zespół przeciwcholinergiczny

Zespół przeciwcholinergiczny (antycholinergiczny) to stan kliniczny wywołany zablokowaniem receptorów muskarynowych w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym. Powstaje w wyniku działania leków o właściwościach antycholinergicznych lub po zatruciu substancjami blokującymi receptory muskarynowe.

Objawy obwodowe zespołu przeciwcholinergicznego obejmują: suchość błon śluzowych, rozszerzenie źrenic (mydriasis), zaburzenia widzenia, tachykardię, hipertermię, zatrzymanie moczu, zmniejszoną perystaltykę jelit oraz zaczerwienienie i suchość skóry. Objawy ośrodkowe manifestują się jako splątanie, niepokój, halucynacje, majaczenie, drgawki, a w ciężkich przypadkach śpiączka.

Rozpoznanie opiera się głównie na obrazie klinicznym oraz wywiadzie dotyczącym przyjmowanych leków lub narażenia na substancje toksyczne. Charakterystyczna triada objawów to: „suchy jak kość, czerwony jak burak, szalony jak kapelusznik”. Leczenie obejmuje odstawienie substancji wywołującej, leczenie objawowe oraz w ciężkich przypadkach podanie fizostygminy, która jest odwracalnym inhibitorem cholinoesterazy przenikającym barierę krew-mózg.

Leki o potencjale wywoływania zespołu przeciwcholinergicznego to m.in. trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne, leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji, leki przeciwparkinsonowskie, niektóre leki spazmolityczne oraz atropina i jej pochodne. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych, które są bardziej wrażliwe na działania niepożądane leków antycholinergicznych.

Powiązane wpisy

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl