Patologiczny hazard
Epidemiologia
Patologiczny hazard, dotykający około 1,2% dorosłej populacji globalnie, stanowi poważne wyzwanie zdrowia publicznego, z wyraźnym wzrostem problemów hazardowych wśród osób regularnie uprawiających hazard (wzrost z 12,7% w 2014 do 25,6% w 2023 roku). Zaburzenie to charakteryzuje się wysokim współwystępowaniem z innymi zaburzeniami psychicznymi, w tym zaburzeniami nastroju, lękowymi, uzależnieniami oraz zwiększonym ryzykiem samobójstwa (15-krotnie wyższe w porównaniu z populacją ogólną). Szczególnie narażone grupy to osoby starsze, młodzież, studenci, sportowcy i weterani. Istotnym czynnikiem ryzyka jest stosowanie leków dopaminergicznych, takich jak pramipeksol, ropinirol oraz aripiprazol, zwłaszcza u pacjentów z chorobą Parkinsona i zaburzeniami psychotycznymi. Wzrost dostępności hazardu online, zwłaszcza po legalizacji zakładów sportowych w USA (decyzja Murphy v. NCAA, 2018), koreluje ze wzrostem poszukiwania pomocy w związku z uzależnieniem od hazardu (wzrost o 23%, do 6,5-7,3 mln wyszukiwań). Monitoring i nadzór epidemiologiczny, realizowany przez wyspecjalizowane instytucje (np. OPGS w Massachusetts, Centrum Doskonałości w Maryland), są kluczowe dla identyfikacji czynników ryzyka, oceny rozpowszechnienia i skuteczności interwencji.
- Patologiczny hazard: Epidemiologia i monitoring
- Globalny zasięg patologicznego hazardu
- Czynniki ryzyka i współwystępowanie z innymi zaburzeniami
- Zmiany w rozpowszechnieniu patologicznego hazardu
- Skutki wprowadzenia legalnego hazardu
- Systemy monitoringu i nadzoru nad patologicznym hazardem
- Krajowe systemy monitoringu
- Międzynarodowe wysiłki w zakresie monitoringu
- Wyzwania w monitoringu patologicznego hazardu
- Znaczenie monitoringu dla zdrowia publicznego
- Konsekwencje zdrowotne i społeczne patologicznego hazardu
- Postępy w badaniach nad patologicznym hazardem
- Implikacje dla zdrowia publicznego i polityki
Patologiczny hazard: Epidemiologia i monitoring
Patologiczny hazard (ang. compulsive gambling, gambling disorder) stanowi istotny problem zdrowia publicznego, który dotyka miliony osób na całym świecie. W ostatnich latach, wraz z rozwojem dostępności możliwości uprawiania hazardu, w tym hazardu online, problem ten zyskuje coraz większe znaczenie w kontekście zdrowia publicznego. W tym artykule skupimy się na epidemiologii patologicznego hazardu oraz systemach monitoringu i nadzoru nad tym zjawiskiem.12
Globalny zasięg patologicznego hazardu
Badania epidemiologiczne wskazują, że problem patologicznego hazardu dotyka znaczącą część populacji na całym świecie. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), około 1,2% światowej populacji osób dorosłych cierpi z powodu zaburzeń hazardowych. Szacuje się, że około 5,5% kobiet i 11,9% mężczyzn na całym świecie doświadcza pewnego poziomu szkód związanych z hazardem.1
Metaanaliza badań empirycznych z lat 2016-2022 wykazała, że rozpowszechnienie hazardu o umiarkowanym ryzyku/zagrożeniu wynosi 2,43%, a patologicznego hazardu/problemowego hazardu wynosi 1,29% wśród populacji dorosłych. Te wskaźniki różnią się znacząco w zależności od kraju i regionu, co podkreśla potrzebę uwzględnienia różnic kulturowych i kontekstowych w badaniach nad patologicznym hazardem.12
W Stanach Zjednoczonych według różnych źródeł, problem patologicznego hazardu dotyczy od 0,6% do 3% populacji, co przekłada się na około 2-6 milionów Amerykanów. Krajowa Rada ds. Problematycznego Hazardu (NCPG) szacuje, że około 5 milionów Amerykanów spełnia kryteria kompulsywnego hazardu, jednak tylko około 8% z tych osób kiedykolwiek szuka pomocy.123
Czynniki ryzyka i współwystępowanie z innymi zaburzeniami
Patologiczny hazard charakteryzuje się wysokim poziomem współwystępowania z innymi zaburzeniami psychicznymi. Badanie z 2008 roku wykazało, że osoby z zaburzeniami psychicznymi są 17 razy bardziej narażone na rozwój problemów hazardowych. Osoby z zaburzeniami hazardowymi często cierpią również na zaburzenia nastroju, zaburzenia lękowe, zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych lub zaburzenia osobowości.12
Badania wskazują również na silny związek między patologicznym hazardem a tendencjami samobójczymi. Badanie przeprowadzone w Szwecji wykazało, że osoby z zaburzeniami hazardowymi są 15 razy bardziej narażone na śmierć przez samobójstwo niż populacja ogólna.1
Wśród grup szczególnie narażonych na rozwój patologicznego hazardu znajdują się:1
- Osoby starsze
- Młodzież i młodzi dorośli
- Studenci
- Sportowcy
- Weterani
Badania wykazały również, że patologiczny hazard może być konsekwencją stosowania leków dopaminergicznych, szczególnie tych używanych w leczeniu chorób neurologicznych, takich jak pramipeksol i ropinirol, a także potencjalnie aripiprazol, atypowy lek przeciwpsychotyczny. Pacjenci z chorobą Parkinsona, zespołem niespokojnych nóg oraz innymi schorzeniami leczonymi agonistami dopaminy, a także pacjenci leczeni z powodu zaburzeń psychotycznych, stanowią grupy szczególnie narażone na rozwój zaburzeń hazardowych.123
Zmiany w rozpowszechnieniu patologicznego hazardu
Obserwuje się zmieniające się trendy w rozpowszechnieniu patologicznego hazardu, co częściowo wynika z rosnącej dostępności możliwości uprawiania hazardu, w tym poprzez platformy online. Badania przeprowadzone przez Uniwersytet Massachusetts Amherst wykazały, że wśród osób uprawiających hazard co miesiąc, odsetek tych doświadczających problemów hazardowych wzrósł z 12,7% w 2014 roku do 20,9% w 2022 roku i 25,6% w 2023 roku.12
Jednocześnie, badania populacyjne przeprowadzone przed i po wprowadzeniu kasyn w Massachusetts wykazały stały poziom problemowego hazardu na poziomie 2%. To sugeruje, że wzrost problemów hazardowych może być szczególnie widoczny wśród osób regularnie uprawiających hazard, podczas gdy ogólna populacja może nie doświadczać takiego samego wzrostu.12
Najnowsze badanie online wykazało również wzrost odsetka osób uprawiających hazard co miesiąc, które uważają, że szkody związane z hazardem przewyższają korzyści, oraz że uzależnienie od hazardu jest najważniejszym negatywnym skutkiem kasyn. To wskazuje na rosnącą świadomość ryzyka związanego z hazardem.12
Skutki wprowadzenia legalnego hazardu
Wprowadzenie legalnego hazardu, w tym zakładów sportowych, może mieć znaczący wpływ na rozpowszechnienie patologicznego hazardu. Badanie opublikowane w JAMA Internal Medicine, prowadzone przez badaczy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego, wykazało dramatyczny wzrost zakładów sportowych i poszukiwania pomocy w związku z uzależnieniem od hazardu od czasu przełomowej decyzji Sądu Najwyższego w sprawie Murphy v. NCAA w 2018 roku, która otworzyła drogę do legalizacji zakładów sportowych w różnych stanach.1
Równolegle ze wzrostem liczby bukmacherów, wyszukiwania internetowe dotyczące pomocy w związku z uzależnieniem od hazardu, takie jak „czy jestem uzależniony od hazardu”, wzrosły łącznie o 23% w skali kraju od czasu decyzji Murphy v. NCAA do czerwca 2024 roku. Odpowiada to około 6,5-7,3 milionom wyszukiwań dotyczących pomocy w związku z uzależnieniem od hazardu w skali kraju, z maksymalną liczbą 180 000 wyszukiwań miesięcznie.1
Badanie wykazało również, że bukmacherzy online mieli znacznie większy wpływ na poszukiwanie pomocy w związku z uzależnieniem od hazardu niż tradycyjne bukmacherzy stacjonarne. To sugeruje, że zwiększona dostępność hazardu online może przyczyniać się do wzrostu problemów związanych z hazardem.1
Systemy monitoringu i nadzoru nad patologicznym hazardem
Ze względu na rosnące rozpowszechnienie patologicznego hazardu, coraz większe znaczenie zyskują systemy monitoringu i nadzoru epidemiologicznego tego zjawiska. Monitoring i nadzór są kluczowymi elementami zdrowia publicznego, które kierują wysiłkami i strategiami w zakresie zapobiegania i łagodzenia szkód.1
Krajowe systemy monitoringu
W wielu krajach istnieją wyspecjalizowane instytucje i programy zajmujące się monitorowaniem rozpowszechnienia patologicznego hazardu oraz zbieraniem danych na ten temat. W Stanach Zjednoczonych różne stany prowadzą własne programy badawcze i nadzorcze.1
Przykładem może być Departament Zdrowia Publicznego stanu Massachusetts (DPH), który poprzez Biuro Usług ds. Problematycznego Hazardu (OPGS) zobowiązał się do promowania optymalnego zdrowia i dobrostanu wszystkich mieszkańców oraz zapewnienia im zdrowych i sprawiedliwych społeczności do pracy i życia. OPGS opracowało Ramy Działania Opartego na Danych, które zapewniają, że dane dotyczące problematycznego hazardu są wiarygodne, sprawiedliwe, dostępne i możliwe do wykorzystania, co prowadzi do optymalnej reakcji zdrowia publicznego na problematyczny hazard.1
Ramy Działania Opartego na Danych OPGS obejmują:1
- Monitoring i nadzór: Badanie danych z monitoringu i nadzoru zdrowia publicznego w celu scharakteryzowania i opisania problemu, identyfikacji czynników ryzyka i czynników ochronnych oraz eksploracji sił napędowych (przyczyn źródłowych)
- Wykorzystanie ciągłych informacji zwrotnych od społeczności do informowania o przyszłych wysiłkach w zakresie monitoringu i nadzoru, programowania i polityki
W stanie Maryland funkcjonuje Centrum Doskonałości ds. Problematycznego Hazardu w Maryland, które prowadzi Program Badawczy dotyczący Hazardu. Program ten realizuje dwa główne projekty związane z nadzorem: Free State Data Warehouse oraz Badanie Rozpowszechnienia.1
Free State Data Warehouse to starannie utrzymywany magazyn danych, wdrożony w celu wspierania oceny wpływu hazardu na zdrowie publiczne w stanie Maryland. Prawo Maryland wymaga, aby Departament Zdrowia i Higieny Psychicznej (DHMH) regularnie oceniał rozpowszechnienie problematycznego hazardu w stanie. Początkowa ocena została przeprowadzona we wrześniu 2010 roku. Wraz z utworzeniem Maryland Center of Excellence on Problem Gambling i integracją Research Program on Gambling z Centrum, odpowiedzialność za przeprowadzenie ogólnostanowego badania rozpowszechnienia hazardu spoczywa teraz na Research Program on Gambling.1
Międzynarodowe wysiłki w zakresie monitoringu
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznaje negatywne skutki hazardu dla zdrowia i podkreśla potrzebę ścisłego monitorowania i skutecznego regulowania operacji, produktów i działań hazardowych. WHO przyznaje, że potrzebne są wielosektorowe działania w celu zmniejszenia szkód związanych z hazardem, aby zmniejszyć potencjał hazardu do hamowania postępu w realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju.1
Globalne rozpowszechnienie patologicznego hazardu jest trudne do precyzyjnego określenia ze względu na różnice metodologiczne w badaniach oraz różnice kulturowe i kontekstowe. Jednak standaryzowane globalne szacunki szkód związanych z hazardem sugerują, że 1,2% światowej populacji osób dorosłych cierpi z powodu zaburzeń hazardowych.1
Raport opublikowany w czasopiśmie Lancet Public Health przez międzynarodową komisję składającą się z 22 ekspertów w dziedzinie zdrowia i polityki ostrzega przed ryzykiem związanym z hazardem w erze łatwego dostępu online. Raport badał nowe przepisy dotyczące hazardu między 2018 a 2023 rokiem w 80 jurysdykcjach, w tym w większości stanów USA, i zalecał, aby rządy priorytetowo traktowały zdrowie podczas tworzenia przepisów dotyczących hazardu, zamiast koncentrować się na pieniądzach podatkowych, które te działalności mogłyby przynieść.12
Wyzwania w monitoringu patologicznego hazardu
Monitoring i nadzór nad patologicznym hazardem napotykają na różne wyzwania, w tym:12
- Problemy z metodologią badań, w tym kwestie związane z próbkowaniem i pomiarem
- Dostępność danych i trudności w ich gromadzeniu
- Zaprzeczenie i efekty reaktywne, które mogą zniekształcać wyniki badań
- Względy etyczne związane z badaniem wrażliwych populacji
- Odpowiedniość różnych metod gromadzenia danych
Istnieje również brak systematycznego procesu edukacji, badań przesiewowych i leczenia patologicznych hazardzistów. Edukacja świadczeniodawców i społeczności na temat głębi tego problemu jest kluczowa w identyfikacji pacjentów, którzy są problematycznymi lub patologicznymi hazardzistami, oraz w pomocy programom leczenia.1
Znaczenie monitoringu dla zdrowia publicznego
Monitoring i nadzór epidemiologiczny nad patologicznym hazardem mają kluczowe znaczenie dla zdrowia publicznego z kilku powodów:12
- Pomagają określić epidemiologię, czynniki ryzyka oraz strategie zapobiegania i leczenia zaburzeń hazardowych
- Umożliwiają monitorowanie rozpowszechnienia zaburzeń hazardowych i ocenę wpływu polityk i interwencji
- Informują o planowaniu usług i leczeniu
- Wspierają wysiłki na rzecz wczesnego wykrywania i interwencji
W przypadku Nigerii, która ma drugi co do wielkości rynek zakładów sportowych online w Afryce, podkreślono potrzebę ogólnokrajowego badania w celu określenia epidemiologii, czynników ryzyka, strategii zapobiegawczych i leczniczych w przypadku zaburzeń hazardowych. Wskazano, że kamieniem węgielnym natychmiastowych i długoterminowych wysiłków na rzecz kontroli zaburzeń hazardowych jest nadzór epidemiologiczny.12
Konsekwencje zdrowotne i społeczne patologicznego hazardu
Patologiczny hazard powoduje szereg negatywnych konsekwencji zdrowotnych i społecznych, które wykraczają poza samą osobę uprawiającą hazard i dotykają również jej rodziny, bliskich i szerszej społeczności.11
Konsekwencje zdrowotne
Patologiczny hazard jest związany z różnymi problemami zdrowotnymi, w tym:123
- Stres finansowy
- Problemy ze zdrowiem psychicznym, w tym depresja i zaburzenia lękowe
- Podwyższone ryzyko samobójstwa
- Schorzenia wywoływane przez stres, takie jak nadciśnienie, wrzody trawienne i migreny
- Współwystępowanie z innymi zaburzeniami psychicznymi i uzależnieniami
Badanie przeprowadzone w Szwecji wykazało, że osoby z zaburzeniami hazardowymi mogą być również bardziej narażone na długotrwałe zwolnienia chorobowe. Badacze z Karolinska Institutet odkryli, że osoby z uzależnieniem od hazardu miały o 89% wyższe ryzyko przebywania na długotrwałym zwolnieniu chorobowym, co oznacza ponad 90 dni w roku w trakcie roku, w którym zdiagnozowano uzależnienie.12
Konsekwencje społeczne i ekonomiczne
Patologiczny hazard ma również znaczące konsekwencje społeczne i ekonomiczne, w tym:123
- Rozpad związków i rodzin
- Przemoc domowa
- Problemy finansowe, w tym nadmierne zadłużenie i bankructwo
- Problemy z zatrudnieniem
- Dążenia kryminalne
Szacunki dodatkowych kosztów szkodliwego hazardu (bezpośredni koszt finansowy dla rządu plus społeczna wartość wpływu na zdrowie) w Anglii wynoszą od 1,05 do 1,77 miliarda funtów. Jednak oczekuje się, że rzeczywiste koszty są wyższe, ponieważ brak dowodów uniemożliwił oszacowanie kosztów wszystkich rodzajów szkód lub szerszych szkód dla jednostek lub społeczeństwa.1
Wpływ na otoczenie
Patologiczny hazard wpływa nie tylko na osobę uprawiającą hazard, ale także na jej otoczenie. Szacuje się, że na każdą osobę uprawiającą hazard na wysokim poziomie ryzyka, średnio sześć innych osób (zwykle osoby nieuprawiające hazardu) jest dotkniętych negatywnymi konsekwencjami.1
Profil demograficzny hazardzistów wydaje się zmieniać wraz ze wzrostem ryzyka hazardu, przy czym szkodliwy hazard jest związany z osobami bezrobotnymi i wśród osób mieszkających na bardziej zubożałych obszarach. Sugeruje to, że szkodliwy hazard jest związany z nierównościami zdrowotnymi.1
Postępy w badaniach nad patologicznym hazardem
Badania nad patologicznym hazardem ewoluują, dostarczając nowych spostrzeżeń na temat przyczyn, przebiegu i leczenia tego zaburzenia. Ośrodki badawcze, takie jak Yale Medicine, które jest liderem w badaniach nad leczeniem zaburzeń hazardowych, z jednym z dwóch Centrów Doskonałości w badaniach nad hazardem w kraju finansowanych przez Krajowe Centrum Odpowiedzialnego Hazardu, prowadzą przełomowe badania.12
Badania neurobiologiczne
Centrum Doskonałości w Badaniach nad Hazardem Yale, kierowane przez psychiatrę Yale Medicine, dr. Marca Potenzę, przeprowadziło pierwsze badania obrazowania mózgu u osób z problemami hazardowymi. Badania te wykazały, że mózg działa podobnie podczas przetwarzania nagrody pieniężnej u osób z zaburzeniami hazardowymi, jak u osób z zaburzeniami związanymi z objadaniem się, używaniem alkoholu i używaniem tytoniu.1
Badania wykazały również, że patologiczny hazard charakteryzuje się znaczącymi zaburzeniami w zakresie kontroli impulsów. Metaanaliza wskazała na podwyższoną impulsywność w różnych domenach poznawczych w przypadku zaburzeń hazardowych, w tym w zakresie hamowania motorycznego i uwagi, dyskontowania i podejmowania decyzji.12
Badania farmakologiczne
Badania wykazały związek między stosowaniem leków dopaminergicznych a zwiększonym ryzykiem rozwoju zaburzeń hazardowych. Liczne badania na dużych populacjach potwierdziły związek między zaburzeniami hazardowymi a leczeniem lewodopą, ale jeszcze wyraźniej między zaburzeniami hazardowymi a agonistami dopaminy pramipeksolem i ropinirolem. Te dwa leki są selektywne dla receptora D3, co mogłoby wyjaśniać ich wysokie ryzyko zwiększania wskaźników zaburzeń hazardowych w porównaniu z innymi agonistami dopaminy lub lewodopą.12
Innym lekiem związanym ze wzrostem wskaźników zaburzeń hazardowych jest atypowy lek przeciwpsychotyczny aripiprazol. Proponowany mechanizm działania aripiprazolu to jego stabilizujący wpływ na poziomy dopaminy, działający jako częściowy agonista. Podczas gdy większość dowodów na rolę aripiprazolu w zaburzeniach hazardowych opierała się na bardziej anegdotycznych prezentacjach przypadków, ostatnie badania kliniczne i rejestrowe na dużą skalę wykazały statystyczny związek między leczeniem aripiprazolem a zaburzeniami hazardowymi.12
Badania nad przebiegiem zaburzenia
Patologiczny hazard zazwyczaj rozpoczyna się we wczesnej młodości u mężczyzn i później w życiu u kobiet. Niektóre osoby uzależniają się od pierwszego zakładu, ale dla większości przebieg jest bardziej podstępny. Lata uprawiania hazardu towarzyskiego mogą być poprzedzone nagłym początkiem, który może być wywołany większą ekspozycją na hazard lub jakimś czynnikiem stresującym. Wzorzec może być regularny lub epizodyczny, a przebieg zaburzenia jest często przewlekły.1
Badania nad rozwojem zaburzeń hazardowych wskazują również na rolę urazów mózgu w zwiększaniu ryzyka problemowego hazardu wśród młodzieży. Badanie przeprowadzone w Kanadzie wykazało, że uczniowie z historią traumatycznego urazu mózgu (TBI) mieli 2 razy większe szanse na problem hazardowy w porównaniu do tych bez TBI, po uwzględnieniu ryzykownego picia alkoholu i myśli samobójczych.12
Implikacje dla zdrowia publicznego i polityki
Rosnące rozpowszechnienie patologicznego hazardu ma istotne implikacje dla zdrowia publicznego i polityki. Eksperci podkreślają potrzebę lepszego monitorowania i nadzoru nad hazardem, szczególnie w kontekście rosnącej dostępności hazardu online.12
Potrzeba uniwersalnych podejść do zdrowia publicznego
WHO uznaje, że uniwersalne, populacyjne podejścia do zdrowia publicznego są niezbędne do zapobiegania szkodom związanym z hazardem. Komercjalizacja hazardu w wielu krajach, która napędza również jego normalizację, zwiększa częstość występowania szkód związanych z hazardem.12
Eksperci zalecają, aby rządy priorytetowo traktowały zdrowie podczas tworzenia przepisów dotyczących hazardu, zamiast koncentrować się na pieniądzach podatkowych, które te działalności mogłyby przynieść. Raport wzywa również do zwiększonego nadzoru w celu ochrony dzieci i konsumentów, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym, przed niebezpiecznym wpływem hazardu.1
Wczesne wykrywanie i interwencja
Badania przeprowadzone w Massachusetts wykazały, że odsetek wydatków na hazard pochodzących od hazardzistów z grupy ryzyka wzrósł z 51% w 2013 roku do 68% w 2021 roku. Ten wzrost sugeruje, że cel minimalizacji i łagodzenia szkód związanych z hazardem musi się przesunąć w kierunku wcześniejszego identyfikowania potencjalnych hazardzistów potrzebujących pomocy.1
Badacze z Karolinska Institutet podkreślają potrzebę wcześniejszego wykrywania problemów hazardowych w opiece zdrowotnej i w miejscach pracy oraz zwiększenia dostępu do pomocy dla osób dotkniętych, aby mogły one wcześniej przerwać negatywne trajektorie. Uzależnienie od hazardu może pozostać niezauważone, a problemy mogą stać się rozległe, zanim zostaną zauważone i zdiagnozowane w opiece zdrowotnej.1
Potrzeba dalszych badań
Pomimo postępów w badaniach nad patologicznym hazardem, nadal istnieje potrzeba dalszych badań w wielu obszarach. Rosnąca wiedza w tej dziedzinie wymaga dalszych badań w projektach przedklinicznych, klinicznych i epidemiologicznych.1
Kolejnym krokiem w badaniach jest dalsze rozwijanie metod wcześniejszego wykrywania uzależnienia od hazardu i edukowanie pracowników służby zdrowia na temat tego problemu. Ponieważ uzależnienie od hazardu jest często problemem długoterminowym, ważne będzie również śledzenie osób przez jeszcze dłuższy okres, na przykład do dziesięciu lat, aby dowiedzieć się więcej o długoterminowych konsekwencjach dla osób dotkniętych i ich otoczenia.1
Obecna metaanaliza podkreśla różnice w rozpowszechnieniu patologicznego hazardu w różnych krajach, uwzględniając różnice między poziomami ryzyka i nasilenia. Ta praca ma na celu zapewnienie punktu wyjścia dla decydentów i naukowców do uzupełnienia luk w badaniach nad hazardem, szczególnie w niektórych krajach, gdzie brak badań w tej dziedzinie jest oczywisty, oraz do zbadania skuteczności polityk wdrożonych w celu łagodzenia szkód związanych z hazardem.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.