Denga
Objawy
Denga to wirusowa choroba przenoszona przez komary, charakteryzująca się trzema fazami: gorączkową, krytyczną i zdrowienia. Faza gorączkowa trwa 2-7 dni i obejmuje wysoką gorączkę do 40-41°C, ból głowy, mięśni i stawów, nudności, wysypkę oraz łagodne objawy krwotoczne. Faza krytyczna, trwająca 24-48 godzin, pojawia się po ustąpieniu gorączki i wiąże się z ryzykiem ciężkich powikłań, takich jak przesięki osocza, krwawienia, hipoproteinemia, hemokoncentracja oraz objawy wstrząsu (ciśnienie tętnicze <20 mmHg). Faza zdrowienia trwa 2-3 dni i charakteryzuje się poprawą kliniczną, stabilizacją parametrów życiowych oraz powrotem liczby płytek krwi do normy. U około 5% pacjentów rozwija się ciężka denga z ryzykiem niewydolności wielonarządowej i wysoką śmiertelnością bez odpowiedniego leczenia.
- Denga (dengue) – objawy i przebieg
- Fazy przebiegu dengi
- Ciężka postać dengi (denga krwotoczna)
- Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu dengi
- Zespół po przebytej dendze (Post-Dengue Syndrome, PDS)
- Różnice w objawach w zależności od wieku i stanu zdrowia
- Diagnostyka dengi
- Leczenie dengi
- Rokowanie i powrót do zdrowia
- Kiedy należy pilnie szukać pomocy medycznej
Denga (dengue) – objawy i przebieg
Denga to choroba wirusowa przenoszona przez komary, wywoływana przez wirusa dengi (DENV). Charakteryzuje się szerokim spektrum objawów – od bezobjawowego przebiegu do ciężkiej choroby zagrażającej życiu. Objawy pojawiają się zazwyczaj po okresie inkubacji trwającym od 3 do 14 dni (najczęściej 4-7 dni) od ukąszenia zainfekowanego komara 12.
Fazy przebiegu dengi
Denga zwykle przebiega w trzech charakterystycznych fazach: gorączkowej, krytycznej i zdrowienia 34.
Faza gorączkowa
Faza gorączkowa to początkowy etap choroby, który charakteryzuje się nagłym wystąpieniem wysokiej gorączki, często osiągającej 40°C (104°F). Ta faza zazwyczaj trwa od 2 do 7 dni i obejmuje następujące objawy 56:
- Nagła wysoka gorączka (do 40-41°C) 7
- Silny ból głowy, szczególnie za oczami (ból zaoczodołowy) 8
- Intensywny ból mięśni i stawów (stąd określenie „gorączka łamańca kości”) 9
- Zaczerwienienie twarzy i skóry 10
- Nudności i wymioty 11
- Powiększenie węzłów chłonnych 12
- Wysypka skórna, która może pojawić się po 2-5 dniach od początku gorączki 13
- Łagodne objawy krwotoczne, takie jak łatwe siniaczenie i krwawienie 14
Faza krytyczna
Faza krytyczna rozpoczyna się zwykle w momencie ustąpienia gorączki (deferwescencji), około 3-7 dnia choroby, kiedy temperatura spada do około 37,5-38°C lub niżej. Ta faza trwa zazwyczaj 24-48 godzin i jest najbardziej niebezpieczna 1516.
Podczas fazy krytycznej mogą pojawić się następujące objawy 1718:
- Zwiększona przepuszczalność naczyń krwionośnych prowadząca do przesięków osocza 19
- Silny ból brzucha 20
- Uporczywe wymioty (co najmniej 3 razy w ciągu 24 godzin) 21
- Krwawienie z dziąseł lub nosa 22
- Wymioty z krwią lub krew w stolcu 23
- Przyspieszone oddychanie 24
- Akumulacja płynów w jamie opłucnej i jamie brzusznej 25
- Hipoproteinemia 26
- Hemokoncentracja (wzrost hematokrytu) 27
- Zmęczenie, niepokój lub drażliwość 28
- Chłodna, blada skóra 29
Faza krytyczna jest momentem, w którym może rozwinąć się ciężka postać dengi, wymagająca natychmiastowej interwencji medycznej 30.
Faza zdrowienia
Faza zdrowienia następuje po fazie krytycznej i zazwyczaj trwa 2-3 dni. W tym okresie następuje stopniowe wchłanianie przesiąkniętych płynów i poprawa stanu pacjenta 3132.
Charakterystyczne objawy fazy zdrowienia to 3334:
- Ogólna poprawa stanu pacjenta 35
- Powrót apetytu 36
- Zwiększona diureza (częstsze oddawanie moczu) 37
- Stabilizacja parametrów życiowych 38
- Świąd skóry i charakterystyczna wysypka 39
- Stopniowy powrót poziomu płytek krwi do normy 40
- Zmniejszenie powiększonej wątroby 41
Warto zaznaczyć, że pomimo poprawy, zmęczenie i osłabienie mogą utrzymywać się przez kilka tygodni po ustąpieniu gorączki 42.
Ciężka postać dengi (denga krwotoczna)
U około 1 na 20 pacjentów (5%) choroba może rozwinąć się w ciężką formę, znaną jako ciężka denga lub gorączka krwotoczna dengi 4344. Jest to stan zagrażający życiu, wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.
Ciężka denga charakteryzuje się 4546:
- Znacznym przesiękiem osocza prowadzącym do wstrząsu lub gromadzenia się płynu z niewydolnością oddechową 47
- Ciężkim krwawieniem (z nosa, dziąseł, przewodu pokarmowego) 48
- Ciężkim uszkodzeniem narządów, takim jak 49:
- Zespołem wstrząsu w przebiegu dengi (DSS), charakteryzującym się 54:
Objawy ostrzegawcze ciężkiej dengi zazwyczaj pojawiają się w ciągu 24-48 godzin po ustąpieniu gorączki i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej 5859.
Czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu dengi
Istnieje kilka czynników zwiększających ryzyko rozwoju ciężkiej postaci dengi 6061:
- Wcześniejsza infekcja innym serotypem wirusa dengi – osoby, które przeszły wcześniej zakażenie jednym serotypem wirusa dengi, są bardziej narażone na rozwój ciężkiej dengi przy ponownym zakażeniu innym serotypem 6263
- Wiek – dzieci poniżej 15 roku życia oraz osoby starsze są bardziej narażone na ciężki przebieg 6465
- Ciąża – kobiety w ciąży są bardziej narażone na ciężki przebieg 66
- Choroby współistniejące, takie jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, otyłość czy choroby autoimmunologiczne 67
Zespół po przebytej dendze (Post-Dengue Syndrome, PDS)
U części pacjentów po przebytej dendze mogą występować długotrwałe objawy, które utrzymują się przez tygodnie lub miesiące po ostrym zakażeniu. Stan ten nazywany jest zespołem po przebytej dendze (PDS) 6869.
Objawami zespołu po przebytej dendze mogą być 7071:
- Przewlekłe zmęczenie i osłabienie 72
- Bóle mięśni i stawów (mialgię i artralgię) 73
- Utrata włosów 74
- Problemy ze wzrokiem 75
- Zaburzenia neurologiczne (bóle głowy, zaburzenia poznawcze) 76
- Zmniejszony apetyt 77
- Zaburzenia nastroju i depresja 78
Częstość występowania zespołu po przebytej dendze różni się w zależności od badania – od około 8-9% do nawet 47% osób z przebytą dengą może doświadczać co najmniej jednego objawu utrzymującego się po ostrym zakażeniu 79.
Różnice w objawach w zależności od wieku i stanu zdrowia
Objawy dengi mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta i jego ogólnego stanu zdrowia 8081.
Denga u dzieci
U dzieci denga może prezentować się inaczej niż u dorosłych 82:
- Młodsze dzieci i niemowlęta częściej doświadczają łagodniejszych objawów 83
- Mogą wykazywać większą drażliwość niż zwykle 84
- Zmiana apetytu i wzorców snu 85
- Wyższe ryzyko wystąpienia drgawek gorączkowych u dzieci poniżej 6 roku życia 86
- Dzieci poniżej 15 roku życia częściej rozwijają dengę krwotoczną 87
Niemowlęta i małe dzieci są szczególnie narażone na ciężki przebieg dengi i powikłania ze względu na słabszy układ odpornościowy 88.
Denga u osób starszych
U osób starszych objawy dengi mogą być mniej charakterystyczne 89:
- Mogą doświadczać mniejszych bólów i bólów mięśniowo-stawowych 90
- Częściej prezentują się z objawami zmęczenia i utratą apetytu 91
- Wyższe ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań 92
- Stan zdrowia może pogorszyć się szybciej 93
Ze względu na mniej charakterystyczne objawy, diagnoza dengi u osób starszych może być trudniejsza i opóźniona, co zwiększa ryzyko powikłań 94.
Diagnostyka dengi
Diagnoza dengi opiera się na objawach klinicznych oraz badaniach laboratoryjnych 95.
Badania laboratoryjne w diagnostyce dengi
Do potwierdzenia zakażenia wirusem dengi stosuje się następujące badania 9697:
- Wykrywanie antygenu NS1 wirusa dengi – zazwyczaj dodatnie przez pierwsze 7 dni choroby 98
- Badania serologiczne wykrywające przeciwciała IgM i IgG przeciwko wirusowi dengi 99
- RT-PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy z odwrotną transkryptazą) wykrywający RNA wirusa – zazwyczaj dodatnie przez pierwsze 5 dni choroby 100
Dodatkowo, w monitorowaniu przebiegu choroby wykonuje się regularne badania morfologii krwi, ze szczególnym uwzględnieniem liczby płytek krwi i hematokrytu 101.
Monitorowanie pacjenta
U pacjentów z dengą zaleca się regularne monitorowanie następujących parametrów 102:
- Codzienne pomiary liczby płytek krwi i hematokrytu, gdy liczba płytek spadnie poniżej 100,000/mm³ 103
- Monitorowanie funkcji narządów wewnętrznych, szczególnie wątroby (transaminazy) 104
- Kontrola parametrów życiowych, zwłaszcza ciśnienia tętniczego i tętna 105
- Obserwacja pod kątem objawów ostrzegawczych ciężkiej dengi 106
Leczenie dengi
Nie ma specyficznego leczenia przeciwwirusowego w przypadku dengi. Terapia jest głównie objawowa i wspierająca 107108.
Leczenie łagodnej postaci dengi
W przypadku łagodnej dengi bez objawów ostrzegawczych, leczenie obejmuje 109110:
- Odpoczynek w łóżku 111
- Obfite nawodnienie doustne 112
- Paracetamol do kontroli gorączki i bólu 113
- Unikanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak aspiryna czy ibuprofen, które mogą zwiększać ryzyko krwawienia 114
- Całkowity odpoczynek w łóżku dla pacjentów z liczbą płytek krwi poniżej 50,000/mm³ 115
Leczenie ciężkiej postaci dengi
Ciężka denga wymaga hospitalizacji i intensywnego leczenia 116:
- Dożylne uzupełnianie płynów i elektrolitów 117
- Monitorowanie ciśnienia tętniczego 118
- Transfuzje krwi w przypadku znacznej utraty krwi 119
- Tlenoterapia w przypadku trudności z oddychaniem 120
- Monitorowanie funkcji narządów wewnętrznych 121
Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie ciężkiej dengi może zmniejszyć śmiertelność do poniżej 1% 122.
Rokowanie i powrót do zdrowia
Rokowanie w przypadku dengi zależy od ciężkości choroby i szybkości podjęcia leczenia 123124.
Rokowanie w łagodnej postaci dengi
W przypadku łagodnej dengi 125126:
- Większość pacjentów wraca do zdrowia w ciągu 1-2 tygodni 127
- Śmiertelność jest niska, poniżej 1% 128
- Zmęczenie i osłabienie mogą utrzymywać się przez kilka tygodni po ustąpieniu gorączki 129
Rokowanie w ciężkiej postaci dengi
W przypadku ciężkiej dengi 130131:
- Bez odpowiedniego leczenia śmiertelność może sięgać 20-50% 132
- Przy szybkiej i odpowiedniej interwencji medycznej śmiertelność spada do 2-5% 133
- Pacjenci z wstrząsem lub niewydolnością wielonarządową mają gorsze rokowanie 134
Czas powrotu do zdrowia
Czas powrotu do zdrowia po dendze zależy od ciężkości choroby 135:
- Łagodna denga: pełne wyzdrowienie zazwyczaj w ciągu 1-2 tygodni 136
- Ciężka denga: dłuższy czas rekonwalescencji, często kilka tygodni 137
- PDS (zespół po przebytej dendze): objawy mogą utrzymywać się tygodniami, miesiącami, a w rzadkich przypadkach nawet dłużej 138
Podczas rekonwalescencji zaleca się odpowiednią ilość odpoczynku, nawodnienie i kontrolę lekarską 139.
Kiedy należy pilnie szukać pomocy medycznej
Istnieją sytuacje, w których pacjent z dengą powinien natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną 140141.
Objawy ostrzegawcze wymagające natychmiastowej pomocy
Należy natychmiast szukać pomocy medycznej, jeśli po przebytej gorączce dengi pojawią się następujące objawy 142143:
- Silny ból brzucha lub tkliwość brzucha 144
- Uporczywe wymioty (co najmniej 3 razy w ciągu 24 godzin) 145
- Krwawienie z nosa lub dziąseł 146
- Krew w wymiocinach lub stolcu 147
- Przyspieszone lub utrudnione oddychanie 148
- Bladość, zimna lub wilgotna skóra 149
- Skrajne zmęczenie, niepokój lub drażliwość 150
- Trudności w utrzymaniu ciśnienia krwi 151
- Objawy odwodnienia (zmniejszone oddawanie moczu, suche usta, brak łez) 152
Te objawy mogą wskazywać na rozwijającą się ciężką dengę i stanowią stan zagrożenia życia 153.
Grupy ryzyka wymagające szczególnej uwagi
Niektóre grupy pacjentów powinny być szczególnie uważnie monitorowane i rozważana powinna być hospitalizacja nawet przy łagodnych objawach 154:
- Dzieci, szczególnie poniżej 15 roku życia 155
- Osoby starsze 156
- Kobiety w ciąży 157
- Osoby z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie czy choroby autoimmunologiczne 158
- Osoby, które przebyły wcześniej zakażenie dengą 159
- Osoby mieszkające samotnie 160
Wczesna interwencja medyczna w tych grupach ryzyka może zapobiec rozwojowi ciężkiej dengi i potencjalnie śmiertelnym powikłaniom 161.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.