nadzór epidemiologiczny
Nadzór epidemiologiczny to systematyczny proces gromadzenia, analizy i interpretacji danych dotyczących występowania chorób zakaźnych oraz innych problemów zdrowotnych w populacji. Jego głównym celem jest monitorowanie trendów epidemiologicznych, wczesne wykrywanie ognisk epidemicznych oraz planowanie i ocena skuteczności działań zapobiegawczych i kontrolnych.
W praktyce medycznej nadzór epidemiologiczny obejmuje rejestrowanie przypadków chorób podlegających zgłoszeniu, monitorowanie czynników ryzyka, identyfikację patogenów oraz analizę przestrzenną i czasową zachorowań. System ten stanowi podstawowe narzędzie zdrowia publicznego, pozwalające na szybkie reagowanie w przypadku zagrożeń epidemicznych.
Nowoczesny nadzór epidemiologiczny wykorzystuje zaawansowane metody statystyczne, systemy informacji geograficznej oraz technologie informatyczne do analizy danych. Szczególne znaczenie ma nadzór syndromiczny, oparty na monitorowaniu objawów klinicznych, który umożliwia wczesne wykrycie nietypowych wzorców zachorowań, jeszcze przed potwierdzeniem laboratoryjnym.
Skuteczny nadzór epidemiologiczny wymaga współpracy międzysektorowej między placówkami ochrony zdrowia, laboratoriami diagnostycznymi, inspekcją sanitarną oraz organizacjami międzynarodowymi, takimi jak WHO. W dobie globalizacji i szybkiego przemieszczania się ludności, międzynarodowy nadzór epidemiologiczny stał się kluczowym elementem globalnego bezpieczeństwa zdrowotnego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie pochewek ścięgnistych de quervaina – Epidemiologia
Zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina jest drugą najczęstszą tendinopatią nadgarstka, charakteryzującą się zapaleniem błony maziowej pochewki ścięgnistej mięśni odwodziciela długiego kciuka (APL) i prostownika krótkiego kciuka (EPB) na poziomie wyrostka rylcowatego kości promieniowej. Epidemiologia wskazuje na częstość występowania w populacji ogólnej na poziomie 0,5-1,3% u kobiet i 0,13-0,5% u mężczyzn, z zapadalnością około 0,9 na 1000 osobolat. Kobiety stanowią 77,5-80% przypadków, a stosunek zachorowań kobiet do mężczyzn wynosi około 3:1, z najwyższą zapadalnością w wieku 40-59 lat (ryzyko względne 10,6). Różnice rasowe wskazują na wyższe ryzyko u osób rasy czarnej (1,3 na 1000 osobolat) w porównaniu do rasy białej (0,8 na 1000 osobolat). Czynniki ryzyka obejmują powtarzalne ruchy nadgarstka i kciuka w pracy zawodowej (np. sekretarki, pielęgniarki), aktywności sportowe (golf, tenis, wioślarstwo), a także częste korzystanie z urządzeń elektronicznych, co zwiększa zachorowalność w młodszych grupach wiekowych (18-25 lat).
abductor pollicis longus, ból nadgarstka, cukrzyca, extensor pollicis brevis, leczenie chirurgiczne, leczenie zachowawcze, mięsień odwodziciel długi kciuka, nadzór epidemiologiczny, niedoczynność tarczycy, NLPZ, orteza, prostownik krótki kciuka, przykurcz Dupuytrena, receptory estrogenowe, reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, trigger finger, wyrostek rylcowaty kości promieniowej, zapalenie błony maziowej, zapalenie nadkłykcia bocznego, zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego, zapalenie pochewek ścięgnistych de Quervaina, zapalenie stawu nadgarstkowo-śródręcznego - Leksykon chorób i schorzeń
Półpasiec – Epidemiologia
Półpasiec (herpes zoster, HZ) jest wynikiem reaktywacji wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV), z częstością występowania od 1,2 do 3,4 przypadków na 1000 osobolat u młodszych osób, a u pacjentów powyżej 65. roku życia wzrasta do 3,9-11,8 na 1000 osobolat. Ryzyko zachorowania w ciągu życia wynosi około 25-30%, zwiększając się do 50% u osób powyżej 80 lat. Głównym czynnikiem ryzyka jest wiek, a także immunosupresja, która zwiększa ryzyko zachorowania nawet 20-100-krotnie. Powikłania występują u 13-26% pacjentów, z neuralgią popółpaścową (PHN) jako najczęstszym powikłaniem, szczególnie u osób starszych (częstość PHN u osób 70-79 lat wynosi 235 na 100 000). Hospitalizacje dotyczą 1-4% chorych, a zgony są rzadkie, z częstością 0,017-0,465 na 100 000 osobolat, głównie u osób starszych i immunosupresyjnych. Epidemiologia półpaśca wykazuje regionalne różnice, z częstością 3-5 przypadków na 1000 osobolat w Ameryce Północnej, Europie i regionie Azji i Pacyfiku, a dane z Azji Południowo-Wschodniej, Ameryki Łacińskiej i Afryki są ograniczone.
ból neuropatyczny, choroba autoimmunologiczna, choroba nowotworowa, cukrzyca, HIV, hospitalizacja, immunosupresja, lek immunosupresyjny, nadzór epidemiologiczny, narodowy program szczepień, neuralgia popółpaścowa, obniżona odporność, odporność komórkowa, osobolata, półpasiec, przeszczep komórek macierzystych szpiku kostnego, reaktywacja wirusa, rekombinowana szczepionka przeciwko półpaścowi, szczepienie przeciwko ospie wietrznej, szczepienie przeciwko półpaścowi, szczepionka Shingrix, układ krwiotwórczy, wirus ospy wietrznej i półpaśca, wysypka, żywy atenuowany wirus - Leksykon chorób i schorzeń
Gruźlica – Epidemiologia
Gruźlica (TB) pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego na świecie, z około 10,8 mln nowych przypadków i 1,25 mln zgonów rocznie według WHO. W 2023 roku odnotowano rekordową liczbę 8,2 mln nowych diagnoz, z największym obciążeniem w Azji Południowo-Wschodniej, Afryce, Europie i regionie Pacyfiku. W USA w 2023 roku zgłoszono 9 633 przypadki (wzrost o 16% względem 2022), a wskaźnik zapadalności wyniósł 2,9/100 000. Szczególnie niepokojący jest wzrost gruźlicy wśród dzieci oraz osób z utajoną infekcją (około 13 mln w USA). Wysoka koinfekcja z HIV (około 8% przypadków globalnie) oraz narastająca liczba przypadków gruźlicy wielolekoopornej (MDR-TB) stanowią poważne wyzwania terapeutyczne i epidemiologiczne. W Indiach w 2023 roku zdiagnozowano 63 939 przypadków MDR-TB, co podkreśla skalę problemu lekooporności. Nadzór epidemiologiczny, prowadzony m.in. przez NTSS w USA i systemy WHO, jest kluczowy dla monitorowania i kontroli choroby, umożliwiając ocenę trendów, identyfikację populacji wysokiego ryzyka oraz planowanie interwencji.
aktywna gruźlica, badania przesiewowe, diagnostyka różnicowa, gruźlica, gruźlica lekooporna, gruźlica OUN, gruźlica wielolekooporna, immunosupresja, koinfekcja HIV, leki przeciwgruźlicze, MDR-TB, Mycobacterium tuberculosis, mykobakterie, nadzór epidemiologiczny, niedożywienie, prątek gruźlicy, reaktywacja choroby, remisja, rtg klatki piersiowej, szczepienie BCG, test RT-PCR, testy diagnostyczne, utajona infekcja gruźlicza, wskaźnik zapadalności, zakażenie gruźlicą, zakażenie HIV - Leksykon chorób i schorzeń
Różyczka – Epidemiologia
Różyczka, wywoływana przez wirusa z rodziny Togaviridae, jest chorobą wirusową przenoszoną głównie drogą kropelkową, z okresem inkubacji średnio 17 dni (zakres 12-23 dni). Przed wprowadzeniem szczepień, zapadalność w USA wynosiła 58/100 000, a podczas epidemii 1962-1965 odnotowano 12,5 mln przypadków, skutkujących 20 000 przypadkami zespołu różyczki wrodzonej (CRS), 11 000 poronień i 2 100 zgonów noworodków. Obecnie, dzięki szczepieniom, różyczka została wyeliminowana endemicznie w wielu krajach, m.in. w USA (od 2004 r.) i regionie Ameryk (2015 r.), jednak nadal występuje w Azji, Afryce i na Bliskim Wschodzie, gdzie rocznie rodzi się około 100 000 dzieci z CRS. Diagnostyka opiera się na wykrywaniu przeciwciał IgM, wzroście miana IgG lub wykryciu RNA wirusa metodą RT-PCR, a potwierdzenie laboratoryjne jest kluczowe ze względu na możliwość fałszywych wyników w regionach wolnych od choroby. Nadzór epidemiologiczny obejmuje obowiązkowe zgłaszanie przypadków, śledzenie kontaktów i analizę danych, co jest niezbędne do szybkiego wykrywania ognisk i monitorowania eliminacji.
droga kropelkowa, nadzór epidemiologiczny, odporność stadna, okres inkubacji, okres zakaźności, potwierdzenie laboratoryjne, przeciwciała IgG, przeciwciała IgM, przypadek potwierdzony laboratoryjnie, reakcja krzyżowa, różyczka endemiczna, RT-PCR, sezonowość zachorowań, śledzenie kontaktów, szczepionka MMR, szczepionka monowalentna, transmisja wirusa, typowanie molekularne, uszkodzenie płodu, wada wrodzona, wirus różyczki, wydzielina z dróg oddechowych, wysypka, wyszczepialność populacji, zespół różyczki wrodzonej - Leksykon chorób i schorzeń
Bruceloza – Epidemiologia
Bruceloza, wywoływana przez bakterie rodzaju Brucella, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w regionach o niskich standardach higieny i kontroli weterynaryjnej. Globalna zapadalność wynosi 1,6-2,1 miliona nowych przypadków rocznie, a około 3,5 miliarda ludzi jest narażonych na zakażenie. Choroba jest endemiczna w wielu regionach, m.in. basenie Morza Śródziemnego, Azji Centralnej, Chinach i Afryce Subsaharyjskiej, z zapadalnością sięgającą 200/100 000 w obszarach endemicznych. W USA zgłasza się 100-200 przypadków rocznie, choć rzeczywista liczba może być 5-12 razy wyższa. Bruceloza jest chorobą zawodową, dotykającą głównie osoby mające kontakt z zakażonymi zwierzętami lub ich produktami, a główne drogi zakażenia to spożycie niepasteryzowanych produktów mlecznych oraz kontakt z zakażonym materiałem biologicznym. Występuje sezonowo, z wyższą zapadalnością w okresach porodów zwierząt i w chłodniejszych miesiącach.
bakteria Brucella, basen Morza Śródziemnego, Brucella abortus, Brucella melitensis, bruceloza, choroba odzwierzęca, choroba zawodowa, definicja przypadku nadzoru, model matematyczny, nadzór epidemiologiczny, niepasteryzowany produkt mleczny, oporność antybiotykowa, opóźnienie diagnostyczne, podejście One Health, podstawowa liczba reprodukcji, region endemiczny, szczepienie zwierząt - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka q – Epidemiologia
Gorączka Q, wywoływana przez Coxiella burnetii, jest chorobą odzwierzęcą o globalnym zasięgu, z wyjątkiem Nowej Zelandii i Antarktydy. W USA zapadalność na ostrą postać wynosiła średnio 0,36 przypadków na milion osób rocznie (2008-2017), a na postać przewlekłą 0,09/milion, z dominacją mężczyzn (75%) i najwyższą zapadalnością w grupie wiekowej 60-69 lat (0,70/milion dla ostrej). Epidemiologia wskazuje na sezonowość zachorowań, z maksimum w kwietniu i maju, powiązaną z okresem rozrodczym zwierząt gospodarskich. Główne drogi transmisji to inhalacja skażonego pyłu i aerozoli, kontakt z produktami pochodzenia zwierzęcego (zwłaszcza płodowymi) oraz spożycie niepasteryzowanego mleka (8,4% przypadków). Ryzyko zakażenia jest szczególnie wysokie u osób pracujących z ciężarnymi zwierzętami i noworodkami, a także u osób z wadami zastawek serca. Coxiella burnetii wykazuje wysoką odporność środowiskową, co umożliwia przenoszenie bakterii na odległość do 18 km, głównie za pośrednictwem wiatru i pyłu.
choroba odzwierzęca, Coxiella burnetii, kontakt seksualny, łożysko, martwe urodzenie, nadzór epidemiologiczny, niepasteryzowane mleko, ostra gorączka Q, płyn owodniowy, pośrednia immunofluorescencja, prezentacja kliniczna, przewlekła gorączka Q, seroprewalencja, środki ochrony osobistej, test immunoenzymatyczny, test serologiczny, transfuzja krwi, zakażenie subkliniczne, zapalenie wsierdzia - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy – Epidemiologia
Guzy tarczycy są powszechnie wykrywane zarówno palpacyjnie (4-7% dorosłych), jak i ultrasonograficznie (do 68% populacji), z przewagą zmian łagodnych (90-95%). Częstość występowania wzrasta z wiekiem, płcią żeńską oraz wskaźnikiem masy ciała. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, niedobór jodu, rodzinne zespoły nowotworowe oraz wiek (ryzyko złośliwości wyższe u osób <20 i >70 lat). Aktywny nadzór (AS) jest rekomendowany dla małych mikroraków brodawkowatych tarczycy (PTMC), z monitorowaniem ultrasonograficznym i interwencją chirurgiczną przy progresji (wzrost ≥3 mm). Wskaźnik progresji guzków z mutacją RAS jest niski, a większość guzów pozostaje stabilna. W diagnostyce i monitorowaniu kluczowa jest dokładna ocena ultrasonograficzna, uwzględniająca wymiary, obecność choroby węzłowej i cechy anatomiczne.
aktywny nadzór, badanie kliniczne piersi, badanie ultrasonograficzne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, guz tarczycy, guzek podskórny, martwica tłuszczowa, mutacja RAS, nadzór epidemiologiczny, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie jonizujące, rak brodawkowaty tarczycy, rak tarczycy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, włókniakogruczolak, zapadalność roczna, zapalenie piersi, ziarniniak, złośliwy guz, zróżnicowany rak tarczycy - Leksykon chorób i schorzeń
Starczowzroczność – Epidemiologia
Starczowzroczność (presbyopia) jest powszechną, fizjologiczną zmianą związaną z wiekiem, charakteryzującą się utratą zdolności akomodacji soczewki, co prowadzi do pogorszenia widzenia z bliska. Globalna częstość występowania wynosiła około 24,9% populacji w 2015 roku, co przekłada się na 1,8 miliarda osób, z prognozowanym wzrostem do 2,1 miliarda do 2030 roku. W 7 głównych rynkach (USA, Japonia, Niemcy, Francja, Włochy, Wielka Brytania, Hiszpania) w 2020 roku odnotowano łącznie około 287 milionów przypadków, z najwyższą częstością w USA (około 117 milionów). Czynniki ryzyka obejmują wiek (szczyt objawów między 42 a 55 rokiem życia), płeć (kobiety mają o 46% wyższe ryzyko), lokalizację geograficzną, miejsce zamieszkania oraz status społeczno-ekonomiczny. Nieskorygowana prezbiopia dotyka około 826 milionów osób globalnie, a wskaźnik korekcji jest znacznie niższy w krajach o niskim dochodzie (np. 6% w Afryce, 25,8% w Indiach) w porównaniu do 96% w Europie.
cukrzyca, czynniki hormonalne, dystrofia miotoniczna, menopauza, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, opieka okulistyczna, starczowzroczność, starzenie się oka, stwardnienie rozsiane, suchość oczu, widzenie z bliska, wieloogniskowe soczewki kontaktowe, zanieczyszczenie powietrza, zmęczenie oczu - Leksykon chorób i schorzeń
Covid-19 – Epidemiologia
COVID-19, wywołane przez SARS-CoV-2, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego mimo zakończenia globalnego stanu zagrożenia w maju 2023 roku. Nadzór epidemiologiczny obejmuje monitorowanie przypadków, hospitalizacji, zgonów oraz badania genomowe wirusa, co umożliwia identyfikację nowych wariantów i ocenę ich wpływu na transmisję, ciężkość choroby oraz skuteczność szczepień i terapii. WHO zaleca zgłaszanie przypadków w ciągu 48 godzin oraz integrację nadzoru COVID-19 z systemami monitorującymi inne infekcje układu oddechowego, takie jak grypa. Metody nadzoru obejmują testy molekularne, monitoring ścieków (wykrywający SARS-CoV-2 3-7 dni przed wzrostem zachorowań), nadzór cyfrowy, a także monitoring hospitalizacji i zgonów, co pozwala na ocenę obciążenia systemu opieki zdrowotnej i śmiertelności.
badanie serologiczne, COVID-19, monitoring epidemiologiczny, monitoring ścieków, nadzór epidemiologiczny, nadzór genomiczny, nadzór wirusologiczny, okres inkubacji, pandemia, SARS-CoV-2, sekwencjonowanie genomowe, śledzenie kontaktów, system nadzoru, test molekularny, transmisja wirusa, wariant wirusa, wartość predykcyjna, wskaźnik śmiertelności, zespół post-COVID - Leksykon chorób i schorzeń
Płonica – Epidemiologia
Płonica, wywoływana przez Streptococcus pyogenes (GAS) produkujące toksyny pirogenne, charakteryzuje się wysypką drobnogrudkową, językiem malinowym oraz zapaleniem gardła z wysiękiem. Po okresie znacznego spadku zachorowań w XX wieku, w ostatniej dekadzie obserwuje się globalny wzrost przypadków, szczególnie w Azji Wschodniej, Wielkiej Brytanii i USA. Zapadalność jest najwyższa u dzieci w wieku 5-9 lat, osiągając współczynnik nawet 625,34/100 000. Transmisja odbywa się głównie drogą kropelkową, a okres inkubacji wynosi 2-5 dni. Antybiotykoterapia skutecznie skraca zakaźność do 24 godzin od rozpoczęcia leczenia. Pandemia COVID-19 wpłynęła na epidemiologię płonicy, powodując tymczasowy spadek zachorowań, po którym nastąpił ponowny wzrost. Nadzór epidemiologiczny, w tym sekwencjonowanie genomu i analiza przestrzenna, jest kluczowy dla monitorowania i kontroli choroby, jednak różnice w systemach zgłaszania utrudniają globalną ocenę sytuacji.
antybiotykoterapia, badanie epidemiologiczne, bezobjawowy nosiciel, czynnik chorobotwórczy, czynnik demograficzny, diagnostyka i leczenie, droga kropelkowa, dwutlenek azotu, dysfagia, działanie profilaktyczne, inwazyjne zakażenie GAS, nadzór epidemiologiczny, nadzór molekularny, obowiązek zgłaszania, ognisko epidemiczne, okres inkubacji, oporność na antybiotyki, ozon, paciorkowiec grupy A, płonica, przeciwciało matczyne, przeciwciało ochronne, sekwencjonowanie całego genomu, Streptococcus pyogenes, superantygen, toksyna erytrogenna, toksyna pirogenna, transmisja choroby, transmisja drogą powietrzną, typ emm, zanieczyszczenie powietrza - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw grypie dla dzieci – Epidemiologia
Szczepionka przeciw grypie u dzieci stanowi kluczowy element profilaktyki przeciwko grypie sezonowej i jej powikłaniom, zwłaszcza w grupie wiekowej 6 miesięcy do 17 lat. Skuteczność szczepionki (VE) w zapobieganiu hospitalizacjom w badaniach retrospektywnych wynosiła średnio 51,3% (95% CI 34,8-63,6%), z dużą zmiennością w zależności od sezonu i grupy wiekowej. Szczepienie zmniejsza ryzyko hospitalizacji o 68% oraz wizyt na oddziale ratunkowym o 42%. Wskaźniki wyszczepialności pozostają jednak niezadowalające – według danych CDC z kwietnia 2025 roku, tylko 49,2% dzieci zostało zaszczepionych, co stanowi spadek względem poprzedniego sezonu (53,4%). W sezonie 2023-2024 odnotowano 216 zgonów pediatrycznych związanych z grypą w USA, z czego około 80% dotyczyło dzieci niezaszczepionych. Szczepienie dzieci, zwłaszcza z grup ryzyka (poniżej 5 lat, choroby przewlekłe), oraz osób z ich otoczenia jest kluczowe dla ograniczenia ciężkich powikłań i transmisji wirusa.
badanie kliniczno-kontrolne, dopasowanie antygenowe, działanie niepożądane szczepionki, grypa sezonowa, grypa typu B, hospitalizacja związana z grypą, nadzór epidemiologiczny, nadzór wirusologiczny, niepowodzenie szczepionki, odporność populacyjna, odpowiedź immunologiczna, profil bezpieczeństwa, schemat dawkowania, skuteczność szczepionki przeciw grypie, szczepionka przeciw grypie dla dzieci, wirus grypy, wirus oddechowy, wskaźnik wyszczepialności - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka tyfoidowa – Zapobieganie i profilaktyka
Gorączka tyfoidowa, wywoływana przez Salmonella enterica serotyp Typhi, wymaga kompleksowej profilaktyki obejmującej szczepienia, higienę oraz bezpieczne spożywanie żywności i wody. Dostępne szczepionki to doustna żywa atenuowana (Ty21a) dla osób od 6 lat (3-4 dawki co drugi dzień, ochrona ~5 lat), iniekcyjna Vi polisacharydowa dla osób od 2 lat (pojedyncza dawka, ochrona 2-3 lata) oraz nowoczesna szczepionka koniugatowa, podawana od 6 miesiąca życia do 45-65 lat, zapewniająca dłuższą ochronę immunologiczną. Skuteczność szczepień wynosi 50-80%, dlatego zaleca się przestrzeganie zasad higieny i bezpiecznego spożywania żywności, szczególnie podczas podróży do obszarów endemicznych. Szczepienia powinny być wykonane co najmniej 1-2 tygodnie przed ekspozycją, z dawkami przypominającymi co 2-3 lata (iniekcyjna) lub co 5 lat (doustna) w przypadku długotrwałego narażenia.
- Leksykon chorób i schorzeń
Grypa – Epidemiologia
Grypa (influenza) pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, powodując corocznie około miliarda przypadków na świecie, w tym 3-5 milionów ciężkich oraz 290 000-650 000 zgonów związanych z zakażeniami układu oddechowego. Szczególnie narażone na ciężki przebieg i powikłania są grupy wysokiego ryzyka, takie jak dzieci poniżej 5 roku życia, osoby powyżej 65 lat, kobiety w ciąży oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi i immunosupresją. Sezon grypowy w klimacie umiarkowanym trwa od października do maja, a wirusy grypy typu A (w tym podtypy A(H1N1)pdm09 i A(H3N2)) oraz B dominują w krążeniu. Nadzór nad grypą, prowadzony przez WHO (Global Influenza Programme i GISRS), CDC, ECDC oraz inne instytucje, obejmuje monitorowanie aktywności wirusa, charakterystykę genetyczną i antygenową, oporność na leki przeciwwirusowe oraz epidemiologię zachorowań, hospitalizacji i zgonów. Dane te są kluczowe dla aktualizacji składu szczepionek, rekomendacji profilaktycznych i strategii leczenia, a także dla szybkiego wykrywania ognisk i potencjalnych pandemii.
choroba przewlekła, choroba zakaźna układu oddechowego, ciężki przebieg grypy, dryf antygenowy, Globalny System Nadzoru i Reagowania na Grypę, grypa, grypa sezonowa, inhibitor endonukleazy, inhibitor neuraminidazy, interwencja niefarmakologiczna, leczenie immunosupresyjne, lek przeciwwirusowy, nadzór epidemiologiczny, nadzór wirusologiczny, oporność na leki, pandemia, przesunięcie antygenowe, szczepionka przeciw grypie, wirus grypy typu A, wirus grypy typu B, wirus grypy typu C, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie układu oddechowego, zakażenie wirusem grypy - Leksykon chorób i schorzeń
Ukąszenie skorpiona – Epidemiologia
Ukąszenia skorpionów stanowią istotny problem zdrowia publicznego, szczególnie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie rocznie dochodzi do ponad 1,2 miliona ukąszeń, z około 3250 zgonami (śmiertelność ~0,27%). Najwyższe wskaźniki zachorowalności obserwuje się w Afryce Północnej i Południowej, Bliskim Wschodzie, południowych Indiach, Meksyku oraz Ameryce Łacińskiej. Przykładowo, w Algierii wskaźnik zachorowalności w rejonie Touggourt wynosi 542/100 000 mieszkańców, a w Iranie w prowincji Khuzestan rejestruje się 12 150 przypadków rocznie. Ukąszenia mają charakter sezonowy, z wyraźnym wzrostem w miesiącach letnich (np. czerwiec w Iranie 16% przypadków, lipiec w innych regionach), a większość zdarzeń ma miejsce nocą (do 60,9% w Iranie). Czynniki ryzyka obejmują przebywanie na obszarach wiejskich, wykonywanie prac rolniczych, niewystarczające warunki sanitarne oraz specyficzne zachowania, takie jak noszenie drewna opałowego czy brak ochrony rąk podczas zbiorów. Ukąszenia dotyczą głównie osób w wieku 10-49 lat, z przewagą mężczyzn (np. 86% w Katarze). Wiele przypadków pozostaje niezgłoszonych, co utrudnia dokładną ocenę epidemiologiczną i planowanie interwencji.
alfa-bloker, antytoksyna, czynnik środowiskowy, edukacja zdrowotna, model prognostyczny, nadzór epidemiologiczny, półkula południowa, prazosyna, profilaktyka, śmiertelność, strategia zapobiegania, surowica odpornościowa, ukąszenie skorpiona, ukąszenie węża jadowitego, zachorowalność, zdrowie publiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Impetigo – Epidemiologia
Liszajec zakaźny (impetigo) jest jedną z najczęstszych bakteryjnych infekcji skóry, szczególnie u dzieci w wieku 2-6 lat, stanowiąc około 10% problemów dermatologicznych w pediatrii. Etiologia obejmuje głównie Staphylococcus aureus (około 80% przypadków nieropnych i niemal wyłącznie ropnych) oraz paciorkowce grupy A (GAS), które odpowiadają za około 10% przypadków, a także mieszane infekcje. Występowanie choroby jest wyraźnie zróżnicowane geograficznie i sezonowo, z wyższą zapadalnością w klimatach tropikalnych i subtropikalnych oraz w społecznościach o niskim statusie socjoekonomicznym, gdzie częstość może sięgać nawet do 49%. W krajach o umiarkowanym klimacie obserwuje się wzrost zapadalności na liszajec zakaźny, a oporność na antybiotyki, w tym MRSA, stanowi rosnące wyzwanie terapeutyczne. Choroba jest wysoce zakaźna, przenoszona głównie przez kontakt bezpośredni lub fomity, a jej powikłania mogą obejmować m.in. zapalenie tkanki łącznej, posocznicę oraz pełzakowe zapalenie kłębuszków nerkowych (PSGN), które występuje u do 5% pacjentów z niebullalnym liszajcem zakaźnym.
antybiotykoterapia, AZS, bakteryjna infekcja skóry, cukrzyca, częstość występowania, gronkowiec złocisty, immunosupresja, infekcja skórna, kontaktowe zapalenie skóry, liszajec zakaźny, łuszczyca kropelkowa, MRSA, nadzór epidemiologiczny, oparzenie termiczne, paciorkowiec grupy A, paciorkowiec ropny, posocznica, PSGN, świerzb, szkarlatyna, zapadalność, zapalenie gardła, zapalenie naczyń chłonnych, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon chorób i schorzeń
Włóknienie płucne – Epidemiologia
Idiopatyczne włóknienie płucne (IPF) stanowi najczęstszą formę idiopatycznych śródmiąższowych zapaleń płuc (ILD), odpowiadającą za 20-50% przypadków ILD. Choroba charakteryzuje się przewlekłym, postępującym włóknieniem tkanki płucnej, głównie u osób powyżej 60. roku życia, z medianą przeżycia 2-5 lat bez leczenia. Globalna zapadalność IPF wynosi około 10 przypadków na 100 000 osobolat, z wyraźnymi różnicami geograficznymi: od 0,09 do 1,30 na 10 000 mieszkańców w różnych regionach świata. Chorobowość waha się od 0,33 do 4,51 na 10 000 mieszkańców, z najwyższymi wskaźnikami w Korei Południowej (zapadalność do 7,91 na 100 000 osobolat, chorobowość do 23,20 na 100 000 mieszkańców). W USA IPF dotyka około 100 000 osób, z 30 000-40 000 nowych przypadków rocznie, a w Europie diagnozuje się około 40 000 nowych przypadków rocznie. Choroba występuje częściej u mężczyzn i osób starszych, a czynniki ryzyka obejmują predyspozycje genetyczne, narażenia zawodowe, palenie tytoniu, refluks żołądkowo-przełykowy oraz choroby współistniejące. IPF generuje wysokie koszty leczenia, szacowane na około 25 000 USD rocznie na pacjenta, a śmiertelność stale rośnie, z około 28 000-65 000 zgonów rocznie w Europie i 13 000-17 000 w USA.
choroba śródmiąższowa płuc, choroba współistniejąca, kryptogenne organizujące się zapalenie płuc, mediana przeżycia, nadzór epidemiologiczny, narażenie zawodowe, natężona pojemność życiowa, nieswoiste śródmiąższowe zapalenie płuc, nintedanib, ostre zaostrzenie, pirfenidon, postępujące włóknienie płuc, predyspozycja genetyczna, przewlekła obturacyjna choroba płuc, refluks żołądkowo-przełykowy, śródmiąższowe zapalenie płuc, włóknienie płucne, włóknienie tkanki płucnej - Leksykon chorób i schorzeń
Cyklosporoza – Epidemiologia
Cyklosporoza, wywoływana przez pierwotniaka Cyclospora cayetanensis, stanowi rosnące wyzwanie zdrowia publicznego, szczególnie w regionach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie częstość występowania sięga do 24,2% (np. w Wenezueli). W USA choroba jest zgłaszana od 1999 roku, z roczną liczbą przypadków sięgającą 2 272 w 2023 roku. Transmisja odbywa się głównie drogą fekalno-oralną, z zakażeniami związanymi przede wszystkim z zanieczyszczoną żywnością (np. świeże warzywa liściaste, zioła) oraz wodą i glebą. Diagnostyka opiera się na mikroskopii i coraz częściej na metodach molekularnych (PCR w czasie rzeczywistym), co przyczyniło się do wzrostu wykrywalności przypadków. Epidemiologia wskazuje na sezonowość zachorowań, z nasileniem w okresie od maja do sierpnia w USA oraz korelacją z porą deszczową w krajach endemicznych. Nadzór epidemiologiczny prowadzony jest przez CDC i inne agencje, wykorzystując systemy takie jak NNDSS, FoodNet i FDOSS, co umożliwia identyfikację ognisk epidemicznych i monitorowanie trendów.
biegunka, choroba endemiczna, cyklosporoza, czynniki ryzyka, dawka zakaźna, dochodzenie epidemiologiczne, droga fekalno-oralna, genotypowanie, immunoblot, metody diagnostyczne, mikroskopia, nadzór epidemiologiczny, obniżona odporność, obowiązek zgłaszania, obszar endemiczny, oocysty, PCR w czasie rzeczywistym, pierwotniaki pasożytnicze, sekwencjonowanie genetyczne, sezonowość zachorowań, sporulacja, systemy nadzoru - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół nagłej śmierci łóżeczkowej niemowląt (sids) – Epidemiologia
Zespół Nagłej Śmierci Łóżeczkowej Niemowląt (SIDS) definiowany jest jako nagła, niewyjaśniona śmierć dziecka poniżej 1 roku życia, najczęściej podczas snu, bez oznak walki. SIDS stanowi około 80% wszystkich nagłych i nieoczekiwanych zgonów niemowląt (SUID/SUDI) i jest najczęstszą przyczyną zgonów niemowląt w krajach zachodnich między 1 a 12 miesiącem życia. Wskaźniki SIDS różnią się geograficznie i etnicznie, np. w USA w 2022 roku odnotowano 1529 zgonów z powodu SIDS, a najwyższe ryzyko obserwuje się wśród rdzennych Amerykanów i populacji afroamerykańskiej. Największa zachorowalność przypada na wiek 2-4 miesięcy, a 90% przypadków występuje przed 6 miesiącem życia. Kluczowe czynniki ryzyka to pozycja snu na brzuchu (zwiększająca ryzyko nawet sześciokrotnie), spanie na miękkich powierzchniach, współspanie, palenie matki w ciąży, niska masa urodzeniowa, brak karmienia piersią oraz przegrzanie. Kampanie prewencyjne, takie jak „Back to Sleep”, znacząco obniżyły wskaźniki SIDS, np. w USA z 1,2 do 0,56 na 1000 żywych urodzeń w latach 1992-2001.
badanie patomorfologiczne, dym tytoniowy, infekcja układu oddechowego, infekcja wirusowa dróg oddechowych, kampania back to sleep, karmienie piersią, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, model potrójnego ryzyka, nadzór epidemiologiczny, niedotlenienie, niska masa urodzeniowa, nosogardło, patogeneza, poród przedwczesny, przegrzanie organizmu, sekcja zwłok, toksyna zespołu wstrząsu toksycznego, wirus RSV, wybroczyny, zespół nagłej śmierci łóżeczkowej niemowląt - Leksykon chorób i schorzeń
Empyema – Epidemiologia
Ropniak opłucnej (empyema thoracis) wykazuje rosnącą częstość występowania w ostatnich dekadach, zarówno w populacji dorosłych, jak i dzieci, co potwierdzają dane epidemiologiczne z różnych krajów. W Anglii liczba hospitalizacji wzrosła z 4447 przypadków w 2008 do 7268 w 2017 roku, a w USA częstość hospitalizacji zwiększyła się z 3,04 do 11,1 na 100 000 mieszkańców w latach 1996-2016. W Japonii śmiertelność szpitalna wynosi 6,9%, natomiast w USA u dorosłych sięga 16,1%. Ropniak opłucnej częściej dotyka mężczyzn (około 67-68%), a ryzyko zachorowania jest wyższe u dzieci poniżej 5. roku życia (7,6/100 000) oraz osób powyżej 64. roku życia (9,9/100 000), ze szczególnym wzrostem w grupie >80 lat (z 20,4 do 38,2/100 000). Występuje sezonowość z nasileniem w miesiącach zimowych, powiązaną z epidemiami grypy. Najczęstszą przyczyną jest powikłanie bakteryjnego zapalenia płuc, z wysiękiem parapneumonicznym u 35-40% pacjentów, z czego 5-10% rozwija ropniak opłucnej. Czynniki ryzyka obejmują cukrzycę, choroby przewlekłe płuc, alkoholizm, immunosupresję, nowotwory oraz jatrogenne przyczyny (20% przypadków).
bakterie beztlenowe, bakteryjne zapalenie płuc, ciężka sepsa, empyema, immunosupresja, jatrogenny, nadzór epidemiologiczny, PCR, pneumokokowe zapalenie płuc, refluks żołądkowo-przełykowy, resekcja płuca, ropniak opłucnej, śmiertelność szpitalna, Staphylococcus aureus, Streptococcus milleri, Streptococcus pneumoniae, szczepionka pneumokokowa, technika molekularna, torakocenteza, wstrząs septyczny, wysięk opłucnowy, wysięk parapneumoniczny - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół spoliczkowanego dziecka – Epidemiologia
Zespół spoliczkowanego dziecka (erythema infectiosum) wywoływany przez ludzki parwowirus B19 jest powszechną infekcją wirusową, szczególnie u dzieci w wieku 5-15 lat, z seroprewalencją przeciwciał wzrastającą z 2-10% u dzieci <5 lat do ≥85% u osób >70 lat. Zakażenie przenosi się głównie drogą kropelkową, a okres największej zakaźności przypada na około 7 dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki. W 2024 roku odnotowano wzrost aktywności wirusa, ze wzrostem seropozytywności IgM do 10% w populacji ogólnej i do 40% w grupie dzieci 5-9 lat. Epidemiologia wykazuje sezonowość (późna zima, wiosna, wczesne lato) oraz cykliczność co 3-4 lata, z ogniskami epidemii w placówkach edukacyjnych, gdzie wskaźniki zakażeń sięgają 20-50% w szkołach i do 60% w przedszkolach. Ryzyko zakażenia jest podwyższone u nauczycieli, pracowników żłobków, kobiet ciężarnych, osób z niedokrwistością sierpowatokrwinkową (48,8% seroprewalencji) oraz u pacjentów z immunosupresją.
droga kropelkowa, dysfagia, erythema infectiosum, nabyta odporność, nadzór epidemiologiczny, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, obniżona odporność, odporność ochronna, ognisko epidemiczne, okres zakaźności, parwowirus B19, piąta choroba, przełom aplastyczny, przewlekła niedokrwistość, serokonwersja, seroprewalencja, sezonowość, talasemia, układ immunologiczny, wydzielina z dróg oddechowych, wysypka, zakażenie parwowirusem, zakażenie wertykalne, zespół spoliczkowanego dziecka - Leksykon chorób i schorzeń
Toxoplazmoza – Epidemiologia
Toksoplazmoza, wywoływana przez Toxoplasma gondii, jest jedną z najczęstszych chorób pasożytniczych na świecie, z seroprewalencją sięgającą 10-95% w zależności od regionu. W USA zakażonych jest ponad 40 milionów osób, z roczną liczbą nowych przypadków około 1,1 miliona. Główne drogi transmisji to spożycie surowego lub niedogotowanego mięsa (wieprzowina, jagnięcina, dziczyzna), kontakt z zanieczyszczoną glebą, niemyte owoce i warzywa oraz kontakt z kotami – żywicielami ostatecznymi pasożyta. Szczególnie narażone są kobiety w ciąży (ryzyko transmisji wertykalnej) oraz osoby z immunosupresją, zwłaszcza pacjenci z HIV/AIDS, u których toksoplazmowe zapalenie mózgu występuje u 1-5% i stanowi istotną przyczynę zgonów. Częstość występowania wrodzonej toksoplazmozy waha się od 0,1 do 1% żywych urodzeń, z różnicami regionalnymi (np. Francja 6/1000, USA 0,5-1/1000). Toksoplazmoza oczna jest najczęstszą przyczyną zakaźnego zapalenia siatkówki, z częstością do 17,7% w Brazylii i 2% w USA.
badanie serologiczne, choroba pasożytnicza, czynnik klimatyczny, metoda diagnostyczna, nadzór epidemiologiczny, oocysta, retinochoroiditis, serokonwersja, seropozytywny, seroprewalencja, tachyzoit, terapia antyretrowirusowa, toksoplazmowe zapalenie mózgu, toksoplazmoza, Toxoplasma gondii, transfuzja krwi, transmisja wertykalna, zakażenie utajone, zakażenie wrodzone, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie siatkówki, żywiciel ostateczny - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba chagasa – Zapobieganie i profilaktyka
Choroba Chagasa, wywoływana przez Trypanosoma cruzi, pozostaje istotnym wyzwaniem zdrowia publicznego, szczególnie w Ameryce Łacińskiej, gdzie brak jest szczepionki i leków profilaktycznych. Profilaktyka opiera się na kontroli wektorów – pluskiew z rodziny Triatominae – poprzez opryski insektycydami o przedłużonym działaniu, stosowanie siatek nasączonych insektycydami, poprawę warunków mieszkaniowych oraz edukację społeczną. Kluczowe jest także badanie przesiewowe dawców krwi i narządów z wykorzystaniem metod ELISA, IIF i HAI, co w USA od 2007 roku znacząco ograniczyło ryzyko transmisji przez transfuzje. Transmisja wrodzona wymaga aktywnego monitorowania kobiet w wieku rozrodczym i leczenia przeciwpasożytniczego przed ciążą, z uwzględnieniem przeciwwskazań do stosowania benznidazolu i nifurtimoksu w ciąży. Wczesne leczenie noworodków zakażonych wykazuje ponad 90% skuteczność wyleczenia.
amfoterycyna B, badanie przesiewowe, benznidazol, działanie teratogenne, immunofluorescencja pośrednia, immunosupresja, kontrola wektorów, leczenie przeciwpasożytnicze, metoda ELISA, nadzór epidemiologiczny, pacjent z HIV, profilaktyka pierwotna, środek odstraszający owady, terapia antyretrowirusowa, test hamowania hemaglutynacji, transfuzja krwi, transmisja pokarmowa, transmisja wrodzona, transplantacja narządów, trypanosoma cruzi, trypanosomoza amerykańska - Leksykon chorób i schorzeń
Chilblains to choroba znana również jako pernio lub perniosis. w języku polskim można ją określać jako „obmrożenie” lub „pernioza”, choć nie jest to t – Epidemiologia
Chilblains (pernio) to zimnoindukowane zmiany skórne o charakterze rumieniowo-siniczym, lokalizujące się głównie na dystalnych częściach kończyn, zwłaszcza palcach rąk i stóp. Epidemiologia wskazuje na zróżnicowaną częstość występowania: od 0,9-1,7/1000 osób w Holandii, przez 5,2-11,5/100 000 osobolat w północnej Kalifornii, do około 10% populacji w Anglii. Choroba częściej dotyka kobiety (0,9-2,1/1000) niż mężczyzn (0,6-1,2/1000), a średni wiek pacjentów to około 34 lata. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na zimno i wilgoć, niską masę ciała, zaburzenia krążenia obwodowego, choroby tkanki łącznej (zwłaszcza SLE), chorobę Raynauda oraz kriofibrynoginemię. Chilblains wykazuje sezonowość – objawy pojawiają się zimą i ustępują wiosną, z nawrotami w kolejnych sezonach. Histopatologicznie dominują okołonaczyniowy naciek limfocytarny (81%), wakuolizacja warstwy podstawnej naskórka (67%) i obrzęk brodawkowy skóry właściwej (66%).
badanie histopatologiczne, badanie serologiczne, biopsja, celiakia, chilblain lupus erythematosus, chilblains, choroba Raynauda, choroba tkanki łącznej, choroba trzewna, ekspozycja na zimno, interferon typu I, nadzór epidemiologiczny, pernioza, skórny toczeń rumieniowaty, toczeń rumieniowaty układowy, wakuolizacja naskórka, zaburzenie krążenia obwodowego - Leksykon chorób i schorzeń
Chlamydia – Epidemiologia
Chlamydia trachomatis stanowi najczęstsze bakteryjne zakażenie przenoszone drogą płciową na świecie, z około 128,5 mln nowych przypadków rocznie w populacji 15-49 lat, o globalnej prewalencji 4,0% u kobiet i 2,5% u mężczyzn. W USA liczba zgłoszonych przypadków wzrosła z 1,3 mln w 2010 do ponad 2,2 mln w 2023 roku, a w Europie wskaźnik zgłoszeń w 2023 roku wyniósł 70,4/100 000 mieszkańców. Zakażenia są szczególnie częste u osób młodych (15-24 lata), z wyższą prewalencją u kobiet i wzrastającą zapadalnością u mężczyzn. Czynniki ryzyka obejmują brak stosowania prezerwatyw, wielość partnerów seksualnych, nowego partnera, niski status społeczno-ekonomiczny oraz wcześniejsze infekcje STI. Ponadto, około 75% zakażeń u kobiet przebiega bezobjawowo, co utrudnia diagnostykę i nadzór epidemiologiczny. Wysoka czułość testów NAAT umożliwia wykrycie zakażeń, jednak obecność obcego DNA po stosunku może prowadzić do fałszywie dodatnich wyników u kobiet.
badanie przesiewowe, bliznowacenie jajowodów, Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, czynnik ryzyka, Expedited Partner Therapy, infekcja przenoszona drogą płciową, leczenie empiryczne, lek przeciwdrobnoustrojowy, mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami, nadzór epidemiologiczny, niepłodność jajowodowa, nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, ponowne zakażenie, przyspieszona terapia partnerska, ropień jajowodowo-jajnikowy, rzeżączka, serotyp, test amplifikacji kwasów nukleinowych, test NAAT, zakażenie bezobjawowe, zakażenie Chlamydia trachomatis, zakażenie przenoszone drogą płciową, zapalenie endometrium, zapalenie jajowodów, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie otrzewnej miednicy - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba koronawirusowa 2019 (covid-19) – Epidemiologia
COVID-19, wywoływana przez SARS-CoV-2, to zakaźna choroba układu oddechowego o wysokiej zakaźności (R0 2,0–3,0), z okresem inkubacji 5–6 dni i możliwością transmisji w fazie przedobjawowej. Do marca 2023 roku odnotowano ponad 776 milionów potwierdzonych przypadków i ponad 7 milionów zgonów, z globalną śmiertelnością (CFR) na poziomie 1,02%. Epidemiologia wskazuje na wyższe ryzyko ciężkiego przebiegu i śmiertelności u osób starszych (zwłaszcza ≥80 lat, zapadalność 902/100 000), mężczyzn oraz pacjentów z chorobami współistniejącymi, takimi jak choroby układu sercowo-naczyniowego (32%), cukrzyca (30%) i przewlekłe choroby płuc (18%). Warianty wirusa, w tym Omikron, wpłynęły na dynamikę pandemii, powodując wzrost liczby zakażeń, choć z mniejszym odsetkiem ciężkich przypadków. Nadzór epidemiologiczny prowadzony przez WHO, CDC i inne instytucje opiera się na wielostrumieniowych danych, umożliwiając monitorowanie rozprzestrzeniania się, ciężkości choroby i skuteczności interwencji, z uwzględnieniem zmienności regionalnej i demograficznej.
ageuzja, anosmia, biomarkery sercowe, choroba układu oddechowego, choroba wieńcowa serca, choroby układu sercowo-naczyniowego, choroby współistniejące, COVID-19, cukrzyca, dysgeuzja, dystansowanie społeczne, faza przedobjawowa, higiena dróg oddechowych, long COVID, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, nadzór zdrowia publicznego, niewydolność serca, objawy oddechowe, oddział intensywnej terapii, oddział ratunkowy, okres inkubacji, otyłość, pandemia, podstawowa liczba reprodukcji, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba płuc, SARS-CoV-2, śledzenie kontaktów, środki ochrony osobistej, wirus syncytialny układu oddechowego, zespół post-COVID, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Toxokarioza – Zapobieganie i profilaktyka
Toksokaroza jest zoonozą wywołaną przez larwy Toxocara canis i Toxocara cati, której profilaktyka wymaga wielokierunkowego podejścia obejmującego regularne odrobaczanie zwierząt domowych oraz kontrolę środowiskową. Zalecany schemat odrobaczania obejmuje podawanie preparatów przeciwpasożytniczych od 2. tygodnia życia szczeniąt i kociąt co 2 tygodnie do 4-8 tygodnia życia, a następnie comiesięcznie, natomiast dorosłe zwierzęta powinny być odrobaczane co najmniej co 6 miesięcy. Do skutecznych leków należą iwermektyna, mebendazol, benzimidazole, tetrahydropirydyny i laktony makrocykliczne. Kluczowe jest także szybkie usuwanie odchodów, gdyż jaja Toxocara stają się inwazyjne po 2-4 tygodniach, oraz zabezpieczanie miejsc zabaw dzieci, takich jak piaskownice, aby ograniczyć ekspozycję na inwazyjne jaja.
badanie kału, benzimidazol, choroba pasożytnicza, Enterococcus faecalis, eozynofilia, geofagia, glista kocia, glista psia, iwermektyna, jajo pasożyta, mebendazol, nadreaktywność dróg oddechowych, nadzór epidemiologiczny, odrobaczanie, pica, podejście One Health, preparat przeciwpasożytniczy, probiotyk, Saccharomyces boulardii, szczepionka DNA, toksokaroza, zoonoza - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka tyfoidowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Gorączka tyfoidowa, wywołana przez Salmonella typhi, manifestuje się wysoką gorączką, osłabieniem, bólami głowy oraz objawami żołądkowo-jelitowymi. Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia, z zastosowaniem fluorochinolonów (ciprofloksacyna, lewofloksacyna, ofloksacyna), cefalosporyn III generacji (ceftriakson, cefotaksym, cefiksym), azytromycyny oraz karbapenemów, dostosowana do oporności szczepu i miejsca zakażenia. Leczenie ambulatoryjne jest możliwe u pacjentów z niepowikłaną postacią choroby, natomiast ciężkie przypadki wymagają hospitalizacji, dożylnego podawania leków, intensywnej terapii płynowej i monitorowania parametrów życiowych. Kluczowe jest pełne ukończenie kuracji antybiotykowej, aby zapobiec nawrotom i rozwojowi oporności. Wspomagająco stosuje się nawadnianie, leczenie przeciwgorączkowe, dietę łatwostrawną oraz odpowiedni odpoczynek.
antybiotykoterapia, azytromycyna, bilans płynów, ból głowy, cefalosporyny trzeciej generacji, choroby zakaźne, dochodzenie epidemiologiczne, działanie niepożądane leku, fluorochinolony, gorączka tyfoidowa, hipertermia, izolacja kontaktowa, karbapenemy, krwawienie z przewodu pokarmowego, leki przeciwgorączkowe, nadzór epidemiologiczny, nawrót choroby, nosicielstwo przewlekłe, objawy żołądkowo-jelitowe, odleżyny, odwodnienie, organomegalia, pęcherzyk żółciowy, perforacja jelit, powikłania pozajelitowe, ryzyko zakażenia, Salmonella typhi, szczepionka koniugowana, wysoka gorączka, zaburzenia odżywiania - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcje przenoszone drogą płciową – Epidemiologia
Infekcje przenoszone drogą płciową (STI) stanowią poważne wyzwanie zdrowia publicznego globalnie, z ponad 374 milionami nowych zakażeń rocznie obejmujących chlamydię, rzeżączkę, kiłę i rzęsistkowicę. W USA w 2023 roku odnotowano ponad 2,4 miliona przypadków STI, z chlamydią jako najczęściej zgłaszaną (1 648 568 przypadków, 496/100 000 osób), podczas gdy rzeżączka wykazała spadek o 7%, a kiła pierwotna i wtórna spadły o 10%. W Europie obserwuje się wzrost rzeżączki o 31% i kiły o 13% w 2023 roku. Szczególnie niepokojący jest wzrost kiły wrodzonej w USA, z 3755 przypadkami w 2022 roku (wzrost o 937% w dekadzie). Epidemiologia STI wykazuje wyraźne różnice demograficzne i geograficzne, z najwyższą zapadalnością w grupie wiekowej 15-34 lat oraz znaczącymi dysproporcjami etnicznymi. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, zwłaszcza w Neisseria gonorrhoeae, stanowi rosnące zagrożenie, co podkreśla konieczność wzmocnienia nadzoru i monitorowania oporności.
antybiotykooporność, badanie epidemiologiczne, CDC, chlamydia, choroba wrzodowa narządów płciowych, HIV, infekcja bezobjawowa, infekcja przenoszona drogą płciową, kiła, kiła pierwotna, kiła wrodzona, kontrola zakażeń, nadzór epidemiologiczny, Neisseria gonorrhoeae, niepłodność, oporność na antybiotyki, profilaktyka przedekspozycyjna, rak szyjki macicy, rzęsistkowica, rzeżączka, terapia antyretrowirusowa, WHO, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus opryszczki, wirusowe zapalenie wątroby, zachorowalność, zapadalność, zdrowie reprodukcyjne - Leksykon chorób i schorzeń
Ugryzienie przez węża – Zapobieganie i profilaktyka
Ugryzienia przez węże stanowią poważny problem zdrowotny w klimatach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie profilaktyka opiera się na unikaniu miejsc potencjalnego występowania węży (wysoka trawa, zarośla, obszary skaliste) oraz stosowaniu środków ochronnych, takich jak wysokie buty, długie spodnie i używanie latarki po zmroku. Kluczowe jest unikanie bezpośredniego kontaktu z wężami oraz natychmiastowe zgłoszenie się do placówki medycznej po ukąszeniu. Leczenie opiera się na podaniu surowicy przeciwjadowej, której skuteczność zależy od specyficzności względem jadu danego gatunku. Rutynowe stosowanie antybiotyków profilaktycznie nie jest zalecane ze względu na niską skuteczność i ryzyko rozwoju oporności; antybiotykoterapię empiryczną stosuje się jedynie przy objawach infekcji, preferując piperacylinę/tazobaktam, ciprofloksacynę lub cefalosporyny III generacji, natomiast amoksycylina z kwasem klawulanowym jest nieskuteczna.
amoksycylina z kwasem klawulanowym, antybiotyk profilaktyczny, antybiotykoterapia empiryczna, antytoksyna, antyvenin, cefalosporyna trzeciej generacji, ciprofloksacyna, jad węża, klimat tropikalny i subtropikalny, martwica tkanek, nadzór epidemiologiczny, odruch obronny, opaska uciskowa, piperacylina z tazobaktamem, profilaktyka antybiotykowa, śmiertelność, surowica przeciwjadowa, ugryzienie węża, ukąszenie węża jadowitego, zakażenie wtórne, zaniedbana choroba tropikalna, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba wirusowa ebola – Zapobieganie i profilaktyka
Choroba wirusowa ebola (EVD) charakteryzuje się wysoką śmiertelnością (50-90%) i przenosi się przez bezpośredni kontakt z krwią lub płynami ustrojowymi zakażonych osób lub zwierząt. Profilaktyka obejmuje szczepienia zatwierdzonymi preparatami: ERVEBO (rVSV-ZEBOV) podawaną w pojedynczej dawce domięśniowej dla osób ≥18 lat oraz dwudawkowy schemat Zabdeno/Mvabea (Ad26.ZEBOV/MVA-BN-Filo) z odstępem 8 tygodni. Szczepienia te wykazały skuteczność w ograniczaniu epidemii, np. zaszczepiono ponad 300 000 osób w Prowincji Północne Kivu. Kobiety w ciąży i karmiące piersią mogą być szczepione podczas aktywnych ognisk choroby po uzyskaniu świadomej zgody. Kluczowe środki zapobiegawcze to unikanie kontaktu z płynami ustrojowymi, stosowanie środków ochrony osobistej (PPE), higiena rąk oraz monitorowanie stanu zdrowia przez 21 dni po ekspozycji. Pracownicy służby zdrowia powinni stosować pełne środki ochrony, w tym respiratory N95, podwójne rękawice i nieprzemakalne fartuchy, a także korzystać z systemu „partnera” przy zakładaniu i zdejmowaniu PPE.
choroba wirusowa ebola, choroba zakaźna, dezynfekcja, dziczyzna, epidemia, fawipirawir, higiena osobista, izolacja pacjenta, kontakt z krwią, kontrola zakażeń, lek przeciwwirusowy, nadzór epidemiologiczny, nasienie, okres inkubacji, Orthoebolavirus zairense, płyn ustrojowy, pracownik służby zdrowia, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało monoklonalne, remdesiwir, schemat szczepienia, śledzenie kontaktów, śmiertelność, środek dezynfekujący, środek ochrony osobistej, środek ostrożności, standardowy środek ostrożności, transmisja seksualna, wirus Ebola, Zaire ebolavirus - Leksykon chorób i schorzeń
Rak migdałków – Epidemiologia
Rak migdałków, będący najczęstszą formą nowotworów złośliwych jamy ustnej i gardła, wykazuje rosnącą częstość występowania, głównie z powodu zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Epidemiologiczne dane wskazują, że migdałki stanowią 23,1% wszystkich nowotworów gardła, z częstością 8,4/100 000 osób, a w Wielkiej Brytanii 23% nowotworów jamy ustnej dotyczy migdałków. Wzrost zachorowań jest szczególnie wyraźny u mężczyzn (ASIR 3,41/100 000) w porównaniu do kobiet (0,71/100 000), a średni wiek diagnozy to 40-55 lat. HPV16 jest dominującym podtypem wirusa w etiologii raka migdałków, a odsetek HPV-dodatnich przypadków wzrósł z 25% (1993-1999) do 62% (2006-2011). Zakażenie HPV prowadzi do transformacji komórkowej poprzez degradację białek p53 i Rb, co sprzyja rozwojowi nowotworu. Pacjenci z HPV-dodatnim rakiem migdałków charakteryzują się lepszym rokowaniem, z 5-letnim przeżyciem całkowitym na poziomie 71% w porównaniu do 46% w przypadku HPV-ujemnych nowotworów.
badanie przesiewowe, biomarker diagnostyczny, leczenie ukierunkowane, marker nowotworowy, nadzór epidemiologiczny, nawrót miejscowo-regionalny, nawrotowy rak płaskonabłonkowy, nowotwór gardła środkowego, nowotwór jamy ustnej, nowotwór złośliwy jamy ustnej, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, rak gardła, rak migdałków, rak płaskonabłonkowy gardła środkowego, rejestr nowotworów, szczepienie przeciwko HPV, szczepionka przeciwko HPV, trend zachorowalności, wtórny nowotwór złośliwy, zakażenie HPV - Leksykon chorób i schorzeń
Żółta febra – Epidemiologia
Żółta febra to wirusowa choroba przenoszona przez komary, endemiczna w 47 krajach Afryki Subsaharyjskiej i Ameryki Południowej, z roczną zachorowalnością szacowaną na około 200 000 przypadków i 30 000 zgonów globalnie. W Afryce, gdzie występuje 90% przypadków, naturalna odporność gromadzi się z wiekiem, co naraża głównie niemowlęta i dzieci, natomiast w Ameryce Południowej chorują głównie nieszczepieni młodzi dorośli. Transmisja wirusa odbywa się w trzech cyklach: sylwatycznym (leśnym), pośrednim (półdomowym) i miejskim, z dominacją cykli sylwatycznego i pośredniego. Diagnostyka jest utrudniona ze względu na reakcje krzyżowe z innymi arbowirusami (denga, zika, chikungunya, wirus Zachodniego Nilu) oraz konieczność uwzględnienia statusu szczepienia. Nadzór epidemiologiczny, obejmujący monitoring przypadków u ludzi, nieludzkich naczelnych i wektorów (głównie Aedes aegypti), jest kluczowy dla wczesnego wykrywania ognisk i szybkiego wdrażania kampanii szczepień awaryjnych.
Aedes aegypti, badanie laboratoryjne, badanie serologiczne, choroba endemiczna, choroba przenoszona przez wektory, choroba wirusowa, ciężki przypadek, cykl sylwatyczny, flawiwirus, insektycyd, kontrola wektorów, larwicyd, nadzór epidemiologiczny, obciążenie chorobą, obszar endemiczny, podejście One Health, reaktywność krzyżowa, system nadzoru, szczepionka przeciwko żółtej febrze, wirus żółtej febry, żółta febra, żółtaczka - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – d-Szczepionka błonicza adsorbowana nie mniej niż 5 j.m. toksoidu błoniczego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
d-Szczepionka błonicza adsorbowana jest przeznaczona do czynnego uodparniania przeciw błonicy u młodzieży i dorosłych jako dawka przypominająca. Zawiera zmniejszoną ilość antygenu w porównaniu do szczepionek dla dzieci, co czyni ją odpowiednią wyłącznie do szczepień przypominających po uprzednim zakończeniu podstawowego cyklu szczepień. Jedna dawka (0,5 ml) zawiera nie mniej niż 5 j.m. toksoidu błoniczego adsorbowanego na wodorotlenku glinu (do 0,5 mg Al³⁺). Szczepionka jest stosowana w ramach Programu Szczepień Ochronnych (PSO) w celu utrzymania odpowiedniego poziomu przeciwciał przeciw błonicy u osób wcześniej uodpornionych.
adiuwant, błonica, cykl szczepień podstawowych, dawka przypominająca, nadzór epidemiologiczny, odpowiedź immunologiczna, Program Szczepień Ochronnych, sytuacja epidemiologiczna, szczepienie przypominające, szczepionka przypominająca, toksoid błoniczy, wodorotlenek glinu uwodniony, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon chorób i schorzeń
Wesz owłosieniowa (wszy owłosieniowe) – Epidemiologia
Wesz owłosieniowa (Pthirus pubis) jest ektopasożytem człowieka, którego infestacja dotyczy około 2% populacji globalnej, z wyższą częstością w grupie wiekowej 15-40 lat, szczególnie u osób aktywnych seksualnie i posiadających wielu partnerów. Pasożyt przenosi się głównie przez bliski kontakt cielesny, zwłaszcza podczas kontaktów seksualnych, a także rzadziej przez dzielenie się pościelą, ręcznikami i ubraniami. Wszy łonowe nie przenoszą chorób zakaźnych, ale ich obecność jest istotnym markerem ryzyka współistniejących infekcji przenoszonych drogą płciową (STI), takich jak rzeżączka, chlamydioza, kiła czy HIV. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym i identyfikacji pasożyta lub jego gnid w owłosieniu łonowym, a u dzieci wymaga szczególnej uwagi ze względu na możliwość molestowania seksualnego.
- Leksykon chorób i schorzeń
Odra – Epidemiologia
Odra to wysoce zakaźna choroba wirusowa przenoszona drogą kropelkową, charakteryzująca się gorączką, wysypką plamisto-grudkową, kaszlem, katarem i zapaleniem spojówek. Okres zakaźności obejmuje 4 dni przed i po wystąpieniu wysypki. Wirus odry pozostaje aktywny w powietrzu i na powierzchniach do 2 godzin. Przechorowanie odry zapewnia dożywotnią odporność, jednak choroba może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie mózgu czy zakażenia ucha środkowego, szczególnie u dzieci poniżej 5 roku życia, dorosłych powyżej 20 lat, kobiet w ciąży oraz osób z immunosupresją. W 2023 roku odnotowano około 10,3 mln przypadków i 107 500 zgonów na świecie, głównie wśród niezaszczepionych dzieci. Wskaźnik wyszczepialności globalnej wyniósł 83%, co jest poniżej zalecanego poziomu 95% niezbędnego do utrzymania odporności stadnej i eliminacji choroby.
choroba wirusowa, drgawki, droga kropelkowa, epidemiologia molekularna, genotypowanie, gorączka z wysypką, izolacja wirusa, krup, kwarantanna, nadzór epidemiologiczny, nadzór wirusologiczny, odporność stadna, okres zakaźności, przeciwciała IgM, rezerwuar wirusa, RT-PCR, szczepionka MMR, szczepionka przeciwko odrze, test ELISA IgM, transmisja wirusa, wirus odry, wysypka plamisto-grudkowa, zapalenie mózgu, zapalenie płuc, zapalenie spojówek, zapalenie ucha środkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Szybki test przepływowy na covid-19 – Epidemiologia
Szybkie testy przepływowe (LFT) na SARS-CoV-2 stanowią kluczowe narzędzie w nadzorze epidemiologicznym COVID-19, umożliwiając szybkie wykrywanie antygenów wirusa w ciągu 15-30 minut. Ich czułość w populacji bezobjawowej wynosi około 25,65% (95%CI 22,02-29,67), natomiast swoistość jest bardzo wysoka i sięga 99,91% (95%CI 99,89-99,93), co pozwala na skuteczne wykluczanie zakażeń. W badaniach nad personelu domów opieki odnotowano negatywną wartość predykcyjną (NPV) na poziomie 99,68% (95%CI 99,64-99,71) oraz pozytywną wartość predykcyjną (PPV) 55,90% (95%CI 49,42-62,17), wskazując na ryzyko fałszywie dodatnich wyników w okresach niskiej prewalencji. LFT są efektywne zwłaszcza w wykrywaniu przypadków z wysokim ładunkiem wirusowym i znajdują zastosowanie w zamkniętych środowiskach, takich jak domy opieki, szkoły czy miejsca pracy, a także w masowych programach testowania na poziomie miast i krajów.
antygen wirusa SARS-CoV-2, badanie przesiewowe, czułość testu, dochodzenie epidemiologiczne, fałszywie dodatni wynik, ładunek wirusowy, monitoring ścieków, nadzór epidemiologiczny, negatywna wartość predykcyjna, ognisko zakażenia, pacjent bezobjawowy, pozytywna wartość predykcyjna, prewalencja, program nadzoru epidemiologicznego, swoistość testu, szybki test przepływowy, test antygenowy, test CRISPR, test PCR, transmisja COVID-19, wirus oddechowy - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu c – Zapobieganie i profilaktyka
Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C), wywoływane przez HCV, stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, prowadząc do marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego. Brak dostępnej szczepionki wymusza profilaktykę opartą na unikaniu kontaktu z krwią zakażonych, szczególnie poprzez unikanie wspólnego używania igieł, stosowanie sterylnych narzędzi w procedurach medycznych i kosmetycznych oraz praktykowanie bezpieczniejszego seksu. Personel medyczny powinien stosować uniwersalne środki ostrożności, a po ekspozycji na krew natychmiast oczyszczać rany i monitorować obecność RNA HCV metodą NAT 3-6 tygodni po ekspozycji. Profilaktyka poekspozycyjna z użyciem DAA nie jest zalecana ze względu na niskie ryzyko transmisji (~0,2% przy ekspozycji przezskórnej) i wysoką skuteczność leczenia wczesnego zakażenia.
badanie przesiewowe, choroba przenoszona drogą płciową, ekspozycja przezskórna, koinfekcja, lek hepatotoksyczny, lek przeciwwirusowy o bezpośrednim działaniu, marskość wątroby, mikrouraz, nadzór epidemiologiczny, niesteroidowy lek przeciwzapalny, profilaktyka poekspozycyjna, profilaktyka przedekspozycyjna, program redukcji szkód, rak wątrobowokomórkowy, RNA HCV, serokonwersja, test ELISA, test przeciwciał anty-HCV, transfuzja krwi, trwała odpowiedź wirusologiczna, wirus zapalenia wątroby typu C, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zabieg chirurgiczny - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie spojówek – Epidemiologia
Zapalenie spojówek jest najczęstszą chorobą oczu, stanowiącą istotne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej, z roczną częstością około 6 milionów przypadków w USA. Etiologia obejmuje głównie wirusowe (80% przypadków, z dominacją adenowirusów 65 000-90 000/100 000 oraz HSV 1 300-4 800/100 000), bakteryjne (135/10 000 rocznie, głównie u dzieci, z patogenami takimi jak Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus) oraz alergiczne (6 000-40 000/100 000) zapalenie spojówek. Występują wyraźne trendy sezonowe: bakteryjne od grudnia do kwietnia, wirusowe latem, alergiczne wiosną i latem. Zapalenie spojówek u noworodków (ophthalmia neonatorum) pozostaje istotnym problemem, szczególnie w krajach rozwijających się, z Chlamydia trachomatis jako głównym patogenem. Epidemie, takie jak wybuch w Pakistanie (86 133 przypadki w Pendżabie, 2023), podkreślają potrzebę skutecznego nadzoru epidemiologicznego i kontroli zakażeń.
adenowirus, alergiczne zapalenie spojówek, bakteryjne zapalenie spojówek, Chlamydia trachomatis, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, nadzór epidemiologiczny, ostre zapalenie spojówek, ślepota dziecięca, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, wirus opryszczki pospolitej, wirusowe zapalenie spojówek, zakażenie gronkowcowe, zakażenie Pseudomonas, zakaźne zapalenie spojówek, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, zapalenie spojówek u noworodków, zespół suchego oka - Leksykon chorób i schorzeń
Borelioza – Epidemiologia
Borelioza, wywoływana przez bakterie Borrelia burgdorferi i Borrelia mayonii, jest najczęstszą chorobą odkleszczową w Ameryce Północnej i Europie, przenoszoną przez kleszcze z rodzaju Ixodes (Ixodes scapularis i Ixodes pacificus w USA, Ixodes ricinus w Europie, Ixodes persulcatus w Azji). Rocznie w USA diagnozuje się i leczy około 476 000 przypadków, a w Europie ponad 200 000. Choroba wykazuje sezonowość z szczytem zachorowań od czerwca do sierpnia, a największe ryzyko dotyczy dzieci 5-15 lat oraz osób powyżej 50 roku życia. W USA 15 stanów i Dystrykt Kolumbii to obszary o wysokiej zachorowalności, z rosnącą liczbą przypadków, co jest częściowo związane z rozszerzaniem zasięgu kleszczy pod wpływem zmian klimatycznych. Nowa definicja przypadku boreliozy wprowadzona w 2022 roku umożliwia zgłaszanie przypadków na podstawie samych wyników laboratoryjnych, co spowodowało wzrost zgłoszeń o 68,5% w porównaniu do lat 2017-2019, jednak dane te nie są bezpośrednio porównywalne z wcześniejszymi latami. W Kanadzie i Europie obserwuje się podobne trendy wzrostowe, choć systemy nadzoru różnią się pod względem metodologii i zakresu zgłaszania, co utrudnia porównania epidemiologiczne.
algorytm diagnostyczny, Borrelia burgdorferi, centrum kontroli i prewencji chorób, choroba odkleszczowa, definicja przypadku, elektroniczna dokumentacja medyczna, elektroniczny rejestr zdrowotny, Ixodes pacificus, Ixodes ricinus, Ixodes scapularis, kleszcz czarnogłowy, kleszcz Ixodes, kleszcz jeleni, kleszcz tajgowy, lek przeciwgrzybiczny, nadzór epidemiologiczny, neuroborelioza, objaw kliniczny, rumień wędrujący, system nadzoru - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra zespół niewydolności oddechowej – Epidemiologia
Ostry zespół niewydolności oddechowej (SARS) wywołany przez koronawirusa SARS-CoV-1 pojawił się w listopadzie 2002 roku w prowincji Guangdong w Chinach i rozprzestrzenił się na 29 krajów, powodując 8098 przypadków i 774 zgony (śmiertelność ~9,6%). Transmisja wirusa odbywa się głównie drogą kropelkową, z możliwą transmisją powietrzną w specyficznych warunkach (np. wadliwe instalacje kanalizacyjne i wentylacyjne). Okres inkubacji nie wiąże się z zakaźnością, która jest najwyższa w 7-10 dniu od pojawienia się objawów. Epidemiologia wykazała, że zakażenia dotyczyły głównie młodych dorosłych, z dużym udziałem personelu medycznego (22-41%), a śmiertelność rosła wraz z wiekiem, przekraczając 50% u pacjentów ≥65 lat. Diagnostyka opierała się na kryteriach klinicznych, epidemiologicznych i laboratoryjnych (PCR, izolacja wirusa, serologia), a kontrola epidemii wymagała izolacji, kwarantanny, śledzenia kontaktów oraz ścisłych środków ochrony personelu medycznego.
badania przesiewowe, badanie genomowe, białko kolca, choroba zakaźna, droga kropelkowa, homologia sekwencji, izolacja wirusa, kontrola zakażeń, koronawirus SARS-CoV-1, kryteria kliniczne, miano przeciwciał, nadzór epidemiologiczny, ognisko epidemii, okres inkubacji, ostry zespół niewydolności oddechowej, PCR, przenoszenie wirusa, sala z podciśnieniem, sekwencjonowanie genomu, transmisja drogą powietrzną, wirus odzwierzęcy, współczynnik śmiertelności, zespół ostrej niewydolności oddechowej - Leksykon chorób i schorzeń
Angina – Epidemiologia
Angina, będąca zapaleniem migdałków, stanowi około 1,3% wszystkich wizyt ambulatoryjnych globalnie, z najwyższą zapadalnością w grupach wiekowych 5-15 lat, 15-25 lat oraz u dorosłych do 40 roku życia. Etiologia różni się wiekowo: u dzieci poniżej 5 lat dominują zakażenia wirusowe, natomiast u dzieci w wieku 5-15 lat i młodych dorosłych 15-25 lat od 15% do 30% przypadków wywołują paciorkowce β-hemolizujące grupy A (GABHS). Angina wykazuje sezonowość, z największą częstością występowania zimą i wczesną wiosną, kiedy to dominują zakażenia paciorkowcowe, podczas gdy latem przeważają infekcje enterowirusowe. Powikłania takie jak ropień okołomigdałkowy (PTA) występują z zapadalnością 10-37/100 000 osób, najczęściej u osób w wieku 20-40 lat, z przewagą u mężczyzn i palaczy. Rzadkim, ale ciężkim powikłaniem jest zespół Lemierre’a, charakteryzujący się zakrzepicą żyły szyjnej wewnętrznej i septycznymi zatorami płucnymi.
angina paciorkowcowa, biofilm, ból gardła, droga kropelkowa, etiologia wirusowa, Fusobacterium necrophorum, nadzór epidemiologiczny, nawracająca angina, oporność na antybiotyki, paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A, przewlekłe zapalenie migdałków, ropień okołomigdałkowy, Streptococcus pyogenes, szybki test antygenowy, telemedycyna, tonsilektomia, zaburzenia oddychania podczas snu, zakażenie enterowirusowe, zakażenie paciorkowcem grupy A, zakażenie paciorkowcowe, zakrzepica żyły szyjnej wewnętrznej, zapalenie migdałków, zespół Lemierre’a