biodostępność
Biodostępność to parametr farmakokinetyczny określający, jaka część podanej dawki leku dociera do krążenia ogólnoustrojowego w niezmienionej postaci. Wyraża się ją jako odsetek (%) i stanowi kluczowy wskaźnik skuteczności terapeutycznej substancji leczniczej.
Biodostępność bezwzględna porównuje ilość leku dostępnego po podaniu pozanaczyniowym (np. doustnym) do ilości dostępnej po podaniu dożylnym (przyjmowanym jako 100%). Biodostępność względna natomiast porównuje biodostępność różnych form lub preparatów tej samej substancji leczniczej.
Na biodostępność wpływają liczne czynniki, w tym właściwości fizykochemiczne substancji (rozpuszczalność, lipofilność, stabilność), parametry fizjologiczne pacjenta (pH przewodu pokarmowego, aktywność enzymów, transporterów błonowych), a także interakcje z pokarmem czy innymi lekami. Niska biodostępność może wynikać z efektu pierwszego przejścia przez wątrobę lub niskiej absorpcji z przewodu pokarmowego.
Znajomość biodostępności ma kluczowe znaczenie w praktyce klinicznej przy ustalaniu dawkowania leków oraz projektowaniu nowych postaci farmaceutycznych, które mogą poprawić ten parametr poprzez zastosowanie odpowiednich systemów dostarczania leków.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Reboksetyna – Właściwości farmakokinetyczne
Reboksetyna, substancja czynna Edronaxu, charakteryzuje się dobrą biodostępnością doustną (≥60%) oraz szybkim osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax ≈ 130 ng/ml po 2 godzinach po podaniu dawki 4 mg). Lek wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (92-97%), głównie z α1 kwaśną glikoproteiną, bez nasycenia miejsc wiązania w zakresie terapeutycznym. Reboksetyna jest szeroko dystrybuowana, a jej eliminacja odbywa się głównie przez metabolizm wątrobowy, z wydalaniem 78% dawki w postaci radioaktywnej w moczu, przy czym tylko 10% dawki jest wydalane jako postać niezmieniona. Metabolizm obejmuje 2-O-dealkilację, hydroksylację pierścienia etoksyfenolowego oraz oksydację pierścienia morfolinowego, a metabolity ulegają sprzęganiu z kwasem glukuronowym lub sulfonowym. Lek występuje jako mieszanina racemiczna, z różnicami w stężeniach i wydalaniu enancjomerów, jednak o podobnych okresach półtrwania (~13 godzin). Stan stacjonarny osiągany jest po około 5 dniach stosowania.
biodostępność, biotransformacja wątrobowa, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, dealkilacja, dystrybucja leku, enancjomer, farmakokinetyka liniowa, hydroksylacja, inhibitor CYP3A4, mieszanina racemiczna, niewydolność nerek, okres półtrwania, oksydacja, pacjent w podeszłym wieku, stan stacjonarny, stężenie leku w osoczu, wiązanie z białkami osocza, α1-kwaśna glikoproteina - Leksykon substancji czynnych
Kalcyfediol – Wskazania do stosowania
Kalcyfediol (25-hydroksycholekalcyferol) jest aktywnym metabolitem witaminy D, powstającym w wątrobie z witaminy D3 i ulegającym dalszej hydroksylacji w nerkach do kalcytriolu – najbardziej aktywnej formy witaminy D. Odgrywa kluczową rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz mineralizacji kości. Preparaty zawierające kalcyfediol dostępne na rynku polskim to Calfos (kapsułki miękkie zawierające 0,266 mg kalcyfediolu jednowodnego, odpowiadające 0,255 mg kalcyfediolu) oraz Devisol-25 (krople doustne o stężeniu 150 µg/ml, gdzie 1 kropla zawiera 5 µg kalcyfediolu). Calfos jest wskazany do leczenia niedoboru witaminy D u dorosłych z poziomem 25(OH)D < 25 nmol/l oraz w profilaktyce niedoboru u pacjentów z grup ryzyka, takich jak osoby z zespołem złego wchłaniania, przewlekłą chorobą nerek (CKD-MBD) czy osteoporozą. Devisol-25 stosuje się w leczeniu i zapobieganiu hipokalcemii, krzywicy i osteomalacji w chorobach wątroby, podczas terapii przeciwpadaczkowej i kortykoterapii, a także w osteodystrofii mocznicowej, niedoczynności przytarczyc oraz rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej.
biodostępność, celiakia, cholekalcyferol, choroba Leśniowskiego-Crohna, enzym wątrobowy, fenytoina, glikokortykosteroid, gospodarka wapniowo-fosforanowa, hiperfosfatemia, hipokalcemia, kalcyfediol, kalcytriol, karbamazepina, kortykoterapia, krzywica, krzywica hipofosfatemiczna, leczenie przeciwpadaczkowe, lek przeciwpadaczkowy, mineralizacja kości, mukowiscydoza, niedobór witaminy D, niedoczynność przytarczyc, niewydolność nerek, osłabienie mięśni, osteodystrofia mocznicowa, osteomalacja, osteoporoza, parathormon, przewlekła choroba nerek, przewlekła choroba wątroby, witamina D3, wtórna nadczynność przytarczyc, zaburzenie gospodarki wapniowo-fosforanowej, zaburzenie immunologiczne, zespół zaburzeń mineralnych i kostnych, zespół złego wchłaniania - Leksykon substancji czynnych
Szkarłatka – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Phytolacca decandra, obecna w preparatach homeopatycznych takich jak Camilia (333,3 mg/ml, 5 CH) oraz w maści Homeoplasmine (0,3 g/100 g), wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania. Camilia jest wskazana w łagodzeniu objawów ząbkowania u niemowląt i małych dzieci, jednak należy monitorować pojawienie się gorączki, biegunki oraz nasilenia bólu, które mogą wymagać konsultacji lekarskiej. W przypadku Homeoplasmine, zawierającej dodatkowo kwas borowy w stężeniu 4,0 g/100 g, stosowanie powinno być ograniczone do maksymalnie 7 dni, aby uniknąć ryzyka działań niepożądanych związanych z toksycznością kwasu borowego.
- Leksykon leków
Skład i postać leku – Morfeo 10 mg
Produkt leczniczy Morfeo zawiera 10 mg zaleplonu w postaci twardych kapsułek o charakterystycznym turkusowo-różowym kolorze, co ułatwia identyfikację preparatu. Każda kapsułka zawiera 71,01 mg laktozy jednowodnej, co jest istotne dla pacjentów z nietolerancją laktozy. Substancje pomocnicze w rdzeniu kapsułki obejmują m.in. celulozę mikrokrystaliczną, krzemionkę koloidalną bezwodną, sodu laurylosiarczan, karboksymetyloskrobię sodową oraz magnezu stearynian, które wpływają na stabilność, rozpad i biodostępność substancji czynnej. Otoczka kapsułki składa się z żelatyny oraz barwników: tlenków żelaza (czarny i czerwony), erytrozyny, tytanu dwutlenku i indygokarminy, nadających kapsułce jej charakterystyczny kolor i właściwości fizyczne.
biodostępność, celuloza mikrokrystaliczna, dwutlenek tytanu, erytrozyna, indygokarmina, kapsułka twarda, karboksymetyloskrobia sodowa, krzemionka koloidalna, laktoza jednowodna, laurylosiarczan sodu, nietolerancja laktozy, niezgodność farmaceutyczna, otoczka kapsułki, podanie doustne, rdzeń kapsułki, środek poślizgowy, środek powierzchniowo czynny, stearynian magnezu, substancja czynna, substancja pomocnicza, tlenek żelaza, tlenek żelaza czerwony, zaleplon - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Vitaminum A + E Synteza 30000 j.m. + 70 mg
Produkt leczniczy Vitaminum A+E Synteza zawiera witaminę A (retynolu palmitynian) w dawce 30 000 IU oraz witaminę E (all-rac-α-tokoferylu octan) w dawce 70 mg w jednej kapsułce miękkiej. Witamina A jest kluczowa dla prawidłowego widzenia, zwłaszcza w warunkach słabego oświetlenia, uczestniczy w procesach rozmnażania, wzmacnia mechanizmy odpornościowe oraz wspiera wzrost i regenerację tkanki nabłonkowej, co jest istotne dla funkcjonowania skóry i błon śluzowych. Niedobór witaminy A może prowadzić do ślepoty zmierzchowej, kseroftalmii, utraty wzroku, nadmiernego rogowacenia skóry oraz obniżonej odporności. Witamina E działa jako silny antyoksydant, chroniąc błony komórkowe przed uszkodzeniem oksydacyjnym poprzez neutralizację wolnych rodników, co spowalnia procesy starzenia komórek i zabezpiecza układ nerwowy przed stresem oksydacyjnym. Przewlekły niedobór witaminy E wiąże się z zaburzeniami neurologicznymi i zwiększoną podatnością komórek na uszkodzenia oksydacyjne.
all-rac-α-tokoferylu octan, antyoksydant, biodostępność, błona komórkowa, fosfolipid, grupa farmakoterapeutyczna, kseroftalmia, kurza ślepota, mechanizm odpornościowy, narząd wzroku, proces widzenia, przeciwutleniacz, retynolu palmitynian, rogowacenie skóry, ślepota zmierzchowa, stres oksydacyjny, tkanka nabłonkowa, układ odpornościowy, uszkodzenie komórki nerwowej, uszkodzenie rogówki, utrata wzroku, wielonienasycony kwas tłuszczowy, wolny rodnik, zaburzenie neurologiczne, zespół suchego oka, zmniejszenie odporności - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ulgastran 1 g/5 ml
Sukralfat, substancja czynna leku Ulgastran, charakteryzuje się niskim wchłanianiem z przewodu pokarmowego na poziomie 2-5% podanej dawki. W kwaśnym środowisku żołądka ulega częściowej dysocjacji (~10%) do wodorotlenku glinu oraz ośmiosiarczanu sacharozy. Jony glinu, które są uwalniane, wiążą się z fosforanami i innymi anionami, tworząc nierozpuszczalne i słabo wchłanialne kompleksy, co ogranicza ich absorpcję (0,1-10%). Wskazane jest podawanie sukralfatu na 1 godzinę przed lub 2 godziny po posiłku, aby uniknąć interakcji z białkami pokarmowymi i zmiennej biodostępności. Głównym miejscem działania leku jest błona śluzowa żołądka i dwunastnicy, gdzie stężenia jonów glinu są najwyższe, a u pacjentów z prawidłową funkcją nerek sukralfat pozostaje głównie w świetle przewodu pokarmowego.
biodostępność, błona śluzowa żołądka i dwunastnicy, czynność nerek, dysocjacja, eliminacja leku, farmakokinetyka, interakcja z pokarmem, kwas solny, ośmiosiarczan sacharozy, parametry farmakokinetyczne, przewód pokarmowy, sedymentacja, środowisko kwaśne żołądka, sukralfat, wchłanianie ogólnoustrojowe, wodorotlenek glinu, zawiesina doustna - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Krople miętowe –
Produkt leczniczy KROPLE MIĘTOWE w formie kropli doustnych zawiera nalewkę miętową (Menthae piperitae tinctura) z zawartością olejku miętowego ≥5,0%, przy stosunku surowca do ekstrahenta (DER) 1:19,7-21, z użyciem etanolu 90% (V/V) jako ekstrahenta. Nie przeprowadzono formalnych badań farmakokinetycznych dotyczących wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu ani wydalania składników czynnych po podaniu doustnym. Produkt ma postać przezroczystego, zielonego płynu o charakterystycznym mentolowym zapachu i zawiera etanol w stężeniu 80-86% (V/V), który może wpływać na farmakokinetykę, jednak brak jest szczegółowych danych w tym zakresie.
badanie farmakokinetyczne, biodostępność, ekstrahent, etanol, etanol 90%, farmakokinetyka, interakcja farmakokinetyczna, klirens, krople miętowe, Menthae piperitae tinctura, nalewka miętowa, objętość dystrybucji, okres półtrwania, olejek miętowy, parametr farmakokinetyczny, produkt pochodzenia roślinnego - Leksykon leków
Przedawkowanie – Clotrimazolum Aflofarm 10 mg/g
Przedawkowanie kremu Clotrimazolum Aflofarm, zawierającego 10 mg/g klotrymazolu, jest klinicznie nieistotne ze względu na bardzo niską biodostępność substancji czynnej po miejscowej aplikacji na skórę. Dotychczas nie odnotowano przypadków przedawkowania u ludzi, co wynika z ograniczonej penetracji klotrymazolu do krwiobiegu, stosowania wyłącznie zewnętrznego oraz ograniczonej powierzchni aplikacji. W praktyce klinicznej ryzyko toksyczności systemowej jest zatem minimalne, a ewentualne działania niepożądane ograniczają się do miejscowego podrażnienia skóry, takich jak zaczerwienienie, świąd czy pieczenie, które mogą pojawić się jedynie przy nadmiernym stosowaniu preparatu.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Ibandronic Acid Aurovitas 150 mg
Kwas ibandronowy charakteryzuje się znacznym zmniejszeniem biodostępności po podaniu doustnym w obecności pokarmów, zwłaszcza tych zawierających wapń oraz wielowartościowe kationy (glin, magnez, żelazo). Zaleca się przyjmowanie leku na czczo, co najmniej 6 godzin po ostatnim posiłku i powstrzymanie się od jedzenia przez 1 godzinę po podaniu, aby uniknąć istotnego obniżenia wchłaniania. Metabolizm kwasu ibandronowego jest minimalny, substancja nie ulega biotransformacji i jest wydalana przez nerki, co ogranicza potencjał interakcji metabolicznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie preparatów wapniowych, leków zobojętniających sok żołądkowy oraz innych produktów zawierających wielowartościowe kationy, które mogą znacząco obniżać biodostępność leku. W przypadku konieczności stosowania tych preparatów, należy zachować odstęp czasowy co najmniej 6 godzin przed i 1 godzinę po podaniu kwasu ibandronowego.
antagonista receptora H2, biodostępność, bisfosfonian, błona śluzowa przewodu pokarmowego, esomeprazol, famotydyna, gastroprotekcja, gęstość mineralna kości, inhibitor pompy protonowej, kwas acetylosalicylowy, kwas ibandronowy, lek zobojętniający sok żołądkowy, mineralizacja kości, niesteroidowy lek przeciwzapalny, omeprazol, osteoporoza, pantoprazol, preparat wapniowy, preparat żelaza, ranitydyna, sok żołądkowy, węglan wapnia, wielowartościowy kation - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Fexofenadine hydrochloride Cipla 180 mg
Feksofenadyny chlorowodorek, lek przeciwhistaminowy II generacji, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, z Tmax wynoszącym 1-3 godziny oraz średnim Cmax około 494 ng/ml przy dawce 180 mg raz na dobę. Lek wykazuje umiarkowane wiązanie z białkami osocza (60-70%) oraz minimalny metabolizm wątrobowy i pozawątrobowy, co ogranicza ryzyko interakcji lekowych. Okres półtrwania po podaniu wielokrotnym wynosi 11-15 godzin, co umożliwia dawkowanie raz lub dwa razy na dobę. Główna droga eliminacji to wydalanie z żółcią, natomiast ≤10% dawki jest wydalane niezmienione z moczem.
AUC, biodostępność, biotransformacja, Cmaks, dawka terapeutyczna, efekt przeciwhistaminowy, feksofenadyna chlorowodorek, frakcja wolnego leku, interakcja lekowa, lek przeciwhistaminowy drugiej generacji, maksymalne stężenie w osoczu, objawy alergiczne, objętość dystrybucji leku, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, pole pod krzywą stężenia, powinowactwo do białek osocza, profil farmakokinetyczny, stan stacjonarny, stężenie terapeutyczne, Tmaks, wiązanie z białkami osocza, wydalanie z żółcią - Leksykon substancji czynnych
Szałwia – Właściwości farmakokinetyczne
Aktualne dane dotyczące farmakokinetyki preparatów zawierających liść szałwii (Salvia officinalis L.) są ograniczone, a badania w tym zakresie nie są wymagane w dokumentacji rejestracyjnej produktów takich jak Szałwia Fix, Tymsal-spray (z nalewką z ziela szałwii 1:5 ekstrahowaną etanolem 70% V/V) czy Dentosept (z wyciągiem płynnym z liścia szałwii i innych roślin). Złożony skład chemiczny szałwii, tradycyjne zastosowanie oraz miejscowe stosowanie w jamie ustnej, gdzie działanie ma charakter lokalny, ograniczają potrzebę szczegółowych badań farmakokinetycznych. Główne składniki aktywne to olejki eteryczne (tujon, cyneol, kamfora), związki fenolowe (kwas rozmarynowy i pochodne), diterpeny (karnosol, kwas karnozowy) oraz flawonoidy, których biodostępność i absorpcja mogą być różne, a profil ekstrakcji zależy od zastosowanego ekstrahentu – w analizowanych preparatach jest to etanol 70% (V/V), umożliwiający ekstrakcję związków hydro- i lipofilowych.
absorpcja ogólnoustrojowa, biodostępność, błona śluzowa jamy ustnej, diterpen, działanie antyoksydacyjne, ekstrahent, etanol, flawonoid, kwas rozmarynowy, liść szałwii, nalewka z ziela szałwii, olejek eteryczny, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, składnik aktywny szałwii, stan zapalny jamy ustnej, tujon, właściwość farmakokinetyczna, wyciąg płynny, związek fenolowy, związek hydrofilowy, związek lipofilny - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Casaro 16 mg
Kandesartan cyleksetylu (Casaro) jest dostępny w dawkach 8 mg, 16 mg oraz 32 mg i stosowany głównie w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz niewydolności serca. U pacjentów z nadciśnieniem dawka początkowa wynosi 8 mg raz na dobę, z możliwością zwiększenia do 16 mg, a maksymalna dawka dobowa to 32 mg. Pełny efekt przeciwnadciśnieniowy obserwuje się po około 4 tygodniach terapii. W niewydolności serca dawka początkowa to 4 mg raz na dobę, z podwajaniem dawki co najmniej co 2 tygodnie do maksymalnie 32 mg lub dawki tolerowanej. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby zaleca się rozpoczęcie leczenia od 4 mg, z indywidualnym dostosowaniem dawki. U osób starszych nie jest konieczna modyfikacja dawki początkowej. W przypadku pacjentów rasy czarnej działanie przeciwnadciśnieniowe może być słabsze, co wymaga częstszego zwiększania dawki lub terapii skojarzonej. Lek może być stosowany w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi, w tym hydrochlorotiazydem, wykazując działanie addytywne.
antagonista receptora mineralokortykosteroidowego, beta-adrenolityk, biodostępność, cholestaza, dawka podtrzymująca, działanie addytywne, działanie przeciwnadciśnieniowe, glikozyd naparstnicy, hemodializa, hydrochlorotiazyd, inhibitor ACE, kandesartan cyleksetylu, klirens kreatyniny, kreatynina, lek moczopędny, lek oszczędzający potas, lek przeciwnadciśnieniowy, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze, niewydolność serca, niewydolność serca objawowa, objętość wewnątrznaczyniowa, przesączanie kłębuszkowe, schyłkowa niewydolność nerek, terapia skojarzona, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Daruph 55 mg
Produkt Daruph, zawierający dazatynib, charakteryzuje się wyższą biodostępnością niż inne preparaty z dazatynibem, co wymaga zmniejszenia dawki o 21% w celu uzyskania porównywalnej ekspozycji. Zalecane dawki początkowe wynoszą 79 mg raz na dobę w fazie przewlekłej przewlekłej białaczki szpikowej (CML) oraz 111 mg raz na dobę w fazie zaawansowanej CML (akceleracja, przełom blastyczny) i w ostrej białaczce limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (Ph+ ALL). Dawkowanie u dzieci i młodzieży jest dostosowywane do masy ciała, z dawkami od 32 mg do 79 mg na dobę, przy czym u pacjentów <10 kg zaleca się stosowanie proszku do sporządzania zawiesiny doustnej, gdyż tabletki powlekane nie są zalecane. Leczenie prowadzi się do progresji choroby lub nietolerancji, a u dzieci z Ph+ ALL dazatynib stosuje się maksymalnie przez 2 lata w skojarzeniu z chemioterapią. Produkt dostępny jest w tabletkach powlekanych o różnych mocach (16 mg do 111 mg), co umożliwia precyzyjne dostosowanie dawki i jej modyfikację w zależności od odpowiedzi i tolerancji pacjenta.
achlorhydria, aspiracja szpiku kostnego, biodostępność, biorównoważność, całkowita odpowiedź hematologiczna, dazatynib, faza akceleracji, faza przewlekła CML, hematopoetyczny czynnik wzrostu, hipochlorhydria, inhibitor CYP3A4, komórkowość szpiku kostnego, neutropenia i małopłytkowość, odpowiedź cytogenetyczna, odpowiedź hematologiczna, odpowiedź molekularna, ostra białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia, Ph+ ALL, Ph+ CML-CP, postać limfoblastyczna przełomu blastycznego, postać mieloblastyczna, przeszczepienie komórek macierzystych, przetoczenie masy czerwonokrwinkowej, przetoczenie płytek krwi, toksyczność hematologiczna, wysięk w jamie opłucnej, zahamowanie czynności szpiku kostnego