Zespół nagłej śmierci łóżeczkowej niemowląt (sids)
Epidemiologia
Zespół Nagłej Śmierci Łóżeczkowej Niemowląt (SIDS) definiowany jest jako nagła, niewyjaśniona śmierć dziecka poniżej 1 roku życia, najczęściej podczas snu, bez oznak walki. SIDS stanowi około 80% wszystkich nagłych i nieoczekiwanych zgonów niemowląt (SUID/SUDI) i jest najczęstszą przyczyną zgonów niemowląt w krajach zachodnich między 1 a 12 miesiącem życia. Wskaźniki SIDS różnią się geograficznie i etnicznie, np. w USA w 2022 roku odnotowano 1529 zgonów z powodu SIDS, a najwyższe ryzyko obserwuje się wśród rdzennych Amerykanów i populacji afroamerykańskiej. Największa zachorowalność przypada na wiek 2-4 miesięcy, a 90% przypadków występuje przed 6 miesiącem życia. Kluczowe czynniki ryzyka to pozycja snu na brzuchu (zwiększająca ryzyko nawet sześciokrotnie), spanie na miękkich powierzchniach, współspanie, palenie matki w ciąży, niska masa urodzeniowa, brak karmienia piersią oraz przegrzanie. Kampanie prewencyjne, takie jak „Back to Sleep”, znacząco obniżyły wskaźniki SIDS, np. w USA z 1,2 do 0,56 na 1000 żywych urodzeń w latach 1992-2001.
- Definicja i znaczenie Zespołu Nagłej Śmierci Łóżeczkowej Niemowląt (SIDS)
- Epidemiologia SIDS – globalny przegląd
- Trendy czasowe w epidemiologii SIDS
- Różnice etniczne i rasowe w epidemiologii SIDS
- Czynniki demograficzne w epidemiologii SIDS
- Nadzór i monitorowanie SIDS
- Czynniki ryzyka i charakterystyka epidemiologiczna SIDS
- Różnice geograficzne i środowiskowe
- Czynniki genetyczne i biologiczne
- Model potrójnego ryzyka w epidemiologii SIDS
- Kampanie prewencyjne i ich wpływ na epidemiologię SIDS
- Nowe kierunki badań nad epidemiologią SIDS
Definicja i znaczenie Zespołu Nagłej Śmierci Łóżeczkowej Niemowląt (SIDS)
Zespół Nagłej Śmierci Łóżeczkowej Niemowląt (SIDS, ang. Sudden Infant Death Syndrome) definiuje się jako nagłą i nieoczekiwaną śmierć dziecka poniżej 1 roku życia, która pozostaje niewyjaśniona nawet po dokładnym badaniu, obejmującym kompletną sekcję zwłok, badanie miejsca zgonu oraz szczegółowy przegląd historii klinicznej i społecznej12. SIDS występuje najczęściej podczas snu i zwykle nie ma żadnych oznak walki czy hałasu3. Jest to najczęstsza przyczyna zgonów niemowląt w krajach zachodnich pomiędzy 1 miesiącem a 1 rokiem życia, stanowiąc około połowy wszystkich zgonów w okresie postneonatalnym43.
SIDS jest częścią szerszej kategorii nagłych nieoczekiwanych zgonów niemowląt (SUID – Sudden Unexpected Infant Deaths lub SUDI – Sudden Unexpected Death in Infancy), które obejmują również inne przyczyny nagłych zgonów, takie jak przypadkowe uduszenie, nieznane przyczyny oraz zgony z powodu chorób genetycznych czy infekcji56. SIDS stanowi około 80% wszystkich nagłych i nieoczekiwanych zgonów niemowląt3.
Epidemiologia SIDS – globalny przegląd
W skali globalnej SIDS spowodował około 19 200 zgonów w 2015 roku, co oznacza spadek w porównaniu do 22 000 zgonów w 1990 roku7. Częstość występowania SIDS różni się znacząco w zależności od kraju – od 0,05 na 1000 żywych urodzeń w Hongkongu do 6,7 na 1000 wśród rdzennych Amerykanów7. W 2022 roku w Stanach Zjednoczonych odnotowano około 3700 przypadków nagłych nieoczekiwanych zgonów niemowląt (SUID), z czego 1529 zgonów przypisano bezpośrednio zespołowi SIDS8.
Wskaźniki SIDS znacząco różnią się w zależności od kraju, a także między różnymi grupami etnicznymi i rasowymi w obrębie tych samych krajów. Najwyższe wskaźniki obserwuje się wśród rdzennych społeczności w krajach o wysokich dochodach oraz wśród populacji afroamerykańskiej w Stanach Zjednoczonych910. W Wielkiej Brytanii w 2022 roku odnotowano 171 niewyjaśnionych zgonów niemowląt, co daje wskaźnik 0,28 zgonu na 1000 żywych urodzeń, co stanowi spadek z 0,30 zgonów na 1000 żywych urodzeń w 2021 roku11.
Trendy czasowe w epidemiologii SIDS
Od lat 90. XX wieku, po wprowadzeniu kampanii zalecających układanie niemowląt do snu na plecach (tzw. kampanie „Back to Sleep”), odnotowano znaczący spadek liczby przypadków SIDS w wielu krajach56. W Stanach Zjednoczonych wskaźnik SIDS spadł z 1,2 na 1000 żywych urodzeń w 1992 roku do 0,56 na 1000 w 2001 roku, podczas gdy odsetek niemowląt układanych do snu na plecach wzrósł z 13% do 72%12.
W latach 1983-1994 w USA SIDS był przyczyną 61 882 zgonów niemowląt. W okresie 1983-1990 wskaźnik SIDS zmniejszał się średnio o 1,6% rocznie, natomiast w latach 1990-1994 – już o 5,6% rocznie13. Badania prowadzone w Australii, Anglii i Walii oraz Stanach Zjednoczonych wykazały, że część spadku wskaźników SIDS pod koniec lat 90. była prawdopodobnie spowodowana zmianą diagnostyczną – gdy wskaźniki SIDS malały, jednocześnie rosły wskaźniki zgonów przypisywanych innym przyczynom, takim jak przypadkowe urazy (np. uduszenie) oraz stany niewyjaśnione (np. przyczyny nieustalone, nieznane)9.
W niektórych krajach, takich jak Australia, Kanada, Anglia i Walia, Niemcy, Japonia i Holandia, śmiertelność niemowląt z powodu SIDS stale spadała w pierwszej dekadzie XXI wieku, podczas gdy w innych, zwłaszcza w USA i Nowej Zelandii, utrzymywała się na stabilnym poziomie610.
Różnice etniczne i rasowe w epidemiologii SIDS
Istotne różnice w częstości występowania SIDS obserwuje się między różnymi grupami etnicznymi i rasowymi. W Stanach Zjednoczonych wskaźniki SIDS są wyższe wśród niemowląt czarnoskórych i rdzennych Amerykanów w porównaniu do niemowląt rasy białej210. Niemowlęta czarnoskóre mają trzy razy większe prawdopodobieństwo zgonu niż niemowlęta latynoskie i dwa razy większe niż niemowlęta białe14.
W latach 1983-1989 oraz 1990-1994 wskaźnik SIDS dla niemowląt czarnoskórych zmniejszył się o 10,4%, a dla niemowląt białych o 16,7%. Średni roczny spadek wskaźnika SIDS dla niemowląt czarnoskórych wynosił 2,1% w latach 1983-1990 i 4,1% w latach 1990-1994, podczas gdy dla niemowląt białych spadki te wynosiły odpowiednio 1,4% i 6,3%15. Jak pokazują dane wstępne, stosunek czarnych do białych w przypadku SIDS w 1995 roku (2,4) był wyższy niż w jakimkolwiek innym roku od 1983 roku, co wskazuje na pogłębiające się różnice rasowe/etniczne w SIDS16.
Czynniki demograficzne w epidemiologii SIDS
Najwyższa zachorowalność na SIDS występuje między 2 a 4 miesiącem życia, a 90% przypadków występuje przed ukończeniem 6 miesiąca życia217. SIDS jest częstszy u chłopców niż u dziewczynek, w stosunku 3:217. Większość zgonów z powodu SIDS (83%) występuje podczas snu nocnego, choć często po północy, a co najmniej cztery zgony SIDS wystąpiły w każdej godzinie dnia18.
Analiza danych z Wielkiej Brytanii pokazała, że w 2022 roku wskaźnik niewyjaśnionej umieralności niemowląt był najwyższy wśród matek w wieku poniżej 20 lat i wynosił 0,81 zgonów na 1000 żywych urodzeń11. Badania wykazały, że 95% przypadków SIDS wiązało się z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka, a 78% przypadków wiązało się z co najmniej dwoma czynnikami ryzyka2.
Nadzór i monitorowanie SIDS
Dane dotyczące statystyk życiowych, a w szczególności rejestry żywych urodzeń i zgonów niemowląt, są typowym źródłem informacji o trendach populacyjnych w SIDS i SUID1. Do kodowania i monitorowania trendów SIDS na całym świecie wykorzystywany jest Międzynarodowy System Klasyfikacji Chorób (ICD). SIDS, po raz pierwszy zdefiniowany w 1969 roku, nie miał przypisanego unikalnego kodu ICD aż do ICD-9 w 1979 roku. Jednak w 1973 roku amerykańskie Narodowe Centrum Statystyk Zdrowia stworzyło odrębny kod ICD-8 dla SIDS (795.0) do stosowania w Stanach Zjednoczonych. SIDS został wprowadzony na całym świecie w ICD-9 jako 798.0. W ICD-10, R95 jest kodem dla SIDS1.
Ze względu na zmiany preferencji diagnostycznych i wynikające z nich różnice w kodowaniu ICD, obserwuje się dużą zmienność w raportowaniu zgonów w statystykach życiowych5. Zmiana diagnostyczna utrudniła nadzór nad SIDS, ponieważ nie można już polegać na pojedynczym kodzie ICD do monitorowania i porównywania trendów, zwłaszcza między jurysdykcjami i krajami9.
Systemy nadzoru i monitorowania
W odpowiedzi na problemy z jednolitym kodowaniem i monitorowaniem, badacze zaczęli grupować kody ICD dla SIDS, przypadkowego uduszenia i innych niespecyficznych stanów w celu stworzenia bardziej znaczącego podmiotu do celów nadzoru i badań. Łącznie zgony te są konceptualizowane jako SUID lub SUDI5. SUDI jest preferowanym terminem w Europie i Australii, podczas gdy SUID jest częściej używane w Stanach Zjednoczonych5.
W Stanach Zjednoczonych Wydział Zdrowia Reprodukcyjnego CDC udostępnia informacje i zalecenia mające na celu zmniejszenie ryzyka SUID i SIDS8. W Nowym Meksyku wdrożono projekt CESDI SUDI mający na celu uzyskanie szczegółowych informacji na temat epidemiologii i aktualnych czynników ryzyka związanych z SIDS po kampanii „Back to Sleep” w 1991 roku19.
Trzeci Międzynarodowy Kongres ds. Niewyjaśnionych Zgonów Niemowląt i Dzieci, który odbył się w listopadzie 2018 roku w Instytucie Radcliffe’a na Uniwersytecie Harvarda, miał na celu dostosowanie obecnego naukowego zrozumienia nagłej nieoczekiwanej śmierci niemowląt/dzieci do nomenklatury certyfikacji i kodowania20. Zalecono cztery kategorie (kategorie MH11, MH12, MH14, PB00-PB0Z Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD)-11) do klasyfikacji i dostarczono wyraźne definicje i wskazówki dla certyfikujących zgony21.
Wyzwania w nadzorze i monitorowaniu
W ostatnim dziesięcioleciu nastąpiła zauważalna zmiana w praktyce raportowania zgonów niemowląt, zarówno w Kanadzie, jak i na całym świecie, co utrudnia ocenę częstości występowania SIDS. Od 2012 roku SIDS nie jest już używany do klasyfikacji zgonów niemowląt w większości prowincji/terytoriów w Kanadzie. Zgony te są zamiast tego klasyfikowane jako przyczyna „nieustalona”22.
Wysiłki w zakresie diagnozy, nadzoru, badań i zapobiegania są komplikowane przez znaczne rozbieżności w certyfikacji i kodowaniu tych zgonów23. W centrum tej rozbieżności znajduje się sama koncepcja SIDS. Chociaż termin SIDS jest popierany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) i jest szeroko stosowany przez lekarzy, badaczy i opinię publiczną, jest on coraz częściej unikany przez patologów sądowych w wielu jurysdykcjach, którzy określają przyczynę i certyfikują nagłe zgony niemowląt23.
Odsetek zgonów przypisywanych SIDS, które były poprzedzone autopsją, wzrósł z 85,8% w 1983 roku do 93,4% w 1990 roku i do 95,7% w 1994 roku15, co wskazuje na poprawę w diagnozowaniu i monitorowaniu SIDS.
Czynniki ryzyka i charakterystyka epidemiologiczna SIDS
Liczne badania epidemiologiczne zidentyfikowały szereg czynników ryzyka związanych z SIDS. Wśród najważniejszych wymienia się:2425:
- Spanie w pozycji na brzuchu lub na boku
- Spanie na miękkich powierzchniach
- Spanie z miękkimi przedmiotami
- Współspanie z rodzicem/rodzicami
- Palenie przez matkę podczas ciąży
- Wiek matki poniżej 20 lat
- Późna lub brak opieki prenatalnej
- Przedwczesny poród
- Niska masa urodzeniowa
- Brak karmienia piersią
- Przegrzanie
Pozycja podczas snu jest jednym z najsilniejszych czynników ryzyka SIDS. Pozycja na brzuchu i na boku jest znacznie bardziej niebezpieczna niż pozycja na plecach26. Niemowlę ułożone do snu na brzuchu jest nawet sześć razy bardziej narażone na SIDS niż niemowlę ułożone na plecach11.
Różnice geograficzne i środowiskowe
Badania wykazały znaczne różnice w związku między temperaturą a SIDS w różnych społecznościach. W Nowej Zelandii i Australii (10 społeczności) związek był konsekwentnie silny; w Europie (siedem społeczności) wahał się od silnego do słabego; a w USA (pięć społeczności) był umiarkowany lub słaby27.
Istnieje hipoteza, że niska temperatura klimatyczna pośrednio zwiększa częstość występowania SIDS, szczególnie w krajach, gdzie temperatura klimatyczna na zewnątrz wpływa na temperaturę wewnątrz i nawyki dotyczące ubrań27. Wiele zgonów SIDS wiąże się również z zanieczyszczeniem powietrza – ryzyko SIDS szacuje się na wzrost o 8% (przedział ufności 95%: 4%-14%) na 10 ppb ekspozycji na NO2 i 9% (przedział ufności 95%: 1%-12%) na 1 ppm ekspozycji na CO28.
Czynniki genetyczne i biologiczne
Rodzeństwo niemowląt, które zmarły na SIDS, ma zwiększone ryzyko śmierci z powodu SIDS. Ryzyko śmierci z powodu SIDS jest 5-6 razy większe niż w populacji ogólnej24. Badania pośmiertne dostarczyły najsilniejszych dowodów na to, że SIDS ma konkretną podstawę biologiczną29.
Badacze z UC San Francisco zidentyfikowali sygnały w systemie metabolicznym niemowląt, które zmarły z powodu SIDS. U niemowląt z niższymi poziomami C-3 i podwyższonymi poziomami C-14OH wydaje się występować wyższe ryzyko śmierci z powodu SIDS30.
Model potrójnego ryzyka w epidemiologii SIDS
Wiodąca teoria poparta literaturą to model potrójnego ryzyka, po raz pierwszy opisany w 1994 roku31. Model ten sugeruje, że SIDS jest wynikiem trzech jednoczesnych czynników:
- Niemowlę musi mieć podstawową podatność, która predysponuje je do SIDS
- Musi wystąpić stres z egzogennego źródła, takiego jak niedotlenienie związane z pozycją spania na brzuchu
- Stres ten musi wystąpić w krytycznym okresie rozwoju (pierwsze 12 miesięcy życia)3231
SIDS jest uważany za wynik złożonego modelu, który łączy czynniki genetyczne, środowiskowe i społeczno-kulturowe33. Uważa się, że SIDS występuje, gdy trzy czynniki ryzyka (wrażliwe niemowlę, krytyczny okres rozwojowy we wczesnych miesiącach życia i stres środowiskowy) występują razem32.
Kampanie prewencyjne i ich wpływ na epidemiologię SIDS
Międzynarodowe wdrożenie kampanii zmniejszania ryzyka, podkreślających spanie na plecach pod koniec lat 80. i na początku lat 90., spowodowało spadek wskaźników SIDS w kilku krajach5. W 2000 roku wskaźniki SIDS wahały się od 0,12 zgonów na 1000 żywych urodzeń w Holandii do 1,10 zgonów na 1000 żywych urodzeń w Nowej Zelandii. Procent spadku również różnił się w zależności od kraju; wahał się od 10% spadku w Japonii do 79% spadku w Holandii5.
Kampania „Back to Sleep” zorganizowana przez Narodowe Instytuty Zdrowia i Amerykańską Akademię Pediatrii (AAP) spowodowała spadek liczby przypadków SIDS34. Między 1992 a 2001 rokiem wskaźnik SIDS w USA spadł z 1,2 do 0,56 na 1000 żywych urodzeń, podczas gdy odsetek niemowląt śpiących w pozycji na plecach wzrósł z 13% do 72%12.
W latach 1999-2004 Kanada odnotowała 50% spadek wskaźnika SIDS, co zbiegło się z wprowadzeniem zaleceń dotyczących układania niemowląt na plecach do snu, które zostały wzmocnione przez kampanię „Back to Sleep” w 1999 roku35.
Wskaźnik SIDS w Anglii i Walii zmniejszył się o 80% od czasu wprowadzenia komunikatu „Back to Sleep” w 1991 roku11. Dzielenie pokoju z niemowlęciem może zmniejszyć ryzyko SIDS o połowę11.
Aktualne zalecenia i strategie prewencyjne
Amerykańska Akademia Pediatrii zaleca, aby niemowlęta były układane na plecach na twardej, płaskiej, niepochylonej powierzchni do spania przy każdym śnie, chyba że inne warunki medyczne uniemożliwiają to36. Zaleca się również karmienie piersią, aby pomóc zapobiec infekcjom i jest to związane ze zmniejszonym ryzykiem SIDS36.
Kampania „Safe to Sleep” (wcześniej znana jako „Back to Sleep”) nadal nagłaśnia czynniki ryzyka SIDS i zapewnia, że komunikaty prewencyjne docierają do wszystkich segmentów populacji, zwłaszcza tych o wysokim ryzyku SIDS16.
Najważniejsze modyfikowalne czynniki, które mogą obniżyć ryzyko, to: układanie niemowląt na plecach do snu przy każdym śnie, ochrona niemowląt przed narażeniem na dym tytoniowy przed i po urodzeniu, zapewnienie bezpiecznego środowiska do spania dla niemowląt oraz karmienie piersią – przez co najmniej 2 miesiące, z większą ochroną zapewnioną przy dłuższym czasie trwania37.
Wyzwania i ograniczenia kampanii prewencyjnych
Mimo ciągłych wysiłków w zakresie zdrowia publicznego koncentrujących się na poprawie warunków snu, ze szczególnym uwzględnieniem grup wysokiego ryzyka, częstość występowania SIDS pozostaje wysoka1738. SIDS nadal jest częstą przyczyną śmierci niemowląt w Wielkiej Brytanii, z wskaźnikiem 27/100 000 żywych urodzeń i 38/100 000 w Stanach Zjednoczonych1738.
Badania wykazały, że tylko 10,4% rodzin niemowląt w wieku 0-5 miesięcy i 3,1% rodzin niemowląt w wieku 6-11 miesięcy stosowało się do wszystkich zaleceń dotyczących modyfikowalnych czynników ryzyka SIDS39. Częstość występowania modyfikowalnych czynników ryzyka SIDS w badanej próbie była niedopuszczalnie duża, zwłaszcza w przypadku pozycji snu innych niż leżenie na plecach39.
Po utrzymywaniu się na stałym poziomie przez lata, zgony niemowląt związane ze snem wzrosły o prawie 12% między 2020 a 2022 rokiem. Badacze uważają, że wzrost ten może być związany z tym, że rodzice nie otrzymali informacji na temat bezpiecznego snu podczas pandemii, gdy dostęp do opieki zdrowotnej mógł być bardziej ograniczony40.
Nowe kierunki badań nad epidemiologią SIDS
Istnieje pilna potrzeba uzyskania wglądu w wcześniej niezbadane aspekty systemu mózgowego, ze szczególnym uwzględnieniem grup wysokiego ryzyka33. Postęp w badaniach nad SIDS wydaje się być fundamentalny dla ostatecznego celu, jakim jest wyeliminowanie zgonów z powodu SIDS33.
Złożony model, który łączy różne dane dotyczące czynników ryzyka z biomarkerów i analizy omicznej, może stanowić narzędzie do identyfikacji profilu ryzyka SIDS w placówkach dla noworodków. Jeśli zostanie wykryte wysokie ryzyko, niemowlę może zostać skierowane do dalszych badań i obserwacji33.
Nowe badanie opublikowane w JAMA Network Open analizuje wskaźniki SIDS i SUID przed pandemią, w trakcie pandemii i w określonym okresie pandemii, gdy nastąpił wzrost infekcji poza sezonem z powodu złagodzenia ograniczeń pandemicznych (czerwiec-listopad 2021). Badacze odkryli, że wskaźniki SUID wzrosły w tych okresach, co sugeruje, że infekcje układu oddechowego (konkretnie wskazują na RSV) mogą odgrywać rolę w SUID i SIDS41.
Badanie to wykazało zwiększone wskaźniki zarówno SUID, jak i SIDS podczas pandemii COVID-19, z istotną zmianą w epidemiologii z okresu przed pandemią odnotowaną od czerwca do grudnia 2021 roku. Ustalenia te potwierdzają hipotezę, że powrót endemicznych patogenów zakaźnych poza sezonem może być związany z wskaźnikami SUID, przy czym wskaźniki RSV w USA ściśle przybliżają tę zmianę42.
Nowe odkrycia w epidemiologii SIDS
Od najwcześniejszych badań epidemiologicznych na temat śmierci łóżeczkowej lub SIDS, istniały wyraźne wskazania, że infekcja, zwłaszcza wirusowa infekcja dróg oddechowych, była związana z tymi zgonami43. Hipoteza wspólnej toksyny bakteryjnej została opracowana na podstawie tego, że infekcja wirusowa (wraz z położeniem na brzuchu) wywoływała zmiany w górnych drogach oddechowych sprzyjające produkcji toksyn przez bakterie toksynotwórcze, które często kolonizują nosogardło43.
W 50% przypadków toksyny gronkowcowe zostały wykazane w tkankach niemowląt SIDS44. Hipoteza sugerowała, że infekcja wirusowa działała jako wyzwalacz dla zdarzeń prowadzących do superantygenowego wstrząsu toksycznego poprzez aktywację komórek T przez enterotoksyny gronkowcowe lub toksynę zespołu wstrząsu toksycznego-144.
Drogi oddechowe w SIDS często wykazują dowody zaangażowania zapalnego dróg oddechowych i płuc. Proces zapalny może obejmować agregację płytek krwi i obturację naczyń włosowatych płuc przez agregaty płytek krwi i leukocyty44. Może to dostarczyć wskazówek do patogenezy wewnątrzpiersiowych wybroczyn obserwowanych w 80-90% przypadków SIDS44.
Wyzwania i przyszłe kierunki w nadzorze epidemiologicznym SIDS
Rola infekcji w SIDS była w dużej mierze ignorowana przez głównych badaczy44. Przekonujące wyjaśnienie czynnika ryzyka, jakim jest pozycja spania na brzuchu, nie zostało osiągnięte przez główny nurt44.
Istnieje jednak przekonujące wyjaśnienie zawarte w dwóch dobrze zaprojektowanych i niezależnych, geograficznie odmiennych badaniach epidemiologicznych, które łączą infekcję (z pozycją spania na brzuchu) z SIDS45.
SIDS jest w dużej mierze chorobą biedy, złej higieny, przeludnienia, wcześniactwa, narażenia na dym w ciąży i po urodzeniu45. Fakty te powinny zwrócić naszą uwagę na możliwość, że czynnik epizootyczny odgrywa rolę, oprócz sezonowych wirusów oddechowych45.
Dalsze badania nad czynnikami ryzyka, przyczynami i mechanizmami patofizjologicznymi SIDS i innych zgonów niemowląt związanych ze snem są zachęcane, z ostatecznym celem całkowitego wyeliminowania tych zgonów46.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.