nadzór epidemiologiczny
Nadzór epidemiologiczny to systematyczny proces gromadzenia, analizy i interpretacji danych dotyczących występowania chorób zakaźnych oraz innych problemów zdrowotnych w populacji. Jego głównym celem jest monitorowanie trendów epidemiologicznych, wczesne wykrywanie ognisk epidemicznych oraz planowanie i ocena skuteczności działań zapobiegawczych i kontrolnych.
W praktyce medycznej nadzór epidemiologiczny obejmuje rejestrowanie przypadków chorób podlegających zgłoszeniu, monitorowanie czynników ryzyka, identyfikację patogenów oraz analizę przestrzenną i czasową zachorowań. System ten stanowi podstawowe narzędzie zdrowia publicznego, pozwalające na szybkie reagowanie w przypadku zagrożeń epidemicznych.
Nowoczesny nadzór epidemiologiczny wykorzystuje zaawansowane metody statystyczne, systemy informacji geograficznej oraz technologie informatyczne do analizy danych. Szczególne znaczenie ma nadzór syndromiczny, oparty na monitorowaniu objawów klinicznych, który umożliwia wczesne wykrycie nietypowych wzorców zachorowań, jeszcze przed potwierdzeniem laboratoryjnym.
Skuteczny nadzór epidemiologiczny wymaga współpracy międzysektorowej między placówkami ochrony zdrowia, laboratoriami diagnostycznymi, inspekcją sanitarną oraz organizacjami międzynarodowymi, takimi jak WHO. W dobie globalizacji i szybkiego przemieszczania się ludności, międzynarodowy nadzór epidemiologiczny stał się kluczowym elementem globalnego bezpieczeństwa zdrowotnego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak języka – Epidemiologia
Rak języka, stanowiący 30-40% nowotworów jamy ustnej, to głównie rak płaskonabłonkowy (SCC) (>90%). Epidemiologia ulega zmianom – wzrasta zachorowalność w grupach <45 lat oraz wśród kobiet, co odbiega od tradycyjnego obrazu choroby dotykającej głównie mężczyzn >50 lat. Globalnie w 2020 roku odnotowano około 377 713 nowych przypadków raka jamy ustnej i 177 757 zgonów, z najwyższą zachorowalnością w Azji Południowo-Wschodniej (AAR do 10,9/100 000 w Bhopal, Indie). W USA wskaźnik zachorowań na raka języka wynosi 3,7/100 000 rocznie, z prognozą 20 040 nowych przypadków i 3 270 zgonów w 2025 r. Czynniki ryzyka to przede wszystkim używanie tytoniu, alkohol, infekcja HPV (szczególnie HPV16), żucie betelu i orzecha areca, dieta uboga w owoce i warzywa oraz niski status społeczno-ekonomiczny. Wzrost zachorowań u młodszych pacjentów często nie wiąże się z klasycznymi czynnikami ryzyka, co sugeruje udział innych mechanizmów etiologicznych.
badanie przesiewowe, diagnoza, efekt synergistyczny, HPV16, model predykcji ryzyka, nadzór epidemiologiczny, nowotwór jamy ustnej, przerzut odległy, rak języka, rak płaskonabłonkowy, śmiertelność, stadium zaawansowania, szczepienie przeciwko HPV, wczesne wykrywanie, wirus brodawczaka ludzkiego, wskaźnik przeżycia, wskaźnik standaryzowany względem wieku, złośliwe zaburzenie jamy ustnej, zmiana przedrakowa, żucie betelu - Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Epidemiologia
Polymorphous light eruption (PMLE) jest najczęstszą idiopatyczną fotodermatozą, charakteryzującą się świądzącą wysypką w miejscach eksponowanych na promieniowanie UV, pojawiającą się w ciągu kilku godzin do dni po ekspozycji i utrzymującą się przez kilka dni. Częstość występowania PMLE wykazuje wyraźne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższą częstością w krajach skandynawskich (~22%), umiarkowaną w Europie Zachodniej i Środkowej (10-20%) oraz najniższą w strefach tropikalnych, takich jak Singapur i Chiny (0,65-1%). W Indiach częstość waha się od 0,56% do 13,5%, z wyższą zapadalnością na terenach wyżej położonych. PMLE jest chorobą sezonową, najczęściej manifestującą się w okresie wiosenno-letnim, szczególnie po pierwszej intensywnej ekspozycji na słońce po zimie. Średni wiek zachorowania to około 23 lata, z przewagą kobiet (2-3 razy częściej niż mężczyźni) oraz osób o jasnym fototypie skóry (I-III wg Fitzpatricka), choć choroba występuje także u osób o ciemniejszej karnacji, gdzie zmiany mają często charakter grudkowy lub liszajowaty.
ekspozycja słoneczna, fotodermatoza idiopatyczna, fototerapia, fototyp skóry, grudki skórne, immunosupresja, karnacja, klasyfikacja Fitzpatricka, nadzór epidemiologiczny, nadzór immunologiczny, nowotwór skóry, ochrona przeciwsłoneczna, PMLE, polymorphous light eruption, predyspozycja genetyczna, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UV, remisja, wysypka wielopostaciowa na światło, zmienność sezonowa - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba buergera – Epidemiologia
Choroba Buergera (thromboangiitis obliterans, TAO) to zapalne schorzenie naczyń małego i średniego kalibru, niezwiązane z miażdżycą, o wyraźnym związku z paleniem tytoniu. Epidemiologia TAO uległa znacznym zmianom, z wyraźnym spadkiem rozpowszechnienia w krajach rozwiniętych, np. w USA z 104 do 12,6-20 przypadków na 100 000 mieszkańców, co przypisuje się zmniejszeniu palenia i zaostrzeniu kryteriów diagnostycznych. Choroba dotyka głównie młodych dorosłych (20-45 lat), częściej mężczyzn (stosunek 3:1), choć obserwuje się wzrost zachorowań wśród kobiet (8-23%). Rozpowszechnienie jest wyraźnie zróżnicowane geograficznie: w Europie Zachodniej 0,5-5,6%, w Indiach 45-63%, w Korei i Japonii 16-66%, a wśród Żydów aszkenazyjskich w Izraelu nawet około 80%. Wskaźniki zapadalności i rozpowszechnienia w Azji wykazują tendencję spadkową (np. Japonia: z 7,95 do 5,58 na 100 000 w latach 2000-2010; Korea: z 11,1 do 8,43 na 100 000 w latach 2006-2017), podczas gdy na Tajwanie odnotowano wzrost z 0,26 do 0,65 na 100 000 w latach 2002-2011. Choroba ma znaczną chorobowość, a kontynuacja palenia wiąże się z wysokim ryzykiem amputacji (43% w ciągu 7,6 lat), podczas gdy zaprzestanie palenia pozwala uniknąć amputacji u 94% pacjentów.
amputacja, badanie populacyjne, badanie retrospektywne, choroba Buergera, choroba naczyń obwodowych, choroba współistniejąca, chorobowość, czynnik socjoekonomiczny, diagnostyka różnicowa, e-papieros, hospitalizacja, miażdżyca, nadzór epidemiologiczny, remisja, riketsjozy, schorzenie naczyniowe, sezonowość, thromboangiitis obliterans, wskaźnik przeżywalności, wskaźnik rozpowszechnienia, wskaźnik zapadalności, Żydzi aszkenazyjscy - Leksykon chorób i schorzeń
Pierwotne stwardnienie boczne – Epidemiologia
Pierwotne stwardnienie boczne (PLS) to rzadka, neurodegeneracyjna choroba charakteryzująca się selektywnym uszkodzeniem górnego neuronu ruchowego przy zachowanym dolnym neuronie ruchowym. Epidemiologia PLS wskazuje na zapadalność na poziomie 0,1-0,6 przypadków na 100 000 osób rocznie oraz chorobowość 1-9 przypadków na 100 000 osób, z przewagą mężczyzn (stosunek 2:1 do 4:1) i średnim wiekiem zachorowania około 50 lat. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych wymagających co najmniej 2-letniej progresji objawów górnego neuronu ruchowego, a w praktyce obserwacja trwa zwykle 3-4 lata, aby wykluczyć ALS. Brak specyficznych biomarkerów i nakładanie się symptomów z ALS oraz dziedziczną paraparetyką spastyczną utrudniają rozpoznanie. W USA szacuje się obecnie 300-500 pacjentów z PLS, jednak dane te mogą być niedoszacowane. Wyzwania epidemiologiczne obejmują rzadkość choroby, zmieniające się kryteria diagnostyczne oraz ograniczone badania populacyjne, co podkreśla potrzebę międzynarodowej współpracy i tworzenia rejestrów pacjentów.
badanie kliniczne, biomarker, choroba neuronu ruchowego, chorobowość, diagnostyka różnicowa, dolny neuron ruchowy, dziedziczna paraplegia spastyczna, fizykoterapia, górny neuron ruchowy, nadzór epidemiologiczny, neuron ruchowy, patofizjologia, pierwotne stwardnienie boczne, postępujący zanik mięśni, proces neurodegeneracyjny, progresja choroby, skala PLSFRS, ślinotok, spastyczność, stwardnienie zanikowe boczne, terapia zajęciowa, toksyna botulinowa, wspomaganie oddychania, zapadalność, żywienie dojelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu a – Epidemiologia
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, charakteryzującym się zmienną endemicznością zależną od warunków sanitarnych i społeczno-ekonomicznych. Globalnie rocznie dochodzi do około 100 milionów zakażeń HAV, z czego 1,5 miliona to przypadki objawowe, skutkujące 15 000–30 000 zgonów. Epidemiologia WZW A ulega istotnym zmianom, m.in. przesunięciu wieku zakażenia w kierunku starszych grup wiekowych, co wiąże się z cięższym przebiegiem choroby (tzw. paradoks epidemiologii). W krajach rozwiniętych obserwuje się spadek zapadalności do 1,2/100 000 mieszkańców, głównie dzięki poprawie warunków sanitarnych i wprowadzeniu szczepień, jednak wzrasta liczba ognisk w grupach wysokiego ryzyka, takich jak osoby używające substancji psychoaktywnych, osoby bezdomne, MSM oraz podróżujący do krajów o wyższej endemiczności. Nadzór epidemiologiczny opiera się na obowiązkowym zgłaszaniu przypadków, monitoringu laboratoryjnym (przeciwciała anty-HAV IgM, RNA HAV) oraz nowoczesnych metodach, takich jak nadzór ściekowy i systemy wywiadu epidemicznego, które zwiększają wykrywalność ognisk i umożliwiają szybką reakcję.
droga fekalno-oralna, endemiczność, genotypowanie wirusa, immunoglobulina, nadzór epidemiologiczny, nadzór ściekowy, odporność zbiorowiskowa, ognisko epidemiczne, ostre zapalenie wątroby, profilaktyka poekspozycyjna, program szczepień, przeciwciała anty-HAV IgG, seropozytywność, seroprewalencja, szczepienie poekspozycyjne, szczepionka przeciwko WZW A, wirus HAV, wirusowe zapalenie wątroby typu A - Leksykon chorób i schorzeń
Odra, świnka i różyczka – Epidemiologia
Szczepionka MMR (odra, świnka, różyczka) jest kluczowym narzędziem zdrowia publicznego, wykazującym wysoką skuteczność: jedna dawka zapobiega odrze w 93%, a dwie dawki w 97%, natomiast skuteczność przeciwko śwince wynosi 66-95%. Od momentu wprowadzenia podano ponad 575 milionów dawek, co przyczyniło się do redukcji śmiertelności odry z 2,6 mln do około 122 tys. zgonów rocznie. W USA pierwsze 20 lat stosowania szczepionki zapobiegło 52 mln przypadków odry, 17 400 niepełnosprawności intelektualnej i 5 200 zgonom. Wysoki poziom zaszczepienia (≥95%) jest niezbędny do utrzymania odporności stadnej i eliminacji chorób, co potwierdzają dane z USA, Australii i regionu Ameryk. Szczepionka MMR podana w ciągu 72 godzin po ekspozycji zmniejsza ryzyko zachorowania lub łagodzi przebieg odry. Pandemia COVID-19 spowodowała spadek zaszczepienia, co skutkuje wzrostem zachorowań i ognisk epidemicznych, np. w USA zgłoszono 935 przypadków odry do maja 2025, a w regionie Ameryk 2318 przypadków z 3 zgonami.
badanie kliniczne, choroba wirusowa, choroba zakaźna, działanie niepożądane, eliminacja choroby, genotyp wirusa, Instytut Medycyny, interwencja ukierunkowana, nadzór epidemiologiczny, nadzór molekularny, niepełnosprawność intelektualna, odporność stadna, poziom zaszczepienia, profilaktyka poekspozycyjna, program szczepień, skuteczność szczepionki, śmiertelność choroby, Światowa Organizacja Zdrowia, świnka, szczepionka MMR, trend epidemiologiczny, układ odpornościowy, złagodzenie objawów - Leksykon chorób i schorzeń
Niewydolność serca – Epidemiologia
Niewydolność serca (NS) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, dotykając globalnie około 64 miliony osób, z rosnącą tendencją w USA, gdzie przewiduje się wzrost liczby chorych z 6,7 miliona obecnie do 11,4 miliona do 2050 roku. Epidemiologia NS wykazuje zróżnicowanie demograficzne: wyższe wskaźniki u osób powyżej 75. roku życia (>10%), u osób czarnoskórych oraz u mężczyzn, choć rozpowszechnienie jest podobne u obu płci ze względu na dłuższe przeżycie kobiet. Wyróżnia się trzy typy NS według frakcji wyrzutowej lewej komory: HFrEF (~30%), HFmrEF (12-13%) oraz HFpEF (50-58%), z rosnącym udziałem HFpEF, szczególnie u pacjentów z cukrzycą typu 2. Globalne rozpowszechnienie NS wynosi 8,52 na 1000 mieszkańców, z najwyższymi wskaźnikami w Azji Wschodniej, Ameryce Północnej i Europie Zachodniej. Mimo spadku standaryzowanych wskaźników zapadalności, bezwzględna liczba nowych przypadków wzrosła o 12% w ostatniej dekadzie, a śmiertelność związana z NS rośnie, szczególnie wśród młodszych dorosłych i mniejszości etnicznych.
chorobowość, dysfunkcja rozkurczowa, dysfunkcja rozkurczowa lewej komory, dysfunkcja skurczowa lewej komory, frakcja wyrzutowa lewej komory, kardiomiopatia dziedziczna, migotanie przedsionków, nadciśnienie, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, niewydolność serca, niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową, niewydolność serca z pośrednią frakcją wyrzutową, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową, obniżona frakcja wyrzutowa, przewlekła choroba nerek, stadium A niewydolności serca, umieralność, wskaźniki śmiertelności, zapadalność, zastoinowa niewydolność serca - Leksykon chorób i schorzeń
Gastroenteritis wirusowa (potocznie „grypa żołądkowa”) – Epidemiologia
Gastroenteritis wirusowa, wywoływana głównie przez norowirusy, rotawirusy, adenowirusy i astrowirusy, jest powszechną chorobą zakaźną charakteryzującą się nudnościami, wymiotami, biegunką, bólem brzucha, gorączką i odwodnieniem. Norowirus odpowiada za około 90% epidemicznych przypadków biegunki na świecie oraz 50% wszystkich wirusowych zapaleń żołądka i jelit, powodując rocznie w USA 19-21 milionów zachorowań, 109 000 hospitalizacji i 900 zgonów, głównie u osób ≥65 lat. Okres inkubacji wynosi 1-3 dni, a wirus jest wysoce zakaźny – do zakażenia wystarczy spożycie zaledwie 10 cząstek wirusa. Szczególnie narażone na ciężki przebieg są dzieci <5 lat, osoby starsze oraz immunosupresyjne. Diagnostyka opiera się na badaniu stolca w ciągu 48-72 godzin od wystąpienia objawów, a nadzór epidemiologiczny prowadzony jest m.in. przez CDC (NoroSurv, CaliciNet) i kanadyjskie systemy nadzoru. Rotawirus, przed wprowadzeniem szczepień w 2006 roku, był główną przyczyną biegunek u dzieci, powodując 3,5 mln przypadków rocznie w USA i 440 000 zgonów globalnie; szczepienia znacząco zmniejszyły zachorowalność i sezonowość.
adenowirus, astrowirus, bakteryjne zapalenie żołądka i jelit, bezobjawowa infekcja, choroba biegunkowa, epidemiologia molekularna, gastroenteritis wirusowa, nabyta odporność, nadzór epidemiologiczny, nadzór ścieków, norowirus, obciążenie wirusowe, odpowiedź immunologiczna, okres inkubacji, ostre zapalenie żołądka i jelit, rotawirus, sapowirus, szczep epidemiczny, szczepienie przeciwko rotawirusowi, transmisja fekalno-oralna, transmisja wirusa, wirusowe zapalenie żołądka i jelit - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu b – Epidemiologia
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) pozostaje globalnym problemem zdrowia publicznego, z szacowaną liczbą 254-257 milionów osób przewlekle zakażonych HBV na świecie (3,2-3,3% populacji) w 2022 roku. Rocznie notuje się około 1,2-1,5 miliona nowych zakażeń i około 1,1 miliona zgonów, głównie z powodu marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego (HCC). Epidemiologia WZW B wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne: najwyższe rozpowszechnienie obserwuje się w regionie Zachodniego Pacyfiku (97-116 mln zakażeń) oraz Afryki (65-81 mln), podczas gdy w USA wskaźnik przewlekłego zakażenia wynosi około 0,26-0,7% populacji (640 000-2,2 mln osób). Transmisja HBV odbywa się głównie drogą wertykalną (perinatalną) w regionach o wysokiej endemiczności oraz horyzontalną (kontakt seksualny, dożylne przyjmowanie narkotyków, kontakty domowe, procedury medyczne) w krajach o niskim rozpowszechnieniu. Nadzór epidemiologiczny, obejmujący systematyczne gromadzenie i analizę danych, jest kluczowy dla monitorowania trendów, identyfikacji grup ryzyka oraz oceny skuteczności programów profilaktycznych i leczniczych.
alfa-fetoproteina, badanie ultrasonograficzne, Centers for Disease Control and Prevention, hemodializa, kontakt seksualny, marskość wątroby, nadzór epidemiologiczny, ostre WZW B, ostre zakażenie HBV, przewlekłe WZW B, przewlekłe zakażenie HBV, rak wątrobowokomórkowy, rezonans magnetyczny wątroby, Światowa Organizacja Zdrowia, tomografia komputerowa, transfuzja krwi, transmisja wertykalna, wirus zapalenia wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zabieg endoskopowy - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw covid-19 – Epidemiologia
Szczepionki przeciw COVID-19, wprowadzone od grudnia 2020 roku, przeszły intensywny monitoring bezpieczeństwa i skuteczności, potwierdzając wysoką efektywność w zapobieganiu zakażeniom, hospitalizacjom i zgonom. W okresie od sierpnia 2024 do stycznia 2025 roku podano około 15 milionów dawek w 20 krajach UE/EOG, z czego 70,6% stanowiła szczepionka Pfizer BioNTech Comirnaty ukierunkowana na wariant JN.1. Mediana pokrycia szczepieniami w grupie ≥60 lat wyniosła 7,4%, a w grupie ≥80 lat 10,8%, z dużą zmiennością między krajami. Systemy nadzoru bezpieczeństwa obejmują zarówno bierny (np. VAERS, EudraVigilance), jak i aktywny nadzór (np. Vaccine Safety Datalink, V-safe), umożliwiając wykrywanie i ocenę rzadkich zdarzeń niepożądanych, takich jak anafilaksja czy zapalenie mięśnia sercowego/osierdzia, szczególnie po szczepionkach mRNA. Współpraca międzynarodowa, koordynowana przez FDA, CDC, EMA i WHO, zapewnia wymianę danych i standaryzację metodologii nadzoru.
anafilaksja, badanie kliniczno-kontrolne, badanie kohortowe, badanie obserwacyjne, farmakowigilancja, nadzór bierny, nadzór epidemiologiczny, nadzór nad ściekami, niepożądany odczyn poszczepienny, poronienie, profil bezpieczeństwa, przełomowe zakażenie, punkt końcowy, reakcja alergiczna, remisja, SARS-CoV-2, skuteczność szczepionki, szczepionka przeciw COVID-19, wariant wirusa, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zespół zakrzepicy z małopłytkowością - Leksykon chorób i schorzeń
Piersi włóknisto-torbielowate – Epidemiologia
Piersi włóknisto-torbielowate stanowią najczęstszą łagodną zmianę w obrębie gruczołu piersiowego, dotykającą od 30% do 90% kobiet w ciągu życia, z około 50% przypadków potwierdzonych klinicznie i 90% histologicznie. Objawowość występuje u około 20% pacjentek. Zmiany te najczęściej dotyczą kobiet w wieku rozrodczym (30-50 lat), ze szczytem zachorowań między 35. a 50. rokiem życia, a ich częstość dramatycznie spada po menopauzie, chyba że stosowana jest hormonalna terapia zastępcza. Epidemiologicznie, ryzyko rozwoju raka piersi zależy od charakteru zmian: zmiany nieproliferacyjne nie zwiększają ryzyka, proliferacyjne bez atypii podwajają je, a proliferacyjne z atypią, np. atypowy rozrost przewodowy, zwiększają ryzyko około 5-krotnie, szczególnie w przypadku raka przedmenopauzalnego. Łączne stosowanie estrogenu i progesteronu wiąże się z 74% wzrostem ryzyka łagodnych chorób piersi. Występują także różnice geograficzne i etniczne w częstości występowania oraz rokowaniu, z gorszymi wynikami u kobiet afroamerykańskich.
atypowy rozrost przewodowy, badanie histologiczne, badanie kliniczne piersi, badanie przesiewowe, cykl miesiączkowy, hormonalna terapia zastępcza, łagodna choroba piersi, mammografia, menopauza, nadzór epidemiologiczny, pierś włóknisto-torbielowata, rak piersi, samobadanie piersi, trudność w połykaniu, ultrasonografia, wiek rozrodczy, zaawansowana metoda obrazowania, zmiana nieproliferacyjna - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba creutzfeldta-jakoba – Epidemiologia
Choroba Creutzfeldta-Jakoba (CJD) to rzadka, śmiertelna encefalopatia prionowa o częstości występowania około 1-2 przypadków na milion osób rocznie, z dominującą sporadyczną postacią (85-90% przypadków). Średni wiek zachorowania wynosi około 62 lata, a średni czas przeżycia w sporadycznej formie to 4-8 miesięcy, przy czym 90% pacjentów umiera w ciągu roku od wystąpienia objawów. Wariant CJD (vCJD), powiązany z gąbczastą encefalopatią bydła (BSE), jest znacznie rzadszy i dotyczy głównie młodszych dorosłych (średni wiek 29 lat). Epidemiologia CJD nie wykazuje sezonowości ani wyraźnych różnic geograficznych, choć obserwuje się wyższe wskaźniki zachorowań w populacjach białych. W ostatnich dekadach w USA odnotowano wzrost standaryzowanego względem wieku wskaźnika zgonów z powodu CJD, co wiąże się m.in. z intensyfikacją nadzoru i postępem diagnostycznym, takim jak test RT-QuIC w płynie mózgowo-rdzeniowym.
autopsja, badanie neuropatologiczne, biopsja, choroba Creutzfeldta-Jakoba, choroba neurodegeneracyjna, choroba prionowa, gąbczasta encefalopatia bydła, genetyczna CJD, karmienie przez zgłębnik, nadzór epidemiologiczny, objaw neurologiczny, ognisko choroby, ośrodkowy układ nerwowy, pasażowalna encefalopatia gąbczasta, płyn mózgowo-rdzeniowy, prion, schorzenie neurologiczne, sporadyczna CJD, starzenie się populacji, wariant CJD - Leksykon chorób i schorzeń
Demencja – Epidemiologia
Demencja stanowi istotne wyzwanie zdrowia publicznego, z globalną liczbą chorych szacowaną na 55-57 milionów osób w 2023 roku, z prognozowanym wzrostem do 78 milionów w 2030 i 139 milionów w 2050 roku. Chorobowość demencji wynosi około 9,95% w populacji powyżej 65 roku życia, z zapadalnością roczną bliską 10 milionom nowych przypadków. Najczęstszą przyczyną jest choroba Alzheimera (50-70% przypadków), następnie demencja naczyniowa (20-30%) oraz demencja z ciałami Lewy’ego (do 30%). Wskaźniki chorobowości i zapadalności wykazują znaczne zróżnicowanie geograficzne i demograficzne, z podwajaniem częstości co 5 lat po 65 roku życia oraz odmiennymi proporcjami typów demencji w różnych krajach (np. stosunek VaD do AD na Węgrzech wynosi 2,54:1). Koszty ekonomiczne demencji są ogromne, przekraczając 1,3 biliona dolarów rocznie globalnie, z przewidywanym wzrostem do 2,8 biliona dolarów do 2030 roku, co podkreśla potrzebę skutecznych strategii profilaktycznych i zarządzania chorobą.
choroba Alzheimera, demencja naczyniowa, demencja z ciałami Lewy’ego, funkcja poznawcza, łagodzenie objawów, nadciśnienie tętnicze, nadzór epidemiologiczny, niepełnosprawność, rezerwa poznawcza, spadek funkcji poznawczych, układ sercowo-naczyniowy, upośledzenie słuchu, uraz głowy, wskaźnik chorobowości, wskaźnik epidemiologiczny, wskaźnik przeżywalności, zaburzenia pamięci, zanieczyszczenie powietrza, zapadalność, zespół otępienny - Leksykon chorób i schorzeń
Schistosomatoza (bilharcjoza) – Epidemiologia
Schistosomatoza, wywoływana przez przywry z rodzaju Schistosoma, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego w krajach tropikalnych i subtropikalnych, dotykając ponad 240 milionów osób globalnie, z około 253,8 milionami wymagającymi prewencyjnej chemioterapii, w tym 135 milionami dzieci w wieku szkolnym. Choroba występuje endemicznie w 78 krajach, głównie w Afryce Subsaharyjskiej (85-90% przypadków), Ameryce Południowej, Karaibach, na Bliskim Wschodzie oraz w Azji Południowo-Wschodniej. Najważniejsze gatunki patogenne to S. haematobium (schistosomatoza układu moczowo-płciowego), S. mansoni (jelitowa) oraz S. japonicum (azjatycka). Transmisja jest ściśle związana z kontaktem z wodą zarażoną cerkariami, a ryzyko zakażenia jest największe u dzieci i młodzieży (10-19 lat), osób pracujących w wodzie oraz mieszkańców obszarów wiejskich i podmiejskich. Wskaźniki chorobowości mogą przekraczać 50% w niektórych populacjach, a intensywność infekcji koreluje z częstotliwością ekspozycji na zakażone zbiorniki wodne.
- Leksykon chorób i schorzeń
Wirus hiv i aids – Epidemiologia
W 2023 roku na świecie żyło około 39,9 mln osób zakażonych HIV, z 1,3 mln nowych zakażeń i 630 000 zgonów związanych z AIDS. Globalnie 75% zakażonych miało dostęp do terapii antyretrowirusowej (ART), a 72% osiągnęło supresję wiremii. Epidemia wykazuje zróżnicowanie geograficzne: Afryka Subsaharyjska odpowiada za dwie trzecie nowych zakażeń, z dominującą transmisją heteroseksualną i znaczną przewagą zakażeń wśród młodych kobiet (15-24 lata). W USA około 1,2 mln osób żyje z HIV, z 13% nieświadomych zakażenia; południowe stany stanowią 52% nowych diagnoz, a osoby czarnoskóre i latynoskie są nadreprezentowane w nowych zakażeniach (odpowiednio 37% i 32%). W Europie Zachodniej i Ameryce Północnej główną grupą ryzyka są mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami (MSM), stanowiący prawie 2/3 nowych zakażeń.
droga zakażenia, komórka CD4+, leczenie antyretrowirusowe, lek antyretrowirusowy, liczba CD4, MSM, nadzór epidemiologiczny, nadzór molekularny, niewykrywalna wiremia, osoba transpłciowa, PrEP, profilaktyka przedekspozycyjna, redukcja szkód, seroprewalencja HIV, supresja wiremii, transmisja wertykalna, wirus HIV, zakażenie HIV, zakażenie oportunistyczne, zgłaszanie przypadków - Leksykon chorób i schorzeń
Glejak wielopostaciowy – Epidemiologia
Glejak wielopostaciowy (GBM) jest najczęstszym i najbardziej agresywnym pierwotnym nowotworem złośliwym mózgu u dorosłych, stanowiąc około 14,5% wszystkich guzów OUN i 48,6% złośliwych guzów OUN. Średni czas przeżycia wynosi około 15 miesięcy, a 5-letni wskaźnik przeżycia to zaledwie 5-6,9%. Roczna standaryzowana częstość występowania w USA wynosi 3,19/100 000, z wyższą zapadalnością u mężczyzn (3,97/100 000) niż u kobiet (2,53/100 000), a mediana wieku diagnozy to 64 lata. GBM lokalizuje się głównie w płatach czołowym, skroniowym i ciemieniowym, a czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, czynniki immunologiczne, polimorfizmy genetyczne oraz zespoły dziedziczne (np. zespół Turcota, Li-Fraumeni). Epidemiologia wykazuje różnice rasowe i etniczne, z najwyższą zapadalnością u białych nie-Latynosów (3,51/100 000) i najniższą u Azjatów (1,18/100 000).
badanie asocjacyjne całego genomu, choroba Olliera, glejak wielopostaciowy, guz nadnamiotowy, guz ośrodkowego układu nerwowego, immunoterapia, limfocyt T cytotoksyczny, lokalizacja nadnamiotowa, metylacja promotora MGMT, mutacja IDH, nadzór epidemiologiczny, nowotwór złośliwy mózgu, ocena geriatryczna, polimorfizm nukleotydowy, promieniowanie jonizujące, resekcja guza, temozolomid, wskaźnik zapadalności, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół Maffucciego, zespół nowotworowy, zespół Turcota - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw wirusowi rotawirusa – Epidemiologia
Wprowadzenie szczepionek przeciw rotawirusowi do krajowych programów szczepień, rekomendowanych przez WHO od 2009 roku, przyniosło znaczący spadek zachorowań i transmisji wirusa, szczególnie w krajach rozwiniętych, takich jak USA. Skuteczność szczepionek RotaTeq i Rotarix oceniana jest na poziomie około 83-84% (95% CI: 72-89%), a ich stosowanie doprowadziło do redukcji hospitalizacji z powodu rotawirusa z 49% do 10% oraz wizyt na oddziale ratunkowym z 49% do 8% w populacji dzieci poniżej 5 roku życia. Pomimo wysokiej zakaźności rotawirusa i powszechnego zakażenia dzieci w erze przed szczepieniami, poprawa warunków sanitarnych nie wystarcza do ograniczenia zachorowań, co podkreśla konieczność szczepień. W krajach o niskich dochodach, zwłaszcza w Afryce i Azji, rotawirus odpowiada za ponad 95% zgonów dzieci poniżej 5 roku życia, z CFR około 2,5% wśród hospitalizowanych. Nadzór epidemiologiczny i molekularny, prowadzony m.in. przez NVSN w USA oraz sieci PAHO i WHO, jest kluczowy dla monitorowania zmian w epidemiologii i genotypach wirusa, które uległy przesunięciu z dominującego G1P[8] na inne genotypy, w tym pojawienie się nietypowych szczepów.
analiza genomowa, białko powierzchniowe, biegunka rotawirusowa, genotyp rotawirusa, nadzór epidemiologiczny, niedrożność jelit, obniżona odporność, odwodnienie, ostre zapalenie żołądka i jelit, program szczepień, sekwencjonowanie nukleotydów, skuteczność szczepionki, szczepionka przeciw rotawirusowi, wgłobienie, współczynnik śmiertelności, wydalanie wirusa, zakażenie rotawirusowe, zapalenie żołądka i jelit rotawirusowe - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja norowirusowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zakażenie norowirusowe (NGE) charakteryzuje się nagłym początkiem wymiotów i biegunki, zwykle ustępując samoistnie po kilku dniach bez konieczności specjalistycznego leczenia. Rokowanie jest dobre, jednak szczególną uwagę należy zwrócić na grupy ryzyka, takie jak małe dzieci, osoby starsze, pacjenci z osłabionym układem odpornościowym, chorobami przewlekłymi oraz kobiety w ciąży, u których zakażenie może prowadzić do ciężkiego odwodnienia i powikłań, a nawet zgonu. Osoby z chorobami przewlekłymi, stanowiące około 37% populacji, odpowiadają za 51,6% hospitalizacji związanych z NGE, co podkreśla konieczność intensywniejszej opieki i profilaktyki w tych grupach. W trakcie choroby zaleca się stosowanie leków OTC łagodzących objawy, takich jak preparaty przeciwbiegunkowe i przeciwwymiotne.
choroby współistniejące, ciężki przebieg choroby, dystans społeczny, higiena rąk, hospitalizacja, lek przeciwbiegunkowy, lek przeciwwymiotny, modelowanie matematyczne, nadzór epidemiologiczny, odporność zbiorowa, odwodnienie, osłabiony układ odpornościowy, patogen, transmisja wirusa, układ odpornościowy, wymioty i biegunka, zapadalność - Leksykon chorób i schorzeń
Cholera – Epidemiologia
Cholera, wywoływana przez toksyny Vibrio cholerae, pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o ograniczonym dostępie do czystej wody i sanitariatów. Rocznie notuje się od 1,3 do 4 milionów przypadków i 21 000 do 143 000 zgonów, a w 2023 roku WHO zgłosiła 535 321 przypadków i 4007 zgonów z 45 krajów. Choroba występuje endemicznie w około 50 krajach, głównie w Afryce i Azji, z sezonowym wzrostem zachorowań przed i po porze deszczowej. Obecna, siódma pandemia rozpoczęła się w 1961 roku i charakteryzuje się trzema falami transmisji, związanymi z nabyciem nowych cech genetycznych szczepów, takich jak zwiększona stabilność środowiskowa, oporność na leki i wirulencja. Nadzór epidemiologiczny i laboratoryjny, w tym stosowanie definicji przypadków (podejrzany, potwierdzony) oraz szybkie testy diagnostyczne (RDT), są kluczowe dla wczesnego wykrywania i kontroli wybuchów cholery, choć potwierdzenie laboratoryjne pozostaje złotym standardem (hodowla, seroaglutynacja, PCR). W 2023 roku WHO ogłosiła stan wyjątkowy poziomu trzeciego z powodu globalnego wzrostu zachorowań, podkreślając znaczenie dostępu do WASH (woda, sanitacja, higiena) oraz szybkiego leczenia nawadniającego, które może zmniejszyć śmiertelność do poniżej 1%.
ciężkie odwodnienie, Cryptosporidium, doustna szczepionka przeciw cholerze, endemiczność, enterotoksyczna Escherichia coli, hodowla bakteryjna, nadzór epidemiologiczny, nawadnianie, obszar endemiczny, odwodnienie, ostra choroba biegunkowa, ostre zapalenie żołądka i jelit, reakcja łańcuchowa polimerazy, shigella, szybki test diagnostyczny, toksyna bakteryjna, Vibrio cholerae, wskaźnik śmiertelności przypadków - Leksykon chorób i schorzeń
Aktynomikoza – Epidemiologia
Aktynomykoza to przewlekła, rzadko występująca choroba zakaźna o globalnym zasięgu, najczęściej diagnozowana u osób w wieku 20-50 lat, z przewagą mężczyzn (stosunek 3:1), z wyjątkiem aktynomykozy miednicy, która dotyczy głównie kobiet stosujących wewnątrzmaciczne wkładki antykoncepcyjne (IUD). Roczna zapadalność w różnych regionach waha się od 1 na 40 000 do 1 na 300 000 osób, a w większości ośrodków medycznych notuje się około jednego przypadku rocznie. Czynniki ryzyka obejmują złą higienę jamy ustnej, próchnicę, zabiegi stomatologiczne, urazy zębów oraz stosowanie IUD, które sprzyjają kolonizacji i inwazji bakterii Actinomyces, będących naturalną florą jamy ustnej, przewodu pokarmowego i układu moczowo-płciowego. Aktynomykoza manifestuje się najczęściej w trzech lokalizacjach: twarzowo-szyjnej (50-60% przypadków), jamy brzusznej (około 20%) oraz płuc (15-20%), z rzadszym zajęciem układu mięśniowo-szkieletowego i ośrodkowego układu nerwowego (OUN). W przypadku aktynomykozy OUN, śmiertelność wynosi około 11%, a dominującymi gatunkami są Actinomyces israelii (41,5%) i Actinomyces meyeri (22,6%).
Actinomyces, Actinomyces israelii, aktynomykoza miednicy, aktynomykoza OUN, aktynomykoza płucna, antybiotykoterapia, aspiracja wydzieliny, choroba zakaźna, immunosupresja, nadzór epidemiologiczny, niedożywienie, niedrożność jelit, perforacja przełyku, perforacja przewodu pokarmowego, próchnica zębów, przerost migdałków, ropień mózgu, ropień nadtwardówkowy, ropień podtwardówkowy, tonsilektomia, wkładka wewnątrzmaciczna, zakażenie rozsiane, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie wyrostka robaczkowego, zespół guzowatej szczęki - Leksykon chorób i schorzeń
Katar – Epidemiologia
Katar (catarrh) to zapalenie błon śluzowych górnych dróg oddechowych z nadmierną produkcją śluzu, objawiające się rhinorrhoeą, kichaniem i kaszlem, zwykle bez gorączki. W przebiegu krztuśca (pertussis), choroby zakaźnej o okresie inkubacji 7-10 dni (zakres 5-21 dni), faza katarowa trwa 1-2 tygodnie i obejmuje przekrwienie spojówek, wodnisty wyciek z nosa oraz kaszel o charakterze krótkim, urywanym, występującym równomiernie w dzień i w nocy, przy rzadkim występowaniu gorączki. Krztusiec podlega obowiązkowi zgłaszania, a nadzór epidemiologiczny, w tym wzmocniony nadzór prowadzony przez CDC w wybranych stanach USA, jest kluczowy dla monitorowania trendów i kontroli choroby. W regionie Ameryki PAHO apeluje o wzmocnienie nadzoru, diagnostyki laboratoryjnej oraz programów szczepień, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się krztuśca i poprawić reakcję na wybuchy choroby.
badanie serologiczne, choroba autoimmunologiczna, choroba układu oddechowego, diagnostyka molekularna, faza napadowa, górne drogi oddechowe, herpeswirus, katar, kichanie, krztusiec, nadwrażliwość na kaszel, nadzór epidemiologiczny, nadzór syndromiczny, okres inkubacji, patogeneza, przeciwciało, przekrwienie spojówek, przewlekły kaszel, wodnisty wyciek z nosa, wyciek z nosa, zapalenie błon śluzowych - Leksykon chorób i schorzeń
Różyczka – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka różyczki opiera się na laboratoryjnym potwierdzeniu zakażenia, gdyż objawy kliniczne są niespecyficzne i mogą przypominać inne choroby wysypkowe. Kluczowe metody diagnostyczne to badania serologiczne wykrywające przeciwciała IgM i IgG przeciw wirusowi różyczki, wykonywane głównie metodami ELISA lub immunochemiluminescencyjnymi. Przeciwciała IgM pojawiają się około 4-5 dni po wystąpieniu wysypki i utrzymują się 7-10 dni u dorosłych, choć mogą być wykrywalne do 3 miesięcy, a u noworodków nawet do roku, co wskazuje na ostre lub niedawne zakażenie. Przeciwciała IgG pojawiają się około 4 dni po wysypce, osiągają szczyt po 1-2 tygodniach i utrzymują się dożywotnio; czterokrotny wzrost miana IgG w próbkach pobranych w fazie ostrej i zdrowienia potwierdza rozpoznanie. Metody molekularne, zwłaszcza RT-PCR, wykrywają RNA wirusa w wymazach z gardła, nosa, moczu lub krwi i są szczególnie przydatne w diagnostyce wrodzonego zespołu różyczki (CRS). Prawidłowy czas pobrania próbek to do 5 dni od wystąpienia gorączki lub wysypki dla badań serologicznych oraz jak najszybciej po pojawieniu się objawów dla testów molekularnych.
amniocenteza, awidność IgG, badanie prenatalne, badanie serologiczne, badanie USG, biopsja kosmówki, choroba wysypkowa, diagnostyka różnicowa, enterowirus, izolacja wirusa, krew płodu, leukopenia, materiał genetyczny wirusa, metoda molekularna, morfologia krwi, nadzór epidemiologiczny, odra, parwowirus B19, płonica, próba wątrobowa, przeciwciało przeciwko wirusowi, różyczka, RT-PCR, szybki test diagnostyczny, test ELISA, test immunochemiluminescencyjny, trombocytopenia, wirus dengi, wymaz z gardła, zakażenie - Leksykon chorób i schorzeń
Gorączka reumatyczna – Epidemiologia
Gorączka reumatyczna (ARF) oraz choroba reumatyczna serca (RHD) pozostają istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach oraz w populacjach marginalizowanych. Globalnie szacuje się ponad 15 milionów przypadków RHD, z 282 000 nowych przypadków i 233 000 zgonów rocznie, a średnia zapadalność na ARF wynosi 19 na 100 000 dzieci w wieku szkolnym. Wysokie wskaźniki zapadalności obserwuje się m.in. wśród rdzennych Australijczyków (153-380/100 000 dzieci w wieku 5-14 lat) oraz Maorysów w Nowej Zelandii (46,1/100 000 dzieci w wieku 5-14 lat). Epidemiologia RHD wykazuje regionalne zróżnicowanie, z największym obciążeniem w Afryce, regionie Pacyfiku, Ameryce Łacińskiej, Bliskim Wschodzie i Azji. Czynniki ryzyka obejmują przeludnienie, niski status społeczno-ekonomiczny, ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej, wiek 5-15 lat oraz nieleczone zakażenia paciorkowcowe gardła. Choroba reumatyczna serca częściej dotyka kobiety, u których ryzyko jest 1,6-2 razy wyższe, co wiąże się m.in. z wpływem ciąży i czynnikami hormonalnymi.
badanie echokardiograficzne, badanie epidemiologiczne, badanie przesiewowe echokardiograficzne, benzylopenicylina G, choroba reumatyczna serca, chorobowość, gorączka reumatyczna, kryteria diagnostyczne, lata życia skorygowane o niepełnosprawność, nadzór epidemiologiczny, niedostateczne zgłaszanie, obciążenie chorobą, paciorkowiec beta-hemolizujący, paciorkowiec grupy A, profilaktyka antybiotykowa, rejestr chorób, zakażenie paciorkowcowe gardła, zapadalność, zapalenie gardła paciorkowcowe - Leksykon chorób i schorzeń
Wścieklizna – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Wścieklizna (Rabies) jest chorobą odzwierzęcą o niemal 100% śmiertelności po wystąpieniu objawów klinicznych, zgon następuje zwykle w ciągu 3-10 dni od ich pojawienia się. Po przedostaniu się wirusa do ośrodkowego układu nerwowego leczenie jest nieskuteczne, a rokowanie wyjątkowo niekorzystne. Profilaktyka poekspozycyjna (PEP) jest niemal w 100% skuteczna, pod warunkiem wdrożenia przed wystąpieniem symptomów. Niepowodzenie PEP wynika z opóźnionego podania, błędów w aplikacji immunoglobuliny lub szczepionki oraz stosowania preparatów niskiej jakości. Nieliczne, wyjątkowe przypadki przeżycia dotyczą głównie wariantów wirusa pochodzących od nietoperzy, jednak nawet one wiążą się z ciężkimi deficytami neurologicznymi. WHO zaleca kompleksową opiekę paliatywną po pojawieniu się objawów.
choroba odzwierzęca, choroba zakaźna, deficyt neurologiczny, immunoglobulina przeciwko wściekliźnie, lyssawirus, miano przeciwciał, nadzór epidemiologiczny, ośrodkowy układ nerwowy, preparat biologiczny, profilaktyka poekspozycyjna, przeciwciało neutralizujące, serologia, śmiertelność, status szczepienia, szczepienie poekspozycyjne, uczenie maszynowe, wirus wścieklizny, wścieklizna, zaniedbana choroba tropikalna - Leksykon chorób i schorzeń
Denga – Epidemiologia
Denga jest najszybciej rozprzestrzeniającą się chorobą wirusową przenoszoną przez komary, z roczną liczbą zakażeń szacowaną na 100-400 milionów przypadków globalnie. W 2023 roku odnotowano ponad 6,5 miliona przypadków i 7300 zgonów w ponad 80 krajach, a w pierwszych miesiącach 2024 roku zgłoszono już 1,4 miliona przypadków i ponad 400 zgonów. Choroba jest endemiczna w ponad 100 krajach w regionach WHO, z największym obciążeniem w Azji Południowo-Wschodniej i regionie Zachodniego Pacyfiku, gdzie mieszka ponad 70% populacji zagrożonej dengą. Transmisja wirusa odbywa się w dwóch wzorcach: epidemicznym (pojedynczy szczep) i hiperendemiczny (wieloserotypowy), z sezonowością zależną od półkuli. Czynniki takie jak mobilność ludzi, zmiany klimatyczne i obecność wektorów Aedes wpływają na rozprzestrzenianie się choroby. Nadzór epidemiologiczny, w tym systemy wzmocnionego nadzoru i cyfrowe narzędzia zdrowia publicznego, są kluczowe dla wczesnego wykrywania ognisk i monitorowania trendów, choć nadal istnieją wyzwania związane z niedoszacowaniem i brakiem porównywalności danych między krajami.
antygen wirusowy, białko niestrukturalne, choroba endemiczna, choroba przenoszona przez komary, denga, gorączka denga, komar Aedes, kontrola wektorów, nadzór epidemiologiczny, potwierdzenie laboratoryjne, reakcja łańcuchowa polimerazy, reaktywność krzyżowa, serotyp wirusa, system wczesnego ostrzegania, szczepionka przeciwko dendze, transmisja dengi, wirus chikungunya, wirus dengi, wirus Zika, zakażenie dengą, zarządzanie wektorami - Leksykon chorób i schorzeń
Japońskie zapalenie mózgu – Epidemiologia
Japońskie zapalenie mózgu (JE) pozostaje główną przyczyną wirusowego zapalenia mózgu w Azji, z roczną liczbą przypadków klinicznych szacowaną na 30 000-70 000, a wg WHO nawet do 68 000, z 75% zachorowań u dzieci poniżej 15 roku życia. Wskaźnik śmiertelności wśród objawowych przypadków wynosi 20-30%, a 30-50% przeżyłych doświadcza trwałych powikłań neurologicznych lub psychiatrycznych. JE jest endemiczne w 24 krajach Azji Południowo-Wschodniej i Zachodniego Pacyfiku, narażając ponad 3 miliardy ludzi. Epidemiologia wykazuje dwa wzorce: epidemiczny (sezonowy, głównie w północnych obszarach) i endemiczny (sporadyczny, w południowych regionach). Diagnostyka opiera się na testach MAC-ELISA wykrywających przeciwciała IgM w płynie mózgowo-rdzeniowym, jednak ograniczenia w dostępie do badań i nadzoru powodują niedoszacowanie zachorowań. Nadzór epidemiologiczny jest kluczowy dla monitorowania obciążenia chorobą, skuteczności szczepień i ekspansji wirusa, zwłaszcza w kontekście nowych ognisk w Australii, gdzie w latach 2021-2022 odnotowano szeroką transmisję wirusa.
arbowirus, choroba endemiczna, diagnostyka laboratoryjna, japońskie zapalenie mózgu, nadzór epidemiologiczny, ostry zespół zapalenia mózgu, płyn mózgowo-rdzeniowy, powikłania neurologiczne, przeciwciała IgM, szczepionka inaktywowana, szczepionka przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu, test ELISA, transmisja wirusa, wektor choroby, wirus japońskiego zapalenia mózgu, wirusowe zapalenie mózgu, zapalenie mózgu, zdarzenie niepożądane - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra zespół niewydolności oddechowej – Zapobieganie i profilaktyka
Ostry zespół niewydolności oddechowej wywołany przez koronawirusa SARS-CoV-1, pojawił się w latach 2002-2004 i charakteryzuje się transmisją głównie drogą kropelkową, z największą zakaźnością w drugim tygodniu choroby, po wystąpieniu objawów. Brak skutecznej szczepionki wymusza stosowanie środków zapobiegawczych, takich jak higiena rąk (mycie przez minimum 20 sekund lub dezynfekcja alkoholem 60-70%), dystans fizyczny 1-3 metrów, izolacja pacjentów w pomieszczeniach z podciśnieniem oraz stosowanie środków ochrony indywidualnej (maski chirurgiczne, respiratory N95, okulary ochronne, rękawiczki, fartuchy). Kontrola epidemii opiera się na szybkim wykrywaniu przypadków, izolacji, kwarantannie 10-dniowej kontaktów oraz ścisłym nadzorze epidemiologicznym.
badanie przesiewowe, droga powietrzna, epidemia, izolacja pacjenta, kontrola zakażeń, koronawirus SARS-CoV-1, kwarantanna, łańcuch transmisji, nadzór epidemiologiczny, objawy oddechowe, ognisko epidemii, ostry zespół niewydolności oddechowej, respirator N95, samoizolacja, SARS-CoV-2, środek dezynfekujący, środki ochrony indywidualnej, szczepionka inaktywowana, szczepionka mRNA, szczepionka podjednostkowa, szczepionka wektorowa, wydzielina układu oddechowego, zakaźność