transróżnicowanie
Transróżnicowanie (ang. transdifferentiation) to proces biologiczny, w którym jedna dojrzała komórka zmienia się bezpośrednio w inny typ komórki, bez przechodzenia przez stan pluripotencji lub dedyferencjacji. Jest to forma plastyczności komórkowej, która zachodzi naturalnie w niektórych tkankach lub może być indukowana eksperymentalnie.
W medycynie transróżnicowanie zyskuje coraz większe znaczenie jako potencjalna strategia terapeutyczna w medycynie regeneracyjnej. Proces ten można wywołać poprzez ekspresję specyficznych czynników transkrypcyjnych, modulację szlaków sygnałowych lub modyfikacje epigenetyczne. Najlepiej poznane przykłady obejmują konwersję fibroblastów w komórki mięśniowe, neurologiczne czy kardiomiocyty.
Klinicznie, transróżnicowanie może umożliwić tworzenie funkcjonalnych komórek zastępczych bezpośrednio w uszkodzonych tkankach, bez konieczności przeszczepiania komórek macierzystych. Metoda ta potencjalnie eliminuje ryzyko związane z formowaniem nowotworów, charakterystyczne dla terapii wykorzystujących pluripotencjalne komórki macierzyste. Trwają badania nad wykorzystaniem transróżnicowania w leczeniu cukrzycy, chorób neurodegeneracyjnych, chorób serca i wątroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Śródmiąższowa choroba płuc – Patofizjologia i mechanizm
Śródmiąższowa choroba płuc (ILD) to heterogenna grupa schorzeń charakteryzujących się zapaleniem i/lub włóknieniem tkanki śródmiąższowej oraz miąższu płucnego, prowadząc do zaburzeń wymiany gazowej i niewydolności oddechowej. Patogeneza ILD obejmuje uszkodzenie komórek nabłonka pęcherzykowego typu II (AEC2), aktywację odpowiedzi zapalnej, nieprawidłową aktywację fibroblastów i miofibroblastów oraz nadmierne odkładanie białek macierzy pozakomórkowej (ECM). Kluczowe mediatory to TGF-β, PDGF, FGF oraz szlaki sygnałowe Wnt/β-katenina, które prowadzą do włóknienia i przebudowy architektury płuc. Dodatkowo, stres oksydacyjny, stres retikulum endoplazmatycznego, skracanie telomerów oraz czynniki genetyczne (np. mutacje w genach TERC, TERT, polimorfizmy MUC5B i TOLLIP) odgrywają istotną rolę w patogenezie, szczególnie w idiopatycznym włóknieniu płuc (IPF). W ILD związanych z chorobami tkanki łącznej (CTD-ILD) dominują mechanizmy autoimmunologiczne i zapalne, z udziałem limfocytów B i T oraz mediatorów prozapalnych i profibrotycznych.
choroba tkanki łącznej, czynnik martwicy nowotworów, czynnik wzrostu fibroblastów, dysregulacja układu immunologicznego, idiopatyczne włóknienie płuc, interleukina-1, makrofag pęcherzykowy, metylacja DNA, miąższ płucny, mikroRNA, nabłonek oskrzelowy, nabłonek pęcherzykowy, niewydolność oddechowa, nintedanib, pęcherzyk płucny, pirfenidon, płytkopochodny czynnik wzrostu, reaktywna forma tlenu, retikulum endoplazmatyczne, serce płucne, skracanie telomerów, śródmiąższowa choroba płuc, starzenie komórkowe, szlak sygnałowy TGF-β, tkanka śródmiąższowa płuc, transformacja nabłonkowo-mezenchymalna, transformujący czynnik wzrostu beta, transróżnicowanie