Zapalenie spojówek
Epidemiologia
Zapalenie spojówek jest najczęstszą chorobą oczu, stanowiącą istotne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej, z roczną częstością około 6 milionów przypadków w USA. Etiologia obejmuje głównie wirusowe (80% przypadków, z dominacją adenowirusów 65 000-90 000/100 000 oraz HSV 1 300-4 800/100 000), bakteryjne (135/10 000 rocznie, głównie u dzieci, z patogenami takimi jak Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus) oraz alergiczne (6 000-40 000/100 000) zapalenie spojówek. Występują wyraźne trendy sezonowe: bakteryjne od grudnia do kwietnia, wirusowe latem, alergiczne wiosną i latem. Zapalenie spojówek u noworodków (ophthalmia neonatorum) pozostaje istotnym problemem, szczególnie w krajach rozwijających się, z Chlamydia trachomatis jako głównym patogenem. Epidemie, takie jak wybuch w Pakistanie (86 133 przypadki w Pendżabie, 2023), podkreślają potrzebę skutecznego nadzoru epidemiologicznego i kontroli zakażeń.
- Epidemiologia zapalenia spojówek
- Występowanie w różnych grupach wiekowych
- Typy zapalenia spojówek i ich epidemiologia
- Sezonowość zapalenia spojówek
- Zapalenie spojówek u noworodków
- Różnice geograficzne i epidemie
- Nadzór epidemiologiczny i monitorowanie
- Wpływ COVID-19 na epidemiologię zapalenia spojówek
- Ekonomiczne i społeczne obciążenie
- Zapobieganie i kontrola wybuchów
- Kolejne rozdziały
Epidemiologia zapalenia spojówek
Zapalenie spojówek jest najczęstszą chorobą oczu, stanowiącą istotne obciążenie zdrowotne i ekonomiczne dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Szacuje się, że ostre zapalenie spojówek dotyka rocznie około 6 milionów osób w Stanach Zjednoczonych, a koszt leczenia samego bakteryjnego zapalenia spojówek wynosi od 377 do 857 milionów dolarów rocznie.1 Zapalenie spojówek stanowi około 1% wszystkich wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej w USA, a około 70% pacjentów z ostrym zapaleniem spojówek trafia do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej i placówek pomocy doraźnej.2
Występowanie w różnych grupach wiekowych
Występowanie zapalenia spojówek zależy od różnych czynników, takich jak wiek, płeć i pora roku. W oddziałach ratunkowych przypadki ostrego zapalenia spojówek wykazują rozkład bimodalny. Pierwszy szczyt występuje u dzieci poniżej 7 roku życia, z najwyższą częstością między 0 a 4 rokiem życia. Drugi szczyt pojawia się u kobiet w wieku 22 lat i u mężczyzn w wieku 28 lat.12 Ogólnie rzecz biorąc, wskaźniki zachorowań na zapalenie spojówek są nieco wyższe u kobiet niż u mężczyzn.3
W Stanach Zjednoczonych, bakteryjne zapalenie spojówek jest częstsze u dzieci niż u dorosłych, z następującym rozkładem: 23% przypadków występuje u dzieci w wieku 0-2 lat, 28% u dzieci w wieku 3-9 lat i 13% u dzieci w wieku 10-19 lat. Dorośli stanowią 36% przypadków.12 Wirusowe zapalenie spojówek natomiast częściej dotyka osoby dorosłe, podczas gdy bakteryjne zapalenie spojówek częściej występuje u dzieci i osób starszych.34
Częstość występowania zapalenia spojówek zakaźnego jest wyższa u dzieci w wieku 1 roku (8 000 przypadków na 100 000 pacjentów) niż u dzieci w wieku 4 lat (1 200 przypadków na 100 000 pacjentów).5 Bakteryjne zapalenie spojówek u dzieci jest najczęściej wywoływane przez Haemophilus influenzae, następnie przez Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus i Moraxella catarrhalis. U dorosłych najczęstszymi patogenami są S. aureus, H. influenzae, S. pneumoniae i gatunki Moraxella.6
Typy zapalenia spojówek i ich epidemiologia
Ze względu na etiologię, zapalenie spojówek można podzielić na kilka głównych typów: wirusowe, bakteryjne, alergiczne oraz inne formy. Częstość występowania poszczególnych typów zapalenia spojówek różni się znacząco:
Wirusowe zapalenie spojówek jest najczęstszą przyczyną zakaźnego zapalenia spojówek zarówno ogólnie, jak i w populacji dorosłych.7 Częstość występowania wirusowego zapalenia spojówek wynosi około 80 000 na 100 000 przypadków ostrego zapalenia spojówek. Wśród przypadków wirusowego zapalenia spojówek, 65 000 do 90 000 na 100 000 jest powodowanych przez adenowirusy, a 1 300 do 4 800 na 100 000 przez wirusa opryszczki pospolitej (HSV).8 Wirusy odpowiadają za 80% wszystkich przypadków ostrego zapalenia spojówek.9 W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że rocznie występuje około 6 milionów nowych przypadków wirusowego zapalenia spojówek.10
Bakteryjne zapalenie spojówek jest drugą najczęstszą przyczyną zapalenia spojówek i odpowiada za większość (50%-75%) przypadków u dzieci.11 Szacowana częstość występowania bakteryjnego zapalenia spojówek wynosi 135 przypadków na 10 000 osób rocznie.1213 Co najmniej 60% przypadków podejrzewanego lub potwierdzonego hodowlą ostrego bakteryjnego zapalenia spojówek ustępuje samoistnie w ciągu 1-2 tygodni od wystąpienia.14
Alergiczne zapalenie spojówek jest najczęstszą ogólną przyczyną zapalenia spojówek, dotykającą 15% do 40% populacji.1516 Większość przypadków alergicznego zapalenia spojówek jest spowodowana alergią sezonową.17 Częstość występowania alergicznego zapalenia spojówek szacuje się na 6 000 do 40 000 przypadków na 100 000 osób rocznie.18 Badanie z National Health and Nutrition Examination Survey wykazało, że 6,4% i 29,7% z 20 010 pacjentów zgłaszało odpowiednio objawy oczne oraz łączone objawy oczne i nosowe, a 40% populacji zgłosiło doświadczenie co najmniej jednego epizodu objawów ocznych w ciągu ostatnich 12 miesięcy.19
Sezonowość zapalenia spojówek
Występowanie różnych form zapalenia spojówek wykazuje wyraźne trendy sezonowe:
- Bakteryjne zapalenie spojówek najczęściej występuje od grudnia do kwietnia12
- Wirusowe zapalenie spojówek najczęściej występuje w miesiącach letnich3
- Alergiczne zapalenie spojówek najczęściej obserwuje się wiosną i latem45
W półkuli północnej szczyt występowania bakteryjnego zapalenia spojówek przypada na okres od grudnia do kwietnia, wirusowego zapalenia spojówek w miesiącach letnich, a alergicznego zapalenia spojówek wiosną i latem.6 Niezależnie od zmian klimatu lub wzorców pogodowych, sezonowość jest spójna dla wszystkich regionów geograficznych, co wykazano w ogólnokrajowym badaniu oddziałów ratunkowych.7
Adenowirusowe zapalenie spojówek najczęściej występuje w lipcu i sierpniu każdego roku, jak wykazało badanie przeprowadzone w Sapporo w północnej Japonii, gdzie kumulatywna częstość adenowirusów wśród 965 pacjentów wynosiła 75%.8
Zapalenie spojówek u noworodków
Zapalenie spojówek u noworodków, znane również jako ophthalmia neonatorum, jest najczęstszą infekcją u noworodków i nadal stanowi istotną przyczynę ślepoty u dzieci na całym świecie.1 Na całym świecie zapalenie spojówek u noworodków nadal prowadzi do ślepoty u około 10 000 niemowląt rocznie.2 Chlamydia trachomatis jest najczęstszą zakaźną przyczyną zapalenia spojówek u noworodków.3
Częstość występowania zapalenia spojówek u noworodków znacznie spadła w krajach rozwiniętych od czasu zaprzestania stosowania azotanu srebra jako profilaktyki miejscowej. Obecna częstość występowania zapalenia spojówek u noworodków w krajach rozwiniętych wynosi 5 na 1 000 żywych urodzeń.4 W Afryce częstość występowania zapalenia spojówek u noworodków nadal jest wysoka.5
Różnice geograficzne i epidemie
Bakteryjne zapalenie spojówek występuje powszechnie na całym świecie. Szacowana częstość występowania bakteryjnego zapalenia spojówek w Stanach Zjednoczonych wynosi 135 przypadków na 10 000 populacji rocznie, co stanowi około 1% wszystkich konsultacji w podstawowej opiece zdrowotnej.1 W skali międzynarodowej, odosobnione epidemie mogą być niszczące w obszarach dotkniętych zakażeniami u noworodków, zwłaszcza w obszarach silnie dotkniętych przez C. trachomatis, który może powodować ślepotę u nawet 8% populacji.2
Różne patogeny odpowiedzialne za zapalenie spojówek dominują w różnych regionach geograficznych. Badania wykazały, że zakażenie gronkowcowe było najczęstszą etiologią w Paragwaju, Pseudomonas w Tajlandii, a paciorkowce w Indiach.3 Bakteryjne zapalenie spojówek występuje u osób wszystkich ras, chociaż różnice w częstości występowania mogą odzwierciedlać geograficzne zróżnicowanie występowania patogenów.4
W Indonezji częstość występowania zapalenia spojówek osiągnęła 73% populacji, a przypadki zapalenia spojówek w mieście Yogyakarta rosną z roku na rok.5 We wrześniu 2023 roku znaczny wybuch zapalenia spojówek miał miejsce w Pakistanie. Epidemia rozpoczęła się w Karaczi i szybko rozprzestrzeniła się do Lahore, Rawalpindi i Islamabadu. Do końca miesiąca zgłoszono ponad 86 133 przypadki tylko w Pendżabie, co doprowadziło do tymczasowego zamknięcia szkół w regionie i było jednym z największych wybuchów „różowego oka” w ostatniej historii kraju.6
| Typ zapalenia spojówek | Częstość występowania (na 100 000 przypadków) | Najczęstsze patogeny | Szczyt sezonowy |
|---|---|---|---|
| Wirusowe | 80 000 | Adenowirusy (65 000-90 000), HSV (1 300-4 800) | Lato |
| Bakteryjne | 1 350 | H. influenzae, S. pneumoniae, S. aureus | Grudzień-Kwiecień |
| Alergiczne | 6 000-40 000 | Alergeny sezonowe | Wiosna-Lato |
| Zespół suchego oka (KCS) | 10 000-30 000 | Nieinfeckcyjne | Brak wyraźnej sezonowości |
Nadzór epidemiologiczny i monitorowanie
Nadzór epidemiologiczny jest kluczowy dla kontroli i zapobiegania wybuchom zapalenia spojówek. Zakaźne zapalenie spojówek jest wysoce zaraźliwe i może prowadzić do epidemii, dlatego systemy zapobiegania mogą pomóc w uniknięciu rozprzestrzeniania się choroby.1 Od 2001 roku w Niemczech adenowirusowe epidemiczne zapalenie rogówki i spojówek jest chorobą podlegającą zgłoszeniu zgodnie z niemiecką ustawą o ochronie przed infekcjami (IfSG).2
Badania wykazały, że dane z wyszukiwarek internetowych, takich jak Google, mogą być użyteczne w połączeniu z danymi klinicznymi, aby pomóc w oszacowaniu częstości występowania zakaźnego zapalenia spojówek w kontekście wybuchów epidemicznych.3 Analiza wykazała wyraźną korelację między liczbą wyszukiwań w Google dotyczących objawów zapalenia spojówek a częstością pacjentów, którzy zgłaszają się z objawami zapalenia spojówek.4 Opóźnienie czasowe między obiema seriami czasowymi wynosiło 30 dni, co sugeruje, że dane z wyszukiwarek mogą stanowić system wczesnego ostrzegania.5
Wirusowe zapalenie spojówek często występuje w epidemiach społecznych, a wirus jest przenoszony w szkołach, miejscach pracy i gabinetach lekarskich.1 We wrześniu i październiku 1981 roku w południowo-wschodniej Georgii (USA) miał miejsce wybuch zapalenia spojówek dotyczący głównie dzieci w wieku szkolnym. W okresie od 5 września do 16 października Biuro Epidemiologii Departamentu Zasobów Ludzkich Georgii otrzymało zarówno pasywne, jak i aktywne raporty nadzoru o ponad 2 000 przypadkach zapalenia spojówek w 20 hrabstwach.2
Nowe narzędzia nadzoru, takie jak Internet i dane z mediów społecznościowych, są badane w celu zrozumienia epidemiologicznych wzorców zapalenia spojówek, co podkreśla znaczenie regionalnego nadzoru w dostosowaniu odpowiednich interwencji w zakresie zdrowia publicznego.3
Wpływ COVID-19 na epidemiologię zapalenia spojówek
Pandemia COVID-19 miała znaczący wpływ na epidemiologię zapalenia spojówek. Badanie przeprowadzone w Szpitalu Banco de Olhos w Porto Alegre wykazało dramatyczny spadek liczby wizyt na oddziale ratunkowym związanych z zakaźnym zapaleniem spojówek po rozpoczęciu pandemii. Od marca do czerwca 2019 roku odbyło się 21 678 wizyt, natomiast w tym samym okresie 2020 roku liczba ta wyniosła 14 194, co stanowi spadek o 34,5%.1
Odsetek wizyt z zapaleniem spojówek jako główną przyczyną również znacznie spadł. Zakaźne zapalenie spojówek wykazało największy spadek – w 2019 roku było odpowiedzialne za 30,2% wizyt, a w 2020 roku za 15,5%.2 Badanie wykazało, że przyczyna tego spadku jest prawdopodobnie związana ze zwiększoną dbałością o higienę, izolacją społeczną i ograniczeniami spowodowanymi pandemią koronawirusa.3
Ekonomiczne i społeczne obciążenie
Zapalenie spojówek wpływa na wielu ludzi i nakłada obciążenia ekonomiczne i społeczne.1 Chociaż rzadko powoduje trwałą utratę wzroku, jego wpływ na jakość życia pacjentów może być znaczny. Może powodować nieobecność w pracy lub szkole, nie wspominając o wpływie na portfel pacjenta.2
Opóźnienie w diagnozowaniu i leczeniu zapalenia spojówek może powodować ból i utratę wzroku, a dostęp do placówek opieki zdrowotnej i odpowiedniego leczenia jest problematyczny z powodu różnic w dostępie do opieki zdrowotnej między lokalizacjami miejskimi i wiejskimi.3
Badania wykazały, że leczenie zapalenia spojówek w placówkach pilnej opieki (UCC) może być dobrą i tańszą alternatywą dla oddziałów ratunkowych.4 Zapalenie spojówek jest najczęstszym stanem ocznym diagnozowanym w amerykańskich oddziałach ratunkowych, stanowiąc prawie jedną trzecią wszystkich spotkań związanych z oczami. Ze względu na jego ogólnie nienaglący charakter, zrozumienie obciążenia i czasu występowania zapalenia spojówek może umożliwić prewencyjne kierowanie do tańszego miejsca opieki zdrowotnej.5
Zapobieganie i kontrola wybuchów
Zapalenie spojówek, szczególnie wirusowe, jest wysoce zaraźliwe i może łatwo się rozprzestrzeniać. Aby kontrolować rozprzestrzenianie się, kluczowe jest szybkie diagnozowanie chorób, rygorystyczne wdrażanie przepisów dotyczących mycia rąk i odkażanie powierzchni.1
Adenowirusy, odpowiedzialne za około 80% przypadków wirusowego zapalenia spojówek, mogą utrzymywać się na powierzchniach środowiskowych przez szczególnie długi okres. Badania wykazały, że mogą pozostać zakaźne na powierzchniach przez 4-5 tygodni, co zwiększa ryzyko transmisji.2
W przypadku wybuchów zapalenia spojówek w szkołach, strategie zapobiegawcze powinny skupiać się na środkach higienicznych, wczesnej identyfikacji przypadków, izolacji i rozszerzonych testach laboratoryjnych, aby skutecznie zarządzać wybuchami w szkołach.3
Częstość występowania tej choroby dramatycznie wzrasta latem w basenach. Ogniska chorób przenoszonych przez wodę mogą być w dużej mierze kontrolowane poprzez poprawę jakości wody; dlatego zapewnienie higieny basenu jest sprawą najwyższej wagi.4
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.