związki platyny
Związki platyny to grupa chemioterapeutyków szeroko stosowanych w onkologii. Główni przedstawiciele tej grupy to cisplatyna, karboplatyna i oksaliplatyna. Mechanizm ich działania polega na tworzeniu wiązań krzyżowych z DNA komórek nowotworowych, co prowadzi do zahamowania replikacji DNA i transkrypcji RNA, a w konsekwencji do śmierci komórki na drodze apoptozy.
Poszczególne związki platyny różnią się profilem toksyczności i zakresem zastosowań klinicznych. Cisplatyna charakteryzuje się wysoką aktywnością przeciwnowotworową, ale powoduje znaczną nefrotoksyczność i ototoksyczność. Karboplatyna wywołuje mniej działań niepożądanych ze strony nerek, jednak może powodować silniejszą mielosupresję. Oksaliplatyna stosowana jest głównie w leczeniu raka jelita grubego i wykazuje specyficzną neurotoksyczność.
Związki platyny znajdują zastosowanie w leczeniu wielu typów nowotworów, w tym raka jajnika, raka płuca, nowotworów głowy i szyi, raka pęcherza moczowego oraz raka jądra. Często są stosowane w schematach wielolekowych, zwiększających skuteczność terapii. Główne ograniczenia w ich stosowaniu to rozwój oporności nowotworów oraz kumulacyjna toksyczność, szczególnie nefrotoksyczność i neurotoksyczność.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Gemcitabinum Accord 100 mg/ml
Gemcitabinum Accord to lek przeciwnowotworowy w formie koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji o stężeniu 100 mg/ml, dostępny w fiolkach zawierających od 200 mg do 2000 mg gemcytabiny (chlorowodorku). Wskazania obejmują leczenie miejscowo zaawansowanego lub przerzutowego raka pęcherza moczowego (w skojarzeniu z cisplatyną), gruczolakoraka trzustki (monoterapia), niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) w terapii pierwszego rzutu z cisplatyną lub monoterapii u pacjentów starszych lub z ECOG 2, nabłonkowego raka jajnika po niepowodzeniu chemioterapii platynowej (w połączeniu z karboplatyną) oraz nawrotowego lub przerzutowego raka piersi (w skojarzeniu z paklitakselem) po wcześniejszym leczeniu antracyklinami. Terapie te uwzględniają specyficzne kryteria kwalifikacji, takie jak czas wolny od nawrotu choroby czy stan sprawności pacjenta.
Produkt ma postać klarownego roztworu o pH 6,0-7,5, wymagającego rozcieńczenia przed podaniem, co zapewnia osmolalność 270-330 mOsm/l przy stężeniu 0,1 mg/ml, gwarantującą fizjologiczną tolerancję. Zawiera substancje pomocnicze: 9,192 mg/ml sodu (0,4 mmol/ml) oraz 440 mg/ml etanolu bezwodnego (44% w/v), co wymaga ostrożności u pacjentów z chorobami wątroby, padaczką lub uzależnieniem od alkoholu. Podawanie gemcytabiny powinno być prowadzone przez doświadczonych specjalistów, z monitorowaniem parametrów hematologicznych, nerkowych i wątrobowych, aby zapewnić bezpieczeństwo i skuteczność terapii przeciwnowotworowej.
chemioterapia neoadiuwantowa, chemioterapia pierwszego rzutu, chemioterapia przeciwnowotworowa, chemioterapia systemowa, chlorowodorek gemcytabiny, gruczolakorak trzustki, koncentrat do infuzji, lek przeciwnowotworowy, monoterapia gemcytabiną, nabłonkowy rak jajnika, niedrobnokomórkowy rak płuca, parametry hematologiczne, rak pęcherza moczowego, schemat chemioterapii, skala ECOG, terapia celowana, związki platyny - Leksykon substancji czynnych
Gemcytabina – Wskazania do stosowania
Gemcytabina jest cytostatykiem o szerokim spektrum zastosowań w onkologii, dostępnym w formie proszku, koncentratu lub roztworu do infuzji. Wskazania obejmują leczenie miejscowo zaawansowanych i przerzutowych nowotworów: raka pęcherza moczowego (w skojarzeniu z cisplatyną), gruczolakoraka trzustki (monoterapia), niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) – zarówno w terapii skojarzonej z cisplatyną, jak i monoterapii u pacjentów w podeszłym wieku lub ze stanem sprawności PS 2, nabłonkowego raka jajnika (w skojarzeniu z karboplatyną po niepowodzeniu chemioterapii I rzutu i co najmniej 6-miesięcznym okresie remisji) oraz raka piersi (w skojarzeniu z paklitakselem jako leczenie drugiej linii po niepowodzeniu terapii antracyklinami). Schematy terapeutyczne są dostosowane do typu nowotworu i linii leczenia, podkreślając rolę gemcytabiny zarówno w monoterapii, jak i terapii skojarzonej.
antracykliny, chemioterapia przedoperacyjna, chemioterapia uzupełniająca, cisplatyna, gemcytabina, gruczolakorak trzustki, karboplatyna, leczenie drugiego rzutu, leczenie neoadiuwantowe, leczenie operacyjne, leczenie pierwszego rzutu, leczenie skojarzone, leczenie systemowe, lek przeciwnowotworowy, monoterapia gemcytabiną, nabłonkowy rak jajnika, niedrobnokomórkowy rak płuca, paklitaksel, przeżycie całkowite, rak pęcherza moczowego, rak piersi, rozpoznanie histopatologiczne, skala sprawności, stadium miejscowo zaawansowane, stadium przerzutowe, stadium zaawansowania nowotworu, związki platyny - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Carboplatin-Ebewe 10 mg/ml
Karboplatyna, cytostatyk z grupy pochodnych platyny o stężeniu 10 mg/ml (preparat Carboplatin-Ebewe), posiada szereg bezwzględnych przeciwwskazań do stosowania. Należą do nich nadwrażliwość na karboplatynę lub inne związki platyny, ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny <30 ml/min), ciężkie zahamowanie czynności szpiku kostnego, obecność krwawiących guzów, a także jednoczesne stosowanie z żywą szczepionką przeciwko żółtej febrze. Ponadto lek jest przeciwwskazany w okresie ciąży i karmienia piersią ze względu na działanie teratogenne oraz przenikanie do mleka matki. U pacjentów z istniejącymi zaburzeniami słuchu karboplatyna może nasilać ototoksyczność, co stanowi kolejne ograniczenie do jej stosowania.
badanie audiometryczne, działanie immunosupresyjne, działanie mielosupresyjne, działanie ototoksyczne, elementy morfotyczne krwi, karboplatyna, klirens kreatyniny, koncentrat karboplatyny, krwawiący guz, morfologia krwi, nadwrażliwość na karboplatynę, pancytopenia, parametry funkcji nerek, pochodne platyny, powikłania infekcyjne, reakcja nadwrażliwości, redukcja płytek krwi, stężenie kreatyniny, szczepienie przeciwko żółtej febrze, właściwości cytotoksyczne, właściwości teratogenne, wywiad alergologiczny, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia słuchu, zahamowanie czynności szpiku kostnego, związki platyny, żywa szczepionka - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Cisplatinum Accord 1 mg/ml
Cisplatinum Accord (cisplatyna 1 mg/ml) jest lekiem przeciwnowotworowym o wysokim potencjale nefrotoksycznym i neurotoksycznym, wymagającym rygorystycznej oceny przeciwwskazań przed rozpoczęciem terapii. Lek jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na cisplatynę lub inne związki platyny, zaburzeniami czynności nerek, mielosupresją, odwodnieniem oraz u kobiet karmiących piersią. Nefrotoksyczność ma charakter kumulacyjny, dlatego konieczne jest monitorowanie funkcji nerek przed każdym podaniem. Ze względu na ryzyko ototoksyczności, szczególnie u pacjentów z istniejącym uszkodzeniem słuchu, zaleca się wykonanie badania audiometrycznego. Ponadto, jednoczesne podawanie szczepionki przeciw żółtej febrze jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko ciężkich reakcji poszczepiennych.
badanie audiometryczne, cisplatyna, działanie mielosupresyjne, elementy morfotyczne krwi, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, kardiotoksyczność, laktacja, leukopenia, mielosupresja, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, niedokrwistość, obniżona odporność, odwodnienie, ostra niewydolność nerek, ototoksyczność, reakcja anafilaktyczna, reakcja poszczepienna, roztwór do infuzji, supresja szpiku kostnego, szczepionka przeciw żółtej febrze, szumy uszne, trombocytopenia, uszkodzenie słuchu, zaburzenie czynności nerek, związki platyny - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Cisplatin – Ebewe 1 mg/ml
Cisplatin-Ebewe (1 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na cisplatynę lub substancje pomocnicze, a także u osób z historią reakcji alergicznych na związki platyny. Ze względu na kumulacyjne działanie nefrotoksyczne, lek nie powinien być stosowany u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, a przed terapią konieczna jest dokładna ocena funkcji nerek. Ponadto, cisplatyna wykazuje neurotoksyczność, zwłaszcza ototoksyczność, co wyklucza jej stosowanie u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami słuchu. Przeciwwskazaniem jest także zahamowanie czynności szpiku kostnego, odwodnienie oraz karmienie piersią, ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych i przenikanie leku do mleka matki. W preparacie znajduje się 3,54 mg sodu w 1 ml koncentratu, co wymaga uwagi u pacjentów na diecie niskosodowej.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Gefitinib Synthon 250 mg
Gefitinib Synthon jest selektywnym, małocząsteczkowym inhibitorem kinazy tyrozynowej receptora EGFR, stosowanym w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) z obecnością aktywujących mutacji EGFR, takich jak delecje w egzonie 19 oraz mutacja L858R. W badaniu WJTOG3405 wykazano, że gefitynib znacząco wydłuża czas wolny od progresji (HR=0,489; 95% CI: 0,336-0,710) w porównaniu do chemioterapii dwulekowej. Oporność na leczenie rozwija się zwykle po około roku, najczęściej z powodu wtórnej mutacji T790M (około 60% przypadków), co wskazuje na konieczność stosowania inhibitorów ukierunkowanych na tę mutację w kolejnych liniach terapii. Diagnostyka mutacji EGFR może być prowadzona zarówno na materiale z guza, jak i w krążącym DNA nowotworowym (ctDNA), gdzie odsetek odpowiedzi obiektywnych (ORR) u pacjentów z mutacją wykrytą w obu materiałach wynosi 77% (95% CI: 66-86%), a u pacjentów z mutacją wykrytą tylko w guzie 60% (95% CI: 44-74%).
amplifikacja genu, angiogeneza, apoptoza, drobnokomórkowy rak płuca, gefitynib, gen PIK3CA, inhibitor kinazy proteinowej, inhibitor kinazy tyrozynowej, krążące DNA nowotworowe, mutacja aktywująca EGFR, mutacja L858R, mutacja T790M, naskórkowy czynnik wzrostu, niedrobnokomórkowy rak płuca, odsetek odpowiedzi obiektywnych, proliferacja komórkowa, przerzuty nowotworowe, przeżycie całkowite, przeżycie wolne od progresji, związki platyny - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Topotecanum Accord 1 mg/ml
Topotecanum Accord to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji zawierający 1 mg/ml topotekanu (chlorowodorek), o pH 1,5-2,5 i osmolarności około 100-40 mOsm/l. Lek jest wskazany w monoterapii u pacjentek z przerzutowym rakiem jajnika po nieskutecznej chemioterapii pierwszego lub kolejnego rzutu oraz u pacjentów z nawrotowym drobnokomórkowym rakiem płuca (SCLC), u których ponowne zastosowanie pierwotnego schematu chemioterapii jest niezalecane. Ponadto, topotekan w skojarzeniu z cisplatyną jest rekomendowany u pacjentek z nawracającym rakiem szyjki macicy po radioterapii oraz w stadium IVB zaawansowania choroby. Wskazaniem do terapii skojarzonej jest także długi okres bez leczenia po wcześniejszym zastosowaniu cisplatyny, co sugeruje ponowną wrażliwość nowotworu na platynę.
- Leksykon substancji czynnych
Cisplatyna – Właściwości farmakodynamiczne
Cisplatyna (cis-diaminodichloroplatyna(II)) jest lekiem przeciwnowotworowym z grupy związków platyny (kod ATC: L01XA01), wykazującym mechanizm działania podobny do dwufunkcyjnych środków alkilujących. Jej główny efekt cytotoksyczny polega na tworzeniu wiązań krzyżowych w DNA, zarówno wewnątrzniciowych, jak i międzyłańcuchowych, ze szczególnym powinowactwem do pozycji N-7 guaniny i adenozyny, co prowadzi do zahamowania syntezy DNA oraz, w mniejszym stopniu, syntezy białek i RNA. Dodatkowo, cisplatyna wzmacnia immunogenność nowotworu, co sprzyja efektywniejszej odpowiedzi układu immunologicznego, a także wykazuje właściwości immunosupresyjne oraz zdolność do uwrażliwiania komórek nowotworowych na promieniowanie jonizujące, co jest istotne w terapii skojarzonej z radioterapią. Ponadto, lek posiada działanie przeciwbakteryjne, co może mieć znaczenie w profilaktyce powikłań infekcyjnych podczas leczenia przeciwnowotworowego. Jego cytotoksyczność nie jest zależna od fazy cyklu komórkowego, co umożliwia działanie na komórki nowotworowe w różnych etapach podziału.
błona śluzowa przewodu pokarmowego, cisplatyna, cykl komórkowy, czynnik alkilujący, działanie cytotoksyczne, działanie przeciwbakteryjne, gonadotoksyczność, guanina, immunogenność nowotworu, immunosupresja, lek przeciwnowotworowy, mielosupresja, promieniowanie jonizujące, radioterapia, środki alkilujące, szpik kostny, terapia przeciwnowotworowa, terapia skojarzona, uwrażliwianie komórek nowotworowych, wiązania krzyżowe DNA, wiązanie międzyłańcuchowe, związki platyny - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Topotecanum Accord 1 mg/ml
Topotekan, będący inhibitorem topoizomerazy I, wykazuje istotną aktywność przeciwnowotworową w leczeniu nawrotowego raka jajnika, drobnokomórkowego raka płuca oraz zaawansowanego raka szyjki macicy. W badaniach klinicznych u pacjentek z nawrotowym rakiem jajnika, po wcześniejszym leczeniu chemioterapią zawierającą platynę, topotekan wykazał odsetek odpowiedzi na poziomie 20,5% (95% CI: 13%-28%) oraz medianę czasu do progresji wynoszącą 19 tygodni, przewyższając paklitaksel (odpowiednio 14% i 15 tygodni). W leczeniu drobnokomórkowego raka płuca, zarówno doustne, jak i dożylne podawanie topotekanu, wykazało porównywalną skuteczność z medianą przeżycia około 30 tygodni i odsetkiem odpowiedzi około 20%. W badaniu GOG-0179 u pacjentek z zaawansowanym rakiem szyjki macicy, skojarzenie topotekanu z cisplatyną istotnie wydłużyło medianę przeżycia do 9,4 miesięcy w porównaniu do 6,5 miesięcy przy monoterapii cisplatyną (HR 0,76; p=0,033).
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Oxaliplatinum Accord 5 mg/ml
Oxaliplatinum Accord to koncentrat do infuzji zawierający oksaliplatynę w stężeniu 5 mg/ml, dostępny w fiolkach o zawartości 50 mg, 100 mg lub 200 mg substancji czynnej. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na oksaliplatynę lub składniki pomocnicze, u kobiet karmiących piersią, przy mielosupresji (neutrofile < 2×10⁹/l i/lub płytki < 100×10⁹/l), obwodowej neuropatii czuciowej z zaburzeniem funkcjonalnym oraz u osób z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min). Przed rozpoczęciem terapii konieczna jest szczegółowa ocena alergologiczna, hematologiczna, neurologiczna oraz funkcji nerek, a także ustalenie statusu laktacyjnego.
funkcja nerek, karmienie piersią, klirens kreatyniny, kreatynina, mielosupresja, morfologia krwi, nadwrażliwość na oksaliplatynę, neutrofile, obwodowa neuropatia czuciowa, ocena neurologiczna, ocena stanu pacjenta, oksaliplatyna, osmolarność, parametry hematologiczne, płytki krwi, roztwór do infuzji, status hematologiczny, status laktacyjny, wywiad alergologiczny, zaburzenia funkcjonalne, zaburzenie czynności nerek, zahamowanie czynności szpiku kostnego, związki platyny - Leksykon leków
Działania niepożądane – Carboplatin-Ebewe 10 mg/ml
Karboplatyna, cytostatyk z grupy związków platyny, charakteryzuje się istotnym profilem toksyczności, w którym dominującym działaniem niepożądanym jest mielosupresja. U pacjentów z prawidłowymi wyjściowo parametrami hematologicznymi obserwuje się małopłytkowość (<50 000/mm³) u 25%, neutropenię (<1000/mm³) u 18% oraz leukopenię (<2000/mm³) u 14% pacjentów, z najniższymi wartościami około 21. dnia po podaniu leku. Niedokrwistość ze stężeniem hemoglobiny <8 g/dl występuje u 15% chorych. Mielosupresja może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zakażenia (4%) i krwotoki (5%), a w rzadkich przypadkach (<1%) do zgonu. Częstość i nasilenie toksyczności wzrasta u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, wcześniejszym leczeniem cisplatyną, w złym stanie ogólnym oraz u osób powyżej 65. roku życia. Ponadto, karboplatyna wywołuje często nudności i wymioty (65%, z ciężkim nasileniem u 1/3), zaburzenia żołądkowo-jelitowe, neuropatię obwodową (4%), ototoksyczność (15%) oraz zaburzenia czynności nerek i wątroby, w tym zmniejszenie klirensu kreatyniny u 27% pacjentów z wyjściową wartością ≥60 ml/min. Hiponatremia i hipomagnezemia występują u 29% chorych, a hipokaliemia i hipokalcemia u 20-22%.
AspAT, fosfataza zasadowa, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, klirens kreatyniny, leczenie przeciwwymiotne, leukopenia, małopłytkowość, martwica wątroby, mielosupresja, nadciśnienie tętnicze, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, nudności i wymioty, parestezje, reakcja anafilaktyczna, skurcz oskrzeli, udar mózgu, wstrząs anafilaktyczny, wtórny nowotwór złośliwy, wynaczynienie, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia słuchu, zaburzenia zmysłów, zapalenie błony śluzowej, zapalenie trzustki, zdarzenia sercowo-naczyniowe, zespół hemolityczno-mocznicowy, związki platyny - Leksykon substancji czynnych
Karboplatyna – Przeciwwskazania stosowania
Karboplatyna, cytostatyk z grupy związków platyny, posiada szereg przeciwwskazań istotnych dla bezpieczeństwa terapii onkologicznej. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na karboplatynę lub inne związki platyny, a także ciężka mielosupresja i obecność krwawiących guzów, ze względu na ryzyko nasilenia trombocytopenii i poważnych krwotoków. Ponadto, karboplatyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, definiowanymi jako klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min, ze względu na ryzyko kumulacji leku i toksyczności. W przypadku łagodnych zaburzeń nerkowych możliwe jest dostosowanie dawki. Również jednoczesne stosowanie karboplatyny ze szczepionką przeciwko żółtej febrze jest bezwzględnym przeciwwskazaniem z powodu ryzyka uogólnionej choroby poszczepiennej. W niektórych preparatach (np. Carboplatin-Ebewe) przeciwwskazaniem są także istniejące zaburzenia słuchu, związane z potencjalną ototoksycznością leku.
cisplatyna, działanie immunosupresyjne, działanie mielosupresyjne, działanie niepożądane, działanie teratogenne, karboplatyna, klirens kreatyniny, krwawiący guz, krwotok, mielosupresja, nadwrażliwość na lek, niewydolność nerek, ototoksyczność, reakcja alergiczna, szczepionka przeciwko żółtej febrze, trombocytopenia, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie hematologiczne, związki platyny - Leksykon substancji czynnych
Trabektedyna – Wskazania do stosowania
Trabektedyna, dostępna w preparacie Trabectedin EVER PHARMA, jest wskazana do leczenia dorosłych pacjentów z zaawansowanym mięsakami tkanek miękkich, szczególnie tłuszczakomięsakami i mięsakami gładkokomórkowymi, po niepowodzeniu standardowej terapii pierwszego rzutu opartej na antracyklinach i ifosfamidzie lub u pacjentów niekwalifikujących się do tych terapii. Lek stosowany jest również w terapii skojarzonej z pegylowaną liposomalną doksorubicyną (PLD) u pacjentek z nawrotem raka jajnika wrażliwego na związki platyny, definiowanego jako wznowa po co najmniej 6 miesiącach od zakończenia wcześniejszej chemioterapii platynowej. Preparat dostępny jest w formie proszku do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji w dawkach 0,25 mg i 1 mg, z rekonstytuowanym stężeniem 0,05 mg/ml, co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawkowania do indywidualnych potrzeb pacjenta.
antracykliny, cisplatyna, doksorubicyna, ifosfamid, karboplatyna, koncentrat roztworu do infuzji, mięsak gładkokomórkowy, mięsak tkanek miękkich, pegylowana liposomalna doksorubicyna, proszek do sporządzania koncentratu, rak jajnika, rekonstytucja, stadium zaawansowania, terapia drugiej linii, terapia skojarzona, tłuszczakomięsak, trabektedyna, związki platyny