kokcydioidalne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, które może być śmiertelne bez leczenia.
bliznowacenie płuc, coccidioides, Coccidioides immitis, Coccidioides posadasii, gorączka doliny, grzybicze zapalenie płuc, guzki płucne, kokcydioidomikoza, krwioplucie, okres inkubacji, ropień grzybiczny, ropniak opłucnej, rumień guzowaty, włóknienie płuc, wysięk opłucnowy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Objawy
Denga to wirusowa choroba przenoszona przez komary, charakteryzująca się trzema fazami: gorączkową, krytyczną i zdrowienia. Faza gorączkowa trwa 2-7 dni i obejmuje wysoką gorączkę do 40-41°C, ból głowy, mięśni i stawów, nudności, wysypkę oraz łagodne objawy krwotoczne. Faza krytyczna, trwająca 24-48 godzin, pojawia się po ustąpieniu gorączki i wiąże się z ryzykiem ciężkich powikłań, takich jak przesięki osocza, krwawienia, hipoproteinemia, hemokoncentracja oraz objawy wstrząsu (ciśnienie tętnicze <20 mmHg). Faza zdrowienia trwa 2-3 dni i charakteryzuje się poprawą kliniczną, stabilizacją parametrów życiowych oraz powrotem liczby płytek krwi do normy. U około 5% pacjentów rozwija się ciężka denga z ryzykiem niewydolności wielonarządowej i wysoką śmiertelnością bez odpowiedniego leczenia.
antygen NS1, ból zaoczodołowy, ciężka denga, deferwescencja, diureza, drgawki gorączkowe, gorączka krwotoczna dengi, hematokryt, hemokoncentracja, hipoproteinemia, hipotensja, krwawienie z dziąseł, morfologia krwi, niesteroidowe leki przeciwzapalne, okres inkubacji, powiększenie węzłów chłonnych, przeciwciała IgM i IgG, przepuszczalność naczyń krwionośnych, RT-PCR, tlenoterapia, transfuzja krwi, wirus dengi, zapalenie wątroby, zespół wstrząsu dengi - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba koronawirusowa 2019 (covid-19) – Epidemiologia
COVID-19, wywoływana przez SARS-CoV-2, to zakaźna choroba układu oddechowego o wysokiej zakaźności (R0 2,0–3,0), z okresem inkubacji 5–6 dni i możliwością transmisji w fazie przedobjawowej. Do marca 2023 roku odnotowano ponad 776 milionów potwierdzonych przypadków i ponad 7 milionów zgonów, z globalną śmiertelnością (CFR) na poziomie 1,02%. Epidemiologia wskazuje na wyższe ryzyko ciężkiego przebiegu i śmiertelności u osób starszych (zwłaszcza ≥80 lat, zapadalność 902/100 000), mężczyzn oraz pacjentów z chorobami współistniejącymi, takimi jak choroby układu sercowo-naczyniowego (32%), cukrzyca (30%) i przewlekłe choroby płuc (18%). Warianty wirusa, w tym Omikron, wpłynęły na dynamikę pandemii, powodując wzrost liczby zakażeń, choć z mniejszym odsetkiem ciężkich przypadków. Nadzór epidemiologiczny prowadzony przez WHO, CDC i inne instytucje opiera się na wielostrumieniowych danych, umożliwiając monitorowanie rozprzestrzeniania się, ciężkości choroby i skuteczności interwencji, z uwzględnieniem zmienności regionalnej i demograficznej.
ageuzja, anosmia, biomarkery sercowe, choroba układu oddechowego, choroba wieńcowa serca, choroby układu sercowo-naczyniowego, choroby współistniejące, COVID-19, cukrzyca, dysgeuzja, dystansowanie społeczne, faza przedobjawowa, higiena dróg oddechowych, long COVID, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, nadzór zdrowia publicznego, niewydolność serca, objawy oddechowe, oddział intensywnej terapii, oddział ratunkowy, okres inkubacji, otyłość, pandemia, podstawowa liczba reprodukcji, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba płuc, SARS-CoV-2, śledzenie kontaktów, środki ochrony osobistej, wirus syncytialny układu oddechowego, zespół post-COVID, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Patofizjologia i mechanizm
Szczepionka MMR, zawierająca żywe atenuowane wirusy odry, świnki i różyczki, jest podawana w dwóch dawkach: pierwsza w wieku 12-15 miesięcy, druga w wieku 4-6 lat, z odstępem co najmniej 4 tygodni w przypadku opóźnienia. Mechanizm działania opiera się na stymulacji układu odpornościowego do produkcji przeciwciał IgG, których poziom ≥120 mIU/ml dla odry jest uznawany za ochronny. Skuteczność jednej dawki wynosi 93% dla odry, 78% dla świnki i 97% dla różyczki, natomiast dwie dawki zwiększają skuteczność do 97%, 88% i 97% odpowiednio. Szczepionka indukuje również odporność śluzówkową w drogach oddechowych, co jest kluczowe w zapobieganiu transmisji wirusa odry. W badaniach wykazano związek odpowiedzi immunologicznej z określonymi allelami HLA, co może wpływać na indywidualną skuteczność szczepienia.
amnezja immunologiczna, białko fuzyjne, białko hemaglutyninowe, ciężka reakcja alergiczna, komórka dendrytyczna, miano przeciwciał, morbillivirus, odporność śluzówkowa, okres inkubacji, paramyksowirus, podanie śródskórne, przeciwciało IgG, różyczka, świnka, szczepionka MMR, test immunoenzymatyczny, test neutralizacji, układ HLA, układ odpornościowy, wiremia, wirus odry, zakażenie ogólnoustrojowe, żywy atenuowany wirus - Leksykon chorób i schorzeń
Czkawka – Objawy
Krztusiec (czkawka) to wysoce zakaźna infekcja układu oddechowego wywołana przez Bordetella pertussis, charakteryzująca się trzema stadami klinicznymi: nieżytem (1-2 tygodnie), napadowym kaszlem (1-6, do 10 tygodni) oraz okresem zdrowienia trwającym kilka tygodni do miesięcy. Typowy przebieg choroby obejmuje napadowy, gwałtowny kaszel z charakterystycznym „świstem” podczas wdechu, wymioty i wyczerpanie po napadach. Całkowity czas trwania choroby wynosi zwykle 6-10 tygodni, ale może się wydłużyć do 3-4 miesięcy, co uzasadnia nazwę „kaszel stuodniowy”. U niemowląt poniżej 6 miesiąca życia przebieg może być atypowy, z epizodami bezdechu, sinicą i bradykardią, a ryzyko powikłań takich jak zapalenie płuc, encefalopatia czy zgon jest znacznie podwyższone. U starszych dzieci i dorosłych objawy są zwykle łagodniejsze, choć mogą obejmować przewlekły kaszel i powikłania mechaniczne, np. złamania żeber czy krwotoki podspojówkowe.
bezdech, Bordetella pertussis, bradykardia, drgawki, duszność, encefalopatia, krwotok podspojówkowy, nabłonek rzęskowy, napad kaszlu, napadowy kaszel, nietrzymanie moczu, niewydolność oddechowa, nieżyt dróg oddechowych, okres inkubacji, omdlenie, przewlekłe zapalenie oskrzeli, sinica, śluz, świst wdechowy, uszkodzenie mózgu, wymioty, zapalenie, zapalenie płuc, złamanie żebra - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja shigella, inaczej szigellosis – Objawy
Infekcja wywołana przez bakterie z rodzaju Shigella charakteryzuje się krótkim okresem inkubacji wynoszącym 1-4 dni (zwykle 1-2 dni) i przebiega fazowo: początkowo wodnista biegunka, gorączka do 40°C, nudności i wymioty, następnie u 30-50% pacjentów rozwija się dyzenteria z krwistą biegunką zawierającą śluz i ropę, nasilonymi bólami brzucha oraz tenesmem. Przebieg kliniczny może trwać od 5-7 dni do 3-6 tygodni w cięższych przypadkach, a pełny powrót do prawidłowej funkcji jelitowej może zająć kilka miesięcy. Szczególnie narażone na ciężki przebieg są dzieci poniżej 5 roku życia, osoby starsze oraz pacjenci z niedoborami odporności, u których mogą wystąpić powikłania takie jak odwodnienie, bakteriemia (śmiertelność do 20%), zespół hemolityczno-mocznicowy (HUS), toksyczne rozdęcie okrężnicy, powikłania neurologiczne oraz zespół Reitera. Nosicielstwo bezobjawowe może trwać do kilku tygodni, co ma istotne znaczenie epidemiologiczne.
anemia hemolityczna, bakterie shigella, bakteriemia, biegunka krwista, dyzenteria, encefalopatia, enterotoksyna, leczenie immunosupresyjne, małopłytkowość, niedrożność jelit, nosiciel bezobjawowy, odwodnienie, okres inkubacji, ostre uszkodzenie nerek, powikłania neurologiczne, reaktywne zapalenie stawów, shigella, Shigella boydii, Shigella dysenteriae, Shigella flexneri, Shigella sonnei, szigellosis, tenesmus, toksyna shiga, toxic megacolon, zapalenie błony śluzowej jelita, zapalenie jelita grubego, zapalenie okrężnicy, zapalenie otrzewnej, zapalenie spojówek, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół Reitera - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki podeszwowe – Etiologia i przyczyny
Brodawki podeszwowe (verruca plantaris) są zmianami skórnymi wywołanymi przez infekcję wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), głównie typami HPV-1, HPV-2, HPV-4 oraz innymi rzadziej spotykanymi. Wirus wnika przez mikrourazy naskórka stóp, szczególnie w miejscach zwiększonego nacisku, takich jak pięty i główki kości śródstopia. Okres inkubacji może trwać od kilku tygodni do 20 miesięcy. HPV namnaża się w warstwie podstawnej naskórka, stymulując proliferację keratynocytów i prowadząc do powstania hiperkeratotycznych brodawek, które mogą występować pojedynczo (typ myrmecia, bolesne, głębokie, związane z HPV-1) lub w formie mozaikowej (skupiska, powierzchowne, mniej bolesne, związane z HPV-2). Zakażenie szerzy się drogą kontaktu bezpośredniego, pośredniego (fomity) oraz autoinokulacji, a sprzyjają mu ciepłe i wilgotne środowiska, takie jak baseny, szatnie czy wnętrza butów.
autoinokulacja, brodawka mozaikowa, brodawka narządów płciowych, brodawka podeszwowa, brodawkowaty rak podeszwowy, choroba autoimmunologiczna, eliminacja wirusa, forma latentna wirusa, HPV, immunosupresja, kość śródstopia, nadpotliwość stóp, obniżona odporność, odpowiedź immunologiczna, okres inkubacji, rak kolczystokomórkowy, verruca plantaris, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus HPV, zakażenie latentne - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba wirusowa ebola – Zapobieganie i profilaktyka
Choroba wirusowa ebola (EVD) charakteryzuje się wysoką śmiertelnością (50-90%) i przenosi się przez bezpośredni kontakt z krwią lub płynami ustrojowymi zakażonych osób lub zwierząt. Profilaktyka obejmuje szczepienia zatwierdzonymi preparatami: ERVEBO (rVSV-ZEBOV) podawaną w pojedynczej dawce domięśniowej dla osób ≥18 lat oraz dwudawkowy schemat Zabdeno/Mvabea (Ad26.ZEBOV/MVA-BN-Filo) z odstępem 8 tygodni. Szczepienia te wykazały skuteczność w ograniczaniu epidemii, np. zaszczepiono ponad 300 000 osób w Prowincji Północne Kivu. Kobiety w ciąży i karmiące piersią mogą być szczepione podczas aktywnych ognisk choroby po uzyskaniu świadomej zgody. Kluczowe środki zapobiegawcze to unikanie kontaktu z płynami ustrojowymi, stosowanie środków ochrony osobistej (PPE), higiena rąk oraz monitorowanie stanu zdrowia przez 21 dni po ekspozycji. Pracownicy służby zdrowia powinni stosować pełne środki ochrony, w tym respiratory N95, podwójne rękawice i nieprzemakalne fartuchy, a także korzystać z systemu „partnera” przy zakładaniu i zdejmowaniu PPE.
choroba wirusowa ebola, choroba zakaźna, dezynfekcja, dziczyzna, epidemia, fawipirawir, higiena osobista, izolacja pacjenta, kontakt z krwią, kontrola zakażeń, lek przeciwwirusowy, nadzór epidemiologiczny, nasienie, okres inkubacji, Orthoebolavirus zairense, płyn ustrojowy, pracownik służby zdrowia, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało monoklonalne, remdesiwir, schemat szczepienia, śledzenie kontaktów, śmiertelność, środek dezynfekujący, środek ochrony osobistej, środek ostrożności, standardowy środek ostrożności, transmisja seksualna, wirus Ebola, Zaire ebolavirus - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw ospie wietrznej – Objawy
Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy, atenuowany wirus varicella-zoster (VZV) i jest wysoce skuteczna w zapobieganiu zakażeniu, zapewniając 92-98% ochrony u dzieci po podaniu dwóch dawek oraz około 75% u młodzieży i dorosłych. Jedna dawka wykazuje skuteczność na poziomie 82%. W przypadku infekcji przełomowej, która występuje u 2-5% zaszczepionych, objawy są łagodniejsze, z mniejszą liczbą zmian skórnych (<50), często bez gorączki lub z jej niewielkim nasileniem. Szczepionka zmniejsza również ryzyko wystąpienia półpaśca w późniejszym życiu. Po ekspozycji na wirusa podanie szczepionki w ciągu 3-5 dni może zapobiec zachorowaniu lub złagodzić przebieg choroby, skracając czas trwania i zmniejszając liczbę zmian skórnych.
anafilaksja, ciąża, drgawki gorączkowe, działanie niepożądane, grudki skórne, herpes zoster, objawy prodromalne, obniżona odporność, okres inkubacji, ospa wietrzna, pęcherzyki skórne, półpasiec, reakcja miejscowa, reaktywacja wirusa, schemat dwudawkowy, szczep szczepionkowy, szczepienie ochronne, wirus atenuowany, wirus varicella zoster, wysypka poszczepienna, zakażenie przełomowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Płonica – Objawy
Płonica (scarlet fever) jest ostrą infekcją bakteryjną wywołaną przez Streptococcus pyogenes grupy A, charakteryzującą się nagłym początkiem z wysoką gorączką ≥38,3°C, bólem gardła, powiększeniem węzłów chłonnych szyjnych oraz charakterystyczną wysypką o fakturze „papieru ściernego”. Okres inkubacji wynosi 1-5 dni (może sięgać do 7 dni). Wysypka pojawia się zwykle 12-48 godzin po pierwszych objawach, rozpoczynając się na szyi, klatce piersiowej i w pachwinach, z intensywniejszym rumieniem w fałdach skórnych (linie Pastii). Typowe zmiany w jamie ustnej obejmują biały, a następnie czerwony język truskawkowy oraz wybroczyny na podniebieniu. Objawy utrzymują się zwykle 3-6 dni, a wysypka około 5-7 dni, po czym następuje złuszczanie naskórka, trwające do kilku tygodni. Wczesne wdrożenie antybiotykoterapii skraca czas trwania objawów do 24-48 godzin i zmniejsza ryzyko powikłań.
angina paciorkowcowa, choroba Kawasakiego, dysfagia, gorączka reumatyczna, infekcja gardła, język truskawkowy, kłębuszkowe zapalenie nerek, liszajec zakaźny, objaw Fiłatowa, okres inkubacji, paciorkowcowe zapalenie gardła, paciorkowiec grupy A, posocznica, ropień okołomigdałkowy, szkarlatyna, węzły chłonne szyjne, wysoka gorączka, wysypka skórna, zakażenie skóry, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie migdałków, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc, zapalenie stawów, zapalenie ucha środkowego, zapalenie wsierdzia, zapalenie zatok, zespół wstrząsu toksycznego, złuszczanie naskórka - Leksykon chorób i schorzeń
Leptospiroza (choroba weila) – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Leptospiroza, wywoływana przez krętki z rodzaju Leptospira, jest najczęstszą na świecie infekcją odzwierzęcą o przebiegu od łagodnej, grypopodobnej gorączki do ciężkiej postaci choroby Weila z niewydolnością wielonarządową. Okres inkubacji wynosi 2-30 dni (średnio 10 dni). Około 90% pacjentów rozwija ostrą, samoograniczającą się postać z gorączką, bólami mięśni (szczególnie łydek i grzbietu), bólami głowy, wymiotami i przekrwieniem spojówek. Pozostałe 10% rozwija ciężką postać z żółtaczką (hiperbilirubinemia do 80 mg/dl), ostrym uszkodzeniem nerek, niewydolnością wątroby, objawami neurologicznymi, krwotokami płucnymi i z przewodu pokarmowego oraz zaburzeniami sercowo-naczyniowymi. Śmiertelność w chorobie Weila sięga do 22% w krajach rozwijających się. Diagnostyka i monitorowanie obejmują ocenę funkcji nerek i wątroby oraz obserwację powikłań, a leczenie antybiotykami (doksycyklina, penicylina G, ceftriakson) powinno być wdrożone w ciągu pierwszych 48 godzin od wystąpienia objawów.
antybiotyk dożylny, cholestaza, choroba Weila, dializoterapia, immunoglobulina dożylna, krętek Leptospira, krwotok płucny, leczenie przeciwbakteryjne, leptospiroza, martwica hepatocytów, niewydolność wątroby, niewydolność wielonarządowa, okres inkubacji, ostre uszkodzenie nerek, plazmafereza, polineuropatia, powikłanie unieruchomienia, przekrwienie spojówek, zakażenie krzyżowe, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie opon mózgowych, zapalenie rogówki, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół przewlekłego zmęczenia - Leksykon chorób i schorzeń
Świnka – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Świnka (parotitis epidemica) to wysoce zakaźna choroba wirusowa wywoływana przez paramyksowirus, charakteryzująca się obrzękiem i bolesnym powiększeniem ślinianek przyusznych. Okres inkubacji wynosi 16-18 dni (zakres 12-25 dni), a zakaźność trwa od kilku dni przed objawami do 5-9 dni po wystąpieniu obrzęku. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym oraz badaniach serologicznych i PCR z wymazu z policzka. Powikłania, częstsze u dorosłych, obejmują aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, orchitis (3-10% mężczyzn po dojrzewaniu), oophoritis (~1% kobiet), zapalenie trzustki, utratę słuchu oraz rzadziej zapalenie stawów, nerek i mięśnia sercowego. Leczenie jest objawowe, z zastosowaniem paracetamolu lub ibuprofenu, odpowiedniego nawodnienia i diety lekkostrawnej, unikania pokarmów kwaśnych oraz odpoczynku. Izolacja pacjenta powinna trwać 5 dni od początku obrzęku ślinianek, a personel medyczny bez odporności wymaga wyłączenia z pracy od 10-12 do 25 dni po ekspozycji.
badanie laboratoryjne, ciśnienie śródczaszkowe, etykieta oddechowa, izolacja pacjenta, leki przeciwbólowe, metoda PCR, niedobór odporności, odwodnienie, okres inkubacji, oophoritis, orchitis, paramyksowirus, parotitis epidemica, reakcja anafilaktyczna, standardowe środki ostrożności, szczepionka MMR, szczepionka MMRV, sztywność karku, test PCR, utrata słuchu, wirus świnki, wydzieliny z dróg oddechowych, zapalenie jąder, zapalenie jajników, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu, zapalenie nerek, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie ślinianek, zapalenie ślinianek przyusznych, zapalenie stawów, zapalenie trzustki, zespół Reye’a - Leksykon chorób i schorzeń
Giardioza – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Giardioza to powszechna choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego wywołana przez Giardia lamblia, charakteryzująca się biegunką, bólami brzucha, wzdęciami oraz utratą masy ciała. Zakażenie następuje przez spożycie cyst pasożyta obecnych w zanieczyszczonej wodzie lub żywności, a także drogą fekalno-oralną. Okres inkubacji wynosi 1-2 tygodnie, a objawy utrzymują się zwykle 2-6 tygodni. Diagnostyka opiera się na badaniu mikroskopowym kału, testach immunoenzymatycznych (ELISA) oraz immunofluorescencji. Leczenie farmakologiczne obejmuje metronidazol (30-50 mg/kg/dzień w 3 dawkach), tinidazol (50 mg/kg, max 2000 mg u dzieci) oraz nitazoksanid, z efektywnością powyżej 90% po 5-7 dniach terapii. Kluczowe jest także odpowiednie nawodnienie, zwłaszcza u niemowląt i kobiet w ciąży, gdzie stosuje się płyny doustne lub dożylne oraz unika się leków o potencjalnym teratogennym działaniu.
albendazol, badanie immunofluorescencyjne, badanie mikroskopowe kału, cysta pasożyta, dieta łatwostrawna, droga fekalno-oralna, ezofagogastroduodenoskopia, Giardia lamblia, jelito cienkie, metronidazol, nietolerancja laktozy, nitazoksanid, odwodnienie, okres inkubacji, paromomycyna, pierwotniak, placówka opieki dziennej, równowaga elektrolitowa, stolce tłuszczowe, test immunoenzymatyczny, test sznurkowy, tinidazol, trofozoit, zaburzenie wchłaniania, zaburzenie wchłaniania tłuszczów, zespół jelita drażliwego, złoty standard diagnostyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu c – Objawy
Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C), wywołane przez HCV, jest istotnym problemem zdrowia publicznego, dotykającym około 58 milionów osób globalnie. Ostre zakażenie definiuje się jako okres do 6 miesięcy od ekspozycji, z 70-80% przypadków bezobjawowych, co utrudnia wczesną diagnostykę. Objawy ostrego WZW C obejmują m.in. gorączkę, żółtaczkę, ciemny mocz i bóle mięśni. Spontaniczny klirens wirusa występuje u 15-45% pacjentów, częściej u młodych kobiet z genotypem 1. Przewlekłe zakażenie, definiowane jako utrzymanie HCV >6 miesięcy, rozwija się u 55-85% zakażonych i prowadzi do postępującego włóknienia, marskości (20-30% w ciągu 20-30 lat) oraz zwiększonego ryzyka raka wątrobowokomórkowego (1-4% rocznie u pacjentów z marskością). Czynniki ryzyka progresji to m.in. płeć męska, wiek >40 lat, współzakażenia HBV/HIV, alkoholizm, otyłość i insulinooporność.
chłoniak non-Hodgkin, dekompensacja wątroby, encefalopatia wątrobowa, insulinooporność, kłębuszkowe zapalenie nerek, krioglobulinemia, leki przeciwwirusowe, liszaj płaski, marskość wątroby, mgła mózgowa, nadciśnienie wrotne, objawy grypopodobne, objawy żołądkowo-jelitowe, okres inkubacji, ostre zakażenie HCV, pajączki naczyniowe, porfiria skórna późna, przeszczep wątroby, przewlekła choroba wątroby, przewlekłe WZW C, rak wątrobowokomórkowy, spożywanie alkoholu, wirus HCV, wirusowe zapalenie wątroby typu C, włóknienie wątroby, wodobrzusze, zaburzenia funkcji poznawczych, zakażenie HBV, zespół wątrobowo-nerkowy, żółtaczka, żylaki przełyku - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Euvax B
Szczepionka EUVAX B zawiera 10 µg antygenu powierzchniowego HBsAg w dawce 0,5 ml i jest przeznaczona do podania domięśniowego, odpowiednio w przednio-boczną część uda u niemowląt i małych dzieci lub w mięsień naramienny u starszych dzieci. Podanie w mięsień pośladkowy, śródskórne lub dożylne jest przeciwwskazane ze względu na obniżoną immunogenność lub ryzyko powikłań. Szczepienie należy odroczyć u pacjentów z ostrymi chorobami gorączkowymi. Szczególną ostrożność należy zachować u wcześniaków urodzonych ≤ 28. tygodniu ciąży, ze względu na ryzyko bezdechu i konieczność monitorowania czynności oddechowych przez 48-72 godziny po szczepieniu. EUVAX B nie chroni przed innymi wirusami zapalenia wątroby (HAV, HCV, HEV) ani innymi patogenami wywołującymi choroby wątroby.
antygen HBs, bezdech, gorączka, nadwrażliwość, odpowiedź immunologiczna, okres inkubacji, przewlekłe zakażenie, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, stwardnienie rozsiane, tiomersal, układ immunologiczny, układ oddechowy, wcześniak, wirusowe zapalenie wątroby typu A, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wirusowe zapalenie wątroby typu E, związki rtęci - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra zespół niewydolności oddechowej – Epidemiologia
Ostry zespół niewydolności oddechowej (SARS) wywołany przez koronawirusa SARS-CoV-1 pojawił się w listopadzie 2002 roku w prowincji Guangdong w Chinach i rozprzestrzenił się na 29 krajów, powodując 8098 przypadków i 774 zgony (śmiertelność ~9,6%). Transmisja wirusa odbywa się głównie drogą kropelkową, z możliwą transmisją powietrzną w specyficznych warunkach (np. wadliwe instalacje kanalizacyjne i wentylacyjne). Okres inkubacji nie wiąże się z zakaźnością, która jest najwyższa w 7-10 dniu od pojawienia się objawów. Epidemiologia wykazała, że zakażenia dotyczyły głównie młodych dorosłych, z dużym udziałem personelu medycznego (22-41%), a śmiertelność rosła wraz z wiekiem, przekraczając 50% u pacjentów ≥65 lat. Diagnostyka opierała się na kryteriach klinicznych, epidemiologicznych i laboratoryjnych (PCR, izolacja wirusa, serologia), a kontrola epidemii wymagała izolacji, kwarantanny, śledzenia kontaktów oraz ścisłych środków ochrony personelu medycznego.
badania przesiewowe, badanie genomowe, białko kolca, choroba zakaźna, droga kropelkowa, homologia sekwencji, izolacja wirusa, kontrola zakażeń, koronawirus SARS-CoV-1, kryteria kliniczne, miano przeciwciał, nadzór epidemiologiczny, ognisko epidemii, okres inkubacji, ostry zespół niewydolności oddechowej, PCR, przenoszenie wirusa, sala z podciśnieniem, sekwencjonowanie genomu, transmisja drogą powietrzną, wirus odzwierzęcy, współczynnik śmiertelności, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon chorób i schorzeń
Grypa – Etiologia i przyczyny
Grypa (influenza) to wysoce zakaźna choroba układu oddechowego wywoływana przez wirusy z rodziny Orthomyxoviridae, charakteryzujące się jednoniciowym, segmentowanym genomem RNA o polarności ujemnej. Wyróżnia się cztery typy wirusa: A, B, C i D, z których typ A odpowiada za ponad 70% sezonowych zakażeń i jest jedynym typem zdolnym do wywoływania pandemii. Typ A dzieli się na podtypy na podstawie białek powierzchniowych hemaglutyniny (H) i neuraminidazy (N), z najczęściej występującymi u ludzi podtypami H1N1 i H3N2. Typ B dzieli się na linie B/Yamagata i B/Victoria, typ C powoduje łagodne zakażenia, a typ D infekuje głównie bydło. Wirusy grypy mają naturalne rezerwuary wśród dzikich ptaków wodnych oraz innych zwierząt, takich jak świnie, bydło, konie, psy i koty, co sprzyja powstawaniu nowych wariantów wirusa poprzez reasortację genetyczną. Transmisja wirusa do ludzi może nastąpić przez bezpośredni lub pośredni kontakt ze zwierzętami, a okres inkubacji wynosi średnio 2 dni (zakres 1-4 dni). Zakaźność rozpoczyna się już na dzień przed wystąpieniem objawów i trwa do 5-7 dni po ich pojawieniu się, z dłuższym okresem u osób z obniżoną odpornością.
bakteryjne zapalenie płuc, droga kropelkowa, hemaglutynina, lek przeciwwirusowy, neuraminidaza, okres inkubacji, Orthomyxoviridae, oseltamiwir, peramiwir, przesunięcie antygenowe, ptasia grypa, reakcja łańcuchowa polimerazy, reasortacja genetyczna, skok antygenowy, szczepienie przeciwko grypie, szybki test diagnostyczny grypy, transmisja wirusa, wirus grypy typu A, wirus grypy typu B, wirus grypy typu C, zakażenie wirusem grypy, zanamiwir, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Objawy
Brodawki płciowe (kłykciny kończyste) są manifestacją zakażenia wirusem HPV, głównie typami 6 i 11, które odpowiadają za około 90% przypadków. Zmiany te mogą mieć różnorodny obraz kliniczny – od małych (1-3 mm), płaskich lub wypukłych, miękkich lub twardych narośli, występujących na skórze i błonach śluzowych narządów płciowych, odbytu oraz rzadziej w jamie ustnej i gardle. Objawy towarzyszące obejmują świąd, pieczenie, dyskomfort, krwawienia oraz zaburzenia mikcji, zwłaszcza przy lokalizacji w cewce moczowej. Okres inkubacji jest zmienny, od kilku tygodni do lat, a przebieg może być samoograniczający się (około 30% ustępuje w ciągu 4 miesięcy) lub przewlekły z nawrotami (25% przypadków w ciągu 3-6 miesięcy po leczeniu). U pacjentów z immunosupresją obserwuje się cięższy przebieg, większą oporność na terapię oraz ryzyko transformacji nowotworowej.
brodawczakowatość dróg oddechowych, brodawczakowatość krtani, brodawka płciowa, cewka moczowa, dysplazja, elektrokoagulacja, HPV 6 i 11, imikwimod, immunosupresja, kanał odbytu, kiła wtórna, kłykcina kończysta, krioterapia, leczenie immunosupresyjne, leczenie laserowe, mięczak zakaźny, okres inkubacji, podofilotoksyna, rak odbytu, rak płaskonabłonkowy, rak szyjki macicy, szyjka macicy, transformacja złośliwa, typ onkogenny, warga sromowa, wirus brodawczaka ludzkiego, zakażenie HPV, żołądź prącia - Leksykon chorób i schorzeń
Angina paciorkowcowa – Etiologia i przyczyny
Angina paciorkowcowa to ostre bakteryjne zakażenie gardła i migdałków wywołane przez Streptococcus pyogenes (paciorkowiec grupy A, GAS), będące najczęstszą bakteryjną przyczyną zapalenia gardła u dzieci i młodzieży. Bakteria ta jest Gram-dodatnia, β-hemolityczna i wysoce zakaźna, przenoszona głównie drogą kropelkową oraz przez kontakt z wydzielinami. Okres inkubacji wynosi 2-5 dni, a bez leczenia antybiotykami zakaźność utrzymuje się do tygodnia po ustąpieniu objawów. Epidemiologicznie angina występuje najczęściej u dzieci w wieku 5-15 lat, z częstością 93,2/1000 osobolat w grupie 3-9 lat i 40,9/1000 osobolat w grupie 10-19 lat, podczas gdy u dorosłych jest znacznie rzadsza (8/1000 osobolat w wieku 20-39 lat). Nosicielstwo GAS w gardle dotyczy około 12% dzieci bezobjawowych, co stanowi istotne źródło zakażeń i nawracających infekcji. Czynniki ryzyka obejmują bliski kontakt w skupiskach ludzkich, osłabienie odporności oraz sezonowość z przewagą zachorowań w późnej zimie i wczesnej wiośnie.
angina paciorkowcowa, antybiotyki beta-laktamowe, antybiotykoterapia, choroby przewlekłe, czynniki genetyczne, dwoinka rzeżączki, etiologia bakteryjna, etiologia wirusowa, gorączka reumatyczna, kłębuszkowe zapalenie nerek, krętek blady, maczugowiec błonicy, mykoplazma pneumoniae, nosicielstwo bakterii, okres inkubacji, oporność na antybiotyki, osłabiony układ odpornościowy, paciorkowcowy zespół wstrząsu toksycznego, paciorkowiec beta-hemolityczny, paciorkowiec grupy A, posiew z gardła, reumatyczna choroba serca, ropień okołomigdałkowy, szkarlatyna, szybki test antygenowy, tonsilektomia, zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zapalenie gardła, zespół PANDAS - Leksykon chorób i schorzeń
Brodawki narządów płciowych – Etiologia i przyczyny
Kłykciny kończyste (condyloma acuminata) są wywoływane głównie przez niskoonkogenne typy HPV 6 i 11, które odpowiadają za około 90% przypadków. Wirus przenosi się przede wszystkim drogą kontaktu seksualnego (waginalny, analny, oralny), infekując keratynocyty i komórki nabłonkowe przez mikrouszkodzenia skóry i błon śluzowych. Okres inkubacji jest zmienny, a przebieg infekcji może obejmować eliminację wirusa przez układ odpornościowy (około 90% w ciągu 2 lat), stan latencji, rozwój widocznych brodawek lub, rzadko, zmiany przedrakowe przy zakażeniu typami wysokoonkogennymi (np. HPV 16, 18). Zakażenie jest przewlekłe, z możliwością nawrotów mimo leczenia, a osoby z obniżoną odpornością (HIV, immunosupresja) są szczególnie narażone na cięższy przebieg i ryzyko progresji nowotworowej.
autoinokulacja, badanie cytologiczne, brodawczak krtani, choroba autoimmunologiczna, HPV 6 i 11, keratynocyt, kłykciny kończyste, koinfekcja, kontakt skóra do skóry, latencja wirusa, lek immunosupresyjny, mikrouszkodzenie skóry, obniżona odporność, okres inkubacji, onkogeneza, potencjał onkogenny, proliferacja komórkowa, rak szyjki macicy, seks oralny, stosunek analny, stosunek waginalny, szczepienie przeciwko HPV, transmisja wertykalna, wirus brodawczaka ludzkiego, zmiana przedrakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba rąk, stóp i jamy ustnej – Epidemiologia
Choroba rąk, stóp i jamy ustnej (HFMD) jest wywoływana głównie przez enterowirusy z rodziny Picornaviridae, w tym EV-A71, CV-A16, CV-A6 i CV-A10, z dominacją CV-A6 w ostatnich latach. HFMD dotyka przede wszystkim dzieci poniżej 5 roku życia, ze szczególnie wysoką zapadalnością w grupie 12-23 miesięcy oraz największym wskaźnikiem śmiertelności w wieku 6-11 miesięcy. Zachorowalność w Chinach waha się od 19,51 do 166,1 przypadków na 100 000 osób, a średnia roczna zapadalność wynosi 1,61 na 100 mieszkańców (95% CI: 1,21-1,94). Choroba wykazuje sezonowość zależną od klimatu, z dodatnią korelacją z temperaturą (r=0,30), wilgotnością (r=0,20), prędkością wiatru (r=0,17) i opadami (r=0,17), a okres inkubacji wynosi 2-10 dni. Źródłem zakażenia są zarówno osoby objawowe, jak i bezobjawowi nosiciele, a transmisja odbywa się drogą kontaktową i fekalno-oralną. Wskaźnik śmiertelności w USA wynosi 0,06-0,11%, natomiast w Chinach w latach 2008-2014 z 10,7 mln przypadków odnotowano 3046 zgonów, głównie z powodu powikłań neurologicznych i sercowo-płucnych.
analiza filogenetyczna, choroba rąk, diagnostyka laboratoryjna, droga fekalno-oralna, enterowirus, Enterowirus 71, epidemiologia molekularna, lata życia skorygowane niepełnosprawnością, nadzór epidemiologiczny, nadzór sentinel, ognisko epidemiczne, ognisko HFMD, okres inkubacji, powikłania neurologiczne, powikłania sercowo-płucne, reakcja łańcuchowa polimerazy, stóp i jamy ustnej, szczepionka inaktywowana, szczepionka wielowalentna, wirus Coxsackie, wirus Coxsackie A16, wirus Coxsackie A6, wydzieliny z dróg oddechowych - Leksykon chorób i schorzeń
Błonica – Objawy
Błonica (diphtheria) to ciężka choroba zakaźna wywołana przez Corynebacterium diphtheriae, której patomechanizm opiera się na produkcji toksyny dyfterytowej uszkadzającej tkanki. Okres inkubacji wynosi 1-10 dni, a objawy początkowe obejmują ból gardła, gorączkę <38,9°C, powiększenie węzłów chłonnych szyi oraz charakterystyczne wytworzenie pseudobłony w gardle, migdałkach lub krtani. Pseudobłona, zbudowana z martwych komórek, bakterii i włóknika, jest trudna do usunięcia i może prowadzić do zagrażającej życiu obturacji dróg oddechowych. W ciężkich przypadkach obserwuje się obrzęk szyi ("szyja bykowata"). Postać skórna błonicy charakteryzuje się bolesnymi, ropnymi pęcherzami i owrzodzeniami pokrytymi szaro-brązową błoną, z powolnym gojeniem trwającym do 2-3 miesięcy.
Powikłania błonicy są poważne i obejmują myocarditis z zaburzeniami rytmu, niewydolnością serca i ryzykiem nagłej śmierci, występujące u 10-25% pacjentów, zwykle 1-2 tygodnie po wystąpieniu objawów. Neuropatie toksyczne manifestują się porażeniem mięśni podniebienia, kończyn, mięśni oka oraz oddechowych, pojawiając się do 6 tygodni po infekcji i wymagając długotrwałej rehabilitacji. Śmiertelność ogólna wynosi 5-10%, wzrasta do 20% u dzieci <5 lat i osób >40 lat, a w przypadku braku leczenia sięga 50%. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie i wdrożenie terapii antytoksyną oraz antybiotykami, a profilaktyka opiera się na szczepieniach ochronnych, które zmniejszają ciężkość przebiegu i ryzyko powikłań.
angina paciorkowcowa, arytmia serca, błonica, błonica skórna, Corynebacterium diphtheriae, dysfagia, nagła śmierć sercowa, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, obstrukcja dróg oddechowych, okres inkubacji, powiększone węzły chłonne, powikłania kardiologiczne, powikłania neurologiczne, pseudobłona, sinica, szczekający kaszel, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie nerwów, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Botulizm – Objawy
Botulizm to rzadka, ale potencjalnie śmiertelna choroba wywołana przez neurotoksynę botulinową produkowaną przez Clostridium botulinum, charakteryzująca się zstępującym, symetrycznym porażeniem wiotkim rozpoczynającym się od nerwów czaszkowych. Okres inkubacji zależy od drogi zakażenia: 12-36 godzin w botulizmie pokarmowym, 3-30 dni w niemowlęcym, 4-14 dni w ranowym, 12 godzin do 3 dni w inhalacyjnym oraz od kilku godzin do kilku tygodni w jatrogennym. Wczesne objawy obejmują zmęczenie, zaburzenia widzenia, dysfagię, suchość w jamie ustnej oraz objawy żołądkowo-jelitowe w botulizmie pokarmowym. Postępujące porażenie obejmuje mięśnie twarzy, szyi, kończyn, a także mięśnie oddechowe, co może prowadzić do niewydolności oddechowej i śmierci. Toksyna wpływa również na układ autonomiczny, powodując m.in. niedrożność jelit, zatrzymanie moczu i niedociśnienie ortostatyczne.
antytoksyna botulinowa, botulizm inhalacyjny, botulizm jatrogenny, botulizm niemowlęcy, botulizm pokarmowy, Clostridium botulinum, diplopia, dysfagia, dysfonia, dysfunkcja autonomiczna, dyzartria, immunoglobulina przeciw botulizmowi, mięśnie międzyżebrowe, mydriasis, neurotoksyna botulinowa, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność oddechowa, okres inkubacji, porażenie nerwów czaszkowych, porażenna niedrożność jelit, przetrwalniki bakterii, ptoza, wentylacja mechaniczna - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekłe zapalenie zatok nie jest wprost wymienione, ale „przewlekłe zapalenie zatok” to schorzenie, które może być związane z objawami przeziębieni – Objawy
Przeziębienie to powszechna infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, z okresem inkubacji trwającym zazwyczaj 24-72 godziny. Objawy rozwijają się stopniowo, rozpoczynając się od drapania i bólu gardła, kichania, wodnistego kataru oraz łagodnego kaszlu. W fazie maksymalnego nasilenia (2-5 dzień) pojawiają się bóle mięśniowe, ból głowy, łzawienie oczu, zmęczenie oraz gorączka, zwykle poniżej 38,8°C, zwłaszcza u dzieci. Wydzielina nosowa zmienia konsystencję na gęstszą, żółtawą lub zielonkawą, co nie świadczy o nadkażeniu bakteryjnym. Faza ustępowania rozpoczyna się około 7-10 dnia, z powolnym zanikiem objawów, choć kaszel może utrzymywać się do 2-3 tygodni, a nawet do 2 miesięcy w postaci poinfekcyjnego kaszlu suchego, wymagającego czasem terapii przeciwastmatycznej.
ból gardła, ból głowy, chrypka, cytokina, infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, kaszel, kichanie, kora mózgowa, łzawienie oczu, makrofag, nerw błędny, okres inkubacji, podwzgórze, przekrwienie błony śluzowej nosa, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekłe zapalenie zatok, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, świszczący oddech, utrata węchu i smaku, wodnisty katar, zaostrzenie astmy, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zapalenie zatok przynosowych - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba rąk, stóp i jamy ustnej – Etiologia i przyczyny
Choroba rąk, stóp i jamy ustnej (HFMD) to wysoce zakaźna infekcja wirusowa, głównie dotykająca dzieci poniżej 5 roku życia, wywoływana przez enterowirusy, przede wszystkim Coxsackie A16, Coxsackie A6 oraz Enterowirus 71 (EV-A71). Inkubacja trwa zwykle 3-6 dni, a choroba charakteryzuje się bolesnymi owrzodzeniami w jamie ustnej oraz pęcherzykową wysypką na dłoniach, stopach i czasem na pośladkach czy okolicach narządów płciowych. Transmisja odbywa się drogą kontaktu bezpośredniego z wydzielinami, drogą fekalno-oralną, kropelkową oraz przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami. Zakaźność jest największa w pierwszym tygodniu objawów, jednak wirus może być wydalany nawet przez kilka tygodni po ustąpieniu symptomów, co utrudnia kontrolę epidemiologiczną, zwłaszcza w środowiskach dziecięcych. W USA i Europie dominującym patogenem jest Coxsackie A16, natomiast w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej częściej EV-A71, który wiąże się z poważniejszymi powikłaniami neurologicznymi, takimi jak aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu czy ostre wiotkie zapalenie rdzenia (AFM).
aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, choroba rąk, droga fekalno-oralna, droga kropelkowa, enterowirus, Enterowirus 71, leczenie antywirusowe, ognisko epidemiczne, ognisko HFMD, okres inkubacji, osłabiony układ odpornościowy, ostre wiotkie zapalenie rdzenia, owrzodzenie jamy ustnej, powikłania neurologiczne, powikłania sercowo-płucne, pryszczyca, stóp i jamy ustnej, szczepionka wielowalentna, wirus Coxsackie A16, wirus Coxsackie A6, wskaźnik śmiertelności, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rumień nagły – Objawy
Rumień nagły (Exanthem subitum) to łagodna infekcja wirusowa najczęściej dotykająca dzieci w wieku 6 miesięcy do 2 lat, charakteryzująca się nagłym początkiem wysokiej gorączki sięgającej często powyżej 39°C, a nawet do 40,5°C, utrzymującej się zwykle 3-5 dni. Gorączka ta często ustępuje gwałtownie, co jest typowe dla tej choroby, a w fazie gorączkowej dziecko jest najbardziej zakaźne. Towarzyszyć jej mogą objawy takie jak drażliwość, obrzęk węzłów chłonnych, objawy ze strony układu oddechowego i pokarmowego oraz zmniejszony apetyt. Po ustąpieniu gorączki, w ciągu 12-24 godzin pojawia się charakterystyczna różowa, niebolesna i niewywołująca świądu wysypka, rozpoczynająca się na tułowiu i rozprzestrzeniająca na szyję, twarz i kończyny, utrzymująca się od kilku godzin do 1-3 dni. W momencie pojawienia się wysypki dziecko zwykle czuje się dobrze i nie jest już zakaźne.
biegunka, choroba samoograniczająca się, drgawki gorączkowe, exanthem subitum, faza gorączkowa, faza wysypkowa, infekcja wirusowa, objawy kliniczne, objawy przeziębienia, obrzęk powiek, obrzęk węzłów chłonnych, odra, okres inkubacji, płonica, roseola, różowe plamki, różyczka, rumień nagły, szósta choroba, układ oddechowy, układ pokarmowy, utrata kontroli nad pęcherzem, utrata świadomości, wysoka gorączka, wysypka, zakaźność - Leksykon chorób i schorzeń
Choroby zakaźne – Objawy
Choroby zakaźne wynikają z kolonizacji i namnażania patogennych mikroorganizmów, takich jak bakterie, wirusy, grzyby czy pasożyty, w organizmie gospodarza. Proces chorobowy przebiega przez pięć okresów: inkubacji, prodromalny, choroby właściwej, ustępowania objawów oraz rekonwalescencji. Okres inkubacji, trwający od kilku godzin do lat (np. odra 10-12 dni), charakteryzuje się namnażaniem patogenu bez objawów klinicznych, choć zakaźność może już występować. W okresie prodromalnym pojawiają się niespecyficzne objawy, takie jak gorączka (>37°C), ból i zmęczenie, wynikające z aktywacji układu odpornościowego. W fazie choroby właściwej objawy są najbardziej nasilone i mogą być zlokalizowane lub uogólnione, np. zaczerwienienie, obrzęk, ból, gorączka, kaszel czy biegunka. Okres ustępowania objawów to faza zmniejszania się liczby patogenów i poprawy klinicznej, a rekonwalescencja to powrót do zdrowia, choć możliwe są trwałe uszkodzenia i podatność na zakażenia wtórne. Objawy zakażeń różnią się w zależności od patogenu i zajętego układu, obejmując m.in. gorączkę, dreszcze, bóle mięśni, kaszel, biegunkę, a także specyficzne symptomy neurologiczne czy skórne.
Bordetella pertussis, choroba zakaźna, ekspozycja na patogen, encefalopatia mialgiczna, Haemophilus influenzae, HIV, Neisseria meningitidis, norowirus, okres choroby właściwej, okres inkubacji, okres prodromalny, okres rekonwalescencji, patogen, patogenność, prątek gruźlicy, rotawirus, RSV, stan zapalny, Streptococcus pneumoniae, toksyna bakteryjna, układ nerwowy, układ odpornościowy, wirus chikungunya, wirus dengi, wirus grypy, wirus odry, wirus opryszczki, wirus ospy wietrznej, wirus różyczki, wirus Zika, zakażenie bakteryjne, zakażenie bezobjawowe, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, zakażenie przewlekłe, zakażenie układu moczowego, zakażenie układu pokarmowego, zakażenie utajone, zakażenie wirusowe, zapalenie opon mózgowych, zapalenie płuc, zespół chorobowy, zespół przewlekłego zmęczenia, zjadliwość patogenu, złe samopoczucie - Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Objawy
Chlamydia trachomatis jest jedną z najczęstszych bakteryjnych infekcji przenoszonych drogą płciową, charakteryzującą się wysokim odsetkiem bezobjawowych zakażeń – około 70-80% u kobiet i 50% u mężczyzn. Okres inkubacji wynosi zwykle 1-3 tygodnie, choć objawy mogą pojawić się nawet po 6 tygodniach. U kobiet objawy obejmują m.in. nieprawidłową wydzielinę z pochwy, dysurię, krwawienia międzymiesiączkowe i dyspareunię, natomiast u mężczyzn dominują wydzielina z cewki moczowej, pieczenie i ból podczas mikcji. Nieleczone zakażenie może utrzymywać się średnio 1,35 roku u kobiet i 2,84 roku u mężczyzn, prowadząc do poważnych powikłań, takich jak zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID) u kobiet (10-40% ryzyka), niepłodność, ciąża pozamaciczna oraz zapalenie najądrzy i gruczołu krokowego u mężczyzn. Zakażenie może również dotyczyć odbytu, gardła i oczu, powodując lokalne objawy zapalne.
azytromycyna, bliznowacenie jajowodów, Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, dyspareunia, dysuria, krwawienie międzymiesiączkowe, niepłodność, okres inkubacji, przewlekły ból miednicy, reaktywne zapalenie stawów, zapalenie cewki moczowej, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie jądra, zapalenie najądrzy, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie płuc, zapalenie spojówek, zespół Fitza-Hugha-Curtisa, zespół Reitera - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba rąk, stóp i jamy ustnej – Objawy
Choroba rąk, stóp i jamy ustnej (HFMD) to zakaźna infekcja wirusowa, najczęściej wywoływana przez enterowirus Coxsackie A16 oraz enterowirus 71 (EV71), dotykająca głównie dzieci poniżej 5. roku życia. Okres inkubacji wynosi 3-6 dni, a wczesne objawy to gorączka (38-39°C), ból gardła, złe samopoczucie i objawy ze strony przewodu pokarmowego. Charakterystyczne zmiany obejmują bolesne pęcherzyki i owrzodzenia w jamie ustnej oraz wysypkę na dłoniach, stopach i innych częściach ciała. Objawy ustępują zwykle samoistnie w ciągu 7-10 dni, jednak u niektórych pacjentów, zwłaszcza zakażonych EV71, mogą wystąpić poważne powikłania neurologiczne, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu czy ostre wiotkie porażenie. Wysypka może być bolesna i świąd u dorosłych, a u dzieci obserwuje się często złuszczanie skóry i utratę paznokci w okresie rekonwalescencji.
ból gardła, ból głowy, choroba rąk, stóp i jamy ustnej, enterowirus, Enterowirus 71, gorączka, ibuprofen, leczenie objawowe, lek przeciwbólowy, lek przeciwgorączkowy, miejscowy środek znieczulający, odwodnienie, okres inkubacji, ostre wiotkie porażenie, owrzodzenie jamy ustnej, paracetamol, płyn dożylny, płyn z pęcherzyków, powikłanie neurologiczne, wirus Coxsackie A16, wysypka skórna, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, złuszczanie skóry, zmiana pęcherzykowa - Leksykon chorób i schorzeń
Ospa wietrzna – Zapobieganie i profilaktyka
Ospa wietrzna (varicella) jest wysoce zakaźną chorobą wirusową wywoływaną przez wirus Varicella-Zoster (VZV). Profilaktyka opiera się przede wszystkim na szczepieniach, które wykazują skuteczność na poziomie 80-94% po pełnym schemacie (dwie dawki: pierwsza w wieku 12-15 miesięcy, druga między 4. a 6. rokiem życia; u osób powyżej 13. roku życia dwie dawki w odstępie 4-8 tygodni). Szczepionka zawiera żywy, atenuowany wirus i jest dostępna w formie monowalentnej lub skojarzonej MMRV. Szczepienia znacząco zmniejszyły zachorowalność, hospitalizacje i zgony o 90-97%. Szczególnie zalecane są dla grup wysokiego ryzyka, w tym kobiet ciężarnych planujących ciążę (szczepienie co najmniej miesiąc przed), osób z obniżoną odpornością, pracowników ochrony zdrowia oraz osób mających kontakt z małymi dziećmi. Przeciwwskazania obejmują ciążę, immunosupresję, aktywną gorączkę oraz reakcje alergiczne na składniki szczepionki.
acyklowir, atenuowany wirus, choroba wirusowa zakaźna, gorączka wysoka, herpes zoster, izolacja powietrzno-kropelkowa, kobieta ciężarna, kortykosteroid, lek przeciwwirusowy, neuralgia popółpaścowa, obniżona odporność, okres inkubacji, ospa wietrzna, półpasiec, powikłanie, profilaktyka poekspozycyjna, reakcja alergiczna, schemat szczepienia, środek ostrożności, szczepionka MMRV, szczepionka monowalentna, szczepionka przeciwko ospie wietrznej, walacyklowir, wirus ospy wietrznej i półpaśca, zapalenie płuc, zespół ospy wietrznej wrodzonej, zmiana skórna - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja norowirusowa – Objawy
Norowirus jest wysoce zakaźnym patogenem odpowiedzialnym za wirusowe zapalenie żołądka i jelit, charakteryzującym się nagłym początkiem objawów 12-48 godzin po ekspozycji. Dominują wymioty (często gwałtowne, chlustające) oraz wodnista biegunka bez krwi, a także nudności, ból brzucha i skurcze. Okres trwania objawów wynosi zwykle 1-3 dni, choć u osób starszych i z obniżoną odpornością może się wydłużać do 9 dni lub więcej. Zakażenie przebiega z fazą ostrą intensywnych wymiotów i biegunki, po której następuje stopniowe ustępowanie symptomów. Wydalanie wirusa może trwać do dwóch tygodni po ustąpieniu objawów, co ma istotne znaczenie epidemiologiczne. Odwodnienie jest najczęstszym powikłaniem, szczególnie u dzieci, osób starszych i immunosupresyjnych, a w ciężkich przypadkach może prowadzić do zgonu, zwłaszcza u pacjentów ≥65 lat.
biegunka wodnista, ból mięśniowy, ciężkie odwodnienie, dawka zakaźna, dolegliwość żołądkowo-jelitowa, dyskomfort w jamie brzusznej, faza ostra, gorączka o niskim stopniu, krwawa biegunka, mikrobiota jelitowa, objaw ogólnoustrojowy, obniżona odporność, odrzucenie przeszczepu, okres inkubacji, ostra niewydolność nerek, podwyższona temperatura ciała, powikłanie zakażenia, szczep wirusa, wodnista biegunka, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zakażenie bezobjawowe, zakażenie norovirusem, zakaźność, zapalenie żołądka i jelit - Leksykon chorób i schorzeń
Rzeżączka – Objawy
Rzeżączka, wywoływana przez Neisseria gonorrhoeae, jest powszechną infekcją przenoszoną drogą płciową, która może zakażać błony śluzowe narządów płciowych, gardła, odbytu oraz oczu. Okres inkubacji wynosi zwykle 2-7 dni (zakres 1-30 dni). U mężczyzn objawy pojawiają się w 90% przypadków i obejmują dyzurię, ropną wydzielinę z cewki moczowej oraz ból jąder, natomiast u kobiet infekcja często przebiega bezobjawowo (do 80%), co utrudnia diagnostykę i sprzyja transmisji. Rzeżączka może manifestować się także jako zapalenie odbytu, gardła czy spojówek, z objawami takimi jak świąd, ból gardła, ropna wydzielina z oczu, a infekcje gardła mogą utrzymywać się mediana 16 tygodni. Bez leczenia infekcja może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zapalenia narządów miednicy mniejszej (PID) u kobiet, zapalenia najądrza i prostaty u mężczyzn oraz rozsianej infekcji gonokokowej (DGI) u około 1% pacjentów.
bezobjawowy przebieg choroby, choroba przenoszona drogą płciową, ciąża ektopowa, dyspareunia, dyzuria, koinfekcja, krwawienie międzymiesiączkowe, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, okres inkubacji, oporność na antybiotyki, reinfekcja, ropień wewnętrzny, rozsiana infekcja gonokokowa, rzeżączkowe zapalenie odbytnicy, rzeżączkowe zapalenie spojówek, wydzielina z cewki moczowej, wysypka skórna, zapalenie błony maziowej, zapalenie najądrza, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie prostaty, zapalenie stawów, zapalenie wsierdzia, zwężenie cewki moczowej - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba creutzfeldta-jakoba – Etiologia i przyczyny
Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) to rzadka, śmiertelna encefalopatia prionowa charakteryzująca się nieodwracalnym uszkodzeniem tkanki nerwowej w wyniku patologicznej konwersji białek prionowych (PrPC) do formy PrPSc, prowadzącej do zmian gąbczastych w mózgu. Wyróżnia się trzy główne postaci CJD: sporadyczną (85-90% przypadków, średni wiek zachorowania 65 lat), genetyczną (10-15%, związana z mutacjami w genie PRNP dziedziczonym autosomalnie dominująco) oraz nabytą (<1%, w tym jatrogenną i wariantową związaną z ekspozycją na priony BSE). Polimorfizm w kodonie 129 genu PRNP (genotypy MM, MV, VV) wpływa na podatność na chorobę, szczególnie w wariancie CJD, gdzie dominują homozygoty MM. Transmisja prionów następuje głównie przez kontakt z zakażonymi tkankami mózgu i rdzenia kręgowego podczas procedur medycznych, przeszczepy, stosowanie ludzkich hormonów wzrostu oraz spożycie zakażonych produktów wołowych (w przypadku vCJD). Priony cechuje odporność na standardowe metody dekontaminacji, brak materiału genetycznego i zdolność do samopowielania, co tłumaczy szybki przebieg kliniczny po okresie inkubacji.
białko prionowe, choroba Creutzfeldta-Jakoba, choroba neurodegeneracyjna, dysfagia, gąbczasta encefalopatia bydła, gen PRNP, genetyczna CJD, homozygotyczność, hormon wzrostu, jatrogenna CJD, okres inkubacji, pasażowalna encefalopatia gąbczasta, prion, przeszczep opony twardej, przeszczep rogówki, sporadyczna CJD, struktura alfa-helikalna, struktura beta-kartkowa, transfuzja krwi, wariant CJD, zoonoza - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół oddechowy bliskiego wschodu (mers) – Objawy
Zespół oddechowy Bliskiego Wschodu (MERS) wywołany przez koronawirusa MERS-CoV charakteryzuje się szerokim spektrum klinicznym, od bezobjawowego przebiegu do ciężkiej, zagrażającej życiu choroby. Typowe objawy obejmują gorączkę, kaszel i duszność, a także często występujące objawy żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka (26%), nudności i wymioty (21%) oraz bóle brzucha (17%). Okres inkubacji wynosi zwykle 5-6 dni (zakres 2-14 dni). Ciężki przebieg choroby cechuje szybka progresja do zapalenia płuc, ARDS, niewydolności wielonarządowej i wstrząsu septycznego, z medianą czasu do przyjęcia na OIT około 5 dni i medianą czasu do zgonu około 12 dni. Ryzyko ciężkiego przebiegu i śmiertelności (około 35%) jest wyższe u osób starszych oraz z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, przewlekła choroba nerek, nowotwory, choroby układu sercowo-naczyniowego i płuc.
aminotransferazy, ARDS, atypowe zapalenie płuc, bakteryjne zapalenie płuc, biegunka, ból mięśni, dehydrogenaza mleczanowa, dializoterapia, duszność, hipoksemia, koronawirus MERS-CoV, legionella, leukopenia, limfopenia, martwica komórek nabłonka, mialgia, mycoplasma pneumoniae, niewydolność oddechowa, nieżyt nosa, objawy żołądkowo-jelitowe, okres inkubacji, ostra niewydolność nerek, tlenoterapia, trombocytopenia, uszkodzenie pęcherzyków płucnych, wentylacja mechaniczna, wstrząs septyczny, zapalenie osierdzia, zapalenie płuc, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon chorób i schorzeń
Wąglik – Zapobieganie i profilaktyka
Profilaktyka wąglika, wywoływanego przez Bacillus anthracis, opiera się na profilaktyce poekspozycyjnej (PEP) oraz przedekspozycyjnej, szczególnie u osób z grup wysokiego ryzyka. PEP obejmuje 60-dniową terapię antybiotykową, głównie ciprofloksacyną (500 mg co 12 h), doksycykliną (100 mg co 12 h) lub lewofloksacyną (500 mg raz dziennie), często w połączeniu ze szczepionką przeciw wąglikowi (3 dawki w tygodniach 0, 2 i 4). Szczepionki BioThrax i Cyfendus są zatwierdzone do profilaktyki poekspozycyjnej, a pełny schemat przedekspozycyjny obejmuje 5 dawek podawanych w miesiącach 0, 1, 6, 12 i 18 oraz dawki przypominające co rok. U kobiet w ciąży preferowana jest amoksycylina (500 mg co 8 h) po potwierdzeniu wrażliwości szczepu na penicylinę, unikając doksycykliny ze względu na ryzyko teratogenne. W profilaktyce wąglika wziewnego stosuje się także przeciwciała monoklonalne (raxibacumab, obiltoxaximab) oraz immunoglobuliny (Anthrasil) w terapii skojarzonej z antybiotykami.
amoksycylina, Bacillus anthracis, ciprofloksacyna, dekontaminacja, doksycyklina, klindamycyna, kwarantanna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna, ognisko choroby, okres inkubacji, oporność wielolekowa, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, przeciwciało monoklonalne, schemat trzydawkowy, wąglik, wąglik skórny - Leksykon chorób i schorzeń
Ospa wietrzna – Epidemiologia
Ospa wietrzna (varicella) jest wysoce zakaźną chorobą wirusową wywoływaną przez wirus varicella-zoster (VZV), charakteryzującą się pęcherzykową wysypką, gorączką i złym samopoczuciem. Przed wprowadzeniem szczepień, zachorowalność w krajach o klimacie umiarkowanym sięgała 90% wśród dzieci do 10. roku życia, z wtórnym wskaźnikiem ataku w kontaktach domowych 90-100%. Okres inkubacji wynosi 10-21 dni, a zakaźność trwa od 1-2 dni przed wysypką do momentu pokrycia wszystkich zmian strupami (zwykle 5-7 dni). Epidemiologia wykazuje sezonowość w klimacie umiarkowanym (zima-wczesna wiosna) i odmienny wzorzec w tropikach (miesiące chłodne i suche). Globalnie rocznie notuje się około 140 mln przypadków, 4,2 mln hospitalizacji i 4200 zgonów, z tendencją spadkową dzięki szczepieniom. Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym, z rzadkim potwierdzeniem laboratoryjnym (PCR, izolacja wirusa, immunofluorescencja), które zyskuje na znaczeniu w dobie szczepień i zmniejszonej liczby dzikich zakażeń.
badanie immunofluorescencyjne, dochodzenie epidemiologiczne, droga kropelkowa, gorączka, nadzór epidemiologiczny, ognisko epidemiczne, okres inkubacji, okres zakaźności, płyn mózgowo-rdzeniowy, powikłania ospy wietrznej, przełamanie odporności poszczepiennej, reakcja łańcuchowa polimerazy, seropozytywność, system informacji geograficznej, szczepionka przeciw ospie wietrznej, VZV, wirus varicella zoster, wysypka pęcherzykowa, zapalenie tkanki łącznej