Kiła
Epidemiologia
Kiła (syphilis) to wieloukładowa infekcja przenoszona drogą płciową wywołana przez Treponema pallidum, charakteryzująca się rosnącą globalną zachorowalnością, szczególnie wśród mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami (MSM), osób żyjących z HIV oraz kobiet w wieku rozrodczym. W 2022 roku WHO oszacowało około 8 milionów nowych zakażeń u dorosłych w wieku 15-49 lat oraz 700 000 przypadków kiły wrodzonej, która powoduje poważne powikłania okołoporodowe, w tym 150 000 wczesnych zgonów płodów i martwych urodzeń. W USA liczba nowych przypadków kiły wzrosła do 207 255 w 2022 roku, a kiły wrodzonej do 3755 przypadków, co stanowi najwyższe wartości od dekad. Epidemiologia kiły wykazuje znaczne zróżnicowanie regionalne i demograficzne, z najwyższą zapadalnością w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Południowo-Wschodniej, Ameryce Łacińskiej i na Karaibach oraz wśród populacji o ograniczonym dostępie do opieki zdrowotnej. Czynniki ryzyka obejmują promiskuityzm, stosowanie narkotyków (szczególnie metamfetaminy), brak badań przesiewowych oraz ograniczony dostęp do opieki prenatalnej, co sprzyja transmisji wertykalnej i wzrostowi kiły wrodzonej.
Epidemiologia kiły
Kiła (łac. syphilis) to infekcja przenoszona drogą płciową wywołana przez bakterię Treponema pallidum. Jest to poważna choroba ogólnoustrojowa, która może prowadzić do znacznej chorobowości i śmiertelności na całym świecie, mimo że jest łatwa do zdiagnozowania i wyleczalna przy odpowiednim leczeniu12. W ostatnich latach obserwuje się globalny wzrost zachorowań na kiłę, co stanowi istotny problem dla zdrowia publicznego wymagający zwiększonej czujności i inwestycji3.
Globalne rozpowszechnienie kiły
Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), w 2022 roku około 8 milionów dorosłych w wieku 15-49 lat zakaziło się kiłą na całym świecie1. Badanie Global Burden of Disease z 2019 roku wskazało na światową chorobowość na poziomie około 50 milionów przypadków kiły, co oznacza alarmujący 60% wzrost ogólny w latach 1990-20191. WHO szacuje również, że w 2022 roku na całym świecie wystąpiło 700 000 przypadków kiły wrodzonej2.
Rozpowszechnienie kiły różni się znacznie między regionami świata i grupami populacyjnymi. Najwyższą zapadalność obserwuje się w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Południowo-Wschodniej, Ameryce Łacińskiej i na Karaibach2. Ponad 60% wszystkich nowych diagnoz pochodzi z krajów o niskich i średnich dochodach1, gdzie kiła jest endemiczna, szczególnie wśród osób ubogich i mających ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej2.
Trendy epidemiologiczne w krajach rozwiniętych
W krajach rozwiniętych zachorowalność na kiłę spadała do początku XXI wieku z powodu powszechnego stosowania antybiotyków1. Jednak od około 2000 roku wskaźniki kiły zaczęły ponownie wzrastać w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Australii i Europie2. Ten trend jest szczególnie widoczny wśród mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami (MSM)1.
W Stanach Zjednoczonych liczba przypadków kiły wzrosła o 38% w latach 2008-2012 i o 80% między 2018 a 2022 rokiem, osiągając 207 255 nowych przypadków w 2022 roku3. Według CDC w 2022 roku odnotowano ponad 200 000 przypadków kiły, co stanowi najwyższą liczbę przypadków od 1950 roku11. Podobny trend zaobserwowano w Unii Europejskiej, gdzie w 2023 roku zgłoszono 41 051 potwierdzonych przypadków kiły (9,9 przypadków na 100 000 mieszkańców), co stanowi 13% wzrost w porównaniu z 2022 rokiem i 100% wzrost w porównaniu z 2014 rokiem1.
Kiła wśród grup wysokiego ryzyka
Niektóre grupy populacyjne są nieproporcjonalnie dotknięte kiłą. Na całym świecie szacuje się, że 7,5% homoseksualnych mężczyzn i innych mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami ma kiłę, w porównaniu z 0,5% mężczyzn w populacji ogólnej33. W Stanach Zjednoczonych mężczyźni stanowią większość przypadków (83% przypadków kiły pierwotnej i wtórnej w 2019 roku)1, a częstość występowania kiły wśród MSM (229 przypadków na 100 000) jest 214 razy wyższa niż u mężczyzn heteroseksualnych2. CDC donosi, że ponad 80% przypadków kiły pierwotnej i wtórnej w USA występuje w populacji MSM, z czego 47% ma również HIV1.
W ostatnich latach zaobserwowano również znaczny wzrost przypadków kiły wśród kobiet. W USA wskaźniki kiły pierwotnej i wtórnej wśród kobiet niemal potroiły się w latach 2015-20192. W Kanadzie wskaźniki wśród kobiet wzrosły o 773% w latach 2016-2020, w porównaniu z 73% wśród mężczyzn2. Ten wzrost jest szczególnie niepokojący, ponieważ przyczynia się do zwiększenia liczby przypadków kiły wrodzonej1.
Kiła wrodzona – rosnące zagrożenie
Kiła wrodzona, która występuje, gdy matka przekazuje infekcję dziecku podczas ciąży, stanowi poważny problem globalny. Szacuje się, że na całym świecie rocznie rodzi się 1,5 miliona dzieci z kiłą wrodzoną, głównie w krajach o niskich dochodach, choć wskaźniki w krajach zachodnich również rosną w alarmującym tempie1. Według WHO, przypadki kiły wrodzonej z 2022 roku doprowadziły do szacowanych 150 000 wczesnych zgonów płodów i martwych urodzeń, 70 000 zgonów noworodków, 55 000 przedwczesnych urodzeń lub urodzeń o niskiej masie urodzeniowej oraz 115 000 niemowląt z klinicznym rozpoznaniem kiły wrodzonej4.
W Stanach Zjednoczonych CDC poinformowało, że krajowa zapadalność na kiłę wrodzoną wzrosła niemal czterokrotnie między 2015 a 2019 rokiem i dziesięciokrotnie w ciągu ostatnich 10 lat2. W 2022 roku zgłoszono 3755 przypadków kiły wrodzonej, co stanowi wzrost o 30% w porównaniu z 2021 rokiem i ponad dwukrotnie więcej niż w 2018 roku21. Wskaźnik w 2021 roku wynosił około 78 przypadków na 100 000 żywych urodzeń, co jest ponad 30% więcej niż w 2020 roku, a ten trend utrzymywał się do 2023 roku z dodatkowym 32% wzrostem w ciągu zaledwie jednego roku3.
Nadzór epidemiologiczny nad kiłą
Skuteczny nadzór epidemiologiczny jest kluczowy dla monitorowania trendów epidemiologicznych kiły, zrozumienia wpływu obciążenia infekcją na populacje i infrastrukturę opieki zdrowotnej oraz lepszego ukierunkowania wysiłków profilaktycznych na poziomie populacji1. Kiła jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania w większości krajów, co umożliwia gromadzenie danych potrzebnych do opracowania skutecznych strategii zapobiegania i kontroli1.
Systemy nadzoru w różnych krajach
W Stanach Zjednoczonych kiła jest zgłaszana przez wszystkie jurysdykcje i jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania na poziomie krajowym, przy czym zgłoszenia przypadków są przekazywane do CDC za pośrednictwem National Notifiable Diseases Surveillance System (NNDSS)1. CDC gromadzi, analizuje i rozpowszechnia dane dotyczące nadzoru nad diagnozami kiły1. Aby umożliwić urzędnikom zdrowia publicznego konsekwentną klasyfikację i liczenie przypadków w różnych jurysdykcjach, przypadki kiły, w tym kiły wrodzonej, powinny być identyfikowane przy użyciu aktualnych definicji przypadków nadzoru CSTE (Council of State and Territorial Epidemiologists)2.
W Unii Europejskiej Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) monitoruje przypadki kiły zgłaszane przez państwa członkowskie i publikuje coroczne raporty epidemiologiczne11. W Kanadzie nadzór nad kiłą prowadzony jest za pośrednictwem Canadian Notifiable Disease Surveillance System (CNDSS), a w odpowiedzi na rosnące wskaźniki kiły wszystkie prowincje i terytoria przekazują również rozszerzone dane nadzoru nad kiłą zakaźną do Public Health Agency of Canada za pośrednictwem Syphilis Outbreak Investigation Coordinating Committee (SOICC)1.
Systemy nadzoru nad kiłą ewoluują w odpowiedzi na zmieniającą się epidemiologię choroby. Na przykład w Korei Południowej kiła została podniesiona z choroby grupy 4 do choroby grupy 3 i objęta obowiązkowym systemem nadzoru od 1 stycznia 2024 roku, wymagając od wszystkich placówek medycznych zgłaszania przypadków kiły w ciągu 24 godzin od diagnozy1. Zakres zgłaszania został rozszerzony na pięć typów, w tym wczesną kiłę utajoną i kiłę trzeciorzędową, oprócz trzech wcześniej zgłaszanych typów (kiła pierwotna, wtórna i wrodzona)2.
Wyzwania w nadzorze nad kiłą
Nadzór nad kiłą napotyka różne wyzwania. W wielu krajach o niskich i średnich dochodach dostępne dane prawdopodobnie niedoszacowują prawdziwe obciążenie kiłą z powodu słabej dokumentacji i niedostatecznego zgłaszania1. Ponadto, ze względu na model transmisji kiły w sieciach społecznych, nadzór stanowi wyzwanie, ponieważ ogniska epidemii mogą wystąpić, podczas gdy ogólne wskaźniki w populacji ogólnej pozostają względnie stałe1.
Jakość nadzoru nad kiłą może się różnić w zależności od regionu. W badaniu oceniającym system nadzoru nad kiłą w szpitalu Mae Sot w Tajlandii stwierdzono, że czułość zgłaszania przypadków kiły do krajowego systemu zgłaszania chorób podlegających obowiązkowi zgłaszania wynosiła około 67%, podczas gdy pozytywna wartość predykcyjna zgłaszania osiągnęła 100%1. W tym konkretnym przypadku większość uczestników uznała system zgłaszania przypadków kiły za użyteczny, akceptowalny, prosty i stabilny2.
Znaczenie nadzoru dla zdrowia publicznego
Skuteczny nadzór nad kiłą ma kluczowe znaczenie dla zdrowia publicznego z kilku powodów. Po pierwsze, umożliwia ocenę trendów w schematach epidemii, zrozumienie wpływu obciążenia infekcją na populacje i infrastrukturę opieki zdrowotnej oraz lepsze ukierunkowanie wysiłków profilaktycznych na poziomie populacji1. Po drugie, pomaga zapewnić odpowiednie leczenie zakażonych osób w celu skrócenia czasu zakaźności i zapobiegania następstwom infekcji, takim jak kiła układu nerwowego2. Po trzecie, umożliwia identyfikację przypadków w odpowiednim czasie, aby przerwać łańcuch infekcji poprzez interwencje na poziomie pacjenta, takie jak zarządzanie kontaktami seksualnymi i doradztwo w zakresie zmniejszania ryzyka behawioralnego3.
Ponadto, dane nadzoru mogą pomóc w identyfikacji grup wysokiego ryzyka i populacji nieproporcjonalnie dotkniętych kiłą, umożliwiając bardziej ukierunkowane interwencje1. Na przykład, dane o lokalnym rozpowszechnieniu kiły mogą pomóc klinicystom w określeniu, które osoby poddać badaniom przesiewowym1. Departamenty zdrowia i świadczeniodawcy opieki zdrowotnej mogą wykorzystać dane na poziomie powiatu dotyczące kiły pierwotnej i wtórnej do ukierunkowania swoich wysiłków przesiewowych2.
Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
Zrozumienie czynników ryzyka i grup wysokiego ryzyka ma kluczowe znaczenie dla opracowania skutecznych strategii profilaktyki i kontroli kiły. Choć kiła może dotknąć każdego, pewne grupy populacyjne są nieproporcjonalnie dotknięte z powodu różnych czynników ryzyka behawioralnych i strukturalnych1.
Czynniki behawioralne
Promiskuityzm i zachowania seksualne odgrywają istotną rolę w przenoszeniu kiły, ponieważ choroba jest częstsza wśród osób z wieloma partnerami, osób biseksualnych i mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami (MSM)1. Ryzyko zarażenia kiłą jest wyższe w przypadku niezabezpieczonego seksu1. Prawdopodobieństwo przeniesienia kiły z pojedynczego analnego aktu seksualnego z pojedynczym partnerem w populacji MSM wynosiło 1,4%, a z seksu oralnego 1%2. Ryzyko to wzrasta wraz z liczbą kontaktów seksualnych i partnerów3.
Zwiększone ryzyko kiły wiąże się również z używaniem narkotyków, szczególnie metamfetaminy1. Równoległa epidemia kiły wśród heteroseksualistów została powiązana z używaniem narkotyków drogą pozajelitową1. Dodatkowe czynniki ryzyka, odpowiedzialne za znaczny wzrost kiły wśród gejów i mężczyzn biseksualnych, obejmują zwiększone korzystanie z międzynarodowych partnerów poznawanych przez Internet oraz stosowanie sildenafilu (Viagra)2.
Grupy wysokiego ryzyka
Pewne grupy populacyjne są nieproporcjonalnie dotknięte kiłą:
- Mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami (MSM): MSM stanowią większość przypadków kiły w wielu krajach rozwiniętych. W UE/EOG 72% przypadków kiły z informacją o kategorii transmisji zgłoszono u MSM w 2023 roku2. W USA wskaźniki kiły wśród MSM są znacznie wyższe niż w populacji ogólnej, a MSM stanowią ponad połowę (52%) wszystkich przypadków kiły pierwotnej i wtórnej2.1
- Osoby żyjące z HIV: Istnieje znaczące nakładanie się epidemii kiły i HIV. Wśród MSM z kiłą w USA 47% ma również HIV1. Kiła jest istotnym synergistycznym zakażeniem dla nabycia HIV i jest ściśle powiązana z zakażeniami HIV4.1
- Kobiety w wieku rozrodczym: Wskaźniki kiły wśród kobiet rosną, co prowadzi do większej liczby przypadków kiły wrodzonej. Kobiety w wieku 24 lat i młodsze doświadczyły największego wzrostu4. W USA liczba przypadków kiły u kobiet podwoiła się w latach 2013-2017 i wzrosła o kolejne 147% w latach 2016-20201.
- Pracownicy seksualni: Wśród pracowników seksualnych światowy wskaźnik aktywnej kiły w 2019 roku wynosił 10,8%1. Ta grupa jest szczególnie narażona ze względu na liczne kontakty seksualne i potencjalnie ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej.
- Osoby używające narkotyków: Używanie narkotyków, szczególnie metamfetaminy i heroiny, jest związane z wyższym wskaźnikiem zakażeń kiłą1. Wzrost kiły wśród heteroseksualistów został powiązany z używaniem narkotyków drogą pozajelitową1.
Dysproporcje w zapadalności na kiłę
Istnieją znaczące dysproporcje rasowe i etniczne w zapadalności na kiłę. W USA wskaźniki kiły pierwotnej i wtórnej są wyższe wśród osób czarnoskórych, latynoskich, rdzennych Amerykanów/mieszkańców Alaski oraz rdzennych Hawajczyków/mieszkańców wysp Pacyfiku31. Wskaźniki kiły pierwotnej i wtórnej wśród czarnoskórych nastolatków i dorosłych są prawie 5 razy wyższe niż wśród białych nastolatków i dorosłych1.
Kiła wrodzona w USA występowała 8 i 3,9 razy częściej wśród niemowląt urodzonych przez matki czarnoskóre i latynoskie, w porównaniu do matek białych, przy czym prawie połowa wszystkich zgłoszonych przypadków pochodziła z Kalifornii i Teksasu5. Te dysproporcje wynikają głównie z uwarunkowań społecznych, takich jak ubóstwo, niski poziom wykształcenia i słaby dostęp do wysokiej jakości opieki zdrowotnej, które w nieproporcjonalny sposób dotykają społeczności kolorowe i utrudniają utrzymanie zdrowia seksualnego23.
Czynniki wpływające na wzrost zachorowań na kiłę
Stały wzrost zapadalności na kiłę w USA i na całym świecie od 2000 roku sprawia, że jest to powracająca epidemia, która wymaga dodatkowej uwagi i zasobów do wcześniejszego diagnozowania i leczenia1. Kilka czynników przyczynia się do tego odrodzenia.
Czynniki systemowe
Jednym z głównych czynników wpływających na wzrost kiły są niedostateczne zasoby przeznaczane na zapobieganie chorobom przenoszonym drogą płciową. W USA finansowanie federalne na zapobieganie STD zmniejszyło się o 40% w ciągu ostatnich 20 lat1. Jak zauważył ekspert z Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, „jedyną główną rzeczą, która ma wpływ na wskaźniki, są pieniądze. Rząd USA za pośrednictwem CDC miał stosunkowo płaskie wydatki na zapobieganie STD w ciągu ostatnich 20 lat – a przy inflacji oznacza to znaczący spadek wydatków”1.
Innym istotnym czynnikiem jest ograniczony dostęp do badań przesiewowych i opieki zdrowotnej. Badania przesiewowe są niewystarczające: podczas gdy niektóre kobiety są rutynowo badane na obecność STI podczas corocznych badań, mężczyźni znacznie rzadziej poddają się rutynowym badaniom przesiewowym2. Ponadto wielu pacjentów z grupy ryzyka nie ma dostępu do opieki zdrowotnej, a wiele klinik zdrowia seksualnego zostało zamkniętych w ciągu ostatniej dekady3. Według danych CDC około 30% kobiet nie ma dostępu do opieki1.
Przeszkody w odpowiednim badaniu i leczeniu kiły obejmują brak programów opieki prenatalnej, niewystarczające badania na kiłę, brak testów w miejscu opieki, pominięte wizyty prenatalne z powodu braku zasobów, problemy kulturowe, ubóstwo, bezdomność, stygmatyzację społeczną i kulturową, dyskryminację, brak ubezpieczenia zdrowotnego oraz używanie substancji, szczególnie metamfetaminy i heroiny2.
Czynniki epidemiologiczne i behawioralne
Kilka czynników epidemiologicznych i behawioralnych przyczynia się do ponownego pojawienia się kiły:
- Ulepszone leczenie HIV: Poprawione leczenie HIV sprawiło, że wydaje się „bezpieczne” zwiększenie kontaktów seksualnych i partnerów bez ochrony (kompensacja ryzyka)22.
- Zwiększone korzystanie z internetu w celu umawiania się na randki: Internet ułatwił znajdowanie partnerów seksualnych, co może przyczynić się do zwiększenia liczby kontaktów seksualnych3.
- Wzrost używania narkotyków: Rosnące wskaźniki używania narkotyków (szczególnie metamfetaminy) są związane z wyższą częstością występowania zakażeń kiłą4.
- Poprawa akceptacji społecznej zachowań homoseksualnych: Szczególnie MSM, co prowadzi do większej widoczności i potencjalnie większej liczby diagnoz wśród tej populacji5.
- Wzrost populacji światowej: Wyższa liczba młodszych osób, które zazwyczaj są bardziej aktywne seksualnie6.
- Utrzymujące się ubóstwo i bezdomność: Czynniki te ograniczają dostęp do opieki zdrowotnej i badań przesiewowych7.
- Ogólne postrzeganie kiły jako „starej” choroby: Kiła nie jest już istotna we współczesnej opiece zdrowotnej, nawet przez niektórych pracowników służby zdrowia8.
- Brak znajomości choroby przez współczesnych pracowników służby zdrowia: Którzy mogą mieć ograniczone doświadczenie z kiłą, szczególnie jej objawami trzeciorzędowymi9.
Wpływ pandemii COVID-19
Pandemia COVID-19 miała złożony wpływ na epidemiologię kiły. Po krótkotrwałym spadku podczas pandemii, liczba przypadków kiły zaczęła ponownie rosnąć w 2022 roku we wszystkich grupach transmisyjnych. Ten wzrost utrzymał się w 2023 roku3. W Anglii, po tymczasowym spadku diagnoz w latach 2020 i 2021, odpowiadającym ograniczonym badaniom podczas zakłóceń związanych z COVID-19 w służbach zdrowia seksualnego, diagnozy odbiły do 9513 w 2023 roku1.
Według ekspertów, „konsensus w społeczności zdrowia publicznego jest taki, że wzrost STI, w tym kiły, jest prawdopodobnie związany z zakłóceniem zasobów profilaktyki STI podczas pandemii”1. Dysproporcje w dostępie do badań i usług przesiewowych STI są wśród czynników uważanych za napędzające wzrost przypadków kiły2.
Implikacje dla zdrowia publicznego i strategie kontroli
Rosnąca zapadalność na kiłę stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego, wymagające kompleksowych i skutecznych strategii kontroli. Opracowanie skutecznych interwencji wymaga zrozumienia wielowymiarowej natury problemu i zaangażowania różnych interesariuszy4.
Znaczenie badań przesiewowych
Badania przesiewowe są kluczowym elementem kontroli kiły. Identyfikacja bezobjawowych infekcji poprzez testy laboratoryjne lub szybkie testy oraz zapewnienie odpowiedniego leczenia przypadków pozytywnych zapobiegnie dalszej transmisji i powikłaniom, a także niekorzystnym wynikom ciąży, w tym kile wrodzonej1. U.S. Preventive Services Task Force zaleca badania przesiewowe w kierunku kiły u osób z podwyższonym ryzykiem infekcji2.
Przy podejmowaniu decyzji, które osoby poddać badaniom przesiewowym w kierunku kiły, klinicyści powinni wziąć pod uwagę rozpowszechnienie infekcji w społecznościach, którym służą, a także inne czynniki socjodemograficzne i behawioralne, które mogą być związane ze zwiększonym ryzykiem infekcji kiłą2. Lokalne wskaźniki rozpowszechnienia mogą zmieniać się w czasie, dlatego klinicyści powinni być świadomi najnowszych danych i trendów dla swojej konkretnej populacji i obszaru geograficznego, które są dostępne za pośrednictwem stanowych i lokalnych departamentów zdrowia oraz nadzoru CDC3.
Departament Zdrowia i Usług Społecznych Wisconsin wydał notatkę do świadczeniodawców opieki zdrowotnej w stanie, wzywając do zwiększenia świadomości i badań w kierunku kiły1. Badania wykazały, że duża liczba przypadków kiły wrodzonej wynikała z braku badań w kierunku kiły, późnych badań w czasie ciąży i braku opieki prenatalnej2.
Interwencje ukierunkowane na grupy wysokiego ryzyka
Skuteczne strategie kontroli kiły wymagają interwencji ukierunkowanych na grupy wysokiego ryzyka. W krajach o wysokich dochodach ważne wskaźniki, takie jak badania przesiewowe podczas pierwszej wizyty prenatalnej i wskaźniki kiły wrodzonej, są wysokie, jednak obecne strategie kontroli kiły ignorują kluczowe populacje, tj. MSM, kobiety transpłciowe i pracowników seksualnych1. Obecne badania pokazują, że zapadalność na kiłę rośnie w tych kluczowych społecznościach2.
Dla wielu osób najważniejszym czynnikiem ryzyka kiły jest życie w społeczności o wysokich wskaźnikach kiły3. CDC zaleca oferowanie badań w kierunku kiły wszystkim aktywnym seksualnie osobom w wieku 15-44 lat w powiatach o wskaźniku kiły pierwotnej i wtórnej wśród kobiet w wieku 15-44 lat przekraczającym 4,6 na 100 000 osób4.
USPSTF zaleca badania przesiewowe w kierunku kiły co najmniej raz w roku dla grup wysokiego ryzyka1. Badania kontrolne są zalecane sześć i dwanaście miesięcy po leczeniu, aby określić skuteczność leczenia2.
Globalne i krajowe inicjatywy
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ma globalną inicjatywę na rzecz eliminacji kiły wrodzonej w powiązaniu z eliminacją przenoszenia z matki na dziecko HIV i wirusowego zapalenia wątroby typu B2. Cel Healthy People 2030 dotyczący zmniejszenia wskaźnika kiły pierwotnej i wtórnej (PS) wśród kobiet w wieku 15-44 lat wynosi 4,6 na 100 000 osób5.
W odpowiedzi na alarmujący wzrost przypadków kiły w USA, CDC utworzyło National Syphilis and Congenital Syphilis Syndemic Federal Task Force. Admirał Rachel Levine, asystent sekretarza ds. zdrowia i przewodniczący tego zespołu zadaniowego, stwierdził: „Radzenie sobie z ponownym pojawieniem się kiły i kiły wrodzonej wymaga wspólnego wysiłku”5.
W Kanadzie w odpowiedzi na rosnące wskaźniki kiły, wszystkie prowincje i terytoria (P/T) składają również rozszerzone dane nadzoru nad kiłą zakaźną do Public Health Agency of Canada za pośrednictwem Syphilis Outbreak Investigation Coordinating Committee (SOICC)1. Celem SOICC jest wymiana informacji o epidemiologii kiły oraz najlepszych praktykach i wyzwaniach związanych z reakcjami na wzrost wskaźników2.
Rola wykładników zdrowia i systemów opieki zdrowotnej
Pracownicy służby zdrowia odgrywają kluczową rolę w kontroli kiły poprzez badania przesiewowe, diagnozowanie, leczenie i zgłaszanie przypadków. Przypadki kiły powinny być zgłaszane lokalnym agencjom zdrowia publicznego w celu nadzoru nad chorobami i powiadamiania partnerów3.
Systemy opieki zdrowotnej powinny priorytetowo traktować profilaktykę i kontrolę kiły poprzez zwiększenie dostępu do badań i leczenia, szczególnie dla grup wysokiego ryzyka. Jak zauważył CDC, „badania przesiewowe są niezbędne do leczenia osób zakażonych i zapobiegania dalszemu przenoszeniu. Jako świadczeniodawcy, możemy pomagać pacjentom podejmować decyzje o badaniach przesiewowych w oparciu o ich indywidualne ryzyko i uczulić ich na wszelkie objawy zakażeń przenoszonych drogą płciową, które wymagają natychmiastowej oceny”1.
Klinicyści powinni znać obciążenie w swojej jurysdykcji: Używać mapy i tabeli danych, aby identyfikować powiaty w swoich stanach o wysokich wskaźnikach kiły i powiadamiać lekarzy w tych powiatach, aby zachęcać do większej liczby badań i skoordynowanego leczenia6.
Aktualne wyzwania i perspektywy
Pomimo znacznych postępów w zrozumieniu epidemiologii kiły i rozwoju skutecznych strategii kontroli, pozostają znaczące wyzwania, które wymagają pilnej uwagi4.
Utrzymujące się wyzwania
Jednym z głównych wyzwań w kontroli kiły jest utrzymujący się brak zasobów przeznaczanych na zapobieganie chorobom przenoszonym drogą płciową. W USA finansowanie federalne na zapobieganie STD zmniejszyło się o 40% w ciągu ostatnich 20 lat1. Ten spadek finansowania ograniczył zdolność agencji zdrowia publicznego do skutecznego reagowania na rosnące wskaźniki kiły.
Innym wyzwaniem są dysproporcje w dostępie do opieki zdrowotnej. Wskaźniki kiły wrodzonej w USA były 8 i 3,9 razy wyższe wśród niemowląt urodzonych przez matki czarnoskóre i latynoskie, w porównaniu do matek białych5. Te dysproporcje wynikają głównie z uwarunkowań społecznych, takich jak ubóstwo, niski poziom wykształcenia i słaby dostęp do wysokiej jakości opieki zdrowotnej2.
Jeszcze bardziej niepokojące było ustalenie, że odpowiednie leczenie matki w kierunku kiły nie zostało przeprowadzone w ponad 30% przypadków mimo wczesnej, terminowej diagnozy, co stanowi kolejną znaczącą utraconą szansę na poprawę stanu zdrowia publicznego3. Ten brak leczenia podkreśla potrzebę poprawy opieki prenatalnej i lepszej edukacji zarówno pacjentów, jak i świadczeniodawców.
Stygmatyzacja związana z zakażeniami przenoszonymi drogą płciową nadal stanowi istotną przeszkodę w badaniach przesiewowych i leczeniu. Stygmatyzacja społeczna i kulturowa, dyskryminacja oraz obawy o prywatność mogą zniechęcać osoby do poszukiwania badań i opieki4. Przezwyciężenie tej stygmatyzacji wymaga skoordynowanych wysiłków w zakresie edukacji publicznej i zwiększania świadomości.
Niedawne postępy i obiecujące interwencje
Pomimo tych wyzwań, istnieją powody do optymizmu. Niedawne badanie przeprowadzone w klinice zdrowia seksualnego w San Francisco wykazało stałe, znaczące spadki przypadków chlamydii i kiły wśród osób stosujących profilaktykę poekspozycyjną doksycykliną (doxy-PEP) prawie 2 lata po jej wprowadzeniu, z mniejszym wpływem na rzeżączkę1. Wdrożenie tej interwencji opierało się na randomizowanym badaniu, przeprowadzonym w San Francisco i Seattle, które w 2023 roku wykazało znaczące spadki chlamydii, kiły i rzeżączki wśród użytkowników doxy-PEP w porównaniu z osobami, które otrzymały standardową opiekę2.
Analiza wykazała znaczący spadek wszystkich indywidualnych STI w grupie doxy-PEP, najbardziej zauważalny (83%) dla łącznych wskaźników chlamydii i kiły (skorygowany iloraz szans [AOR], 0,17; 95% przedział ufności [CI], 0,12 do 0,25) i mniejszy dla rzeżączki (AOR, 0,56; 95% CI, 0,44 do 0,71)3. Te wyniki sugerują, że doxy-PEP może być obiecującą strategią zmniejszania zachorowalności na kiłę wśród grup wysokiego ryzyka.
Innym obiecującym podejściem jest zwiększenie wykorzystania podwójnych szybkich testów diagnostycznych HIV/kiły. Badania prenatalne w kierunku HIV są znacznie bardziej rozpowszechnione niż w kierunku kiły, głównie ze względu na zwiększone zainteresowanie i świadomość HIV ze strony lokalnych rządów i darczyńców, pomimo istnienia podwójnych szybkich testów diagnostycznych HIV/kiły3. Zwiększenie wykorzystania tych testów może znacząco zwiększyć badania przesiewowe w kierunku kiły o 100% do 200% w krajach wysokiego ryzyka4.
Perspektywy i kierunki przyszłych badań
Patrząc w przyszłość, kilka obszarów badań i interwencji może poprawić kontrolę kiły:
- Lepsze systemy nadzoru: Ulepszenie systemów nadzoru do śledzenia kiły, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach, może zapewnić dokładniejszy obraz globalnego obciążenia chorobą1. W Korei Południowej przejście na obowiązkowy nadzór nad kiłą ma na celu identyfikację ogólnego występowania i trendów kiły w ROK poprzez rozszerzenie zakresu zgłaszania kiły i badań epidemiologicznych na całą populację3.
- Ukierunkowane interwencje dla grup wysokiego ryzyka: Opracowanie interwencji dostosowanych do konkretnych potrzeb grup wysokiego ryzyka, takich jak MSM, kobiety w wieku rozrodczym i osoby używające narkotyków, może poprawić efektywność wysiłków kontrolnych3.
- Integracja badań prenatalnych: Zwiększenie integracji badań prenatalnych w kierunku kiły z innymi usługami opieki prenatalnej może pomóc w identyfikacji i leczeniu zakażonych matek, zapobiegając kile wrodzonej1. Obecne badania potwierdzają, że badania prenatalne w kierunku kiły ułatwiają leczenie w czasie ciąży i rekompensują przenoszenie wertykalne2.
- Innowacyjne strategie badań przesiewowych: Rozwój i wdrożenie innowacyjnych strategii badań przesiewowych, takich jak badania w oparciu o społeczność i badania w miejscu opieki, może zwiększyć wykrywalność kiły, szczególnie wśród populacji niedostatecznie obsługiwanych5.
- Ograniczenie stygmatyzacji: Podjęcie wysiłków w celu ograniczenia stygmatyzacji związanej z kiłą i innymi STI może zachęcić więcej osób do poddania się badaniom i leczeniu. Strategie mogą obejmować edukację publiczną, kampanie zwiększające świadomość i szkolenia dla pracowników służby zdrowia3.
Jak zauważył ekspert cytowany w artykule BBC, „ścieżka do zwalczania kiły jest jasna – mamy już leki do jej zwalczania, ponieważ penicylina nadal pozostaje najlepszym leczeniem, pomimo rosnącej częstości występowania oporności na antybiotyki. Więcej testów, lepsze działania informacyjne przeciwdziałające stygmatyzacji związanej z chorobą, wraz z większą świadomością społeczną zachęcającą do bezpieczniejszych praktyk seksualnych, mają do odegrania znacznie większą rolę”4.
Podsumowanie nadzoru nad kiłą
Skuteczny nadzór nad kiłą jest kluczowym elementem kontroli choroby. Dane nadzoru informują o opracowywaniu ukierunkowanych interwencji, śledzeniu trendów epidemiologicznych i ocenie skuteczności wysiłków kontrolnych1.
Systemy nadzoru epidemiologicznego
Różne kraje i regiony wdrożyły systemy nadzoru nad kiłą, aby śledzić zapadalność, rozpowszechnienie i wzorce choroby. W Stanach Zjednoczonych kiła jest zgłaszana przez wszystkie jurysdykcje do CDC za pośrednictwem National Notifiable Diseases Surveillance System (NNDSS)1. CDC gromadzi, analizuje i rozpowszechnia dane dotyczące nadzoru nad diagnozami kiły, które są pozyskiwane ze wszystkich 50 stanów, Waszyngtonu i terytoriów USA2.
W Unii Europejskiej ECDC monitoruje przypadki kiły zgłaszane przez państwa członkowskie i publikuje coroczne raporty epidemiologiczne11. W Australii kiła jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania na poziomie krajowym, a przypadki są monitorowane za pośrednictwem National Notifiable Diseases Surveillance System (NNDSS) i raportowane w kwartalnych krajowych raportach monitorujących kiłę1.
Ważnym aspektem nadzoru nad kiłą jest stosowanie standardowych definicji przypadków. Aby umożliwić urzędnikom zdrowia publicznego konsekwentną klasyfikację i liczenie przypadków w różnych jurysdykcjach, przypadki kiły, w tym kiły wrodzonej, powinny być identyfikowane przy użyciu aktualnych definicji przypadków nadzoru CSTE2. Definicje te pomagają zapewnić spójność w raportowaniu i umożliwiają dokładne porównania danych między różnymi regionami i okresami.
Zbieranie i analiza danych
Dane nadzoru nad kiłą są zbierane z różnych źródeł, w tym szpitali, prywatnych lekarzy, klinik publicznych i prywatnych, punktów poradnictwa i badań, laboratoriów i firm ubezpieczeniowych1. Przypadki kiły mogą być również identyfikowane z innych rejestrów przypadków, takich jak rejestr statystyk życiowych2.
Analiza danych nadzoru może dostarczyć cennych informacji o epidemiologii kiły, w tym trendach w czasie, rozkładzie geograficznym, charakterystyce demograficznej i czynnikach ryzyka. Na przykład niedawna epidemiologiczna analiza przypadków kiły wykrytych wśród personelu wjazdowego i wyjazdowego w porcie w Szanghaju w Chinach w latach 2014-2022 dostarczyła informacji o charakterystyce epidemiologicznej kiły w regionie1. Badanie wykazało, że przenoszenie drogą płciową było główną drogą transmisji kiły wśród personelu wjazdowego i wyjazdowego oraz że występowanie kiły znacznie różniło się w zależności od regionu1.
Dane nadzoru mogą również pomóc w identyfikacji populacji nieproporcjonalnie dotkniętych kiłą. W Anglii raporty nadzoru wykazały, że w 2023 roku 61% diagnoz kiły zakaźnej wśród MSM dotyczyło osób mieszkających w 2 najbardziej ubogich kwintylach obszarów, podczas gdy tylko 8% dotyczyło osób mieszkających w najmniej ubogim kwintylu1. Dane te podkreślają, że kiła nadal nieproporcjonalnie dotyka MSM mieszkających na obszarach bardziej ubogich społecznie i ekonomicznie2.
Wykorzystanie danych nadzoru do podjęcia działań
Dane nadzoru są używane do informowania o działaniach zdrowia publicznego w celu kontroli kiły. W USA CDC wykorzystuje dane nadzoru do opracowywania wytycznych dotyczących badań przesiewowych i leczenia, a także do identyfikacji populacji wysokiego ryzyka dla ukierunkowanych interwencji4. CDC zapewnia karty informacyjne, wytyczne dotyczące leczenia oraz krajowe i stanowe dane nadzoru nad kiłą5.
W Queensland w Australii Queensland Health tworzy raporty opisujące zgłoszenia kiły w Queensland, koncentrując się szczególnie na rozkładzie demograficznym i czynnikach ryzyka wśród przypadków kiły zakaźnej i wrodzonej1. Te dane są wykorzystywane do informowania o działaniach profilaktycznych i kontrolnych.
W Kanadzie dane nadzoru nad kiłą są wykorzystywane do monitorowania trendów w czasie i między regionami, identyfikowania populacji wysokiego ryzyka i oceny skuteczności interwencji w zakresie zdrowia publicznego3. Dane nadzoru pomogły zidentyfikować znaczny wzrost kiły wśród kobiet w Kanadzie, co doprowadziło do zwiększonej czujności w zakresie kiły wrodzonej4.
Ważnym zastosowaniem danych nadzoru nad kiłą jest informowanie o lokalizacji i ukierunkowaniu badań przesiewowych. Departamenty zdrowia i świadczeniodawcy opieki zdrowotnej mogą wykorzystać dane na poziomie powiatu dotyczące kiły pierwotnej i wtórnej (PS), aby ukierunkować swoje wysiłki przesiewowe1. CDC zaleca oferowanie badań w kierunku kiły wszystkim aktywnym seksualnie osobom w wieku 15-44 lat w powiatach o wskaźniku kiły pierwotnej i wtórnej wśród kobiet w wieku 15-44 lat przekraczającym 4,6 na 100 000 osób4.
Wyzwania i możliwości w nadzorze nad kiłą
Nadzór nad kiłą napotyka różne wyzwania, w tym niedostateczne zgłaszanie, opóźnienia w zgłaszaniu, brak informacji o kategorii transmisji i trudności w śledzeniu długoterminowych wyników1. W wielu krajach o niskich i średnich dochodach dostępne dane prawdopodobnie niedoszacowują prawdziwe obciążenie kiłą z powodu słabej dokumentacji i niedostatecznego zgłaszania2.
Pomimo tych wyzwań, istnieją możliwości poprawy nadzoru nad kiłą. Przejście na obowiązkowy nadzór, jak w przypadku Korei Południowej, może ułatwić obiektywny przegląd ogólnego występowania kiły4. Takie przejście umożliwia również zbieranie szerokiego zakresu informacji, w tym cech demograficznych, etapu i głównych objawów, drogi narażenia i kontaktów poszczególnych pacjentów poprzez badania epidemiologiczne5.
Inną możliwością jest integracja nadzoru nad kiłą z nadzorem nad innymi STI i HIV. W Wielkiej Brytanii od 2020 roku nadzór nad kiłą wrodzoną stał się częścią Infectious Diseases in Pregnancy Screening Programme1. Dane są zbierane za pośrednictwem Integrated Screening Outcomes Surveillance Service (ISOSS), aby umożliwić programowi badań przesiewowych w kierunku chorób zakaźnych w ciąży monitorowanie wyników, przegląd wszystkich pozytywnych przypadków i identyfikację nowych obszarów do dalszych audytów i badań2.
W Kanadzie w ramach projektu REACT-Syph tworzony jest ogólnokanadyjski program nadzoru nad kiłą w ciąży, który obejmuje przypadki od 2013 roku do chwili obecnej1. Ten system nadzoru będzie bazował na ustalonej infrastrukturze i relacjach z regionalną i prowincjonalną służbą zdrowia publicznego, aby scharakteryzować przypadki kiły przedporodowej, w tym przypadki prowadzące do kiły wrodzonej, zidentyfikować bariery w opiece i luki w obecnych strategiach profilaktycznych oraz informować o przyszłych interwencjach2.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.