globulina wiążąca kortykosteroidy
Globulina wiążąca kortykosteroidy (CBG, transcortyna) to białko transportowe osocza, które wiąże i transportuje kortyzol oraz inne glikokortykosteroidy w krwiobiegu. CBG jest syntetyzowana głównie w wątrobie i odgrywa kluczową rolę w regulacji biodostępności hormonów steroidowych.
Znaczenie kliniczne CBG wynika z faktu, że tylko niezwiązane (wolne) glikokortykosteroidy są biologicznie aktywne. W warunkach fizjologicznych około 80-90% kortyzolu krążącego we krwi jest związane z CBG, 10-15% z albuminą, a jedynie 5-10% pozostaje w formie wolnej. Zmiany w stężeniu CBG bezpośrednio wpływają na frakcję wolnego kortyzolu i tym samym na jego aktywność biologiczną.
Stężenie CBG może ulegać zmianom w różnych stanach fizjologicznych i patologicznych. Wzrost obserwuje się podczas ciąży i stosowania estrogenów (w tym doustnych środków antykoncepcyjnych). Obniżone stężenie CBG występuje w marskości wątroby, zespole nerczycowym, niedoczynności tarczycy oraz w ostrych stanach zapalnych. Wrodzone niedobory CBG są rzadkie, ale mogą prowadzić do objawów hipokortyzolizmu pomimo prawidłowego całkowitego stężenia kortyzolu.
W diagnostyce laboratoryjnej oznaczanie CBG może być pomocne w interpretacji wyników badań kortyzolu całkowitego, szczególnie w przypadkach, gdy istnieje podejrzenie zaburzeń białek transportowych. W takiej sytuacji zalecane jest oznaczanie kortyzolu wolnego w moczu lub ślinie, które nie są zależne od stężenia CBG.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Slinda
Przed rozpoczęciem terapii lekiem Slinda, zawierającym drospirenon jako jedyny progestagen, konieczna jest indywidualna ocena stosunku korzyści do ryzyka oraz omówienie potencjalnych zagrożeń z pacjentką. Drospirenon, będący antagonistą aldosteronu o właściwościach oszczędzających potas, wymaga monitorowania stężenia potasu w surowicy zwłaszcza u kobiet z niewydolnością nerek lub wysokim wyjściowym poziomem potasu. Istotne jest także zwrócenie uwagi na ryzyko zakrzepowo-zatorowe, które może być nieznacznie podwyższone u pacjentek z nadciśnieniem tętniczym lub innymi czynnikami ryzyka (wiek, otyłość, unieruchomienie). W przypadku wystąpienia objawów zakrzepowo-zatorowych lub ich podejrzenia, a także podczas długotrwałego unieruchomienia, zaleca się przerwanie terapii. Stosowanie Slindy prowadzi do obniżenia stężenia estradiolu do poziomów wczesnej fazy pęcherzykowej, co może mieć wpływ na gęstość mineralną kości, szczególnie u młodych kobiet w okresie akrecji kostnej.
antagonista aldosteronu, ciąża pozamaciczna, cukrzyca, depresja, drospirenon, estradiol, fibrynoliza, gęstość mineralna kości, globulina wiążąca kortykosteroidy, incydent zakrzepowo-zatorowy, kamień żółciowy, krwotok do jamy brzusznej, łagodny nowotwór wątroby, lek oszczędzający potas, nadciśnienie tętnicze, nieregularne krwawienie, niewydolność nerek, obrzęk naczynioruchowy, obwodowa oporność na insulinę, opryszczka ciężarnych, ostuda, otoskleroza, pląsawica Sydenhama, porfiria, progestagen, promieniowanie ultrafioletowe, rak piersi, steroidowy hormon płciowy, steroidowy produkt antykoncepcyjny, toczeń rumieniowaty układowy, tolerancja glukozy, udar mózgu, wywiad lekarski, zaburzenie czynności wątroby, zachowanie samobójcze, zakrzepica żył głębokich, zastój żółci, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół hemolityczno-mocznicowy, złożony doustny środek antykoncepcyjny, żółtaczka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Divigel 0,1%
Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) z użyciem produktu Divigel 0,1% powinna być wdrażana wyłącznie u pacjentek z objawami pomenopauzalnymi wpływającymi negatywnie na jakość życia, po dokładnej ocenie bilansu korzyści i ryzyka, z coroczną rewizją terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na przeciwwskazania i stany wymagające ścisłego nadzoru, takie jak mięśniaki macicy, endometrioza, czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowe, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, migrena, toczeń rumieniowaty układowy czy rozrost błony śluzowej macicy. U kobiet z zachowaną macicą konieczne jest stosowanie progestagenów w celu minimalizacji ryzyka rozrostu endometrium i raka trzonu macicy, które może wzrosnąć 2-12-krotnie w zależności od czasu i dawki terapii estrogenowej. W trakcie leczenia należy monitorować objawy niepożądane, w tym nieregularne krwawienia, które mogą wymagać biopsji endometrium.
aminotransferaza alaninowa, astma, biopsja endometrium, ból głowy typu migrenowego, chloasma, choroba wieńcowa, cukrzyca, endometrioza, funkcja poznawcza, ginekomastia, glikol propylenowy, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, globulina wiążąca tyroksynę, gruczolak wątroby, guzek piersi, hipertriglicerydemia, histerektomia, hormonalna terapia zastępcza, kamica pęcherzyka żółciowego, mammografia, miednica mniejsza, mięśniak macicy, migrena, nadciśnienie tętnicze, nieregularne krwawienie, nowotwór estrogenozależny, nowotwór jajnika, objawy pomenopauzalne, obrzęk naczynioruchowy, ostuda, otoskleroza, padaczka, przedwczesna menopauza, przedwczesne dojrzewanie płciowe, rak endometrium, rak piersi, rak trzonu macicy, rozrost błony śluzowej macicy, rozrost błony śluzowej trzonu macicy, toczeń rumieniowaty układowy, udar niedokrwienny mózgu, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żółtaczka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Interakcje leku – Novynette 0,02 mg + 0,15 mg
Złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające 0,02 mg etynyloestradiolu i 0,15 mg dezogestrelu, takie jak Novynette, wykazują liczne interakcje farmakokinetyczne, które mogą wpływać na skuteczność antykoncepcyjną oraz metabolizm innych leków. Induktory enzymów CYP450, w tym leki przeciwpadaczkowe (fenytoina, fenobarbital, karbamazepina, oksykarbamazepina, topiramat, felbamat), ryfampicyna, ryfabutyna, oraz niektóre leki przeciwwirusowe (np. efawirenz, newirapina, rytonawir) mogą obniżać stężenia hormonów, co wymaga stosowania dodatkowych mechanicznych metod antykoncepcji przez cały okres terapii i 28 dni po jej zakończeniu. Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HCV (ombitaswir/parytaprewir/rytonawir z dazabuwirem, glekaprewir/pibrentaswir, sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir), które mogą powodować ponad pięciokrotne wzrosty aktywności aminotransferaz (AlAT), co wymusza stosowanie alternatywnych metod antykoncepcji i odroczenie ponownego stosowania Novynette o minimum 2 tygodnie po zakończeniu terapii.
aminotransferaza, antykoncepcja progestagenowa, bloker kanału wapniowego, dezogestrel, dziurawiec zwyczajny, enzym CYP450, etynyloestradiol, fibrynoliza, glekaprewir, globulina wiążąca kortykosteroidy, indukcja enzymatyczna, induktor enzymu, inhibitor CYP3A4, inhibitor enzymu, inhibitor proteazy HIV, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwwirusowy, niedoczynność tarczycy, nienukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, Novynette, ombitaswir, sofosbuwir, wirusowe zapalenie wątroby typu C, złożony doustny środek antykoncepcyjny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Divigel 0,1%
Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) z preparatem Divigel 0,1% powinna być stosowana z ostrożnością, rozpoczynana jedynie u pacjentek z objawami pomenopauzalnymi znacząco obniżającymi jakość życia, a kontynuowana po corocznej ocenie stosunku korzyści do ryzyka. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentki z czynnikami ryzyka, takimi jak mięśniaki macicy, endometrioza, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, migrena, toczeń rumieniowaty układowy czy rozrost błony śluzowej macicy. U kobiet z zachowaną macicą monoterapia estrogenowa zwiększa ryzyko rozrostu i raka endometrium (2-12-krotnie), dlatego wskazane jest stosowanie progestagenów cyklicznie przez co najmniej 12 dni w cyklu 28-dniowym lub terapii złożonej estrogenowo-progestagenowej. Należy monitorować nieregularne krwawienia, a w przypadku ich utrzymywania się po przerwaniu terapii wykonać biopsję endometrium. Divigel 0,1% należy natychmiast odstawić w przypadku żółtaczki, istotnego wzrostu ciśnienia tętniczego, nawrotu migreny lub ciąży.
ból głowy typu migrenowego, choroba wieńcowa, endometrioza, funkcje poznawcze, glikol propylenowy, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, globulina wiążąca tyroksynę, hipertriglicerydemia, hormonalna terapia zastępcza, kamica pęcherzyka żółciowego, miednica mniejsza, mięśniak macicy, migrena, monoterapia estrogenowa, nadciśnienie tętnicze, nowotwór estrogenozależny, nowotwór jajnika, objawy pomenopauzalne, obrzęk naczynioruchowy, ostuda, otępienie, otoskleroza, przedwczesna menopauza, rak piersi, rak trzonu macicy, rozrost błony śluzowej macicy, toczeń rumieniowaty układowy, udar niedokrwienny mózgu, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie zakrzepowo-zatorowe, zakażenie HCV, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, żółtaczka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Hastina 21 0,02 mg + 3 mg
Hastina 21 zawiera 0,02 mg etynyloestradiolu oraz 3 mg drospirenonu, które charakteryzują się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi. Drospirenon po podaniu doustnym osiąga maksymalne stężenie około 38 ng/ml w 1-2 godziny, z biodostępnością 76-85% i okresem półtrwania 31 godzin. Wiąże się głównie z albuminami, nie z SHBG ani CBG, a jego metabolizm zachodzi głównie poza układem cytochromu P450, z klirensem 1,5 ± 0,2 ml/min/kg. Metabolity wydalane są kałem i moczem w stosunku 1,2-1,4, z okresem półtrwania eliminacji około 40 godzin. W stanie stacjonarnym stężenie drospirenonu kumuluje się do około 70 ng/ml po 8 dniach, z współczynnikiem kumulacji około 3. U pacjentek z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek oraz wątroby obserwuje się zmiany klirensu i stężenia drospirenonu, jednak bez istotnego wpływu na stężenie potasu w surowicy, co wskazuje na dobrą tolerancję preparatu w tych grupach.
3-siarczan 4, 5-dihydrodrospirenonu, biodostępność, biodostępność bezwzględna, cytochrom P450 3A4, drospirenon, efekt pierwszego przejścia, etynyloestradiol, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, hiperkaliemia, hydroksylacja pierścienia aromatycznego, klirens drospirenonu, klirens etynyloestradiolu, kwasowa postać drospirenonu, łagodne zaburzenia czynności nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, skala Child-Pugh, spironolakton, umiarkowane zaburzenia czynności nerek, umiarkowane zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Hastina 21 0,02 mg + 3 mg
Produkt leczniczy Hastina 21 zawierający 0,02 mg etynyloestradiolu i 3 mg drospirenonu wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą wpływać na skuteczność antykoncepcyjną oraz bezpieczeństwo terapii. Szczególnie ważne jest unikanie jednoczesnego stosowania z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w terapii HCV (ombitaswir/parytaprewir/rytonawir z dazabuwirem lub bez, glekaprewir/pibrentaswir, sofosbuwir/welpataswir/woksylaprewir), które mogą powodować znaczące (>5× GGN) wzrosty aktywności aminotransferaz (AlAT). W takich przypadkach zaleca się zaprzestanie stosowania Hastina 21 na czas terapii przeciwwirusowej oraz przez 2 tygodnie po jej zakończeniu, zastępując ją metodami antykoncepcji niehormonalnej lub zawierającymi wyłącznie progestageny. Indukcja enzymów mikrosomalnych przez leki takie jak barbiturany, karbamazepina, fenytoina, ryfampicyna czy bosentan może prowadzić do zwiększonego metabolizmu hormonów płciowych, skutkując krwawieniami śródcyklicznymi i obniżeniem skuteczności antykoncepcyjnej. W trakcie krótkoterminowego leczenia induktorami enzymów konieczne jest stosowanie dodatkowej metody antykoncepcji przez cały okres terapii oraz 28 dni po jej zakończeniu, natomiast w przypadku terapii długoterminowej rekomendowana jest zmiana na metody niehormonalne.
aminotransferazy, antagonista aldosteronu, cytochrom P450, działanie niepożądane, dziurawiec zwyczajny, enzymy mikrosomalne, etynyloestradiol, etynyloestradiol z drospirenonem, fibrynoliza, glekaprewir z pibrentaswirem, globulina wiążąca kortykosteroidy, hormon płciowy, indukcja enzymatyczna, induktory enzymów, inhibitor CYP3A4, inhibitor konwertazy angiotensyny, inhibitor proteazy HIV, krwawienie śródcykliczne, lek moczopędny, lek oszczędzający potas, lek przeciwpadaczkowy, mineralokortykosteroid, nienukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, ombitaswir z parytaprewirem i rytonawirem, sofosbuwir z welpataswirem, steroidowy środek antykoncepcyjny, wirusowe zapalenie wątroby typu C - Leksykon leków
Interakcje leku – Circlet (0,120 mg + 0,015 mg)/24 h
System terapeutyczny dopochwowy Circlet, zawierający etonogestrel i etynyloestradiol, wykazuje liczne potencjalne interakcje farmakokinetyczne, które mogą wpływać na skuteczność antykoncepcyjną oraz bezpieczeństwo stosowania. Szczególnie istotne są interakcje z lekami indukującymi enzymy mikrosomalne (np. CYP450), takimi jak leki przeciwpadaczkowe (fenytoina, karbamazepina), antybiotyki (ryfampicyna) oraz produkty ziołowe (dziurawiec zwyczajny), które mogą zwiększać klirens hormonów, prowadząc do obniżenia ich stężenia w osoczu, krwawień śródcyklicznych i zmniejszenia skuteczności antykoncepcji. Indukcja enzymów może pojawić się już po kilku dniach i utrzymywać do 4 tygodni po zakończeniu terapii. W takich przypadkach zaleca się stosowanie dodatkowych mechanicznych metod antykoncepcji przez cały okres stosowania leków indukujących oraz przez 28 dni po ich odstawieniu. W przypadku długotrwałego stosowania leków indukujących enzymy wątrobowe rekomenduje się zmianę metody antykoncepcji na niehormonalną.
aktywność AlAT, antykoncepcja progestagenowa, boceprewir, cyklosporyna, dziurawiec zwyczajny, efawirenz, enzymy mikrosomalne, etonogestrel, fenytoina, fibrynoliza, flukonazol, glekaprewir, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, gryzeofulwina, hormonalny środek antykoncepcyjny, indukcja enzymów wątrobowych, induktor enzymatyczny, inhibitor CYP3A4, inhibitor proteazy HIV, karbamazepina, ketokonazol, klirens hormonów, krwawienie śródcykliczne, lamotrygina, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwpadaczkowy, nienukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, ombitaswir, produkt dopochwowy, ryfampicyna, rytonawir, środek plemnikobójczy, system terapeutyczny dopochwowy, topiramat, wirusowe zapalenie wątroby typu C - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Vibin 3 mg + 0,03 mg
Drospirenon, składnik preparatu Vibin (3 mg drospirenonu + 0,03 mg etynyloestradiolu), charakteryzuje się wysoką biodostępnością (76-85%) i szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w surowicy około 38 ng/ml w ciągu 1-2 godzin. Drospirenon wiąże się głównie z albuminami (3-5% w formie wolnej), nie wykazując powinowactwa do SHBG ani CBG. Jego końcowy okres półtrwania wynosi 31 godzin, a metabolizm odbywa się głównie przez CYP3A4, prowadząc do powstania kwasowej formy drospirenonu oraz 3-siarczanu 4,5-dihydrodrospirenonu. Klirens osoczowy wynosi 1,5 ± 0,2 ml/min/kg, a metabolity są wydalane z kałem i moczem w stosunku około 1,2-1,4. W stanie stacjonarnym, po około 8 dniach stosowania, maksymalne stężenie drospirenonu wzrasta do około 70 ng/ml, z współczynnikiem kumulacji około 3.
albuminy, biodostępność drospirenonu, biotransformacja, CYP3A4, cytochrom P450, drospirenon, etynyloestradiol, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, hiperkaliemia, klirens drospirenonu, klirens kreatyniny, objętość dystrybucji, okres półtrwania, preparat hormonalny, skala Child-Pugh, spironolakton, stan stacjonarny, stężenie drospirenonu, stężenie potasu, Vibin, wydalanie nerkowe, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Systen 50
Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) powinna być stosowana wyłącznie w leczeniu objawów postmenopauzalnych negatywnie wpływających na jakość życia pacjentki, z coroczną oceną stosunku korzyści do ryzyka. Szczególną ostrożność należy zachować u kobiet z czynnikami ryzyka takimi jak mięśniaki macicy, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, nadciśnienie tętnicze, choroby wątroby, cukrzyca, migrena, toczeń rumieniowaty układowy czy nowotwory estrogenozależne. Stosowanie systemu transdermalnego Systen 50 wymaga monitorowania i natychmiastowego przerwania terapii w przypadku żółtaczki, pogorszenia czynności wątroby, znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego, nowego rzutu migreny lub ciąży. U kobiet z zachowaną macicą monoterapia estrogenowa zwiększa ryzyko rozrostu i raka endometrium (2-12-krotnie), dlatego zaleca się dodanie progestagenu lub regularne badania endometrium, w tym biopsję w przypadku krwawień.
astma, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, endometrioza, globulina wiążąca hormony płciowe, globulina wiążąca kortykosteroidy, globulina wiążąca tyroksynę, hiperplazja endometrium, hipertrójglicerydemia, hormonalna terapia zastępcza, kamica żółciowa, mastopatia, mięśniak macicy, migrena, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, obrzęk naczynioruchowy, otoskleroza, padaczka, przedwczesna menopauza, rak endometrium, rak jajnika, rak piersi, toczeń rumieniowaty układowy, udar niedokrwienny mózgu, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, zakrzepica żył głębokich, zapalenie trzustki, zatorowość płucna, żółtaczka, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Progesteron Adamed 100 mg
Progesteron Adamed w postaci tabletek dopochwowych 100 mg wykazuje specyficzny profil farmakokinetyczny, istotny dla efektywności terapeutycznej w leczeniu niedoborów progesteronu. Po podaniu dopochwowym dawki 100 mg maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) wynosi średnio 10,9±4,2 ng/ml i osiągane jest po około 6 godzinach (Tmax). Przy dawce 200 mg Cmax wynosi około 9 ng/ml, osiągane szybciej (2-6 godzin) i utrzymuje się na tym poziomie do 24 godzin, co zapewnia stabilne działanie hormonu. Progesteron wiąże się z białkami osocza w 96-99%, głównie z albuminami i globulinami wiążącymi kortykosteroidy. Po dopochwowym podaniu hormon jest transportowany bezpośrednio do błony śluzowej macicy (efekt pierwszego przejścia przez macicę), co skutkuje wyższymi stężeniami w endometrium niż po podaniu domięśniowym, a następnie stopniowo uwalniany do krążenia ogólnego.
cykl miesiączkowy, efekt terapeutyczny, endometrium, faza lutealna, globulina wiążąca kortykosteroidy, niedobór progesteronu, okres półtrwania, pochodna glukuronidowa, pregnandiole, przemiana sekrecyjna endometrium, śluzówka pochwy, stężenie terapeutyczne, stężenie w osoczu, tabletka dopochwowa, wiązanie z białkami, wydalanie nerkowe