kalcemia i fosfatemia
Kalcemia i fosfatemia to dwa kluczowe parametry laboratoryjne, które odzwierciedlają gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu. Kalcemia określa stężenie wapnia całkowitego we krwi, którego prawidłowy zakres wynosi 8,5-10,5 mg/dl (2,1-2,6 mmol/l). Fosfatemia natomiast oznacza stężenie fosforanów nieorganicznych w surowicy, z wartościami referencyjnymi 2,5-4,5 mg/dl (0,81-1,45 mmol/l).
Oba parametry podlegają ścisłej regulacji hormonalnej, głównie przez parathormon (PTH), witaminę D i kalcytoninę. Parathormon zwiększa stężenie wapnia we krwi, jednocześnie zmniejszając poziom fosforanów, natomiast witamina D w formie aktywnej (1,25-dihydroksycholekalcyferol) zwiększa wchłanianie zarówno wapnia, jak i fosforanów w jelitach. Kalcytonina działa antagonistycznie do PTH, obniżając kalcemię.
Zaburzenia gospodarki wapniowo-fosforanowej manifestują się jako hiperkalcemia, hipokalcemia, hiperfosfatemia lub hipofosfatemia. Przyczyny hiperkalcemii obejmują pierwotną nadczynność przytarczyc, nowotwory (zwłaszcza z przerzutami do kości), przedawkowanie witaminy D, sarkoidozę i niektóre leki. Hipokalcemia może wynikać z niedoczynności przytarczyc, niedoboru witaminy D, przewlekłej choroby nerek czy zespołu złego wchłaniania.
Hiperfosfatemia występuje najczęściej w przewlekłej chorobie nerek, rabdomiolizie, zespole lizy guza i niedoczynności przytarczyc. Hipofosfatemia może być spowodowana niedożywieniem, zespołem złego wchłaniania, nadczynością przytarczyc oraz alkoholizmem. Szczególnie istotny jest iloczyn wapniowo-fosforanowy (Ca × P), którego przekroczenie wartości 55 mg²/dl² zwiększa ryzyko zwapnień pozakostnych.
Diagnostyka zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej powinna uwzględniać oznaczenie stężenia wapnia (całkowitego i zjonizowanego), fosforanów, PTH, witaminy D, kreatyniny oraz badania obrazowe (np. USG przytarczyc, densytometria). Leczenie jest ukierunkowane na przyczynę zaburzenia i może obejmować suplementację, ograniczenie podaży w diecie, stosowanie leków wiążących fosforany, kalcymimetyków, bisfosfonianów i innych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Wapń węglan – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Stosowanie węglanu wapnia wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek, gdzie konieczna jest regularna kontrola kalcemii i fosfatemii. Preparat jest przeciwwskazany u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek ze względu na ryzyko hiperkalcemii, hipermagnezemii oraz zespołu mleczno-alkalicznego. Wysokie dawki węglanu wapnia, zwłaszcza w połączeniu z witaminą D, tiazydami lub produktami mlecznymi, mogą prowadzić do hiperkalcemii i zaburzeń czynności nerek. U pacjentów z hiperkalciurią stosowanie węglanu wapnia jest przeciwwskazane, a długotrwała terapia zwiększa ryzyko kamicy nerkowej. Ponadto, preparaty te nie powinny być stosowane u pacjentów z chorobami serca leczonych glikozydami naparstnicy ze względu na potencjalne interakcje lekowe.
dieta niskosodowa, fenyloketonuria, glikozydy naparstnicy, hemoroidy, hiperkalcemia, hiperkalciuria, hipermagnezemia, hipernatremia, hipofosfatemia, kalcemia i fosfatemia, kamica nerkowa, krwotok z przewodu pokarmowego, kwas solny w żołądku, leki zobojętniające sok żołądkowy, niedobór sacharazy-izomaltazy, niedrożność jelit, nietolerancja fruktozy, niewydolność nerek, nowotwór złośliwy żołądka, przewlekła niewydolność nerek, sarkoidoza, stężenie wapnia, tiazydowe leki moczopędne, wapnica nerek, witamina D, zaburzenia czynności nerek, zapalenie wyrostka robaczkowego, zaparcie, zastoinowa niewydolność serca, zespół mleczno-alkaliczny, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy