zespół Cushinga
Zespół Cushinga, nazywany również hiperkortyzolemią, to rzadkie zaburzenie endokrynologiczne charakteryzujące się nadmiernym wydzielaniem kortyzolu – hormonu steroidowego produkowanego przez korę nadnerczy. Stan ten może być spowodowany przez guza przysadki mózgowej wydzielającego ACTH (choroba Cushinga), przez guza nadnerczy produkującego kortyzol, przez ektopowe wydzielanie ACTH przez nowotwory pozaprzysadkowe lub przez długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów w leczeniu różnych chorób.
Objawy zespołu Cushinga obejmują charakterystyczną otyłość centralną z odkładaniem się tkanki tłuszczowej na tułowiu, twarz księżycowatą, bawoli kark, rozstępy skórne o zabarwieniu fioletowym, osłabienie mięśniowe, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki węglowodanowej (nietolerancja glukozy lub cukrzyca), osteoporozę, zaburzenia psychiczne oraz zwiększoną podatność na infekcje. U kobiet często występują zaburzenia miesiączkowania i hirsutyzm.
Diagnostyka zespołu Cushinga obejmuje testy biochemiczne potwierdzające hiperkortyzolemię (poziom kortyzolu w surowicy, wolny kortyzol w dobowej zbiórce moczu, test hamowania deksametazonem), a następnie badania mające na celu określenie przyczyny (poziom ACTH, badania obrazowe przysadki i nadnerczy). Leczenie zależy od etiologii i może obejmować leczenie chirurgiczne (usunięcie guza przysadki lub nadnerczy), radioterapię, farmakoterapię hamującą syntezę kortyzolu lub stopniowe odstawianie glikokortykosteroidów w przypadku zespołu Cushinga jatrogennego.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Temozolomid – Działania niepożądane
Temozolomid, lek alkilujący stosowany głównie w terapii glejaków złośliwych, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, z których najistotniejsze klinicznie są zaburzenia hematologiczne, zwłaszcza mielosupresja. W badaniach klinicznych u pacjentów z nawrotowym glejakiem odnotowano neutropenię i trombocytopenię stopnia 3 i 4 odpowiednio u 17% i 19% chorych, co prowadziło do hospitalizacji i/lub przerwania leczenia u 4% i 8% pacjentów. Mielosupresja pojawia się zwykle w pierwszych cyklach terapii, z maksymalnym nasileniem między dniem 21 a 28, i ustępuje w ciągu 1-2 tygodni bez tendencji do kumulacji. Profil bezpieczeństwa obejmuje także bardzo często występujące zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunka, zaparcia), działania niepożądane ze strony układu nerwowego (drgawki, niedowład połowiczy, afazja, bóle głowy) oraz zmęczenie jako najczęstsze działanie ogólne. Dawkowanie temozolomidu jest elastyczne, dostępne w kapsułkach o zawartości 5 mg do 250 mg, co umożliwia indywidualne dostosowanie terapii.
afazja, ataksja, białaczka szpikowa, cholestaza, diplopia, drgawki, dysfazja, glejak wielopostaciowy, glejak złośliwy, gorączka neutropeniczna, gwiaździak, hiperbilirubinemia, krwotok mózgowy, leczenie onkologiczne, lek alkilujący, lek cytostatyczny, leukopenia, limfopenia, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, mielosupresja, moczówka prosta, nadir, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, niedowład połowiczy, niewydolność oddechowa, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, pancytopenia, parametr hematologiczny, rumień wielopostaciowy, stan padaczkowy, temozolomid, terapia glejaka, trombocytopenia, zakażenie oportunistyczne, zakrzepica żył głębokich, zaniewidzenie połowicze, zapalenie płuc, zapalenie wątroby, zator tętnicy płucnej, zespół Cushinga, zespół DRESS, zespół mielodysplastyczny, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Seretide 50 (50 mcg + 25 mcg)/dawkę inh.
Seretide to lek złożony zawierający salmeterol (β2-mimetyk) oraz flutykazon propionian (glikokortykosteroid), którego profil bezpieczeństwa odzwierciedla działania niepożądane typowe dla obu składników, bez synergistycznego nasilenia działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to bóle głowy (bardzo często >1/10), kandydoza jamy ustnej i gardła, zapalenie płuc i oskrzeli (często 1/100 do 1/10), hipokaliemia (często), a także objawy ze strony układu oddechowego, takie jak podrażnienie gardła i chrypka. Charakterystyczne dla salmeterolu są drżenia mięśni, kołatanie serca i bóle głowy, które zwykle ustępują przy kontynuacji terapii. Paradoksalny skurcz oskrzeli, choć rzadki, stanowi poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji, w tym przerwania podawania leku i zastosowania szybko działającego leku rozszerzającego oskrzela.
beta2-mimetyk, choroba niedokrwienna serca, cushingoidalne rysy twarzy, częstoskurcz nadkomorowy, drżenie mięśni, fachowy personel medyczny, flutykazon propionian, hiperglikemia, hipokaliemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej i gardła, kandydoza przełyku, kołatanie serca, lek przeciwgrzybiczny, migotanie przedsionków, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, paradoksalny skurcz oskrzeli, reakcja anafilaktyczna, salmeterol ksynafonian, skórna reakcja nadwrażliwości, skurcz dodatkowy, skurcz oskrzeli, tachykardia, wstrząs anafilaktyczny, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zapalenie części nosowej gardła, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Przedawkowanie – Oxodil Combo (320 mcg + 9 mcg)/dawkę dostarczoną
Oxodil Combo zawiera budezonid (320 µg) oraz formoterol (9 µg) w każdej dawce inhalacyjnej. Przedawkowanie formoterolu, selektywnego agonisty receptorów β2-adrenergicznych, manifestuje się objawami nadmiernej stymulacji układu adrenergicznego, takimi jak drżenie mięśniowe, ból głowy, kołatanie serca, tachykardia, hiperglikemia, hipokaliemia oraz wydłużenie odstępu QTc w EKG. Dawka 90 µg formoterolu podana w ciągu 3 godzin nie wykazała istotnych problemów bezpieczeństwa u pacjentów z ostrym skurczem oskrzeli. W przypadku budezonidu, nawet ostre przedawkowanie nie powoduje zazwyczaj poważnych objawów klinicznych, jednak przewlekłe stosowanie dawek przekraczających 320 µg/dawkę może prowadzić do hiperkortycyzmu i zahamowania czynności nadnerczy.
budezonid, drżenie mięśniowe, działania ogólnoustrojowe, formoterol, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hiperkortycyzm, hipokaliemia, kołatanie serca, kortykosteroid, kortykosteroid wziewny, niewydolność nadnerczy, odstęp QTc, ostry skurcz oskrzeli, przedawkowanie budezonidu, receptor β2-adrenergiczny, skurcz oskrzeli, stymulacja receptorów β2-adrenergicznych, tachykardia, układ adrenergiczny, zaburzenia rytmu serca, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Budezonid LEK-AM
Budezonid w postaci proszku do inhalacji w kapsułkach twardych jest lekiem zapobiegawczym stosowanym w terapii astmy i POChP, wymagającym regularnego stosowania niezależnie od obecności objawów. Nie jest wskazany do leczenia ostrych napadów astmy, gdzie konieczne jest stosowanie szybko działających leków rozszerzających oskrzela. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z utajoną gruźlicą, zakażeniami grzybiczymi i wirusowymi dróg oddechowych, rozstrzeniami oskrzeli oraz pylicą płuc, ze względu na ryzyko zaostrzenia infekcji. U chorych z POChP stosujących wziewne kortykosteroidy, w tym budezonid, obserwuje się zwiększone ryzyko zapalenia płuc, zwłaszcza przy wyższych dawkach, a czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu, starszy wiek, niski BMI oraz ciężką postać choroby. W przypadku zaostrzenia astmy zaleca się rozważenie zwiększenia dawki budezonidu, krótkotrwałe stosowanie doustnych kortykosteroidów oraz antybiotykoterapię przy współistniejącej infekcji.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, astma oskrzelowa, centralna chorioretinopatia surowicza, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, gruźlica płuc, inhibitor CYP3A4, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kortykosteroid wziewny, lek przeciwgrzybiczny, nadpobudliwość psychoruchowa, niedobór laktazy, nieostre widzenie, nietolerancja galaktozy, osteoporoza, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, pylica płuc, rozstrzenie oskrzeli, skurcz oskrzeli, śluz oskrzelowy, stan astmatyczny, twarz księżycowata, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zakażenie dróg oddechowych, zapalenie płuc, zespół Cushinga, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Seretide Dysk 250
Seretide Dysk, zawierający flutykazon propionian i salmeterol, nie jest wskazany do łagodzenia ostrych napadów astmy, gdzie preferowane są szybko działające leki rozszerzające oskrzela. Leczenie nie powinno być rozpoczynane podczas zaostrzenia astmy lub znacznego pogorszenia stanu pacjenta. W trakcie terapii konieczna jest regularna ocena kontroli choroby, zwłaszcza przy zwiększonym zapotrzebowaniu na leki doraźne lub pogorszeniu objawów, co wymaga modyfikacji schematu leczenia. Nagłe i szybkie nasilenie objawów astmy stanowi zagrożenie życia i wymaga pilnej interwencji, w tym rozważenia zwiększenia dawki kortykosteroidów. U pacjentów z POChP zaostrzenia zwykle wymagają leczenia ogólnoustrojowymi kortykosteroidami. Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki Seretide Dysk oraz stopniowe zmniejszanie dawki po uzyskaniu kontroli objawów, unikając nagłego odstawienia, które może prowadzić do zaostrzeń. Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z aktywną lub przebyłą gruźlicą, zakażeniami dróg oddechowych oraz u osób z czynnikami ryzyka zapalenia płuc, zwłaszcza w POChP.
astma oskrzelowa, centralna chorioretinopatia surowicza, częstoskurcz nadkomorowy, drgawki, dysfagia, flutykazon propionian, gruźlica płuc, hiperglikemia, hipoglikemia, hipokaliemia, jaskra, kołatanie serca, kortykosteroid ogólnoustrojowy, kortykosteroid wziewny, lek rozszerzający oskrzela, migotanie przedsionków, nadczynność tarczycy, napad astmy, niedociśnienie tętnicze, nieostre widzenie, nietolerancja laktozy, ostry przełom nadnerczowy, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, potas w surowicy, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rysy cushingoidalne, salmeterol, skurcz dodatkowy, splątanie, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakażenie dróg oddechowych, zaostrzenie astmy, zapalenie płuc, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Objawy
Rak nadnerczy (adrenocortical carcinoma, ACC) to rzadki, ale agresywny nowotwór kory nadnerczy, diagnozowany rocznie u około 300-500 osób w USA. Charakteryzuje się szybkim wzrostem i wysoką tendencją do wczesnych przerzutów, najczęściej do wątroby (40-90%), płuc (40-80%) i kości (5-20%). Objawy kliniczne wynikają z nadprodukcji hormonów (kortyzolu, aldosteronu, androgenów, estrogenów) lub efektu masy guza, który średnio ma 10-13 cm w momencie rozpoznania. W około 50% przypadków występuje zespół Cushinga z charakterystycznymi objawami, takimi jak przyrost masy ciała, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, osteoporoza i zmiany skórne. Guzy produkujące aldosteron manifestują się zespołem Conna z nadciśnieniem i hipokaliemią, natomiast nadmiar hormonów płciowych powoduje wirylizację lub feminizację, szczególnie u dzieci i osób płci przeciwnej do produkowanego hormonu. Guzy niefunkcjonalne często pozostają bezobjawowe do momentu osiągnięcia dużych rozmiarów i ucisku na sąsiednie struktury.
efekt masy, ginekomastia, guz chromochłonny, guz nadnercza, guz niefunkcjonalny, hipokaliemia, hirsutyzm, kora nadnerczy, łysienie androgenowe, nadciśnienie napadowe, nadciśnienie tętnicze, nadprodukcja hormonów, osteoporoza, przedwczesne dojrzewanie, przerzut do wątroby, rak nadnerczy, rak przerzutowy, resekcja chirurgiczna, rozpoznanie choroby, stadium zaawansowania, ucisk naczyń krwionośnych, wirylizacja, zaawansowane stadium, zespół Conna, zespół Cushinga, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Salmex (500 mcg + 50 mcg)/dawkę inh.
Lek Salmex, dostępny w dawkach inhalacyjnych 100 μg + 50 μg, 250 μg + 50 μg oraz 500 μg + 50 μg, zawiera flutykazon propionian oraz salmeterol ksynafonian. Profil działań niepożądanych odzwierciedla efekty obu substancji, bez synergistycznego nasilenia działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (≥1/10) to bóle głowy oraz zapalenie części nosowej gardła, natomiast często (≥1/100 do <1/10) występują m.in. kandydoza jamy ustnej i gardła, zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, hipokaliemia, chrypka, zapalenie zatok, łatwiejsze siniaczenie, bóle stawów i mięśni oraz złamania pourazowe. Rzadziej obserwuje się reakcje nadwrażliwości, zaburzenia endokrynologiczne (zespół Cushinga, zahamowanie czynności kory nadnerczy), zaburzenia rytmu serca, paradoksalny skurcz oskrzeli oraz zaburzenia psychiczne, zwłaszcza u dzieci i młodzieży.
cushingoidalne rysy twarzy, częstoskurcz nadkomorowy, flutykazon propionian, hiperglikemia, hipokaliemia, kandydoza jamy ustnej, kołatanie serca, lek przeciwgrzybiczny, migotanie przedsionków, obrzęk naczynioruchowy, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, salmeterol, salmeterol ksyafononian, skurcz oskrzeli, tachykardia, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zapalenie części nosowej gardła, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – AirFluSal Forspiro
AirFluSal Forspiro, zawierający salmeterol (50 µg) i flutykazon propionian (250 µg lub 500 µg) w dawce inhalacyjnej, jest wskazany do długoterminowego leczenia astmy i POChP, jednak nie jest przeznaczony do łagodzenia ostrych objawów. Lek wymaga ostrożności u pacjentów z aktywną lub przebytą gruźlicą płuc, zakażeniami dróg oddechowych oraz u osób z ciężkimi zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, cukrzycą, nadczynnością tarczycy czy hipokaliemią. W trakcie terapii należy monitorować objawy zaostrzenia astmy lub POChP, a w przypadku pogorszenia kontroli choroby rozważyć zwiększenie dawki kortykosteroidów lub pilną interwencję medyczną. Nagłe przerwanie stosowania leku jest niewskazane ze względu na ryzyko zaostrzenia choroby, a dawkę należy redukować stopniowo pod nadzorem lekarza.
agresja, arytmia, cechy cushingoidalne, cukrzyca, częstoskurcz nadkomorowy, depresja, flutykazon, gruźlica płuc, hiperglikemia, hipokaliemia, jaskra, kontrola astmy, lęk, migotanie przedsionków, nadczynność tarczycy, nadmierna aktywność psychoruchowa, nagłe przerwanie leczenia, nietolerancja laktozy, osteoporoza, ostre objawy astmy, paradoksalny skurcz oskrzeli, salmeterol, skurcze dodatkowe, zaburzenia sercowo-naczyniowe, zaburzenia snu, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakażenia dróg oddechowych, zaostrzenie astmy, zaostrzenie POChP, zespół Cushinga, zmniejszanie dawki leku - Leksykon substancji czynnych
Propionian klobetazolu – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Propionian klobetazolu, stosowany miejscowo w szamponie leczniczym Clobex w dawce 500 mikrogramów/g, wykazuje minimalny wpływ na zdolności psychomotoryczne pacjenta, w tym na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn. Ryzyko wchłaniania ogólnoustrojowego jest ograniczone ze względu na krótki, 15-minutowy czas kontaktu leku ze skórą przed spłukaniem. Niemniej jednak, należy uwzględnić potencjalne działania niepożądane, które mogą zaburzać sprawność psychomotoryczną, takie jak zaburzenia oka (kłucie, pieczenie, podrażnienie, uczucie ucisku, jaskra, nieostre widzenie) występujące niezbyt często (≥1/1000, <1/100) oraz bóle głowy, które mogą obniżać koncentrację. Długotrwałe lub nieprawidłowe stosowanie może prowadzić do efektów ogólnoustrojowych, takich jak zespół Cushinga czy zahamowanie czynności kory nadnerczy, również niezbyt często obserwowanych (≥1/1000, <1/100), które mogą pośrednio wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów.
ból głowy, działanie niepożądane, działanie ogólnoustrojowe, efekt ogólnoustrojowy, hiperkortyzolizm, jaskra, kortykosteroid miejscowy, nieostre widzenie, pieczenie oczu, podrażnienie oka, propionian klobetazolu, przedawkowanie leku, szampon Clobex, ucisk oka, wchłanianie ogólnoustrojowe, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie oka, zaburzenie układu nerwowego, zaburzenie widzenia, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zdolność psychomotoryczna, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Madopar 250 mg 200 mg + 50 mg
Madopar, zawierający lewodopę i benzerazyd, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancje czynne lub pomocnicze, w tym na orzeszki ziemne i soję w przypadku postaci HBS. Nie należy go stosować u osób leczonych nieselektywnymi inhibitorami MAO ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego, natomiast jednoczesne stosowanie z selektywnymi inhibitorami MAO-B (selegilina, rasagilina) lub MAO-A (moklobemid) jest dopuszczalne, z wyjątkiem ich łącznego podawania. Przeciwwskazania obejmują także niewyrównane zaburzenia endokrynologiczne (guz chromochłonny, nadczynność tarczycy, zespół Cushinga), niewydolność nerek (z wyjątkiem dializowanych z RLS), niewydolność wątroby, ciężkie zaburzenia sercowe, zaburzenia psychotyczne oraz jaskrę z zamkniętym kątem przesączania. Leku nie stosuje się u pacjentów poniżej 25 roku życia oraz u kobiet w ciąży lub nie stosujących skutecznej antykoncepcji.
arytmia, guz chromochłonny nadnercza, inhibitor MAO, inhibitor MAO-A, inhibitor MAO-B, interakcja lekowa, jaskra z zamkniętym kątem, lewodopa benzerazyd, Madopar, Madopar HBS, moklobemid, nadczynność tarczycy, nadwrażliwość, nadwrażliwość na orzeszki ziemne, niewydolność serca, niewydolność wątroby, objaw psychotyczny, przełom nadciśnieniowy, rasagilina, selegilina, System Hydrodynamicznie Zrównoważony, zespół Cushinga, zespół niespokojnych nóg - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Flixonase
Flixonase (flutykazonu propionian) w postaci aerozolu do nosa wymaga szczególnej ostrożności klinicznej, zwłaszcza podczas przejścia z glikokortykosteroidów ogólnoustrojowych na terapię miejscową, ze względu na ryzyko niewydolności kory nadnerczy. Leczenie można kontynuować mimo współistniejących zakażeń górnych dróg oddechowych, pod warunkiem odpowiedniej terapii przeciwinfekcyjnej. Istotne są interakcje z rytonawirem i innymi silnymi inhibitorami CYP3A, które mogą prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak zespół Cushinga i zahamowanie czynności kory nadnerczy, co wymaga unikania jednoczesnego stosowania lub ścisłego monitorowania pacjenta. Działania ogólnoustrojowe kortykosteroidów donosowych, choć rzadsze niż przy podawaniu doustnym, obejmują m.in. zespół Cushinga, zahamowanie wzrostu u dzieci, zaburzenia psychiczne oraz ryzyko zahamowania czynności kory nadnerczy, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, centralna chorioretinopatia surowicza, cushingoidalne rysy twarzy, działanie ogólnoustrojowe, flutykazon propionian, glikokortykosteroid, inhibitor CYP3A, jaskra, kortykosteroid donosowy, nadmierna aktywność psychoruchowa, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, polip nosa, rytonawir, sezonowe alergiczne zapalenie, spowolnienie wzrostu, zaburzenie snu, zaburzenie widzenia, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakażenie górnych dróg oddechowych, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Budesonide Easyhaler
Budesonide Easyhaler 400 μg/dawkę, będący wziewnym kortykosteroidem, nie jest wskazany do leczenia ostrych napadów astmy, gdzie konieczne jest stosowanie szybko działających leków rozszerzających oskrzela. Terapia budezonidem ma charakter profilaktyczny i wymaga regularnego stosowania, nawet w okresach bezobjawowych, bez nagłego odstawiania. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów wcześniej leczonych dużymi dawkami kortykosteroidów doustnych lub wziewnych, ze względu na ryzyko niewydolności kory nadnerczy, zwłaszcza w sytuacjach stresowych, co może wymagać dodatkowego podania kortykosteroidów ogólnoustrojowych. Monitorowanie osi podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy (HPA) jest wskazane podczas zmiany terapii z doustnej na wziewną. Możliwe jest ujawnienie się wcześniej tłumionych objawów, takich jak alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, wyprysk czy bóle mięśniowo-stawowe, które powinny być leczone równolegle.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, bóle mięśniowo-stawowe, budezonid wziewny, cechy cushingoidalne, centralna chorioretinopatia surowicza, gruźlica płuc, inhibitor CYP3A, inhibitor proteazy HIV, jaskra, kandydoza jamy ustnej, ketokonazol, kortykosteroid wziewny, lek przeciwgrzybiczny, nadmierne wydzielanie śluzu, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy, ostry napad duszności, paradoksalny skurcz oskrzeli, stan astmatyczny, wyprysk, zaburzenie czynności nerek, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakażenie dróg oddechowych, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Budezonid LEK-AM
Budezonid wziewny, stosowany jako kortykosteroid zapobiegawczy w leczeniu astmy oskrzelowej, wymaga regularnego podawania, także w okresach bezobjawowych, i nie jest lekiem pierwszego wyboru w ostrych napadach astmy. W przypadku zaostrzenia objawów możliwe jest zwiększenie dawki lub dodanie kortykosteroidów doustnych i/lub antybiotyków. Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z utajoną gruźlicą, zakażeniami grzybiczymi i wirusowymi dróg oddechowych, rozstrzeniem oskrzeli oraz pylicą płuc. Paradoksalny skurcz oskrzeli, choć rzadki, wymaga natychmiastowego przerwania leczenia i zastosowania leków rozszerzających oskrzela. Długotrwałe stosowanie dużych dawek może prowadzić do działań ogólnoustrojowych, takich jak zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga, opóźnienie wzrostu u dzieci, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaćma, jaskra oraz zaburzenia psychiczne, dlatego zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, astma oskrzelowa, budezonid wziewny, centralna chorioretinopatia surowicza, gruźlica płuc, inhibitor CYP3A4, itrakonazol, kandydoza jamy ustnej, ketokonazol, klarytromycyna, kortykosteroid doustny, kortykosteroid wziewny, lek przeciwgrzybiczny, nadmierne wydzielanie hormonów kory nadnerczy, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ostry napad astmy, ostry skurcz oskrzeli, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, pylica płuc, rozstrzenie oskrzeli, stan astmatyczny, wziewny lek rozszerzający oskrzela, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zaostrzenie astmy, zapalenie płuc, zespół Cushinga, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Działania niepożądane – Proktosedon 5 mg + 5 mg + 10 mg + 10 mg
Proktosedon w formie czopków doodbytniczych zawiera hydrokortyzon (5 mg w postaci octanu), chlorowodorek cynchokainy (5 mg), siarczan neomycyny (10 mg) oraz eskulinę (10 mg w postaci półtorawodzianu). Działania niepożądane leku występują rzadko i obejmują głównie miejscowe pieczenie odbytu, które pojawia się sporadycznie, zwłaszcza przy uszkodzeniu naskórka w okolicy odbytu, oraz objawy ogólnoustrojowe związane z wchłanianiem hydrokortyzonu, szczególnie przy długotrwałej terapii. Wśród potencjalnych działań systemowych wymienia się supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespół Cushinga oraz zaburzenia widzenia, takie jak nieostre widzenie, które mogą sygnalizować zwiększone wchłanianie kortykosteroidu.
chlorowodorek cynchokainy, czopki doodbytnicze, działania niepożądane produktów leczniczych, eskulina, hydrokortyzon, konsultacja okulistyczna, kortykosteroidoterapia, nieostre widzenie, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, personel medyczny, pieczenie odbytu, siarczan neomycyny, wchłanianie hydrokortyzonu, zaburzenia endokrynologiczne, zaburzenia oka, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Locatop
Locatop (dezonid 1 mg/g) jest miejscowym kortykosteroidem, którego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych typowych dla tej grupy leków. Długotrwałe aplikacje, zwłaszcza na skórę twarzy, mogą wywołać steroidowe zapalenie skóry z efektem z odbicia po odstawieniu, co wymaga stopniowego zmniejszania dawki. Stosowanie na dużych powierzchniach lub pod opatrunkiem okluzyjnym zwiększa ryzyko ogólnoustrojowego wchłaniania, prowadząc do zespołu Cushinga oraz opóźnienia wzrostu u dzieci. Nagłe przerwanie terapii może skutkować ostrą niewydolnością nadnerczy. Zaburzenia widzenia, takie jak zaćma, jaskra czy centralna chorioretinopatia surowicza, mogą pojawić się w trakcie leczenia i wymagają konsultacji okulistycznej. U niemowląt i dzieci stosowanie dezonidu jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko okluzji fałdów skórnych i nasilonego wchłaniania.
centralna chorioretinopatia surowicza, dezonid, efekt z odbicia, jaskra, kontaktowe zapalenie skóry, kortykosteroid, łuszczyca, nadciśnienie śródgałkowe, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, opóźnienie wzrostu, ostra niewydolność nadnerczy, uogólniona łuszczyca krostkowa, zaćma, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Miflonide Breezhaler
Miflonide Breezhaler zawiera budezonid w postaci proszku do inhalacji i jest stosowany w leczeniu astmy oskrzelowej jako lek zapobiegawczy wymagający regularnego stosowania, nawet w okresach bezobjawowych. Nie jest przeznaczony do leczenia ostrych napadów astmy ani skurczu oskrzeli. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z utajoną gruźlicą, grzybiczymi i wirusowymi zakażeniami dróg oddechowych, rozstrzeniem oskrzeli oraz pylicą płuc ze względu na ryzyko reaktywacji lub nasilenia infekcji. U chorych z POChP stosujących wziewne kortykosteroidy obserwuje się zwiększone ryzyko zapalenia płuc, zwłaszcza przy wyższych dawkach, a czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu, starszy wiek, niski BMI i ciężką postać choroby. W przypadku zaostrzenia astmy możliwe jest zwiększenie dawki budezonidu lub krótkotrwałe podanie doustnych kortykosteroidów i/lub antybiotyków. Pacjenci powinni mieć dostęp do szybko działających leków rozszerzających oskrzela i być poinformowani o konieczności kontaktu z lekarzem w przypadku nasilenia objawów.
alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, astma oskrzelowa, BMI, budezonid wziewny, chorioretinopatia surowicza, gęstość mineralna kości, gruźlica płuc, inhalator proszkowy, inhibitor CYP3A4, kandydoza jamy ustnej, kortykosteroid wziewny, lek przeciwgrzybiczny, lek rozszerzający oskrzela, nadczynność kory nadnerczy, nadpobudliwość psychoruchowa, POChP, pylica płuc, rozstrzenie oskrzeli, skurcz oskrzeli, stan astmatyczny, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zakażenie grzybicze dróg oddechowych, zakażenie wirusowe dróg oddechowych, zapalenie płuc, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Maxicortan 10 mg/g
Maxicortan, zawierający 10 mg hydrokortyzonu octanu na gram kremu, jest stosowany miejscowo, jednak długotrwała terapia powyżej 14 dni wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane są miejscowe reakcje skórne, takie jak zanikowe zapalenie skóry (świecenie naskórka, widoczność naczyń), zapalenie mieszków włosowych, alergia kontaktowa, dermatitis periorbicularis, a także nadmierne owłosienie, opóźnione gojenie ran, wybroczyny, rozstępy, plamica posteroidowa i trądzik posteroidowy. Dodatkowo mogą wystąpić pieczenie, zaczerwienienie i suchość skóry. Ze względu na immunosupresję preparatu, istnieje zwiększone ryzyko nadkażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych oraz wtórnych infekcji w miejscu aplikacji. Powierzchowne rozszerzenie naczyń i wybroczyny są częstymi zaburzeniami naczyniowymi, a stosowanie w okolicy oczu może prowadzić do jaskry i zaćmy.
alergia kontaktowa, cukromocz, dermatitis perioralis, dermatitis periorbicularis, działanie immunosupresyjne, glikokortykosteroid, hiperglikemia, hirsutyzm, hydrokortyzon octan, jaskra, nadkażenie bakteryjne, nadkażenie grzybicze, nadkażenie wirusowe, niewydolność kory nadnerczy, opatrunek okluzyjny, opóźnione gojenie ran, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, plamica posteroidowa, rozstęp skórny, rozszerzenie naczyń krwionośnych, trądzik posteroidowy, wtórne zakażenie, wybroczyna, zaćma, zanikowe zapalenie skóry, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie okołooczne, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Fludrocortisone Adamed 0,1 mg
Fludrokortyzon (Fludrocortisone Adamed) wykazuje działania niepożądane głównie związane z jego aktywnością mineralokortykotropową. Przy standardowej dawce terapeutycznej 0,1 mg działania niepożądane są rzadkie i obejmują m.in. zasadowicę hipokaliemiczną, hipokaliemię, bóle głowy, omamy, drgawki, omdlenia, nieostre widzenie, niewydolność i przerost serca, nadciśnienie tętnicze, biegunkę, osłabienie i zanik mięśni oraz obrzęki. Częstość występowania tych zdarzeń nie jest precyzyjnie określona na podstawie dostępnych danych klinicznych. Fludrokortyzon jest zwykle stosowany w terapii skojarzonej z glikokortykoidami, co może modyfikować profil bezpieczeństwa leczenia.
aktywność mineralokortykotropowa, choroba wrzodowa, cukrzyca utajona, fludrokortyzon, glikokortykoidy, hipokaliemia, jaskra, nadciśnienie tętnicze, nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, nieostre widzenie, niewydolność serca, octan fludrokortyzonu, osłabienie mięśni, osteoporoza, otyłość centralna, przerost serca, twarz księżycowata, zaburzenia gojenia ran, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia smaku, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe, zaćma podtorebkowa tylna, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zanik mięśni, zanik skóry, zasadowica hipokaliemiczna, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Megalia 40 mg/ml
Octan megestrolu, substancja czynna leku MEGALIA w postaci zawiesiny doustnej o stężeniu 40 mg/ml, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które wymagają uważnego monitorowania, zwłaszcza przy długotrwałej terapii lub stosowaniu wysokich dawek. Do najczęściej zgłaszanych należą nudności i wymioty (1-2% pacjentów), biegunka i wzdęcia (>5%), a także zaparcia przy dużych dawkach. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, takich jak zakrzepowe zapalenie żył i zatorowość płucna, które mogą mieć przebieg śmiertelny. Ponadto obserwuje się przyrost masy ciała, będący efektem zwiększenia tkanki tłuszczowej i masy mięśniowej, co jest podstawą stosowania leku u pacjentów z anoreksją lub utratą masy ciała. Wśród innych działań niepożądanych wymienia się m.in. krwawienia z macicy (1-2%), obrzęki (1-2%), duszność, niewydolność krążenia, nadciśnienie, impotencję (>5%), wysypkę (>5%), łysienie, zespół cieśni nadgarstka, częstomocz oraz szybki przyrost masy guza z hiperkalcemią.
cukrzyca, częstomocz, duszność, glikokortykosteroidy, hiperkalcemia, impotencja, krwawienie z macicy, letarg, łysienie, masa mięśniowa, nadciśnienie, nietolerancja glukozy, niewydolność krążenia, niewydolność nadnerczy, nudności i wymioty, obrzęk, octan megestrolu, oś przysadkowo-nadnerczowa, powikłania zakrzepowo-zatorowe, tkanka tłuszczowa, uderzenia gorąca, wysypka, zakrzepowe zapalenie żył, zatorowość płucna, zespół cieśni nadgarstka, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Flixotide 0,5 mg/2 ml
Flutykazon propionian w postaci zawiesiny do nebulizacji (Flixotide) wykazuje profil bezpieczeństwa typowy dla wziewnych glikokortykosteroidów, z często występującymi działaniami niepożądanymi takimi jak kandydoza jamy ustnej i gardła (≥1/10), zapalenie płuc u pacjentów z POChP (≥1/100 do <1/10), chrypka i bezgłos (≥1/100 do <1/10) oraz łatwiejsze siniaczenie (≥1/100 do <1/10). Rzadziej obserwuje się kandydozę przełyku (≥1/10 000 do <1/1000), reakcje nadwrażliwości skórnej (≥1/1000 do <1/100), a bardzo rzadko obrzęk naczynioruchowy, reakcje anafilaktyczne, zespół Cushinga, zahamowanie czynności kory nadnerczy, spowolnienie wzrostu u dzieci, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaćmę, jaskrę, hiperglikemię, niestrawność, bóle stawów oraz zaburzenia psychiczne, w tym lęk i nadpobudliwość. Nieostre widzenie i krwawienie z nosa mają częstość nieznaną. Zaleca się płukanie jamy ustnej po inhalacji w celu zmniejszenia ryzyka kandydozy i chrypki oraz stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas terapii.
bezgłos, ból stawu, chrypka, cukrzyca, cushingoidalne rysy twarzy, depresja, dyspepsja, flutykazon propionian, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, hiperglikemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kandydoza przełyku, krwawienie z nosa, lęk, lek przeciwgrzybiczny, lek steroidowy, nadpobudliwość psychoruchowa, nebulizacja, nieostre widzenie, niestrawność, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, paradoksalny skurcz oskrzeli, pleśniawka, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, siniaczenie, skurcz oskrzeli, układ krzepnięcia, zaburzenie snu, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zapalenie płuc, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Flixotide Dysk 50 mcg/dawkę inh.
Flutykazon propionian w postaci proszku do inhalacji (Flixotide Dysk) wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych o różnej częstości i nasileniu. Najczęściej obserwuje się kandydozę jamy ustnej i gardła (≥1/10), której profilaktyką jest płukanie jamy ustnej po inhalacji oraz leczenie miejscowe w przypadku objawów. U pacjentów z POChP często występuje zapalenie płuc (≥1/100 do <1/10). Rzadziej (≥1/10 000 do <1/1000) mogą pojawić się reakcje nadwrażliwości, takie jak skórne reakcje alergiczne, obrzęk naczynioruchowy, duszność, skurcz oskrzeli i reakcje anafilaktyczne. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek może prowadzić do ogólnoustrojowych efektów ubocznych charakterystycznych dla kortykosteroidów, w tym zespołu Cushinga, zahamowania czynności kory nadnerczy, spowolnienia wzrostu u dzieci, zmniejszenia gęstości mineralnej kości, zaćmy i jaskry.
ból stawów, chrypka, depresja, duszność, dysfagia, Flixotide Dysk, flutykazon propionian, gęstość mineralna kości, hiperglikemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kandydoza przełyku, kortykosteroid wziewny, krwawienie z nosa, lęk, lek przeciwgrzybiczny, nadpobudliwość psychoruchowa, nieostre widzenie, niestrawność, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk Quinckego, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, paradoksalny skurcz oskrzeli, pleśniawki, POChP, proszek do inhalacji, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja nadwrażliwości skórna, rysy cushingoidalne, siniaczenie, skurcz oskrzeli, zaburzenia snu, zaćma, zapalenie płuc, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Flixodil Combo (25 mcg + 250 mcg)/dawkę inh.
Preparat Flixodil Combo, zawierający salmeterol (25 μg) i flutykazon propionian (dawki 50 μg, 125 μg lub 250 μg na dawkę odmierzoną), wykazuje profil bezpieczeństwa typowy dla obu składników bez synergistycznego nasilenia działań niepożądanych. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to bóle głowy (bardzo często), kandydoza jamy ustnej i gardła, zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, hipokaliemia (często) oraz objawy ze strony układu oddechowego i mięśniowo-szkieletowego, takie jak duszność, skurcze mięśni i bóle stawów. Rzadziej występują poważne reakcje alergiczne, w tym obrzęk naczynioruchowy i wstrząs anafilaktyczny, a także paradoksalny skurcz oskrzeli, który wymaga natychmiastowego odstawienia leku i interwencji medycznej. Działania niepożądane związane z glikokortykosteroidami obejmują zespół Cushinga, zahamowanie czynności kory nadnerczy oraz zmniejszenie gęstości mineralnej kości, szczególnie istotne u dzieci i młodzieży. Zaleca się płukanie jamy ustnej po inhalacji w celu zmniejszenia ryzyka kandydozy i chrypki.
arytmia, bezsenność, ból głowy, ból mięśni, ból stawów, choroba niedokrwienna serca, chrypka, częstoskurcz nadkomorowy, demineralizacja kości, drżenie, duszność, flutykazon, hiperglikemia, hipokaliemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kandydoza przełyku, kołatanie serca, migotanie przedsionków, nadpobudliwość, niewydolność kory nadnerczy, obrzęk naczynioruchowy, paradoksalny skurcz oskrzeli, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, salmeterol, skłonność do siniaków, skurcz mięśni, skurcz oskrzeli, tachykardia, twarz księżycowata, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenia widzenia, zaćma, zapalenie gardła, zapalenie nosogardzieli, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie zatok, zespół Cushinga, złamanie - Leksykon leków
Przedawkowanie – Pimafucort (10 mg + 10 mg + 3500 I.U.)/g
Lek Pimafucort w postaci maści zawiera natamycynę (10 mg/g), hydrokortyzon (10 mg/g) oraz neomycynę (3500 I.U./g w formie siarczanu neomycyny). Dostępne dane kliniczne nie wskazują na istotne ryzyko przedawkowania przy stosowaniu zewnętrznym, a przypadki toksyczności nie zostały odnotowane. Wchłanianie toksycznej dawki neomycyny przez nieuszkodzoną skórę jest mało prawdopodobne, co ogranicza ryzyko systemowych działań niepożądanych. Natamycyna wykazuje minimalną absorpcję przez skórę, natomiast hydrokortyzon może teoretycznie wywołać objawy zespołu Cushinga i supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza przy długotrwałym stosowaniu na dużych powierzchniach skóry, zwłaszcza na uszkodzonej lub pod opatrunkiem okluzyjnym. Neomycyna, jako aminoglikozyd, niesie potencjalne ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności, jednak przy aplikacji miejscowej toksyczne dawki są mało prawdopodobne do wchłonięcia.
absorpcja systemowa, antybiotyk aminoglikozydowy, charakterystyka produktu leczniczego, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, hydrokortyzon, natamycyna, nefrotoksyczność, neomycyna, opatrunek okluzyjny, ototoksyczność, substancja przeciwgrzybicza, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, toksyczność systemowa, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Symflusal
Produkt leczniczy Symflusal, zawierający salmeterol (50 µg) oraz flutykazon propionian w dawkach 250 µg lub 500 µg na dawkę, jest wskazany do długoterminowego leczenia astmy i POChP, jednak nie do leczenia ostrych zaostrzeń. Należy podkreślić, że pacjenci powinni mieć zawsze dostęp do szybko działającego leku rozszerzającego oskrzela w celu łagodzenia nagłych objawów. Leczenie Symflusalem nie powinno być rozpoczynane podczas zaostrzenia astmy, a w przypadku pogorszenia kontroli choroby konieczna jest pilna konsultacja lekarska i ewentualna modyfikacja terapii, w tym rozważenie zwiększenia dawki kortykosteroidu. Stopniowe zmniejszanie dawki jest zalecane po uzyskaniu kontroli objawów, a nagłe przerwanie terapii może prowadzić do zaostrzenia choroby. U pacjentów z POChP stosowanie wziewnych kortykosteroidów wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zapalenia płuc, zwłaszcza u osób palących, w starszym wieku, z niskim BMI lub ciężką postacią choroby.
astma oskrzelowa, centralna chorioretinopatia surowicza, ciężka postać POChP, częstoskurcz nadkomorowy, drgawki, flutykazonu propionian, gęstość mineralna kości, gruźlica płuc, hiperglikemia, hipoglikemia, hipokaliemia, infekcja dróg oddechowych, inhibitor CYP3A4, kortykosteroid, lek rozszerzający oskrzela, migotanie przedsionków, nadczynność tarczycy, niedociśnienie tętnicze, nieostre widzenie, nietolerancja laktozy, ostre objawy astmy, paradoksalny skurcz oskrzeli, przełom nadnerczowy, salmeterol ksynafonian, skurcz dodatkowy, splątanie, świszczący oddech, wydłużenie odstępu QTc, wziewny kortykosteroid, zaburzenie rytmu serca, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zaostrzenie astmy, zaostrzenie choroby podstawowej, zaostrzenie POChP, zapalenie płuc, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Formodual
Produkt leczniczy Formodual, zawierający 200 µg beklometazonu dipropionianu oraz 6 µg formoterolu fumaranu dwuwodnego na dawkę, wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, takimi jak blok przedsionkowo-komorowy III stopnia, tachyarytmie, przerostowa kardiomiopatia z zawężeniem drogi odpływu, ciężka niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze oraz u osób z wydłużonym odstępem QTc (>0,44 s). Formoterol może samodzielnie wydłużać QTc, co zwiększa ryzyko arytmii. Przed planowanym znieczuleniem halogenowymi środkami należy odczekać minimum 12 godzin od ostatniej dawki Formodual. Dodatkowo, u pacjentów z tyreotoksykozą, cukrzycą, guzem chromochłonnym oraz niewyrównaną hipokaliemią konieczne jest ścisłe monitorowanie i korekta stanu klinicznego, ze względu na potencjalne nasilenie działań niepożądanych, w tym hiperglikemii i ryzyka ciężkiej hipokaliemii, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu teofiliny, steroidów lub leków moczopędnych.
anoreksja, blok przedsionkowo-komorowy, cechy cushingoidalne, centralna chorioretinopatia surowicza, gruźlica płuc, guz chromochłonny, hipoglikemia, hipokaliemia, jaskra, kandydoza jamy ustnej, kardiomiopatia przerostowa, kortykosteroid wziewny, nadciśnienie tętnicze, napad drgawkowy, niedociśnienie, niedokrwienna choroba serca, niewydolność serca, paradoksalny skurcz oskrzeli, przełom nadnerczowy, tachyarytmia, tyreotoksykoza, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie rytmu serca, zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zwężenie aorty - Leksykon leków
Działania niepożądane – Esotkaleno 10 mg
Preparat Esotkaleno, zawierający prednizon, wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych zależny od dawki i czasu terapii. W terapii substytucyjnej, stosując dawki fizjologiczne, ryzyko działań niepożądanych jest minimalne, natomiast w farmakoterapii wysokimi dawkami i długotrwałym leczeniu obserwuje się szeroki zakres powikłań obejmujących niemal wszystkie układy. Prednizon wywołuje immunosupresję, zwiększając podatność na zakażenia (bakteryjne, wirusowe, grzybicze, pasożytnicze) oraz maskując ich objawy, co utrudnia diagnostykę. W hematologii obserwuje się leukocytozę, limfopenię, eozynopenię i policytemię. Możliwe są reakcje alergiczne od łagodnych wysypek po ciężkie anafilaksje z zaburzeniami rytmu serca i zapaścią. Długotrwałe stosowanie prowadzi do niedoczynności kory nadnerczy i zespołu Cushinga (m.in. twarz księżycowata, otyłość tułowia, hiperwolemia). Zaburzenia metaboliczne obejmują zatrzymanie sodu, hipokaliemię, zmniejszoną tolerancję glukozy, cukrzycę, hipercholesterolemię i hipertriglicerydemię. Psychiczne efekty uboczne to depresja, euforia, mania, psychozy, omamy i myśli samobójcze. Neurologicznie mogą wystąpić objawy rzekomego guza mózgu oraz nasilenie padaczki.
aseptyczna martwica kości, ból mięśniowo-stawowy, bradykardia, brak miesiączki, chwiejność emocjonalna, cukrzyca, depresja, drażliwość, działanie immunosupresyjne, eozynopenia, euforia, glikokortykosteroid, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hirsutyzm, impotencja, jaskra, krwawienie z przewodu pokarmowego, leukocytoza, limfopenia, mania, maskowanie objawów infekcji, miażdżyca, miopatia, myśl samobójcza, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, niepokój, omam, opóźnione gojenie ran, osteoporoza, padaczka, policytemia, psychoza, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, teleangiektazja, terapia substytucyjna, trądzik steroidowy, twardzinowy przełom nerkowy, twarz księżycowata, wrzód żołądka, wybroczyna, zaburzenie snu, zaćma, zakrzepica, zanik mięśni, zanik skóry, zapalenie naczyń, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga - Leksykon leków
Interakcje leku – Dexamethasone Krka 8 mg/2 ml
Deksametazon, jako glikokortykosteroid, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą wpływać na jego skuteczność oraz bezpieczeństwo terapii. Induktory CYP3A4 (np. ryfampicyna, fenytoina) przyspieszają metabolizm deksametazonu, osłabiając jego działanie, natomiast inhibitory CYP3A4 (ketokonazol, itrakonazol) zmniejszają jego klirens, zwiększając ryzyko zespołu Cushinga i zahamowania czynności nadnerczy. Estrogeny wydłużają okres półtrwania glikokortykosteroidów, co może nasilać ich efekty. Deksametazon może również osłabiać działanie leków przeciwcukrzycowych, wymuszając dostosowanie dawek, oraz wpływać na działanie pochodnych kumaryny, co wymaga monitorowania INR. Współstosowanie z lekami moczopędnymi i glikozydami nasercowymi zwiększa ryzyko hipokaliemii i arytmii, dlatego konieczne jest monitorowanie elektrolitów i parametrów kardiologicznych.
aktywność TSH, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cyklosporyna, działanie diuretyczne, fluorochinolon, glikokortykosteroid, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor konwertazy angiotensyny, jaskra, kontrola glikemii, krwawienie z przewodu pokarmowego, lek hipoglikemizujący, lek immunosupresyjny, lek moczopędny, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwcukrzycowy, miopatia, morfologia krwi, napad drgawkowy, niedepolaryzujący lek zwiotczający, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, okres półtrwania glikokortykosteroidu, ośrodkowy układ nerwowy, owrzodzenie przewodu pokarmowego, owrzodzenie żołądka, parametry koagulologiczne, pochodna kumaryny, poziom glukozy we krwi, prazykwantel, tendinopatia, test alergiczny, zahamowanie czynności nadnerczy, zapalenie ścięgna, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Budixon Neb
Produkt leczniczy Budixon Neb zawierający budezonid w stężeniach 0,25 mg/ml lub 0,50 mg/ml jest wskazany do długoterminowego leczenia astmy i POChP, jednak nie do szybkiego łagodzenia ostrych napadów. Należy unikać jednoczesnego stosowania z inhibitorami CYP3A4 (np. ketokonazol, inhibitory proteazy HIV) ze względu na ryzyko zwiększenia stężenia budezonidu i nasilenia działań niepożądanych. Podczas terapii wziewnymi glikokortykosteroidami istnieje ryzyko zakażeń grzybiczych jamy ustnej, paradoksalnego skurczu oskrzeli oraz ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak zespół Cushinga, zahamowanie czynności nadnerczy, spowolnienie wzrostu u dzieci, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaćma, jaskra oraz zaburzenia psychiczne. Szczególną ostrożność należy zachować podczas przejścia z doustnych glikokortykosteroidów na leczenie wziewne, monitorując objawy niewydolności kory nadnerczy i ewentualnie dostosowując dawkę.
aktywność glikokortykosteroidowa, budezonid, centralna chorioretinopatia surowicza, dysfagia, gęstość mineralna kości, glikokortykosteroid, gruźlica płuc, inhibitor CYP 3A4, inhibitor proteazy HIV, ketokonazol, leczenie przeciwgrzybicze, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, objawy ogólnoustrojowe, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja alergiczna, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia widzenia, zaburzenia wzrostu, zaćma i jaskra, zahamowanie czynności nadnerczy, zakażenie grzybicze, zapalenie płuc, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Resbud
Produkt leczniczy Resbud, zawierający budezonid w postaci zawiesiny do nebulizacji, wymaga stosowania z zachowaniem szczególnej ostrożności, zwłaszcza ze względu na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych i interakcji lekowych. Budezonid nie jest wskazany do szybkiego łagodzenia ostrych napadów astmy, gdzie preferowane są krótko działające leki rozszerzające oskrzela. W trakcie terapii mogą pojawić się zakażenia grzybicze jamy ustnej, które mogą wymagać leczenia przeciwgrzybiczego lub przerwania stosowania glikokortykosteroidów wziewnych. Należy unikać jednoczesnego stosowania z ketokonazolem, inhibitorami proteazy HIV oraz silnymi inhibitorami CYP3A4, a w przypadku konieczności stosowania równoczesnego zachować maksymalny odstęp czasowy. Szczególną uwagę należy zwrócić podczas przejścia z doustnych glikokortykosteroidów na wziewne, ze względu na ryzyko przemijającej niewydolności kory nadnerczy, zwłaszcza u pacjentów leczonych dużymi dawkami lub długotrwale. W sytuacjach stresu lub przed zabiegami chirurgicznymi rozważa się zwiększenie dawki doustnych glikokortykosteroidów.
aktywność glikokortykosteroidowa, aktywność psychoruchowa, budezonid, centralna chorioretinopatia surowicza, CSCR, gęstość mineralna kości, gruźlica płuc, grzybicze zakażenie dróg oddechowych, inhibitor proteazy HIV, izoenzym CYP 3A4, leczenie przeciwgrzybicze, lek przeciwhistaminowy, lek rozszerzający oskrzela, napad astmy, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja alergiczna, silny inhibitor, świszczący oddech, wirusowe zakażenie dróg oddechowych, wziewny glikokortykosteroid, zaburzenie snu, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zakażenie grzybicze jamy ustnej, zapalenie płuc, zespół Cushinga - Leksykon leków
Działania niepożądane – Meprelon 4 mg
Meprelon, zawierający metyloprednizolon, jest glikokortykosteroidem stosowanym zarówno w terapii substytucyjnej, jak i w leczeniu różnych schorzeń. Działania niepożądane obejmują zmiany hematologiczne (leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, poliglobulia, trombocytopenia lub trombocytoza), immunosupresję z ryzykiem maskowania i aktywacji zakażeń oraz reakcje alergiczne. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzeń endokrynologicznych, takich jak niedoczynność kory nadnerczy, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, zahamowanie wzrostu u dzieci oraz zaburzenia wydzielania hormonów płciowych. Metyloprednizolon wpływa również na metabolizm, wywołując m.in. zatrzymanie sodu, hipokaliemię, cukrzycę posteroidową, hiperlipidemię oraz nasilony katabolizm białek.
centralna retinopatia surowicza, cukrzyca posteroidowa, eozynopenia, glikokortykosteroid, guz chromochłonny, hiperlipidemia, hirsutyzm, immunosupresja, jałowa martwica kości, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, leukocytoza, limfopenia, lipomatoza, maskowanie zakażeń, metyloprednizolon, miastenia, mięsak Kaposiego, niedoczynność kory nadnerczy, osteoporoza, ostra miopatia, poliglobulia, przełom miasteniczny, rozedma pęcherzykowa jelit, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, teleangiektazja, terapia substytucyjna, trądzik steroidowy, trombocytopenia, trombocytoza, twardzina układowa, twardzinowy przełom nerkowy, wrzód żołądka, wybroczyna, zaćma, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zatrzymanie sodu, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, zespół rozpadu guza - Leksykon leków
Działania niepożądane – Lorinden A (30 mg + 0,2 mg)/g
Preparat Lorinden A zawiera 0,2 mg flumetazonu piwalanu oraz 30 mg kwasu salicylowego w 1 g maści i wykazuje profil działań niepożądanych typowy dla miejscowo stosowanych kortykosteroidów oraz kwasu salicylowego. Do najczęstszych reakcji skórnych należą zmiany trądzikopodobne, plamica posteroidowa, zanik naskórka i tkanki podskórnej, suchość skóry, nadmierne owłosienie, łysienie, odbarwienia lub przebarwienia skóry, rozstępy oraz teleangiektazje. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zapalenia skóry wywołanego kwasem salicylowym, a aplikacja na powieki wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań okulistycznych, takich jak jaskra czy zaćma. Występują również wtórne zakażenia i podrażnienia skóry oraz możliwość zaostrzenia istniejących zmian chorobowych.
bezpieczeństwo farmakoterapii, cukromocz, działanie niepożądane, flumetezon piwalan, hamowanie wzrostu, hiperglikemia, infekcja bakteryjna, jaskra, kortykosteroid, kwas salicylowy, maść, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, niewydolność nadnerczy, obniżona odporność, obrzęk, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, otyłość centralna, plamica posteroidowa, pokrzywka, rozstępy skórne, teleangiektazja, wtórne zakażenie, wysypka plamisto-grudkowa, zaćma, zanik naskórka, zanik skóry, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie skóry, zapalenie skóry okołoustne, zespół Cushinga, zmiany trądzikopodobne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Pulmicort Turbuhaler
Pulmicort Turbuhaler, zawierający budezonid w postaci proszku do inhalacji, jest stosowany w leczeniu chorób układu oddechowego, jednak nie jest przeznaczony do szybkiego łagodzenia objawów zaostrzeń astmy, gdzie wskazane są krótkodziałające leki rozszerzające oskrzela. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z ryzykiem niewydolności kory nadnerczy, zwłaszcza tych leczonych długotrwale dużymi dawkami glikokortykosteroidów wziewnych lub po doraźnym leczeniu dużymi dawkami steroidów ogólnoustrojowych. W takich sytuacjach może być konieczne zwiększenie dawki glikokortykosteroidów doustnych w okresach stresu lub przed zabiegami chirurgicznymi. Długotrwałe stosowanie dużych dawek może prowadzić do objawów ogólnoustrojowych, takich jak zespół Cushinga, zahamowanie czynności nadnerczy, spowolnienie wzrostu u dzieci, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zaćma, jaskra oraz zaburzenia psychiczne, co wymaga stosowania najmniejszej skutecznej dawki leku. Zaburzenia czynności wątroby mogą zwiększać ryzyko działań niepożądanych przez zmniejszenie eliminacji budezonidu, a interakcje z inhibitorami CYP3A4 (np. ketokonazol, itrakonazol, inhibitory proteazy HIV) należy minimalizować przez odpowiednie odstępy czasowe między podaniami leków.
budezonid, centralna chorioretinopatia surowicza, glikokortykosteroid doustny, gruźlica płuc, inhibitor izoenzymu CYP3A4, itrakonazol, jaskra, ketokonazol, leczenie przeciwgrzybicze, nadciśnienie, niewydolność kory nadnerczy, osteoporoza, otyłość centralna, paradoksalny skurcz oskrzeli, POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc, spowolnienie wzrostu, twarz księżycowata, wyprysk, wziewny glikokortykosteroid, zaburzenie czynności wątroby, zaćma, zahamowanie czynności nadnerczy, zakażenie grzybicze jamy ustnej, zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie płuc, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – AirFluSal
Produkt leczniczy AirFluSal, zawierający salmeterol i flutykazon propionian, nie jest wskazany do leczenia ostrych zaostrzeń astmy i wymaga stosowania w najmniejszej skutecznej dawce w celu kontroli objawów. W przypadku pogorszenia kontroli astmy, zwiększonego zapotrzebowania na leki doraźne lub nagłego zaostrzenia, konieczna jest pilna ocena stanu pacjenta i ewentualne zwiększenie dawki kortykosteroidów. Stosowanie AirFluSal wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych, takich jak paradoksalny skurcz oskrzeli, zaburzenia rytmu serca (częstoskurcz nadkomorowy, migotanie przedsionków), przemijające obniżenie stężenia potasu w surowicy oraz rzadkie przypadki hiperglikemii. Należy zachować ostrożność u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi, cukrzycą, nadczynnością tarczycy, hipokaliemią oraz zakażeniami dróg oddechowych. Nagłe przerwanie leczenia jest niewskazane ze względu na ryzyko zaostrzenia astmy.
beta-2-mimetyk, cechy cushingoidalne, centralna chorioretinopatia surowicza, cukrzyca, częstoskurcz nadkomorowy, flutykazon propionian, gruźlica płuc, hipoglikemia, hipokaliemia, inhibitor CYP3A, jadłowstręt, jaskra, kołatanie serca, migotanie przedsionków, nadczynność tarczycy, niedociśnienie tętnicze, ostry przełom nadnerczowy, paradoksalny skurcz oskrzeli, salmeterol, skurcz dodatkowy, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie sercowo-naczyniowe, zaburzenie widzenia, zaćma, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zakażenie dróg oddechowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zespół Cushinga, zmniejszenie gęstości mineralnej kości