CYP3A4
CYP3A4 to najważniejszy izoenzym cytochromu P450, odpowiedzialny za metabolizm około 50% stosowanych obecnie leków. Jest głównie zlokalizowany w wątrobie oraz błonie śluzowej jelita cienkiego, gdzie uczestniczy w pierwszej fazie biotransformacji ksenobiotyków.
Aktywność CYP3A4 charakteryzuje się dużą zmiennością międzyosobniczą, co wpływa na indywidualne różnice w metabolizmie leków. Czynniki takie jak polimorfizmy genetyczne, wiek, płeć, choroby wątroby oraz interakcje lekowe mogą znacząco modyfikować funkcję tego enzymu, prowadząc do zmian w stężeniach leków w osoczu.
Szczególnie istotne w praktyce klinicznej są interakcje lekowe na poziomie CYP3A4. Inhibitory enzymu (np. ketokonazol, erytromycyna, sok grejpfrutowy) mogą prowadzić do zwiększenia stężenia substratów i nasilenia działań niepożądanych, podczas gdy induktory (np. ryfampicyna, karbamazepina, ziele dziurawca) obniżają stężenia leków metabolizowanych przez CYP3A4, zmniejszając ich skuteczność terapeutyczną.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Oxycodone Molteni 50 mg/ml
Oksykodon, metabolizowany głównie przez CYP3A4 i częściowo przez CYP2D6, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą znacząco wpływać na jego skuteczność i bezpieczeństwo stosowania. Inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol, worykonazol czy klarytromycyna, zwiększają AUC oksykodonu nawet do 3,6-krotności, co wymaga redukcji dawki o 30-70% i ścisłego monitorowania pacjenta. Z kolei induktory CYP3A4, np. ryfampicyna i dziurawiec zwyczajny, mogą obniżyć stężenie oksykodonu w osoczu o 50-86%, prowadząc do osłabienia działania przeciwbólowego i konieczności zwiększenia dawki. Hamowanie CYP2D6 przez paroksetynę lub chinidynę również podnosi stężenie oksykodonu, co może nasilać działania niepożądane i wymaga ostrożności w dawkowaniu.
antybiotyk makrolidowy, azolowy lek przeciwgrzybiczny, benzodiazepina, chinidyna, choroba Parkinsona, CYP3A4, depresja oddechowa, dziurawiec zwyczajny, fenytoina, hiperrefleksja, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor monoaminooksydazy, inhibitor proteazy, karbamazepina, lek neuroleptyczny, lek opioidowy, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpsychotyczny, oksykodon, ośrodkowy układ nerwowy, paroksetyna, pochodna fenotiazyny, ryfampicyna, SNRI, SSRI, toksyczność serotoninowa, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Sitagliptin Adamed 50 mg
Sytagliptyna jest metabolizowana głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP2C8, przy czym u pacjentów z prawidłową czynnością nerek wpływ metabolizmu na klirens leku jest niewielki. Jednak u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub schyłkową niewydolnością nerek (ESRD) metabolizm wątrobowy odgrywa większą rolę, co zwiększa ryzyko interakcji farmakokinetycznych, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu silnych inhibitorów CYP3A4 (ketokonazol, itrakonazol, rytonawir, klarytromycyna). W badaniach klinicznych jednoczesne podanie cyklosporyny (60 mg) z sytagliptyną (100 mg) zwiększyło AUC i Cmax sytagliptyny odpowiednio o 29% i 68%, jednak zmiany te nie były klinicznie istotne. Sytagliptyna jest substratem glikoproteiny P oraz transportera OAT3, przy czym hamowanie OAT3 przez probenecyd nie powoduje istotnych klinicznie interakcji. Współistniejące stosowanie metforminy (1000 mg x2/dobę) nie wpływa na farmakokinetykę sytagliptyny, a lek nie indukuje ani nie hamuje izoenzymów CYP450, co minimalizuje ryzyko interakcji z lekami metabolizowanymi przez CYP3A4, CYP2C8, CYP2C9 oraz transporter OCT.
ciężkie zaburzenie czynności nerek, cukrzyca typu 2, cyklosporyna, CYP2C8, CYP3A4, digoksyna, doustny lek antykoncepcyjny, farmakokinetyka sytagliptyny, gliburyd, glikoproteina p, hiperglikemia, hipoglikemia, inhibitor CYP3A4, inhibitor glikoproteiny p, itrakonazol, izoenzymy CYP450, ketokonazol, klarytromycyna, klirens nerkowy, kontrola glikemii, metformina, OAT3, probenecyd, rozyglitazon, rytonawir, schyłkowa niewydolność nerek, substrat CYP3A4, symwastatyna, sytagliptyna, transporter anionów organicznych-3, transporter kationów organicznych, warfaryna, zaburzenie funkcji nerek, zatrucie digoksyną - Leksykon leków
Interakcje leku – Mozarin Swift 15 mg
Escytalopram, substancja czynna Mozarin Swift, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie niebezpieczne są interakcje z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO), zwłaszcza nieodwracalnymi nieselektywnymi inhibitorami MAO, moklobemidem, linezolidem oraz selegiliną, ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego. Zaleca się zachowanie odpowiednich przerw czasowych (14 dni po odstawieniu MAO przed rozpoczęciem escytalopramu i 7 dni po odstawieniu escytalopramu przed włączeniem MAO). Ponadto, escytalopram jest przeciwwskazany w skojarzeniu z lekami wydłużającymi odstęp QT (np. leki przeciwarytmiczne klasy IA i III, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, niektóre antybiotyki i leki przeciwmalaryczne) ze względu na ryzyko arytmii. Współstosowanie z lekami serotoninergicznymi (buprenorfina, tramadol, tryptany) wymaga ostrożności i monitorowania objawów zespołu serotoninowego. Dodatkowo, leki obniżające próg drgawkowy oraz preparaty zawierające lit lub tryptofan mogą nasilać działania niepożądane, co wymaga ścisłej kontroli klinicznej.
arytmia złośliwa, buprenorfina, bupropion, cymetydyna, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4, dezypramina, dziurawiec zwyczajny, escytalopram, ezomeprazol, flekainid, flukonazol, fluwoksamina, haloperydol, hipokaliemia, hipomagnezemia, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, klomipramina, lanzoprazol, lek neuroleptyczny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwbakteryjny, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwzakrzepowy, lek serotoninergiczny, linezolid, lit w psychiatrii, meflochina, metoprolol, moklobemid, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, nortryptylina, obniżenie progu drgawkowego, omeprazol, pimozyd, pochodna fenotiazyny, propafenon, rysperydon, selegilina, sumatryptan, tiorydazyna, tramadol, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, tryptofan, tyklopidyna, wydłużenie odstępu QT, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Fromilid 500 500 mg
Klarytromycyna, aktywny składnik Fromilid 500, jest silnym inhibitorem i substratem CYP3A4, co powoduje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Bezwzględnie przeciwwskazane jest łączne stosowanie klarytromycyny z lekami wydłużającymi odstęp QT (astemizol, cyzapryd, domperydon, pimozyd, terfenadyna), alkaloidami sporyszu, doustnym midazolamem, statynami metabolizowanymi przez CYP3A4 (lowastatyna, symwastatyna), lomitapidem, kolchicyną oraz tikagrelorem, iwabradyną i ranolazyną ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, takich jak torsade de pointes, rabdomioliza czy ostre zatrucia. Induktory CYP3A (efawirenz, newirapina, ryfampicyna i inne) obniżają stężenie klarytromycyny, osłabiając jej skuteczność, natomiast rytonawir znacząco zwiększa jej stężenie, wymagając redukcji dawki, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek.
alkaloid sporyszu, antagonista wapnia, antybiotyk makrolidowy, atypowy lek przeciwpsychotyczny, bradyarytmia, CYP3A4, częstoskurcz komorowy, doustny antykoagulant, doustny lek przeciwzakrzepowy, działanie niepożądane przewodu pokarmowego, hipoglikemia, induktor cytochromu P450, inhibitor CYP3A, inhibitor fosfodiesterazy, inhibitor reduktazy HMG-CoA, kwasica mleczanowa, lek prokinetyczny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwhistaminowy, midazolam, migotanie komór, niedokrwienie tkanek, odstęp QT, rabdomioliza, statyny, torsade de pointes, triazolobenzodiazepina - Leksykon leków
Interakcje leku – Pantoprazol Accord 40 mg
Pantoprazol Accord w dawce 40 mg, stosowany do wstrzykiwań, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie związane z podwyższeniem pH żołądka wskutek silnego hamowania wydzielania kwasu solnego. Istotne klinicznie jest zmniejszenie biodostępności leków takich jak azole przeciwgrzybicze (ketokonazol, itrakonazol, pozakonazol), erlotynib oraz inhibitory proteazy HIV (np. atazanawir), co może prowadzić do obniżenia skuteczności terapii. W przypadku inhibitorów proteazy HIV zaleca się ograniczenie dawki pantoprazolu do maksymalnie 20 mg/dobę oraz ścisłe monitorowanie miana wirusa. Ponadto, pantoprazol może wpływać na parametry krzepnięcia u pacjentów stosujących pochodne kumaryny (warfaryna, fenprokumon), powodując wzrost INR i czasu protrombinowego, co wymaga regularnego monitorowania tych wartości. Równoczesne podawanie dużych dawek metotreksatu (np. 300 mg) z pantoprazolem może zwiększać stężenie metotreksatu i ryzyko toksyczności, dlatego rozważa się czasowe odstawienie IPP w trakcie terapii metotreksatem.
azol przeciwgrzybiczny, biodostępność leku, CYP2C19, CYP3A4, czas protrombinowy, erlotynib, hamowanie wydzielania kwasu, induktor CYP2C19, induktor enzymatyczny, inhibitor CYP2C19, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, INR, interakcja farmaceutyczna, interakcja pantoprazolu z alkoholem, lek przeciwzakrzepowy, metotreksat, P-glikoproteina, pantoprazol, pH żołądka, pochodna kumaryny, tetrahydrokannabinol, wynik fałszywie dodatni - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Jazeta 100 mg
Sytagliptyna, substancja czynna leku Jazeta (100 mg), charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) około 950 nM w czasie 1-4 godzin (Tmax). Średnie AUC wynosi 8,52 μM•hr, a biodostępność bezwzględna to około 87%. Wchłanianie nie jest modyfikowane przez posiłki, co umożliwia podawanie leku niezależnie od jedzenia. Sytagliptyna wykazuje liniową farmakokinetykę względem dawki w zakresie AUC, natomiast Cmax i stężenie po 24 godzinach (C24h) wykazują nieliniowość. Objętość dystrybucji wynosi około 198 litrów, a wiązanie z białkami osocza jest niskie (38%). Metabolizm jest ograniczony, głównie przez CYP3A4 i CYP2C8, a około 79% dawki jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej. Okres półtrwania wynosi około 12,4 godziny, a klirens nerkowy to około 350 ml/min, z eliminacją głównie przez aktywne wydzielanie kanalikowe, w tym udziałem transporterów hOAT-3 i glikoproteiny p. Sytagliptyna nie wykazuje istotnej indukcji ani inhibicji cytochromów P450, co ogranicza ryzyko interakcji lekowych na poziomie metabolizmu.
biodostępność bezwzględna, cukrzyca typu 2, cyklosporyna, CYP2C8, CYP3A4, digoksyna, eliminacja nerkowa, farmakokinetyka sytagliptyny, glikoproteina p, hemodializa, interakcja lekowa, klirens nerkowy, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, osoczowe AUC, podanie doustne, schyłkowa niewydolność nerek, skala Child-Pugh, stężenie w osoczu, transporter anionów organicznych-3, wchłanianie do krwiobiegu, wiązanie z białkami osocza, wydzielanie kanalikowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Finjuve 2,275 mg/ml
Produkt leczniczy Finjuve (2,275 mg/ml, aerozol na skórę, roztwór) zawierający finasteryd stosowany miejscowo charakteryzuje się niskim stężeniem ogólnoustrojowym, co znacząco redukuje ryzyko klinicznie istotnych interakcji farmakokinetycznych. Finasteryd jest metabolizowany przez izoenzym CYP3A4, jednak ze względu na minimalne wchłanianie po aplikacji miejscowej, wpływ leków indukujących lub hamujących CYP3A4 na stężenie finasterydu jest mało prawdopodobny i nie wymaga modyfikacji dawki. Brak jest specyficznych badań interakcyjnych dla Finjuve, ale dostępne dane farmakokinetyczne wskazują na niskie ryzyko interakcji z lekami metabolizowanymi przez ten enzym. Produkt zawiera etanol (25 mg etanolu 96% na jedno rozpylenie), którego ilość jest minimalna i nie powinna powodować interakcji z alkoholem spożywanym doustnie, choć zaleca się ostrożność w spożyciu alkoholu podczas terapii ze względu na potencjalne miejscowe podrażnienia skóry.
CYP3A4, cytochrom P450 3A4, działanie niepożądane, erytromycyna, etanol substancja pomocnicza, farmakokinetyka, fenytoina, filtr przeciwsłoneczny, finasteryd miejscowy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja lekowa, interakcja z produktem leczniczym, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, lek indukujący, łysienie typu męskiego, miejscowy produkt leczniczy, minoksydyl miejscowy, modulator CYP3A4, podrażnienie skóry, produkt stosowany miejscowo, ryfampicyna, stężenie ogólnoustrojowe, terapia skojarzona, wchłanianie ogólnoustrojowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Micalcet 60 mg
Cynakalcet wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii. Jednoczesne stosowanie z lekami obniżającymi stężenie wapnia, zwłaszcza etelkalcetydem, jest przeciwwskazane ze względu na wysokie ryzyko hipokalcemii. Cynakalcet jest metabolizowany głównie przez CYP3A4 oraz częściowo przez CYP1A2, co implikuje konieczność dostosowania dawki w przypadku stosowania silnych inhibitorów (np. ketokonazol 200 mg 2x/dobę powoduje dwukrotny wzrost stężenia cynakalcetu) lub induktorów CYP3A4 (np. ryfampicyna). Palenie tytoniu zwiększa klirens cynakalcetu o 36-38% poprzez indukcję CYP1A2, co również wymaga uwzględnienia w dawkowaniu. Brak danych dotyczących wpływu inhibitorów CYP1A2 na farmakokinetykę cynakalcetu sugeruje ostrożność i monitorowanie w przypadku ich stosowania.
cyklosporyna, cynakalcet, CYP1A2, CYP2D6, CYP3A4, cyprofloksacyna, czas protrombinowy, czynnik krzepnięcia VII, dekstrometorfan, dezypramina, etelkalcetyd, flekainid, fluwoksamina, hipokalcemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP1A2, interakcja lekowa, itrakonazol, ketokonazol, klomipramina, lek przeciwdepresyjny, metoprolol, midazolam, nortryptylina, palenie tytoniu, pantoprazol, propafenon, ryfampicyna, rytonawir, sewelamer, takrolimus, telitromycyna, warfaryna, wąski indeks terapeutyczny, węglan wapnia, worykonazol - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Vinorelbine Zentiva 20 mg
Winorelbina podawana doustnie charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z Tmax wynoszącym 1,5-3 godziny oraz biodostępnością około 40%, niezależną od spożycia pokarmu. Maksymalne stężenie (Cmax) po dawce 80 mg/m² osiąga około 130 ng/ml. Stężenia po dawkach doustnych 60 i 80 mg/m² są porównywalne do dawek dożylnych 25 i 30 mg/m², co jest istotne przy ustalaniu równoważności terapeutycznej. Objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym jest znaczna (średnio 21,2 l/kg), a lek silnie wiąże się z płytkami krwi (78%), natomiast wiązanie z białkami osocza jest niskie (13,5%). Winorelbina wykazuje wysoki klirens (0,72 l/h/kg) na poziomie przepływu krwi w wątrobie, a okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi około 40 godzin. Wydalanie przez nerki jest minimalne (<5% dawki), dominującą drogą eliminacji jest wydalanie z żółcią. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4, a aktywnym metabolitem jest 4-O-deacetylowinorelbina.
4-O-deacetylowinorelbina, biodostępność, Cmax, CYP3A4, cytochrom P450, dystrybucja tkankowa leku, efekt mielosupresyjny, granulocyty wielojądrzaste, klirens krwi, łagodne zaburzenia czynności wątroby, niedrobnokomórkowy rak płuca, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, ośrodkowy układ nerwowy, Tmax, toksyczność hematologiczna, umiarkowane zaburzenia czynności wątroby, wiązanie z białkami osocza, winorelbina - Leksykon leków
Interakcje leku – Ketilept 200 mg 200 mg
Kwetiapina, główny składnik leku Ketilept, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Metabolizm kwetiapiny odbywa się głównie przez enzym CYP3A4, co powoduje, że inhibitory tego enzymu, takie jak ketokonazol, itrakonazol czy sok grejpfrutowy, mogą zwiększać stężenie leku nawet 5-8-krotnie, co jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych. Z kolei induktory CYP3A4, np. karbamazepina i fenytoina, mogą obniżać stężenie kwetiapiny do 13% wartości wyjściowej lub zwiększać jej klirens o 450%, co znacząco obniża skuteczność terapii. Interakcje z lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) oraz z substancjami o działaniu antycholinergicznym mogą nasilać depresję OUN i objawy antycholinergiczne, co wymaga zachowania szczególnej ostrożności.
badanie chromatograficzne, ciśnienie tętnicze, CYP3A4, działanie antycholinergiczne, działanie niepożądane leku, funkcje poznawcze, induktor CYP3A4, induktor enzymu wątrobowego, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, klirens leku, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwpsychotyczny, leukopenia i neutropenia, morfologia krwi, objawy pozapiramidowe, ośrodkowy układ nerwowy, receptor muskarynowy, równowaga elektrolitowa, sedacja, terapia skojarzona, test immunoenzymatyczny, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, walproinian sodu, wydłużenie QT, zaburzenia poznawcze, zaburzenie rytmu serca - Leksykon leków
Interakcje leku – Solifenacin US Pharmacia 5 mg
Solifenacyna, lek o działaniu cholinolitycznym, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Farmakodynamicznie, jednoczesne stosowanie z innymi lekami cholinolitycznymi (np. atropina, ipratropium) może nasilać działania niepożądane, dlatego zaleca się zachowanie tygodniowej przerwy między terapiami. Agoniści receptorów cholinergicznych (pilocarpina, karbachol) mogą obniżać skuteczność solifenacyny, a leki prokinetyczne (metoklopramid, cyzapryd) mogą mieć osłabione działanie. Solifenacyna metabolizowana jest głównie przez CYP3A4, co powoduje ryzyko interakcji z inhibitorami (ketokonazol 200 mg/dobę podwaja AUC, 400 mg/dobę potraja AUC) i induktorami tego enzymu. W przypadku silnych inhibitorów CYP3A4 maksymalna dawka solifenacyny powinna być ograniczona do 5 mg, a u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami nerek lub umiarkowanymi zaburzeniami wątroby ich łączone stosowanie jest przeciwwskazane.
agonista receptora cholinergicznego, antagonista witaminy K, atropina, CYP3A4, cytochrom P450, cyzapryd, czas protrombinowy, digoksyna, diltiazem, doustny lek antykoncepcyjny, działanie cholinolityczne, działanie niepożądane, działanie sedatywne, efekt addytywny, etynyloestradiol, fenytoina, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor i induktor enzymu, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, ipratropium, itrakonazol, karbachol, karbamazepina, ketokonazol, lek cholinolityczny, lek prokinetyczny, lek przeciwzakrzepowy, lewonorgestrel, metoklopramid, mikrosom wątrobowy, nelfawir, perystaltyka przewodu pokarmowego, pilocarpina, ryfampicyna, rytonawir, suchość jamy ustnej, warfaryna, werapamil, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby