Katar
Epidemiologia
Katar (catarrh) to zapalenie błon śluzowych górnych dróg oddechowych z nadmierną produkcją śluzu, objawiające się rhinorrhoeą, kichaniem i kaszlem, zwykle bez gorączki. W przebiegu krztuśca (pertussis), choroby zakaźnej o okresie inkubacji 7-10 dni (zakres 5-21 dni), faza katarowa trwa 1-2 tygodnie i obejmuje przekrwienie spojówek, wodnisty wyciek z nosa oraz kaszel o charakterze krótkim, urywanym, występującym równomiernie w dzień i w nocy, przy rzadkim występowaniu gorączki. Krztusiec podlega obowiązkowi zgłaszania, a nadzór epidemiologiczny, w tym wzmocniony nadzór prowadzony przez CDC w wybranych stanach USA, jest kluczowy dla monitorowania trendów i kontroli choroby. W regionie Ameryki PAHO apeluje o wzmocnienie nadzoru, diagnostyki laboratoryjnej oraz programów szczepień, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się krztuśca i poprawić reakcję na wybuchy choroby.
Epidemiologia kataru (Catarrh Epidemiology)
Katar (catarrh) jest stanem medycznym charakteryzującym się zapaleniem błon śluzowych górnych dróg oddechowych, prowadzącym do nadmiernej produkcji śluzu. Typowo towarzyszy mu niespecyficzna symptomatologia obejmująca wyciek z nosa (rhinorrhoea), kichanie, kaszel, przy czym gorączka zazwyczaj nie występuje w fazie katarowej.1 Epidemiologia kataru jest istotnym elementem w monitorowaniu i kontroli chorób zakaźnych układu oddechowego.
Katar w kontekście krztuśca (pertussis)
Krztusiec (pertussis) to choroba, której przebieg kliniczny obejmuje fazę katarową jako jeden z kluczowych etapów rozwoju zakażenia. Okres inkubacji wynosi 7-10 dni (zakres 5-21 dni). Klasyczny przebieg krztuśca charakteryzuje się trzema fazami: katarową, napadową i zdrowienia. Faza katarowa trwa 1-2 tygodnie i obejmuje przekrwienie spojówek, częste kichanie, wodnisty wyciek z nosa oraz częsty kaszel. Kaszel sugerujący podrażnienie tchawicy jest krótki, urywany, izolowany i występuje równomiernie w dzień i w nocy. Gorączka jest rzadko obserwowana w jakiejkolwiek fazie.1
U osób niezaszczepionych i pacjentów bez odporności, klasyczna postać choroby ma okres inkubacji 7-10 dni (zakres 4-28 dni) i rozwija się w trzech fazach (katarowa, napadowa i zdrowienia). Faza katarowa przebiega z niespecyficznymi objawami, takimi jak wyciek z nosa, kichanie i kaszel, a gorączka typowo nie występuje.1
Nadzór epidemiologiczny nad katarem
Nadzór epidemiologiczny nad katarem i związanymi z nim chorobami układu oddechowego jest kluczowym elementem globalnego systemu monitorowania chorób zakaźnych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) proponuje cele nadzoru i opisuje globalne standardy dla minimalnego podstawowego systemu nadzoru nad chorobami układu oddechowego do monitorowania grypy.2
Nadzór nad krztuścem
Krztusiec podlega obowiązkowi zgłaszania, a przypadki powinny być raportowane do odpowiednich organów zdrowia. Przypadki krztuśca są zgłaszane przez państwa do Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC). Chociaż wiele przypadków krztuśca nie jest diagnozowanych, a tym samym nie jest zgłaszanych, system nadzoru jest przydatny do monitorowania trendów epidemiologicznych. Ograniczenia diagnostyki laboratoryjnej sprawiają, że kliniczna definicja przypadku jest niezbędna dla nadzoru nad krztuścem.3
CDC nawiązało współpracę z siedmioma stanami (CO, CT, GA, MN, NM, NY i OR) uczestniczącymi w sieci Programu Nowych Zakażeń (EIP) w celu prowadzenia wzmocnionego nadzoru nad krztuścem i innymi gatunkami Bordetella. Wzmocniony nadzór nad krztuścem charakteryzuje się ulepszonym ustalaniem przypadków i rozszerzoną kolekcją danych, wykraczającą poza to, co jest wymagane na poziomie krajowym przez NNDSS. Uczestniczące ośrodki gromadzą izolaty kliniczne i próbki, gdy są dostępne, do dalszej charakterystyki w Laboratorium Krztuśca i Błonicy CDC. Ośrodki wzmocnionego nadzoru nad krztuścem zapewniają również infrastrukturę do prowadzenia specjalnych badań nad krztuścem, w tym tych mających na celu ocenę strategii zapobiegania i kontroli krztuśca.3
Regionalne działania nadzoru
W obliczu wzrostu liczby przypadków krztuśca na świecie i w niektórych krajach Ameryki, Panamerykańska Organizacja Zdrowia (PAHO) wydała alert epidemiologiczny, wzywając kraje do wzmocnienia nadzoru i zapewnienia stałego monitorowania zasięgu szczepień u dzieci.4
Alert PAHO wzywa również kraje do wzmocnienia nadzoru, aby zapewnić, że każdy wybuch krztuśca jest dokładnie zbadany w celu lepszego zrozumienia epidemiologii choroby w regionie Ameryki. Kraje powinny również wzmocnić swoje możliwości diagnostyki laboratoryjnej, aby poprawić raportowanie i charakteryzację wybuchów krztuśca w regionie.4
PAHO nadal współpracuje z krajami Ameryki i partnerami w celu wzmocnienia programów immunizacji i wspierania wdrażania kampanii mających na celu odzyskanie zasięgu, a także wzmocnienia infrastruktury krajowych programów immunizacji oraz poprawy nadzoru epidemiologicznego i laboratoryjnego w celu wykrywania wybuchów i natychmiastowego reagowania.4
Przykładem regionalnych działań jest Ministerstwo Zdrowia i Rozwoju Społecznego Wysp Dziewiczych, które zwiększa nadzór i pobieranie próbek w przypadku ciężkich ostrych chorób układu oddechowego w następstwie wyników dochodzenia w sprawie dwóch podejrzanych przypadków krztuśca wykrytych na St. Lucia. Ministerstwo pozostaje czujne w swoim nadzorze i pobieraniu próbek na ciężkie ostre choroby układu oddechowego oraz ulepsza raportowanie i pobieranie próbek z klastrów chorób układu oddechowego, szczególnie o przedłużonym czasie trwania, u dzieci poniżej piątego roku życia.5
Nowoczesne metody nadzoru epidemiologicznego
Nadzór syndromiczny
Nadzór syndromiczny jest skutecznym narzędziem umożliwiającym szybkie wykrywanie wybuchów chorób zakaźnych i ułatwiającym wdrażanie skutecznych strategii łagodzenia przez władze zdrowia publicznego.6
Dzięki niedawnym postępom w wszechobecnych technologiach czujnikowych możliwe stało się ciągłe mierzenie częstości występowania kaszlu na poziomie populacji w sposób bezkontaktowy, nienachalny i zautomatyzowany.6
Analizy wykazały znaczącą korelację między zagregowaną liczbą kaszlu a pozytywnymi przypadkami COVID-19 w szpitalu (korelacja Pearsona 0,40, wartość p < 0,001). Wyniki podkreślają, że włączenie sygnałów opartych na liczeniu kaszlu do systemów nadzoru syndromicznego może znacznie zwiększyć ogólną odporność na przyszłe wyzwania zdrowia publicznego, takie jak wybuch nowych chorób lub pandemie.6
Badania epidemiologiczne
Badania epidemiologiczne dotyczące nadwrażliwości na kaszel i przewlekłego kaszlu wskazują, że przewlekły kaszel pozostaje długotrwałym i uciążliwym stanem dotykającym znaczną część globalnej populacji we wszystkich grupach wiekowych. Jednak potrzebne są dalsze badania, aby poprawić życie pacjentów i przełożyć nowe odkrycia na praktykę kliniczną.7
Złośliwy nieżyt kataralny (Malignant catarrhal fever – MCF)
Złośliwy nieżyt kataralny (MCF) jest często śmiertelną chorobą, przede wszystkim przeżuwaczy, powodowaną przez grupę herpeswirusów.8 Ze względu na złożoność patogenezy i epidemiologii w różnych gatunkach, które są albo klinicznie podatne, albo są rezerwuarami wirusa, klinicyści i lekarze weterynarii napotykają znaczące wyzwania w diagnozowaniu zakażenia wirusem MCF i/lub choroby.8
Zrozumienie odpowiedniego zastosowania nowo opracowanych testów diagnostycznych MCF dla każdej sytuacji epidemiologicznej jest konieczne, aby wykorzystać te metody diagnostyki molekularnej.8 Ze względu na złożoność patogenezy i epidemiologii w różnych gatunkach, które są albo klinicznie podatne, albo są rezerwuarami wirusa, klinicyści weterynarii napotykają znaczące wyzwania w diagnostyce laboratoryjnej.8
Transmisja MCF
Sposób przenoszenia wirusa złośliwego nieżytu kataralnego (MCFV) z gnu na bydło był przez pewien czas niejasny. Niedawne badania nad wzorcami wydzielania wirusa przez gnu ujawniły, że MCFV występuje w wydzielinach nosowych i ocznych młodych gnu w stabilnym stanie bezkomórkowym. Taki bezkomórkowy wirus nie jest znajdowany w wydzielinach zakażonego MCFV bydła.9
Wyniki wskazują, że MCFV jest przenoszony z gnu na bydło jako bezkomórkowy wirus wydzielany w wydzielinach młodych cieląt gnu i może to wyjaśniać niezakaźny charakter choroby u bydła.9 Sposób przenoszenia MCF związanego z owcami nie został określony, ponieważ czynnik przyczynowy tego stanu nie został wyizolowany ani od owiec nosicieli, ani od chorych krów.9
Badania serologiczne MCF
Ogólnie przyjmuje się, że zarówno złośliwy nieżyt kataralny pochodzący od gnu (WD-MCF), jak i potwierdzony okolicznościowo MCF związany z owcami (SA-MCF), można wyjaśnić jako chorobę autoimmunologiczną różnych przeżuwaczy, a mianowicie bydła i hodowlanych jeleni.10
W Szwajcarii badanie serologiczne wykazało, że herpeswirusy były bardzo rozpowszechnione wśród bydła i owiec, indukując przeciwciała, które reagują krzyżowo z AlcHV1 i herpeswirusem bydlęcym 4 (BHV4). Można wykazać związek między obecnością MCF w tym kraju a jednoczesnym występowaniem reakcji serologicznych na oba wirusy. Jednak podobne wyniki można uzyskać u zdrowych zwierząt.10
Nie jest zatem możliwe przeprowadzenie znaczących testów diagnostycznych dla (SA-)MCF ani potwierdzenie jakiegokolwiek związku między domniemanymi owcami nosicielami a pojawieniem się MCF.10
Wnioski dotyczące nadzoru epidemiologicznego nad katarem
Nadzór epidemiologiczny nad katarem i związanymi z nim chorobami układu oddechowego stanowi fundamentalny element globalnego systemu monitorowania chorób zakaźnych. Szczególne znaczenie ma monitorowanie fazy katarowej w przebiegu krztuśca, który podlega obowiązkowi zgłaszania do odpowiednich organów zdrowia publicznego.34
Nowoczesne metody nadzoru, takie jak nadzór syndromiczny wykorzystujący zaawansowane technologie monitorowania kaszlu, oferują obiecujące możliwości wczesnego wykrywania ognisk chorób zakaźnych.6 Jednocześnie, w przypadku złośliwego nieżytu kataralnego, złożoność patogenezy i epidemiologii w różnych gatunkach zwierząt wymaga zastosowania wyspecjalizowanych metod diagnostycznych i nadzoru.89
Skuteczny nadzór epidemiologiczny nad katarem wymaga współpracy międzynarodowej, wzmocnienia możliwości diagnostyki laboratoryjnej oraz ciągłego monitorowania zasięgu szczepień, szczególnie w przypadku krztuśca i innych chorób zakaźnych, w których faza katarowa odgrywa istotną rolę w rozprzestrzenianiu się patogenu.45
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.