zwłóknienie mięśnia sercowego
Zwłóknienie mięśnia sercowego (kardiomiocytów) to proces patologiczny charakteryzujący się nadmiernym odkładaniem się kolagenu i innych białek macierzy pozakomórkowej w tkance mięśnia sercowego. Zastępowanie funkcjonalnej tkanki mięśniowej przez włókna kolagenowe prowadzi do zmniejszenia elastyczności miokardium, zaburzeń kurczliwości serca oraz pogorszenia jego funkcji jako pompy.
Etiologia zwłóknienia jest wieloczynnikowa i obejmuje: przewlekłe nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca, zawał mięśnia sercowego, kardiomiopatie, wady zastawkowe, przewlekłe zapalenie mięśnia sercowego, a także działanie czynników toksycznych (np. chemioterapia, alkohol) czy radioterapii. Proces włóknienia może być również częścią naturalnego starzenia się organizmu.
Patomechanizm zwłóknienia wiąże się z aktywacją fibroblastów sercowych, które przekształcają się w miofibroblasty produkujące nadmierne ilości kolagenu. Kluczową rolę odgrywają mediatory prozapalne, czynniki wzrostu (zwłaszcza TGF-β) oraz aktywacja układu renina-angiotensyna-aldosteron. Zwłóknienie może mieć charakter zastępczy (po martwicy kardiomiocytów) lub reaktywny (bez poprzedzającej utraty komórek).
Diagnostyka zwłóknienia mięśnia sercowego opiera się głównie na badaniach obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny serca z kontrastem (CMR z późnym wzmocnieniem gadolinowym), który umożliwia ocenę lokalizacji i rozległości zmian włóknistych. Pomocne są również echokardiografia, badania biochemiczne (biomarkery włóknienia: galektyna-3, ST2, PICP) oraz w niektórych przypadkach biopsja endomiokardialna.
Leczenie zwłóknienia koncentruje się na kontroli choroby podstawowej oraz hamowaniu procesów prowadzących do włóknienia. Stosuje się inhibitory układu renina-angiotensyna-aldosteron (ACEI, ARB, antagonisty aldosteronu), beta-blokery oraz nowe terapie celowane w szlaki sygnałowe prowadzące do włóknienia. Zaawansowane zwłóknienie jest procesem trudno odwracalnym, dlatego wczesna interwencja ma kluczowe znaczenie dla rokowania pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół nadmiaru eozynofili – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zespół nadmiaru eozynofili (HES) cechuje się zróżnicowanym rokowaniem, zależnym od etiologii, nasilenia choroby oraz odpowiedzi na leczenie. Współczesne dane wskazują, że ponad 80% pacjentów przeżywa 5 lat od rozpoznania, a 15-letnie przeżycie wynosi około 42%. Czynniki prognostyczne korzystne obejmują obecność obrzęku naczynioruchowego, pokrzywki, podwyższonego poziomu IgE w surowicy oraz trwałą odpowiedź na kortykosteroidy. Z kolei rokowanie pogarszają cechy mieloproliferacyjne, leukocytoza >90 000/μL, zajęcie serca prowadzące do zwłóknienia mięśnia sercowego oraz brak odpowiedzi na standardowe leczenie. Najpoważniejszym powikłaniem jest zajęcie serca, które może skutkować niewydolnością i zgonem, niezależnie od stopnia eozynofilii.
eozynofilia, imatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej, jakość życia pacjenta, kortykosteroid, kortykosteroid doustny, leukocytoza, mepolizumab, nawrót choroby, niepowodzenie leczenia, niewydolność serca, obrzęk naczynioruchowy, patofizjologia, podwyższony poziom IgE, pokrzywka, przeciwciało monoklonalne, przewlekła niewydolność serca, remisja choroby, uszkodzenie narządów końcowych, zaburzenie mieloproliferacyjne, zaburzenie szpiku kostnego, zajęcie serca, zdarzenie zakrzepowe, zespół nadmiaru eozynofili, zwłóknienie mięśnia sercowego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Effortil 7,5 mg/g
Przedkliniczne badania toksyczności chlorowodorku etylefryny, substancji czynnej Effortilu 7,5 mg/g, wykazały zróżnicowane wartości LD50 w zależności od drogi podania i gatunku zwierząt: doustnie u szczurów 66,4 mg/kg, u myszy 2300 mg/kg, dożylnie u myszy, królików i psów 6,8-16,7 mg/kg, a podskórnie u gryzoni 200-300 mg/kg. Objawy toksyczności ostrej obejmowały m.in. tachypnoe, ataksję, drgawki, sinicę oraz rozszerzenie źrenic i wymioty u psów. W badaniach toksyczności przewlekłej (do 26 tygodni) NOAEL wynosił 3 mg/kg u szczurów i 0,6 mg/kg u psów, przy czym dawka 3 mg/kg u szczurów powodowała spadek częstości akcji serca i glikemii, a dawka 6 mg/kg u psów wywoływała wzrost ciśnienia tętniczego i śródgałkowego, rozszerzenie źrenic oraz podwyższenie aktywności SGPT (AlAT). Dawkowanie 6-30 mg/kg skutkowało zmianami zwłóknieniowymi w mięśniu sercowym i zastawce dwudzielnej oraz przerostem serca i ścian tętnic u psów.
AlAT, ataksja, bradykardia, chlorowodorek etylefryny, ciśnienie śródgałkowe, dawka śmiertelna, działanie embriotoksyczne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, fosfataza alkaliczna, glikemia, LD50, nadciśnienie tętnicze, niedożywienie płodu, NOAEL, przepływ maciczny, przerost mięśnia sercowego, rozszerzenie źrenic, tachypnoe, wada wrodzona, zastawka dwudzielna, zwłóknienie mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Coffecorn forte 1 mg + 100 mg
Lek Coffecorn forte, zawierający 1 mg ergotaminy winianu oraz 100 mg kofeiny bezwodnej, może wywoływać liczne działania niepożądane obejmujące układ nerwowy, sercowo-naczyniowy, pokarmowy, mięśniowo-szkieletowy, skórę oraz narządy wewnętrzne. Do najczęstszych objawów neurologicznych należą parestezje, osłabienie kończyn, bóle głowy, zawroty głowy, stany dezorientacji, bezsenność i drżenia mięśniowe. Kardiologicznie obserwuje się zaburzenia rytmu serca, wahania ciśnienia tętniczego oraz ryzyko ergotyzmu, który może prowadzić do niedokrwienia i martwicy kończyn. W obrębie przewodu pokarmowego występują nudności, bóle w nadbrzuszu, zaparcia, przerost dziąseł oraz zmiany zapalne i niedokrwienne odbytu. Długotrwałe stosowanie wiąże się z ryzykiem hepatotoksyczności i nefrotoksyczności, a także reakcjami zwłóknieniowymi w różnych narządach, w tym mięśniu sercowym i płucach.
arytmia, bezsenność, bliznowacenie, bradykardia, ciśnienie tętnicze, dezorientacja, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, drżenie mięśniowe, ergotamina winian, ergotyzm, hepatotoksyczność, kofeina bezwodna, krwawienie z odbytu, martwica kończyn, martwica naskórka, nefrotoksyczność, niedokrwienie, nudności, ośrodkowy układ nerwowy, owrzodzenie odbytu, parestezje, przerost dziąseł, rumień, skurcz naczyń, tachykardia, trądzik, uszkodzenie nerek, uszkodzenie wątroby, wybroczyny, zaburzenia napięcia mięśni, zaburzenia rytmu serca, zaparcie, zawroty głowy, zwłóknienie mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Przerost lewej komory serca – Patofizjologia i mechanizm
Przerost lewej komory serca (LVH) jest adaptacyjnym mechanizmem kompensacyjnym w odpowiedzi na przeciążenie hemodynamiczne, najczęściej spowodowane nadciśnieniem tętniczym lub stenozą zastawki aortalnej. Patofizjologia LVH obejmuje przerost kardiomiocytów (koncentryczny przy przeciążeniu ciśnieniowym i ekscentryczny przy przeciążeniu objętościowym), aktywację neurohormonalną (układ współczulny, RAAS, wazopresyna, ANP), oraz rozwój zwłóknienia mięśnia sercowego, które prowadzi do zwiększonej sztywności ścian i dysfunkcji rozkurczowej. Kluczowe szlaki sygnałowe zaangażowane w rozwój LVH to MAPK, ERK, CaMKII oraz NFAT, a także mechanizmy związane z napływem wapnia i remodelowaniem macierzy pozakomórkowej. Genetyka odgrywa istotną rolę, zwłaszcza w kardiomiopatii przerostowej, gdzie mutacje w genach kodujących białka sarkomerowe prowadzą do patologicznego przerostu i dezorganizacji kardiomiocytów. Zwłóknienie śródmiąższowe i zastępcze jest kluczowym elementem progresji LVH do niewydolności serca, a dysfunkcja mikrokrążenia wieńcowego i niedokrwienie mięśnia sercowego dodatkowo pogarszają rokowanie.
białka sarkomerowe, bloker receptora angiotensyny, choroba Fabry’ego, dysfunkcja mikrokrążenia wieńcowego, dysfunkcja rozkurczowa, dysfunkcja skurczowa, enzym konwertujący angiotensynę, inhibitor konwertazy angiotensyny, kardiomiopatia przerostowa, kardiomiopatia rozstrzeniowa, lizosomalna choroba spichrzeniowa, macierz pozakomórkowa, masa lewej komory, migotanie komór, nadciśnienie tętnicze, nagła śmierć sercowa, niedomykalność aortalna, niedomykalność mitralna, niewydolność serca, przerost ekscentryczny, przerost koncentryczny, przerost lewej komory serca, stenoza zastawki aortalnej, syntaza tlenku azotu, szpik kostny, tachykardia komorowa, układ renina-angiotensyna, układ renina-angiotensyna-aldosteron, zwłóknienie mięśnia sercowego, zwłóknienie śródmiąższowe - Leksykon substancji czynnych
Etylefryna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Etylefryna, substancja czynna Effortilu, wykazuje istotne różnice międzygatunkowe w toksyczności ostrej, z LD50 po podaniu doustnym wahającym się od 66,4 mg/kg u szczurów do 2300 mg/kg u myszy, natomiast dożylne podanie skutkuje znacznie niższymi wartościami LD50 (6,8-16,7 mg/kg u myszy, królików i psów). Objawy toksyczności obejmują m.in. jeżenie się sierści, wytrzeszcz oczu, sinicę, tachypnoe, ataksję i drgawki u gryzoni oraz rozszerzenie źrenic, drżenia i wymioty u psów. W badaniach przewlekłych NOAEL dla podania doustnego wynosił 3 mg/kg u szczurów i 0,6 mg/kg u psów, przy czym wyższe dawki indukowały zmiany zwłóknieniowe w mięśniu sercowym i zastawce dwudzielnej, a u psów dodatkowo wzrost masy serca i rozrost tunica media małych tętnic. Dożylne podanie przez 4 tygodnie u psów wykazało NOAEL na poziomie 0,625 mg/kg, z działaniami niepożądanymi przy 3,1 mg/kg, takimi jak wymioty i podwyższona aktywność fosfatazy alkalicznej.
akcja serca, aminotransferaza alaninowa, ataksja, badanie przedkliniczne, ciśnienie śródgałkowe, ciśnienie tętnicze, dawkowanie, drgawki, drżenia, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, Effortil, etylefryna, fosfataza alkaliczna, LD50, NOAEL, potencjał mutagenny, przepływ maciczny, rozszerzenie źrenic, sinica, ślinotok, stężenie glukozy, tachypnoe, toksyczność ciążowa, toksyczność ostra, toksyczność reprodukcyjna, tolerancja miejscowa, wada rozwojowa, wada wrodzona, wymioty, wytrzeszcz oczu, zastawka dwudzielna, zwłóknienie mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Coffecorn mite 500 mcg + 25 mg
Lek Coffecorn mite zawiera 500 µg winianu ergotaminy oraz 25 mg kofeiny bezwodnej, co wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych obejmujących układ nerwowy, sercowo-naczyniowy, pokarmowy, mięśniowo-szkieletowy oraz skórę. Ergotamina może powodować parestezje, osłabienie kończyn, bóle głowy, stany dezorientacji, zawroty głowy i senność, natomiast kofeina wywołuje bezsenność, drażliwość i drżenia mięśniowe. W układzie sercowo-naczyniowym obserwuje się arytmie, zwłóknienia mięśnia sercowego, zastawek, naczyń wieńcowych i aorty oraz wahania ciśnienia tętniczego. Długotrwałe stosowanie ergotaminy może prowadzić do ergotyzmu, objawiającego się drętwieniem, zaburzeniami krążenia, skurczem naczyń i martwicą kończyn. Ponadto, preparat może wywoływać nudności, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, bóle w nadbrzuszu, zaparcia oraz przerost dziąseł, a także poważne powikłania odbytu, takie jak niedokrwienie, podrażnienie, krwawienie i owrzodzenie.
arytmia, ból głowy, ból nadbrzusza, dezorientacja, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, drżenie mięśniowe, ergotamina winian, ergotyzm, gospodarka wodno-elektrolitowa, hepatotoksyczność, kofeina bezwodna, martwica kończyn, martwica naskórka, nefrotoksyczność, niewydolność nerek, osłabienie kończyn, owrzodzenie odbytu, parestezje, przerost dziąseł, rumień, skurcz mięśniowy, skurcz naczyń, uszkodzenie hepatocytów, wahania ciśnienia tętniczego, wybroczyny, zaburzenia napięcia mięśniowego, zaburzenia świadomości, zawroty głowy, zwłóknienie mięśnia sercowego, zwłóknienie otrzewnowe, zwłóknienie płuc, zwłóknienie pozaotrzewnowe, zwłóknienie zastawek serca - Leksykon leków
Działania niepożądane – Ergotaminum Filofarm 1 mg
Ergotaminum Filofarm w dawce 1 mg winianu ergotaminy, stosowany w terapii, może wywoływać liczne działania niepożądane obejmujące różne układy organizmu. Wśród objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego najczęściej obserwuje się parestezje, osłabienie kończyn, bóle głowy, drażliwość oraz zaburzenia snu. Ze strony układu sercowo-naczyniowego mogą wystąpić arytmie, zmiany ciśnienia tętniczego, zwłóknienia mięśnia sercowego i zastawek, a także niedotlenienie mięśnia sercowego i zawał, nawet przy dawkach rzędu 2 mg/tydzień. Długotrwałe stosowanie wiąże się z ryzykiem ergotyzmu, manifestującego się drętwieniem, oziębieniem kończyn, zaburzeniami krążenia, a w skrajnych przypadkach martwicą kończyn. Ponadto, często występują działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności (bardzo często), wymioty, bóle w nadbrzuszu i zaparcia, a także przerost dziąseł i powikłania odbytnicze.
ergotyzm, martwica kończyn, martwica naskórka, niedotlenienie mięśnia sercowego, parestezja, przerost dziąseł, rumień, skurcz naczyń krwionośnych, stan dezorientacji, tolerancja na lek, uszkodzenie nerek, uszkodzenie wątroby, uzależnienie, winian ergotaminy, włóknienie opłucnej, wybroczyna, zaburzenie napięcia mięśni, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie snu, zapalenie osierdzia, zastawka serca, zawał serca, zwłóknienie mięśnia sercowego, zwłóknienie pozaotrzewnowe - Leksykon substancji czynnych
Ergotamina – Działania niepożądane
Ergotamina, stosowana głównie w leczeniu migreny, występuje w preparatach takich jak Bellergot (0,3 mg winianu ergotaminy), Coffecorn forte (1 mg winianu ergotaminy z 100 mg kofeiny), Coffecorn mite (500 μg winianu ergotaminy z 25 mg kofeiny) oraz Ergotaminum Filofarm (1 mg winianu ergotaminy). Jej stosowanie wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi, które zależą od dawki i czasu terapii. Do najczęstszych należą zaburzenia neurologiczne (senność, parestezje, bóle głowy, zawroty głowy), działania ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty, zaparcia, przerost dziąseł) oraz reakcje alergiczne (pokrzywka, wysypka). Preparaty zawierające kofeinę dodatkowo mogą powodować bezsenność, drażliwość i drżenia mięśniowe. Ergotamina wpływa także na układ wzrokowy (częste zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, światłowstręt) oraz wywołuje suchość błon śluzowych i zmniejszenie wydzielania potu.
agranulocytoza, bradykardia, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie teratogenne, ergotyzm, inhibitory CYP3A4, małopłytkowość, migrena, niedokrwienie mięśnia serca, niedokrwistość megaloblastyczna, parestezje, polekowy ból głowy, skurcz naczyń krwionośnych, skurcz naczyń wieńcowych, toksyczna nekroliza naskórka, winian ergotaminy, zaburzenia rytmu serca, zawał mięśnia sercowego, zespół Lyella, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry, zmiany niedokrwienne, zwłóknienie mięśnia sercowego, zwłóknienie osierdzia - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Asolfena 5 mg
Solifenacyna w postaci bursztynianu, stosowana w dawkach 5 mg i 10 mg (preparat Asolfena), jest przeciwwskazana u pacjentów z zatrzymaniem moczu, ciężkimi schorzeniami przewodu pokarmowego (w tym toksycznym rozdęciem okrężnicy), zwłóknieniem mięśnia sercowego, jaskrą z wąskim kątem przesączania oraz u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub substancje pomocnicze (w tym laktozę jednowodną: 137,5 mg w dawce 5 mg i 132,5 mg w dawce 10 mg). Ponadto, lek nie powinien być stosowany u pacjentów poddawanych hemodializie ze względu na zmienioną farmakokinetykę i ryzyko kumulacji toksycznych metabolitów. Ciężka niewydolność wątroby stanowi kolejne bezwzględne przeciwwskazanie, gdyż solifenacyna jest metabolizowana głównie w wątrobie, a jej upośledzona funkcja może prowadzić do kumulacji toksycznych metabolitów i poważnych działań niepożądanych.
anafilaksja, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie antycholinergiczne, farmakokinetyka, hemodializa, inhibitory CYP3A4, jaskra z wąskim kątem, ketokonazol, laktoza jednowodna, niedrożność przewodu pokarmowego, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, obstrukcja dróg moczowych, retencja moczu, schorzenia przewodu pokarmowego, solifenacyna, toksyczne rozdęcie okrężnicy, zaburzenia perystaltyki, zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie moczu, zwłóknienie mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Nicergolin 10 mg
Nicergolina w dawce 10 mg, stosowana doustnie, może powodować działania niepożądane o różnej częstości, klasyfikowane według MedDRA. Do najczęstszych należą dyskomfort w jamie brzusznej (≥1/100 do <1/10). Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) obserwuje się zaburzenia psychiczne (pobudzenie, stan splątania, bezsenność), neurologiczne (senność, zawroty głowy, bóle głowy), naczyniowe (niedociśnienie tętnicze, zaczerwienienie skóry twarzy), żołądkowo-jelitowe (zaparcia, biegunka, nudności) oraz skórne (świąd). Z nieznaną częstością występują uczucie gorąca i wysypka. Ponadto, niezbyt często odnotowuje się wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi, co jest istotne u pacjentów z dną moczanową.
bezsenność, biegunka, ból głowy, dnawe zapalenie stawów, dyskomfort jamy brzusznej, działanie naczyniorozszerzające, działanie niepożądane, hiperurykemia, klasyfikacja MedDRA, nadwrażliwość, nicergolina, niedociśnienie tętnicze, nudności, pobudzenie, senność, stan splątania, świąd, uczucie gorąca, wysypka, zaczerwienienie skóry twarzy, zaparcie, zawroty głowy, zwłóknienie mięśnia sercowego, zwłóknienie otrzewnowe, zwłóknienie płuc, zwłóknienie pozaotrzewnowe - Leksykon substancji czynnych
Nicergolina – Przeciwwskazania stosowania
Nicergolina, pochodna ergotaminy o działaniu alfa-adrenolitycznym, jest stosowana głównie w zaburzeniach krążenia mózgowego. Przeciwwskazania do jej stosowania obejmują nadwrażliwość na substancję czynną oraz możliwość nadwrażliwości krzyżowej z innymi pochodnymi ergotaminy. Preparaty zawierają różne substancje pomocnicze, np. Nicergolin 10 mg zawiera 167,2 mg laktozy na tabletkę (176 mg laktozy jednowodnej), Nicerin 10 mg – 60 mg laktozy jednowodnej, a Sermion 10 mg – 33,40 mg sacharozy, co jest istotne u pacjentów z nietolerancją cukrów. Bezwzględnymi przeciwwskazaniami są świeży zawał mięśnia sercowego, ostra faza zawału, ciężka bradykardia (<50 uderzeń/min), niedociśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, stany zapaści krążeniowej oraz ostre krwotoki, w tym krwotok mózgowy. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz u pacjentów z obecnym lub przebyłym zwłóknieniem mięśnia sercowego, płuc, otrzewnej lub zaotrzewnowym.
bliznowacenie, bloker receptorów alfa-adrenergicznych, bradykardia, działanie alfa-adrenolityczne, działanie hipotensyjne, hipotonia, interakcja farmakodynamiczna, krwotok mózgowy, leki adrenomimetyczne, nadwrażliwość krzyżowa, nadwrażliwość na substancję czynną, nicergolina, niedociśnienie ortostatyczne, niedociśnienie tętnicze, nietolerancja cukrów, ostry krwotok, perfuzja tkankowa, perfuzja wieńcowa, pochodna ergotaminy, reakcja włóknienia, spadek ciśnienia krwi, stan hemodynamiczny, zaburzenia krążenia mózgowego, zaburzenie rytmu serca, zapaść krążeniowa, zawał mięśnia sercowego, zwłóknienie mięśnia sercowego