Atopowe zapalenie skóry
Epidemiologia
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą, zapalną dermatozą o globalnej częstości występowania około 2,6% (95% CI: 1,9-3,5%), dotykającą ponad 204 miliony osób, w tym 4,0% dzieci (95% UI 2,8-5,3) oraz 2,0% dorosłych (95% UI 1,4-2,6%). W krajach o wysokim dochodzie 12-miesięczna chorobowość wynosi 9,2% (95% CI 8,4-10,1%). Występują istotne różnice geograficzne i demograficzne – najwyższa częstość u dzieci odnotowana jest w Szwecji (34%), a najniższa w Tunezji (0,65%). W Polsce częstość występowania AZS u dorosłych wynosi 2,24%. Choroba manifestuje się najczęściej we wczesnym dzieciństwie (80% przypadków przed 6. rokiem życia), jednak 25% dorosłych zgłasza początek objawów w wieku dorosłym, z umiarkowanym do ciężkiego nasileniem u około 40% pacjentów. Czynniki ryzyka obejmują predyspozycje genetyczne (historia egzemy, astmy, alergii), ekspozycję na zanieczyszczenia środowiskowe oraz warunki miejskie. AZS współwystępuje często z innymi atopowymi schorzeniami, takimi jak astma (12% vs 4%, współczynnik częstości 3,0; 95% CI 1,8-4,9) i alergie pokarmowe (8% vs 2%, 3,7; 95% CI 1,5-9,2), a także zaburzeniami psychicznymi (lęk 29,8%, depresja 31,2%).
- Epidemiologia atopowego zapalenia skóry
- Globalne dane epidemiologiczne
- Różnice regionalne i demograficzne
- Trendy czasowe i czynniki wpływające
- Wiek wystąpienia i przebieg choroby
- Obciążenie chorobowe i ekonomiczne
- Nadzór epidemiologiczny i wyzwania badawcze
- Współwystępowanie chorób i powikłania
- Różnice regionalne w prowadzeniu nadzoru epidemiologicznego
- Tendencje epidemiologiczne i zalecenia na przyszłość
- Kolejne rozdziały
Epidemiologia atopowego zapalenia skóry
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą, zapalną chorobą skóry, która znacząco wpływa na jakość życia pacjentów i stanowi istotne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Według globalnych danych epidemiologicznych, AZS dotyka około 10-20% dzieci i 2-10% dorosłych w krajach rozwiniętych, choć wartości te mogą się znacząco różnić w zależności od regionu geograficznego.12 Choroba ta obecnie jest wiodącą przyczyną globalnego obciążenia chorobami skóry, co odzwierciedla zarówno jej wysoką częstość występowania, jak i istotny wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjentów.3
Globalne dane epidemiologiczne
Według najnowszych badań epidemiologicznych, globalna częstość występowania AZS wynosi około 2,6% (95% przedział ufności: 1,9-3,5%), co przekłada się na ponad 204 miliony osób dotkniętych tą chorobą na całym świecie. Około 101,27 miliona dorosłych i 102,78 miliona dzieci na świecie ma AZS, co odpowiada wskaźnikom chorobowości wynoszącym odpowiednio 2,0% (95% UI 1,4-2,6) dla dorosłych i 4,0% (95% UI 2,8-5,3) dla dzieci.1 Globalne 12-miesięczne dane o częstości występowania AZS, na podstawie systematycznego przeglądu i meta-analizy, wskazują na chorobowość na poziomie 9,2% (95% przedział ufności 8,4-10,1%) w krajach o wysokim dochodzie.2
Istnieją jednak znaczące różnice w częstości występowania AZS w różnych regionach świata. W Stanach Zjednoczonych częstość występowania AZS wynosi około 10,7% u dzieci i 7,2% u dorosłych.3 W Singapurze szacuje się, że AZS dotyka 20% dzieci i 11% dorosłych.4 W Wielkiej Brytanii około 1,5 miliona (3%) dorosłych cierpi na atopowe zapalenie skóry, przy czym choroba dotyka mężczyzn i kobiety w równym stopniu.5 W Polsce częstość występowania AZS u dorosłych oszacowano na 2,24%, co jest zgodne z wynikami badań przeprowadzonych zarówno w Polsce, jak i w innych krajach europejskich.6
Różnice regionalne i demograficzne
Badania wskazują na znaczące różnice w występowaniu AZS w zależności od regionu geograficznego. Najwyższą częstość występowania AZS odnotowano wśród szwedzkich dzieci (34%), podczas gdy najniższą u dzieci tunezyjskich (0,65%).78 W Niemczech częstość występowania AZS u dzieci wynosi 10,35%, podczas gdy u dorosłych jest niższa i wynosi 3,67%.8 W Izraelu częstość występowania AZS oszacowano na 4,4% w populacji ogólnej i 2,2% u dorosłych.9
Istnieją także różnice w częstości występowania AZS w zależności od płci. Kobiety są bardziej narażone na AZS niż mężczyźni – globalna częstość występowania AZS u kobiet wynosi 2,8% (95% UI 2,0-3,7%) i dotyka 108,29 miliona osób, podczas gdy u mężczyzn odpowiednie szacunki wynoszą 2,4% (95% UI 1,7-3,3%) i 95,76 miliona osób.10 Stosunek mężczyzn do kobiet dla AZS wynosi 1:1,4.11
Atopowe zapalenie skóry dotyka osoby wszystkich ras i grup etnicznych, ale zaobserwowano pewne różnice etniczne. W Stanach Zjednoczonych, dzieci z AZS pochodzenia afroamerykańskiego/czarnego są bardziej narażone na rozwój tej choroby i mają tendencję do cięższego przebiegu niż dzieci białe.12 Ogólnie rzecz biorąc, rdzenni Amerykanie oraz Azjaci lub mieszkańcy wysp Pacyfiku to dwie grupy najbardziej dotknięte AZS, przy czym 13% każdej z tych grup cierpi na tę chorobę.13
Trendy czasowe i czynniki wpływające
Częstość występowania AZS u dzieci wzrasta w ciągu ostatnich kilku dekad, zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i na całym świecie. Jednoroczna częstość występowania AZS zgłaszanego przez opiekunów wzrosła z 9,8% do 12,2% w badaniach National Survey of Children’s Health (NSCH) z 2003 i 2007 roku.14 Podobnie, częstość występowania AZS u dzieci stale wzrastała z około 8% w 1997 roku do ponad 12% w latach 2010 i 2011 w National Health Interview Survey (NHIS).14
Badania wykazały również, że AZS jest znacznie częstsze u dorosłych niż wcześniej sądzono. Najnowsze badania dorosłych z NHIS wykazały jednoroczną częstość występowania AZS w zakresie od 7,2% do 10,2%. Prawdziwa częstość występowania jest prawdopodobnie bliższa 7,2% i wydaje się wynosić 6-8% przez całe dorosłe życie.15
Istnieje kilka czynników ryzyka związanych z rozwojem AZS. Osoby z rodzinną historią egzemy, astmy lub alergii mają wyższe ryzyko rozwoju AZS.16 Zanieczyszczenie środowiska, klimat i ekspozycja na czynniki drażniące mogą zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju AZS. Dzieci mieszkające w środowisku miejskim mają wyższe ryzyko przedłużającej się choroby.16 Środowisko również odgrywa istotną rolę jako czynnik przyczynowy w AZS.17
Wiek wystąpienia i przebieg choroby
AZS najczęściej rozwija się we wczesnym dzieciństwie. Około 80% osób dotkniętych AZS doświadcza pojawienia się choroby przed 6 rokiem życia.18 W 85% przypadków AZS występuje w pierwszym roku życia; w 95% przypadków występuje przed 5 rokiem życia.19 Największa zapadalność na AZS występuje we wczesnym niemowlęctwie i dzieciństwie. Choroba może mieć okresy całkowitej remisji, szczególnie w okresie dojrzewania, a następnie może nawracać we wczesnym dorosłym życiu.19
AZS nie jest jednak wyłącznie chorobą o początku w dzieciństwie; 1 na 4 dorosłych zgłasza początek objawów w wieku dorosłym, a prawie 40% jest dotkniętych chorobą o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.20 W populacji dorosłych częstość występowania AZS wynosi 3% lub więcej, ale początek może być opóźniony aż do dorosłości.19
Obciążenie chorobowe i ekonomiczne
AZS wiąże się ze znacznym obciążeniem chorobowym i ekonomicznym. Jest to wiodący czynnik przyczyniający się do niepełnosprawności związanej ze skórą i zajmuje 15. miejsce wśród wszystkich chorób nie prowadzących do śmierci na świecie.21 Połowa pacjentów z umiarkowanym do ciężkiego AZS wskazuje, że choroba znacząco ogranicza ich styl życia; prawie 35% osób z łagodnym AZS również doświadcza pewnych ograniczeń stylu życia.21
Prawie jedna trzecia dorosłych z AZS doświadczyła wyzwań w szkole lub w życiu zawodowym, a 14% dorosłych uważa, że ich postęp akademicki i/lub zawodowy został utrudniony przez AZS.22 Roczne obciążenie ekonomiczne związane z AZS, w tym bezpośrednie koszty medyczne, koszty pośrednie wynikające z braku produktywności i wpływu na jakość życia, szacuje się ostrożnie na 5,3 miliarda dolarów.2324
Nadzór epidemiologiczny i wyzwania badawcze
Badania epidemiologiczne odgrywają ważną rolę w przedstawianiu czynników ryzyka AZS, ponieważ szczegółowe dane dotyczące częstości występowania i zapadalności mogą pokazać obciążenie chorobą w populacji dorosłych, młodzieży i dzieci w różnych regionach geograficznych.25 Jednak ocena częstości występowania AZS jest związana z wyzwaniami nieodłącznie związanymi z chorobą, w tym brakiem obiektywnych testów diagnostycznych, niewielką liczbą powszechnie akceptowanych biomarkerów i nawracającym charakterem choroby, co prowadzi do różnych szacunków w różnych badaniach.26
Badania dostarczających danych na temat zapadalności na AZS w XXI wieku jest niewiele. Dlatego nadal potrzebne są badania epidemiologiczne nad AZS w dzieciństwie i dorosłości na różnych kontynentach, szczególnie dotyczące zapadalności na AZS w wieku dorosłym.27 W 41,5% krajów na całym świecie brakuje danych epidemiologicznych dotyczących AZS.28
Współwystępowanie chorób i powikłania
AZS często współwystępuje z innymi chorobami atopowymi. Choroby współistniejące, które były bardziej rozpowszechnione w populacji z AZS niż w populacji bez AZS, obejmowały astmę (12% vs 4%; współczynnik częstości dostosowany do wieku, 3,0 [95% CI 1,8-4,9]; p=0,001) i alergię pokarmową (8% vs 2%; 3,7 [1,5-9,2]; p = 0,005).29 Wcześniejsze badania również wykazały korelacje między AZS a kilkoma chorobami współistniejącymi, w tym astmą, alergicznym nieżytem nosa, alergią pokarmową i zaburzeniami zdrowia psychicznego, w tym zespołem deficytu uwagi/zespołem nadpobudliwości psychoruchowej (ADD/ADHD), autyzmem i depresją.29
Dorośli z AZS zgłaszają wyższe wskaźniki lęku (29,8%), depresji (31,2%) i zaburzeń snu (33,2%) niż populacja ogólna.30 91% pacjentów doświadcza codziennego świądu.30
Różnice regionalne w prowadzeniu nadzoru epidemiologicznego
Epidemiologia AZS różni się znacznie w zależności od wieku i płci i jest nierównomiernie rozłożona w różnych regionach geograficznych.31 Przeprowadzono kilka badań dotyczących częstości występowania AZS w populacjach Republiki Południowej Afryki. Badania Fazy Pierwszej ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) obejmujące 13-14-letnich uczniów w Kapsztadzie wykazały jednoroczną częstość występowania objawów AZS na poziomie 8,3%, przy czym 2,3% miało ciężką postać choroby (zaburzenia snu przez 1 noc w tygodniu). W badaniu kontrolnym Fazy Trzeciej odnotowano zwiększoną jednoroczną częstość występowania wynoszącą 13,3% wśród dzieci w tym samym wieku.32
W normalnych warunkach u dzieci w wieku 3-11 lat jednoroczna częstość występowania wynosiła 1-2,5% u dzieci amaXhosa, w zależności od metodologii stosowanej do definiowania AZS i tego, czy pochodziły one ze środowisk miejskich czy wiejskich.32
| Region/Kraj | Populacja | Częstość występowania (%) | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Globalna | Dzieci | 4,0% (95% UI 2,8-5,3) | 102,78 miliona dzieci na świecie |
| Globalna | Dorośli | 2,0% (95% UI 1,4-2,6) | 101,27 miliona dorosłych na świecie |
| USA | Dzieci | 10,7% | Około 9,6 miliona dzieci poniżej 18 lat |
| USA | Dorośli | 7,2% | Około 16,5 miliona dorosłych |
| Szwecja | Dzieci | 34% | Najwyższa globalna częstość występowania |
| Tunezja | Dzieci | 0,65% | Najniższa globalna częstość występowania |
| Niemcy | Dzieci | 10,35% | |
| Niemcy | Dorośli | 3,67% | |
| Singapur | Dzieci | 20% | |
| Singapur | Dorośli | 11% | |
| Wielka Brytania | Dorośli | 3% | Około 1,5 miliona dorosłych |
| Polska | Dorośli | 2,24% | |
| Izrael | Ogólna | 4,4% | Zapadalność 7,0/1000 osobolat |
Tendencje epidemiologiczne i zalecenia na przyszłość
Istnieje kilka powodów, dla których dodatkowe badania nad AZS wśród osób starszych są ważne. Po pierwsze, osoby starsze są najszybciej rosnącym segmentem demograficznym, a AZS wydaje się rosnąć w tej grupie. Po drugie, osoby starsze są bardziej narażone na szereg współistniejących stanów, które mogą być częstsze wśród osób z AZS, w tym depresja i lęk, choroby sercowo-naczyniowe, osteoporoza i demencja.33
Potrzebne są dodatkowe badania w celu udoskonalenia kryteriów diagnostycznych, oceny szczegółowych cech klinicznych, ustalenia profilu zapalnego i biomarkerów w tej populacji oraz identyfikacji czynników wyzwalających chorobę.33 Ważne jest także zrozumienie, jak czynniki socjoekonomiczne wpływają na występowanie i przebieg AZS, ponieważ osoby o niższym statusie socjoekonomicznym często doświadczają wyższych wskaźników i cięższych manifestacji AZS.34
Wyniki dotyczące epidemiologii AZS podkreślają znaczenie kontynuowania badań w celu lepszego zrozumienia czynników ryzyka i opracowania skutecznych strategii profilaktycznych i terapeutycznych. Optymalne postępowanie zgodne z wytycznymi jest niezbędne ze względu na wysoką częstość występowania, przewlekły przebieg i obciążenie chorobą.35
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.