Płonica
Objawy
Płonica (scarlet fever) jest ostrą infekcją bakteryjną wywołaną przez Streptococcus pyogenes grupy A, charakteryzującą się nagłym początkiem z wysoką gorączką ≥38,3°C, bólem gardła, powiększeniem węzłów chłonnych szyjnych oraz charakterystyczną wysypką o fakturze „papieru ściernego”. Okres inkubacji wynosi 1-5 dni (może sięgać do 7 dni). Wysypka pojawia się zwykle 12-48 godzin po pierwszych objawach, rozpoczynając się na szyi, klatce piersiowej i w pachwinach, z intensywniejszym rumieniem w fałdach skórnych (linie Pastii). Typowe zmiany w jamie ustnej obejmują biały, a następnie czerwony język truskawkowy oraz wybroczyny na podniebieniu. Objawy utrzymują się zwykle 3-6 dni, a wysypka około 5-7 dni, po czym następuje złuszczanie naskórka, trwające do kilku tygodni. Wczesne wdrożenie antybiotykoterapii skraca czas trwania objawów do 24-48 godzin i zmniejsza ryzyko powikłań.
Objawy i przebieg płonicy (Scarlet fever)
Płonica (scarlet fever) jest chorobą zakaźną wywołaną przez bakterie paciorkowca grupy A Streptococcus pyogenes. Charakterystycznym objawem płonicy jest wysypka skórna towarzysząca infekcji gardła i wysokiej gorączce. Choroba ta najczęściej występuje u dzieci w wieku 5-15 lat, choć może dotknąć osoby w każdym wieku.12
Okres inkubacji
Okres inkubacji płonicy jest stosunkowo krótki i zazwyczaj wynosi od 1 do 5 dni po ekspozycji na bakterie, chociaż może wynosić od 12 godzin do nawet 7 dni. Pacjenci są zakaźni zarówno w fazie ostrej choroby, jak i w fazie subklinicznej.123
Pierwsze objawy
Choroba zwykle rozpoczyna się nagle następującymi objawami:12
- Wysoka gorączka (38,3°C/101°F lub wyższa), często z dreszczami
- Ból gardła (angina paciorkowcowa)
- Trudności w przełykaniu
- Bóle głowy
- Bóle mięśniowe i ogólne złe samopoczucie
- Nudności i wymioty
- Ból brzucha (częsty u dzieci)
- Powiększone i tkliwe węzły chłonne szyjne
Pierwsze objawy płonicy zazwyczaj przypominają objawy ostrego paciorkowcowego zapalenia gardła. Pacjent często czuje się ogólnie osłabiony, ma wysoką gorączkę, a jego gardło jest zaczerwienione i bolesne.12
Charakterystyczna wysypka
Charakterystyczna wysypka płonicza pojawia się zwykle 12-48 godzin po wystąpieniu pierwszych objawów, chociaż może pojawić się wcześniej lub nawet do 7 dni później.12
- Początkowo pojawiają się czerwone plamy lub rumień
- Wysypka szybko przekształca się w drobne, różowo-czerwone grudki, które dają charakterystyczne uczucie „papieru ściernego” przy dotyku
- Zwykle zaczyna się na szyi, klatce piersiowej i w pachwinach, po czym rozprzestrzenia się na tułów, plecy, ramiona i nogi
- Wysypka nie występuje zwykle na dłoniach i podeszwach stóp
- Wysypka blednie pod naciskiem (np. po przyciśnięciu szklanki)
- Intensywniejsza czerwień w fałdach skórnych – w dołach pachowych, pachwinach, zgięciach łokciowych i kolanowych (tzw. linie Pastii)
Twarz pacjenta z płonicą ma charakterystyczny wygląd – jest zaczerwieniona, często z bladym obszarem wokół ust (objaw Fiłatowa).12
Zmiany w jamie ustnej
W przebiegu płonicy obserwuje się charakterystyczne zmiany w jamie ustnej:123
- Język truskawkowy – w początkowym okresie choroby język pokryty jest białawym nalotem (biały język truskawkowy), który po 3-4 dniach złuszcza się, odsłaniając intensywnie czerwony, obrzęknięty język z uwypuklonymi brodawkami (czerwony język truskawkowy)
- Zaczerwienione i obrzęknięte migdałki, często z białym lub żółtawym nalotem lub plamkami
- Drobne czerwone plamki (wybroczyny) na podniebieniu
- Intensywnie czerwone gardło
Przebieg choroby
Czas trwania i ewolucja objawów płonicy przedstawia się następująco:123
- Gorączka i ból gardła utrzymują się zwykle przez około 3-6 dni
- Wysypka utrzymuje się około tygodnia (zazwyczaj 5-7 dni)
- Po ustąpieniu wysypki dochodzi do złuszczania naskórka, które może trwać kilka tygodni
- Złuszczanie rozpoczyna się na twarzy i postępuje w dół ciała, jest najbardziej widoczne na opuszkach palców rąk i stóp oraz w okolicy pachwin
Przy odpowiednim leczeniu antybiotykami objawy zazwyczaj ustępują w ciągu 24-48 godzin, a pełna rekonwalescencja następuje po 4-5 dniach. Bez leczenia objawy mogą utrzymywać się do 10 dni.12
Postać łagodna
W niektórych przypadkach płonica może przebiegać łagodnie, z niewieloma objawami. Taka postać nazywana jest szkarlatyną (scarlatina). W tych przypadkach wysypka może być jedynym objawem choroby, bez znaczącego bólu gardła czy wysokiej gorączki.12
Możliwe powikłania
Nieleczona płonica może prowadzić do rozprzestrzenienia się bakterii na inne narządy i wywołać poważne powikłania, takie jak:123
- Zapalenie migdałków i ropnie okołomigdałkowe
- Zapalenie ucha środkowego
- Zapalenie zatok
- Zapalenie płuc
- Zakażenia skóry
- Posocznica (sepsa)
- Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
- Zapalenie mięśnia sercowego i wsierdzia
- Gorączka reumatyczna (może uszkodzić zastawki serca)
- Kłębuszkowe zapalenie nerek (glomerulonephritis)
- Zapalenie stawów
Ryzyko wystąpienia powikłań jest znacznie zredukowane przy wczesnym rozpoznaniu i prawidłowym leczeniu antybiotykami.12
Różnicowanie z innymi chorobami
Płonica może przypominać inne choroby przebiegające z wysypką, takie jak:12
- Choroby wirusowe z wysypką
- Odczyny polekowe
- Choroba Kawasakiego
- Zespół wstrząsu toksycznego (TSS)
Charakterystyczna wysypka o fakturze papieru ściernego, język truskawkowy oraz brak objawów ze strony układu oddechowego (takich jak kaszel czy katar) pomagają w różnicowaniu płonicy od innych chorób zakaźnych.1
Szczególne przypadki płonicy
W rzadkich przypadkach płonica może rozwinąć się w następstwie paciorkowcowego zakażenia skóry, takiego jak liszajec zakaźny (impetigo) lub zakażonej rany czy oparzenia. W takich przypadkach pacjent może nie mieć typowego bólu gardła, ale wykształca się charakterystyczna wysypka i inne objawy skórne.12
Zakończenie choroby
Przy odpowiednim leczeniu antybiotykami rokowanie w płonicy jest bardzo dobre. Śmiertelność płonicy w erze antybiotyków wynosi poniżej 1%. Pacjenci z płonicą mogą wrócić do przedszkola, szkoły lub pracy po 24 godzinach od rozpoczęcia antybiotykoterapii, gdy stają się niezakaźni.123
Pełne wyzdrowienie następuje zwykle w ciągu 5-10 dni, choć złuszczanie skóry może trwać do 3-6 tygodni. W niektórych przypadkach infekcja może nawracać.12
Nieleczona płonica może skutkować dłuższym przebiegiem choroby, a przede wszystkim zwiększonym ryzykiem powikłań. Szybkie rozpoznanie i wdrożenie antybiotykoterapii jest kluczowe dla zminimalizowania ryzyka powikłań i skrócenia czasu trwania objawów.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.