Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania budezonidu

Budezonid w postaci proszku do inhalacji w kapsułkach twardych wymaga szczególnej uwagi lekarza przepisującego ten lek w odniesieniu do potencjalnych zagrożeń oraz koniecznych środków ostrożności. Poniżej przedstawione zostały najważniejsze aspekty dotyczące bezpiecznego stosowania tego leku u pacjentów.¹

Rola budezonidu w leczeniu astmy

Istotną kwestią jest uświadomienie pacjentowi, że budezonid wziewny pełni funkcję leku zapobiegawczego i wymaga regularnego stosowania, nawet w okresach bez objawów choroby. Należy wyraźnie podkreślić, że preparat nie przerywa ostrych skurczów oskrzeli i nie jest lekiem z wyboru w terapii stanu astmatycznego ani ostrych napadów astmy oskrzelowej. Pacjent powinien być poinformowany o konieczności posiadania zawsze dostępu do szybko działającego leku rozszerzającego oskrzela w celu złagodzenia ostrych objawów astmy.²

Choroby towarzyszące

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z następującymi jednostkami chorobowymi:

• Utajona gruźlica płuc – wymaga monitorowania ze względu na możliwość aktywacji procesu chorobowego³
• Grzybicze i wirusowe zakażenia dróg oddechowych – mogą ulec nasileniu podczas terapii kortykosteroidami wziewnymi⁴
• Rozstrzenie oskrzeli – zwiększone ryzyko zakażeń grzybiczych⁵
• Pylica płuc – wymaga szczególnej uwagi ze względu na możliwość rozwoju infekcji grzybiczych⁶

Zapalenie płuc u pacjentów z POChP

U pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) otrzymujących wziewne kortykosteroidy zaobserwowano zwiększenie częstości występowania zapalenia płuc, włącznie z przypadkami wymagającymi hospitalizacji. Istnieją pewne dowody wskazujące na korelację między zwiększeniem dawki steroidów a podwyższonym ryzykiem zapalenia płuc, choć nie zostało to jednoznacznie potwierdzone we wszystkich badaniach klinicznych.⁷

Lekarze powinni szczególnie wnikliwie obserwować pacjentów z POChP pod kątem rozwoju zapalenia płuc, zwłaszcza że kliniczne objawy zapalenia płuc i zaostrzenia POChP często się nakładają. Do czynników ryzyka zapalenia płuc u pacjentów z POChP należą:⁸

• Aktualne palenie tytoniu
• Starszy wiek
• Niski wskaźnik masy ciała (BMI)
• Ciężka postać POChP

Zaostrzenia objawów astmy

W przypadku zaostrzenia objawów astmy należy rozważyć:⁹

• Zwiększenie dawki budezonidu
• Okresowe włączenie doustnych kortykosteroidów
• Zastosowanie antybiotyku w przypadku współistniejącej infekcji

Należy zalecić pacjentom kontakt z lekarzem prowadzącym w przypadku nasilenia się objawów astmy, szczególnie gdy obserwuje się zwiększoną częstość stosowania krótko działającego wziewnego leku rozszerzającego oskrzela lub utrzymujące się objawy ze strony układu oddechowego. W takich sytuacjach konieczna jest ponowna ocena stanu pacjenta oraz rozważenie zwiększenia dawki leków przeciwzapalnych, w tym kortykosteroidów wziewnych lub doustnych.¹⁰

Skurcz oskrzeli

W rzadkich przypadkach inhalacja budezonidu może wywołać paradoksalny skurcz oskrzeli. W razie wystąpienia tego powikłania, należy natychmiast przerwać podawanie leku i, jeśli to konieczne, zastosować alternatywną terapię. Paradoksalny skurcz oskrzeli poddaje się leczeniu szybko działającymi wziewnymi lekami rozszerzającymi oskrzela.¹¹

Działania ogólnoustrojowe

Podczas stosowania wziewnych kortykosteroidów mogą wystąpić działania ogólnoustrojowe, zwłaszcza gdy stosowane są duże dawki leku przez dłuższy czas. Wystąpienie tych działań podczas wziewnego stosowania kortykosteroidów jest znacznie mniej prawdopodobne niż podczas ich doustnego stosowania.¹²

Do możliwych ogólnoustrojowych działań kortykosteroidów należą:¹³

• Zahamowanie czynności nadnerczy – objawiające się zmniejszoną odpowiedzią na stres i infekcje
• Nadmierne wydzielanie hormonów kory nadnerczy
• Zespół Cushinga – charakteryzujący się twarzą księżycowatą, otyłością centralną, rozstępami skórnymi
• Opóźnienie wzrostu u dzieci i młodzieży – wymaga regularnej kontroli wzrostu
• Zmniejszenie gęstości mineralnej kości – zwiększone ryzyko osteoporozy i złamań
• Zaćma i jaskra – wymagające okresowej kontroli okulistycznej
• Reakcje nadwrażliwości
• Objawy psychiczne lub zmiany zachowania, w tym:
  • Nadpobudliwość psychoruchowa
  • Zaburzenia snu
  • Lęk
  • Depresja
  • Agresja (zwłaszcza u dzieci)

Ze względu na możliwość wystąpienia powyższych działań, kluczowe jest stosowanie najmniejszej dawki kortykosteroidów wziewnych zapewniającej skuteczną kontrolę objawów astmy.¹⁴

Wpływ na wzrost u dzieci

U dzieci długotrwale leczonych wziewnymi kortykosteroidami zaleca się regularną kontrolę wzrostu. W przypadku zaobserwowania spowolnienia wzrostu należy:¹⁵

• Dokonać ponownej oceny leczenia
• Rozważyć zmniejszenie dawki kortykosteroidu wziewnego do najmniejszej dawki zapewniającej skuteczną kontrolę objawów choroby
• Ocenić korzyści ze stosowania kortykosteroidów wobec możliwego ryzyka spowolnienia wzrostu
• Rozważyć skierowanie pacjenta do pediatry pulmonologa

Należy zaznaczyć, że długoterminowe skutki zmniejszenia tempa wzrastania związanego ze stosowaniem kortykosteroidów wziewnych, w tym wpływ na ostateczny wzrost w wieku dojrzałym, nie są w pełni poznane. Możliwość osiągnięcia wzrostu ostatecznego, zgodnego z przewidywanym wzrostem, po przerwaniu leczenia wziewnymi kortykosteroidami nie została odpowiednio zbadana.¹⁶

Równocześnie stosowane produkty lecznicze

Należy zachować szczególną ostrożność podczas długotrwałego podawania budezonidu jednocześnie z silnymi inhibitorami CYP3A4, takimi jak:¹⁷

• Itrakonazol
• Atazanawir
• Ketokonazol
• Rytonawir
• Nelfinawir
• Amiodaron
• Klarytromycyna

Inhibitory CYP3A4 mogą znacząco zwiększać stężenie budezonidu w osoczu, co potencjalnie zwiększa ryzyko działań niepożądanych.

Zaburzenia widzenia

W wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania kortykosteroidów mogą wystąpić zaburzenia widzenia. Jeżeli u pacjenta wystąpią takie objawy jak nieostre widzenie lub inne zaburzenia widzenia, należy rozważyć skierowanie go do okulisty w celu ustalenia możliwych przyczyn, do których mogą należeć:¹⁸

• Zaćma
• Jaskra
• Centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR) – rzadka choroba notowana po ogólnoustrojowym i miejscowym stosowaniu kortykosteroidów

Specjalne środki ostrożności podczas zmiany leczenia

Pacjenci nieprzyjmujący steroidów

Działanie terapeutyczne budezonidu osiąga się zazwyczaj w ciągu 10 dni od rozpoczęcia terapii. U pacjentów ze zwiększonym wydzielaniem śluzu oskrzelowego można początkowo zastosować dodatkowo kortykosteroid doustnie przez krótki okres (około 2 tygodnie).¹⁹

Pacjenci przyjmujący steroidy

Budezonid umożliwia zastąpienie lub znaczne zmniejszenie dawki stosowanych doustnie glikokortykosteroidów przy jednoczesnym utrzymaniu kontroli astmy. Stan pacjenta powinien być względnie stabilny w okresie zmiany leczenia. Procedura zmiany leczenia obejmuje następujące etapy:²⁰

1. Zastosowanie dużych dawek budezonidu wziewnego jednocześnie z uprzednio stosowanym steroidem doustnym przez około 10 dni
2. Stopniowe zmniejszanie dawki steroidu podawanego doustnie (na przykład o 2,5 mg prednizolonu lub równoważną dawkę co miesiąc) do możliwie najmniejszej dawki
3. W wielu przypadkach możliwe jest całkowite zastąpienie steroidów doustnych budezonidem wziewnym

Należy podkreślić, że nie należy gwałtownie przerywać leczenia uzupełniającego steroidami działającymi ogólnoustrojowo lub budezonidem. Proces ten powinien być przeprowadzany powoli i pod ścisłą kontrolą lekarską.²¹

Szczególną ostrożność należy zachować w pierwszych miesiącach po zmianie leczenia kortykosteroidami podawanymi doustnie na leczenie budezonidem wziewnym, aby upewnić się, że u danego pacjenta rezerwa hormonów kory nadnerczy jest wystarczająca do przeciwdziałania sytuacjom stresowym, takim jak:²²

• Uraz
• Zabieg chirurgiczny
• Ciężkie zakażenia

Należy regularnie kontrolować czynność osi podwzgórze–przysadka–nadnercza. U niektórych pacjentów konieczne może być zastosowanie w wymienionych sytuacjach dodatkowych kortykosteroidów. Zaleca się, aby pacjenci nosili zawsze przy sobie kartę informującą o tym, że chorują na astmę.²³

Zastąpienie kortykosteroidów o działaniu ogólnoustrojowym kortykosteroidem podawanym wziewnie może ujawnić istnienie reakcji alergicznych, takich jak:²⁴

• Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa
• Wyprysk

Dodatkowo u pacjentów mogą wystąpić: letarg, ból mięśni i stawów, nudności lub wymioty. Reakcje alergiczne należy odpowiednio leczyć za pomocą leków przeciwhistaminowych lub kortykosteroidów stosowanych miejscowo.²⁵

Dodatkowe środki ostrożności

Kandydoza jamy ustnej

Aby zapobiec wystąpieniu kandydozy jamy ustnej, należy zalecić pacjentom płukanie jamy ustnej wodą po każdym przyjęciu leku. W przypadku wystąpienia kandydozy jamy ustnej, w większości przypadków wystarczy miejscowe zastosowanie leków przeciwgrzybiczych bez konieczności przerywania leczenia budezonidem.²⁶

Chrypka

Podczas stosowania budezonidu może wystąpić chrypka, jednak zazwyczaj jest ona przemijająca i ustępuje po przerwaniu leczenia lub zmniejszeniu dawki i/lub oszczędzaniu głosu.²⁷

Niewłaściwa droga podania leku

Zgłaszano przypadki, w których pacjenci przez pomyłkę połknęli kapsułki z budezonidem zamiast umieścić je w inhalatorze. W większości przypadków spożycie kapsułki nie było związane z wystąpieniem działań niepożądanych. Lekarze prowadzący powinni dokładnie poinformować pacjentów o właściwym sposobie stosowania budezonidu wziewnego.²⁸

Jeśli u pacjenta stosującego budezonid nie występuje poprawa czynności oddechowych, lekarz prowadzący powinien zweryfikować technikę inhalacji oraz sposób przyjmowania leku przez pacjenta.²⁹

Zawartość laktozy

Kapsułki budezonidu zawierają laktozę. Produkt leczniczy nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.³⁰

³¹