rezonans magnetyczny

Rezonans magnetyczny (MRI – Magnetic Resonance Imaging) to nieinwazyjna technika obrazowania medycznego wykorzystująca silne pole magnetyczne i fale radiowe do uzyskania szczegółowych obrazów struktur anatomicznych ciała. W przeciwieństwie do tomografii komputerowej, nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, co czyni ją bezpieczniejszą metodą diagnostyczną.

Badanie MRI umożliwia uzyskanie obrazów o wysokiej rozdzielczości tkanek miękkich, w tym mózgu, rdzenia kręgowego, mięśni, stawów, narządów jamy brzusznej i miednicy. Jest szczególnie wartościowe w diagnostyce chorób neurologicznych, ortopedycznych, onkologicznych oraz w ocenie układu sercowo-naczyniowego.

Wśród najczęstszych wskazań do wykonania rezonansu magnetycznego znajdują się: diagnostyka guzów i zmian zapalnych, ocena urazów tkanek miękkich, diagnostyka chorób demielinizacyjnych (np. stwardnienie rozsiane), ocena patologii naczyniowych mózgu, diagnostyka chorób stawów i kręgosłupa oraz monitorowanie efektów leczenia.

Przeciwwskazania do badania MRI obejmują obecność ferromagnetycznych implantów (niektórych rozruszników serca, implantów ślimakowych, klipsów naczyniowych), ciał obcych metalicznych oraz ciężki stan kliniczny pacjenta. Względnym przeciwwskazaniem jest klaustrofobia, choć w wielu ośrodkach dostępne są już aparaty otwarte lub stosuje się premedykację.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Fumaran Dimetylu Adamed

Podczas terapii produktem Fumaran Dimetylu Adamed kluczowe jest regularne monitorowanie parametrów laboratoryjnych, obejmujące ocenę funkcji nerek (kreatynina, azot mocznikowy, ogólne badanie moczu) przed rozpoczęciem leczenia, po 3 i 6 miesiącach, a następnie co 6-12 miesięcy. Należy także kontrolować funkcję wątroby poprzez oznaczanie aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz stężenia bilirubiny całkowitej, zwracając uwagę na wzrost enzymów ≥3-krotnie powyżej GGN i bilirubiny ≥2-krotnie powyżej GGN. Monitorowanie hematologiczne powinno obejmować pełną morfologię krwi z liczbą limfocytów przed terapią oraz co 3 miesiące po jej rozpoczęciu, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka limfopenii, która stanowi istotne powikłanie i może predysponować do postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML).
aminotransferazy, badanie moczu, badanie MRI, bilirubina całkowita, ciężka limfopenia, enzymy wątrobowe, fumaran dimetylu, funkcja nerek, kreatynina, liczba limfocytów, limfopenia, morfologia krwi, parametry nerkowe, PML, polekowe uszkodzenie wątroby, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rezonans magnetyczny
Leksykon chorób i schorzeń
Aktynomikoza – Diagnostyka i diagnoza

Aktynomykoza to rzadka, przewlekła infekcja bakteryjna wywoływana przez beztlenowe, Gram-dodatnie bakterie z rodzaju Actinomyces, które naturalnie kolonizują jamę ustną, przewód pokarmowy i narządy płciowe. Choroba charakteryzuje się rozprzestrzenianiem bez poszanowania barier anatomicznych oraz obecnością charakterystycznych „ziaren siarkowych” o średnicy 100-1000 μm. Diagnostyka opiera się na hodowli bakteryjnej (inkubacja 2-3 tygodnie w warunkach beztlenowych, na agarze czekoladowym, bulionie z ekstraktem mózgowo-sercowym i agarze Brucella z witaminą K i heminą) oraz badaniu histopatologicznym, które wykazuje mieszane reakcje zapalne i obecność ziaren siarkowych. Barwienie metodą Grama umożliwia szybką identyfikację rozgałęzionych, Gram-dodatnich pałeczek, jednak hodowla jest złotym standardem, mimo wysokiego wskaźnika niepowodzeń z powodu wcześniejszej antybiotykoterapii i trudności hodowlanych. Badania obrazowe (CT, MRI, USG) są pomocne w ocenie zasięgu zmian, ale mają charakter niespecyficzny i mogą imitować nowotwory lub gruźlicę. Metody molekularne, takie jak sekwencjonowanie 16S rRNA i MALDI-TOF, stanowią obiecujące narzędzia diagnostyczne, szczególnie w trudnych przypadkach, choć ich dostępność jest ograniczona.
aktynomykoza brzuszna, aktynomykoza miednicy, aktynomykoza OUN, aktynomykoza płucna, aktynomykoza szyjno-twarzowa, badania mikrobiologiczne, badanie histopatologiczne, bakterie beztlenowe, bakterie Gram-dodatnie, barwienie metodą Grama, bronchoskopia, diagnostyka molekularna, hodowla bakteryjna, limfadenopatia, martwica nowotworowa, rezonans magnetyczny, spektrometria mas MALDI-TOF, Staphylococcus aureus, tomografia komputerowa, zakażenie polimikrobowe, zapalenie szpiku kostnego, zespół guzowatej szczęki
Leksykon chorób i schorzeń
Odmrożenie – Diagnostyka i diagnoza

Odmrożenie to uszkodzenie tkanek spowodowane ekspozycją na temperatury poniżej 0°C, najczęściej dotykające odsłonięte części ciała, takie jak palce, nos czy uszy. Diagnoza opiera się głównie na badaniu klinicznym i szczegółowym wywiadzie dotyczącym czasu ekspozycji, warunków środowiskowych oraz objawów towarzyszących, w tym hipotermii. Kluczowe jest rozpoznanie stopnia odmrożenia, który klasyfikuje się na cztery stopnie: od powierzchownego (1. i 2. stopień) z przejrzystymi pęcherzami i obrzękiem, do głębokiego (3. i 4. stopień) z martwicą, pęcherzami krwotocznymi i uszkodzeniem struktur głębokich, w tym kości. Wczesna ocena jest utrudniona, gdyż pełne uszkodzenie może ujawnić się dopiero po kilku dniach lub tygodniach. Badania obrazowe, takie jak scyntygrafia z technetem-99m (zalecana w ciągu 48 godzin od urazu), MRI, angiografia rezonansu magnetycznego oraz nowoczesne metody jak fluorescencyjna mikroangiografia, wspomagają ocenę głębokości uszkodzenia i prognozę, choć ich rola w początkowej fazie jest ograniczona ze względu na niestabilność naczyniową utrzymującą się do 2-3 tygodni.
angiografia rezonansu magnetycznego, azot mocznikowy we krwi, badanie dopplerowskie, badanie fizykalne, diagnoza kliniczna, ekspozycja na zimno, hipotermia, lek trombolityczny, martwica, mioglobinuria, morfologia krwi, odmrożenie, odmroziny, pęcherz krwotoczny, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, sucha zgorzel, termografia, uszkodzenie naczyniowo-nerwowe
Leksykon chorób i schorzeń
Rak trzustki – Epidemiologia

Rak trzustki jest jednym z najbardziej śmiertelnych nowotworów, z globalną zachorowalnością wynoszącą 495 773 przypadków i 466 003 zgonów w 2020 roku, co przekłada się na stosunek śmiertelności do zachorowalności na poziomie 94%. Wskaźnik 5-letniego przeżycia pozostaje niski i wynosi około 9%, mimo pewnych postępów w diagnostyce i leczeniu. Zachorowalność i umieralność wykazują znaczne zróżnicowanie geograficzne, z najwyższymi wskaźnikami w Europie (ASR 7,7/100 000) i Ameryce Północnej (7,6/100 000), a najniższymi w Afryce (2,2/100 000). W USA prognozuje się na 2025 rok około 67 440 nowych przypadków i 51 980 zgonów, z ryzykiem zachorowania w ciągu życia wynoszącym 1:56 u mężczyzn i 1:60 u kobiet. Wzrost zachorowalności obserwuje się szczególnie w grupach wiekowych 20-29 lat oraz powyżej 80 lat, a także wśród osób z mutacjami genetycznymi (BRCA1/2, ATM, PALB2, CDKN2A, zespół Lyncha, Peutza-Jeghersa) i przewlekłym zapaleniem trzustki z czynnikami genetycznymi (PRSS1, PRSS2, CTRC, SPINK1).
biomarker, biopsja cienkoigłowa, chemioterapia paliatywna, cukrzyca typu 2, dziedziczne zapalenie trzustki, endoskopowa ultrasonografia, gruczolakorak, mutacja genetyczna, nawrót choroby, palenie tytoniu, przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, upośledzona tolerancja glukozy, wskaźnik masy ciała, wskaźnik przeżycia, wskaźnik umieralności, wskaźnik zachorowalności, wynik fałszywie dodatni, wynik fałszywie ujemny, względny wskaźnik przeżycia, zespół Lyncha, zespół Peutza-Jeghersa, zgon nowotworowy, zwężenie przewodu trzustkowego
Leksykon chorób i schorzeń
Skurcz połowiczy twarzy – Etiologia i przyczyny

Skurcz połowiczy twarzy (HFS) to zaburzenie neurologiczne wynikające z mimowolnych, bezbolesnych skurczów mięśni jednej połowy twarzy, najczęściej spowodowane uciskiem naczynia krwionośnego na nerw twarzowy (VII nerw czaszkowy) w strefie wyjścia korzenia nerwu (REEZ). Ucisk ten, najczęściej przez tętnicę móżdżkową przednią dolną (AICA), prowadzi do demielinizacji nerwu i nieprawidłowego przewodzenia impulsów nerwowych. Inne przyczyny to guzy kąta mostowo-móżdżkowego, malformacje naczyniowe, powikłania po porażeniu Bella, urazy, zapalenia ucha oraz rzadko stwardnienie rozsiane. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym oraz obrazowaniu MRI z kontrastem i MRA, które pozwalają uwidocznić ucisk naczyniowy. Warto podkreślić, że do 90% przypadków chirurgicznych HFS jest związanych z uciskiem naczyniowym, a współistniejące nadciśnienie tętnicze występuje u około 40% pacjentów.
angiografia rezonansu magnetycznego, demielinizacja, dziedziczenie autosomalnie dominujące, jądro nerwu twarzowego, kąt mostowo-móżdżkowy, malformacja Chiariego, malformacja tętniczo-żylna, mikronaczyniowa dekompresja, nadciśnienie tętnicze, nerw trójdzielny, nerw twarzowy, nerwiak osłonkowy, neuralgia nerwu trójdzielnego, oponiak, perlak, porażenie Bella, porażenie nerwu twarzowego, przetoka tętniczo-żylna, przewodnictwo efaptyczne, rezonans magnetyczny, skurcz połowiczy twarzy, strefa wyjścia korzenia nerwu, stwardnienie rozsiane, synkineza, termokoagulacja radioczęstotliwościowa, tętniak wewnątrzczaszkowy, tętnica kręgowa, tętnica móżdżkowa przednia dolna, tętnica móżdżkowa tylna dolna, toksyna botulinowa, torbiel naskórkowa, ucisk naczyniowy, udar pnia mózgu
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba legga-calvégo-perthesa – Diagnostyka i diagnoza

Choroba Legga-Calvégo-Perthesa to idiopatyczna martwica jałowa głowy kości udowej u dzieci w wieku 4-10 lat, częściej u chłopców, z możliwym obustronnym zajęciem (~10%). Patogeneza opiera się na tymczasowym zaburzeniu ukrwienia głowy kości udowej, prowadzącym do obumierania komórek kostnych i deformacji stawu biodrowego. Diagnostyka wymaga wykluczenia innych przyczyn martwicy jałowej. Klinicznie dominuje przerywany kulawy chód, ból biodra promieniujący do uda, kolana lub pachwiny, ograniczenie rotacji wewnętrznej i odwodzenia, osłabienie mięśni uda oraz objaw Trendelenburga. Badania laboratoryjne (morfologia, OB, CRP) zwykle mieszczą się w normie, służąc głównie do wykluczenia infekcji i zapaleń. Podstawą diagnostyki obrazowej są zdjęcia rentgenowskie miednicy i projekcja „żaby”, choć wczesne zmiany pojawiają się dopiero po 1-2 miesiącach od objawów. Typowe cechy radiologiczne to poszerzenie przestrzeni stawowej, sklerotyzacja, spłaszczenie i fragmentacja głowy kości udowej oraz podchrzęstny złam („crescent sign”). Staging według Waldenströma obejmuje stadia: martwicy, fragmentacji, reossyfikacji i wygojenia.
achondroplazja, artrografia stawu biodrowego, badania laboratoryjne, badanie fizykalne, białko C-reaktywne, chondroblastoma, choroba Gauchera, choroba Legga-Calvégo-Perthesa, choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego, dysplazja nasadowa, dysplazja spondyloepifizarna, dysplazja wielonasadowa, głowa kości udowej, infekcyjne zapalenie stawu biodrowego, klasyfikacja Catteralla, klasyfikacja Herringa, klasyfikacja Stulberga, klasyfikacja Waldenstroma, martwica głowy kości udowej, martwica jałowa, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, morfologia krwi, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, objaw Trendelenburga, objawy kliniczne, ograniczenie zakresu ruchu, radiografia konwencjonalna, rezonans magnetyczny, rotacja wewnętrzna, scyntygrafia kości, sklerotyzacja, talasemia, tomografia komputerowa, zaburzenie ukrwienia, zdjęcie rentgenowskie, zespół Klinefeltera
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Deferasirox MSN 90 mg

Deferazyroks, będący doustnym środkiem chelatującym żelazo (kod ATC: V03AC03), wykazuje wysoką selektywność wiązania żelaza(III) w stosunku 2:1 i sprzyja wydalaniu żelaza głównie z kałem, bez istotnego wpływu na stężenia cynku i miedzi. W badaniach u pacjentów z talasemią beta, dawki 20 i 30 mg/kg mc./dobę podawane przez rok znacząco obniżały stężenie żelaza w wątrobie o około -0,4 i -8,9 mg Fe/g suchej masy oraz ferrytyny w surowicy o -36 i -926 µg/l, przy współczynnikach wydalania żelaza do poboru odpowiednio 1,02 i 1,67. U pacjentów z mniejszym obciążeniem transfuzjami dawka 10 mg/kg mc./dobę utrzymywała równowagę żelaza netto. Monitorowanie stężenia ferrytyny w surowicy korelowało z zawartością żelaza w wątrobie, co umożliwia ocenę odpowiedzi na terapię. Deferazyroks w dawkach 10-30 mg/kg mc./dobę stosowany przez rok może również redukować stężenie żelaza w sercu, co potwierdzono wzrostem parametru MRI T2* z 18,3 do 23,0 ms.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, badanie kontrolowane placebo, biodostępność, biopsja, deferazyroks, deferoksamina, ferrytyna w surowicy, hemosyderoza, kreatynina w surowicy, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, obciążenie żelazem, rezonans magnetyczny, schorzenie hematologiczne, środek chelatujący żelazo, stężenie pierwiastków w surowicy, stężenie żelaza w wątrobie, tabletka powlekana, talasemia, talasemia niezależna od transfuzji, terapia chelatująca żelazo, transfuzja wymienna, zawiesina doustna, zespół Diamonda-Blackfana, zespół mielodysplastyczny
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Omniscan 0,5 mmol/ml

Omniscan (gadodiamid) to niejonowy, paramagnetyczny środek kontrastowy stosowany w rezonansie magnetycznym (NMR), który poprawia relaksację T1, zwiększając kontrast obrazowania niezależnie od pola magnetycznego w zakresie 0,15–1,5 Tesli. Charakteryzuje się osmolalnością 780 mOsmol/kg w 37°C, lepkością 1,9 mPa·s w 37°C oraz pH 6,0–7,0. Gadodiamid jest dobrze rozpuszczalny w wodzie, co ułatwia jego dożylne podawanie. Relaksacyjność molarna r1 wynosi 3,9 mM·s przy 20 MHz i 37°C oraz 4,6 mM·s przy 10 MHz i 37°C, a r2 to 5,1 mM·s przy 10 MHz i 37°C. Preparat dostępny jest w stężeniu 0,5 mmol/ml (287 mg/ml gadodiamidu) w różnych objętościach od 5 ml (2,5 mmol) do 100 ml (50 mmol).
badanie rezonansem magnetycznym, bariera krew-mózg, gadodiamid, GdDTPA-BMA, osmolalność, paramagnetyczny środek kontrastowy, parametry hemodynamiczne, podanie dożylne, pole magnetyczne, relaksacyjność molarna, rezonans magnetyczny, roztwór do wstrzykiwań, sekwencja T1, środek cieniujący paramagnetyczny, stwardnienie rozsiane, zdrowy ochotnik
Leksykon chorób i schorzeń
Padaczka płata czołowego – Epidemiologia

Padaczka płata czołowego (FLE) stanowi 20-30% przypadków padaczki ogniskowej i jest drugą najczęstszą formą po padaczce płata skroniowego. Występuje u osób w różnym wieku, z początkiem najczęściej w dzieciństwie (średni wiek początku 9,3 lat dla lewej półkuli i 11,1 lat dla prawej). Diagnostyka FLE jest wyzwaniem ze względu na niespecyficzne objawy, które mogą być mylone z zaburzeniami psychicznymi lub snu, oraz ograniczoną czułość powierzchniowego EEG. Złotym standardem jest monitorowanie wideo-EEG (VEM), a obrazowanie MRI i ASL wspomagają lokalizację ogniska padaczkowego. Szczególną postacią jest autosomalnie dominująca nocna padaczka płata czołowego (ADNFLE/SHE), związana z mutacjami genów CHRNA2, CHRNA4 i CHRNB2, charakteryzująca się napadami w czasie snu i dziedziczona w sposób dominujący. W diagnostyce różnicowej istotne są także zmiany rytmu serca podczas napadów, które różnią się od tych obserwowanych w padaczce płata skroniowego.
autosomalnie dominująca padaczka, elektroencefalografia, kalozotomia ciała modzelowatego, koszmar nocny, lek przeciwpadaczkowy, monitorowanie wideo-EEG, mutacja genetyczna, nagła niewyjaśniona śmierć, napad ogniskowy, napad padaczkowy, neuromodulacja, padaczka lekooporna, padaczka ogniskowa, padaczka płata czołowego, padaczka płata skroniowego, psychogenny napad niepadaczkowy, resekcja ogniskowa, rezonans magnetyczny, sekwencja MRI, stan padaczkowy, test genetyczny, wewnątrzczaszkowe EEG, zakręt nadbrzeżny, zespół Lennoxa-Gastauta
Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie schizoafektywne – Etiologia i przyczyny

Zaburzenie schizoafektywne to złożone zaburzenie psychiczne łączące objawy schizofrenii (psychoza, urojenia, halucynacje) oraz zaburzeń nastroju (depresja lub mania). Etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne, neurobiologiczne i środowiskowe. Genetyka odgrywa istotną rolę, zwłaszcza u osób z krewnymi pierwszego stopnia z zaburzeniem schizoafektywnym, schizofrenią lub chorobą afektywną dwubiegunową. Nie zidentyfikowano pojedynczego genu, a ryzyko jest związane z wariantami wielu genów. Patofizjologia wskazuje na zaburzenia równowagi neuroprzekaźników: dopaminy, serotoniny, noradrenaliny i glutaminianu oraz nieprawidłowości w metabolizmie tetrahydrobiopteryny (BH4). Badania neuroobrazowe (CT, MRI, PET) wykazały zmniejszoną objętość mózgu oraz nieprawidłowości w hipokampie, wzgórzu i istocie białej, co może korelować z objawami klinicznymi.
choroba afektywna dwubiegunowa, depresja, dopamina, epizod psychotyczny, fencyklidyna, glutaminian, halucynacja, halucynogen, hipokamp, istota biała, konopie indyjskie, kwas glutaminowy, LSD, mania, niedotlenienie mózgu, noradrenalina, objętość mózgu, pozytonowa tomografia emisyjna, psychoza, rezonans magnetyczny, schizofrenia, serotonina, tomografia komputerowa, urojenie, wzgórze, zaburzenie nastroju, zaburzenie równowagi neuroprzekaźników, zaburzenie schizoafektywne, zaburzenie ze spektrum schizofrenii
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dotarem multidose 0,5 mmol/ml

Dotarem multidose, zawierający kwas gadoterowy w stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml w postaci soli megluminowej), jest środkiem kontrastowym przeznaczonym do diagnostyki obrazowej metodą rezonansu magnetycznego (MRI). Preparat jest wskazany do stosowania u pacjentów dorosłych oraz dzieci i młodzieży (0-18 lat) w celu poprawy wizualizacji i precyzyjnego określenia granic zmian patologicznych w ośrodkowym układzie nerwowym, narządach jamy brzusznej, miednicy, klatce piersiowej oraz układzie mięśniowo-szkieletowym. U dorosłych dodatkowo znajduje zastosowanie w angiografii MR, umożliwiając lepsze zobrazowanie zmian i zwężeń w tętnicach innych niż wieńcowe. Preparat występuje w formie przezroczystego roztworu do wstrzykiwań, dostępnego w fiolkach multidose, co wymaga zachowania szczególnej aseptyki podczas pobierania kolejnych dawek.
angiografia rezonansu magnetycznego, aseptyka i antyseptyka, kwas gadoterowy, ośrodkowy układ nerwowy, patologia kręgosłupa, patologia nerek, patologia serca, patologia wątroby, reakcja nadwrażliwości, rezonans magnetyczny, środek kontrastowy z gadolinem, układ mięśniowo-szkieletowy, wzmocnienie kontrastowe, zmiany patologiczne, zwężenie tętnic
Leksykon chorób i schorzeń
Uraz więzadła krzyżowego przedniego – Diagnostyka i diagnoza

Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego (ACL) jest powszechnym urazem kolana, z roczną częstością 80 000-100 000 przypadków w USA. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniu fizykalnym, gdzie test Lachmana wykazuje najwyższą czułość (średnio 84%) i swoistość (91%) w wykrywaniu uszkodzeń ACL, szczególnie w fazie ostrej. Testy takie jak szuflada przednia i pivot shift mają niższą czułość, ale mogą być pomocne w ocenie podostrych i przewlekłych przypadków. Badania obrazowe, zwłaszcza MRI (czułość 86%, swoistość 95%), są kluczowe do potwierdzenia diagnozy oraz oceny uszkodzeń towarzyszących, takich jak uszkodzenia łąkotek (60-75% przypadków) i więzadeł pobocznych (do 46%). Wczesna diagnoza i odpowiednie skierowanie do specjalisty ortopedy lub medycyny sportowej są niezbędne dla optymalizacji leczenia i zapobiegania wtórnym uszkodzeniom stawu kolanowego.
artrografia, artroskopia, badanie fizykalne, badanie kliniczne, całkowite zerwanie więzadła, chrząstka stawowa, częściowe zerwanie więzadła, diagnostyka obrazowa, naciągnięcie więzadła, obrzęk kolana, podwichnięcie, rezonans magnetyczny, stłuczenie kostne, test Lachmana, test szuflady przedniej, ultrasonografia, uszkodzenie łąkotki, więzadło krzyżowe przednie, więzadło krzyżowe tylne, więzadło poboczne, wysięk krwisty, zapalenie stawów, zdjęcie rentgenowskie, złamanie Segonda, zmiany zwyrodnieniowe
Leksykon chorób i schorzeń
Niedrożność kanalika łzowego – Diagnostyka i diagnoza

Niedrożność kanalika łzowego (dacryostenosis) charakteryzuje się zaburzeniem odpływu łez z powierzchni oka do nosa, co manifestuje się łzawieniem, podrażnieniem oraz wydzieliną śluzowo-ropną. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie oraz badaniu okulistycznym, obejmującym ocenę powiek, punktów łzowych, woreczka łzowego, spojówek, rogówki oraz nosa. Podstawowe testy diagnostyczne to test zanikania barwnika fluoresceinowego (ocena zaniku barwnika po 5 minutach), irygacja dróg łzowych (sprawdzenie drożności na podstawie odczucia smaku płynu w gardle) oraz sondowanie w celu lokalizacji niedrożności. W bardziej złożonych przypadkach stosuje się badania obrazowe, takie jak dakryocystografia (złoty standard), tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI), które pozwalają na precyzyjne określenie przyczyny i lokalizacji niedrożności, w tym wykrycie kamieni, guzów czy zmian zapalnych.
badanie okulistyczne, barwnik fluoresceinowy, dacryocystitis, dacryocystocele, dacryocystorhinostomia, dacryostenosis, intubacja silikonowa, jaskra wrodzona, masaż dróg łzowych, niedrożność kanalika łzowego, podrażnienie oczu, proces zapalny, punkt łzowy, rezonans magnetyczny, rozszerzanie balonowe, test Schirmera, tomografia komputerowa, torbiel woreczka łzowego, woreczek łzowy, wydzielina ropna, zapalenie spojówek, zapalenie woreczka łzowego
Leksykon substancji czynnych
Kwas gadobenowy – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Kwas gadobenowy, składnik aktywny MultiHance, wymaga stosowania wyłącznie w ośrodkach wyposażonych w sprzęt do resuscytacji krążeniowo-oddechowej oraz personel przeszkolony w intensywnej opiece medycznej. Po dożylnym podaniu konieczne jest monitorowanie pacjenta przez minimum 15 minut ze szczególną czujnością na wystąpienie poważnych działań niepożądanych, a całkowity czas obserwacji powinien wynosić co najmniej 60 minut. Stosowanie u pacjentów z wszczepionymi elementami ferromagnetycznymi (np. rozruszniki serca, klipsy tętniaków) jest przeciwwskazane. Szczególną ostrożność należy zachować u chorych z chorobami układu krążenia oraz u pacjentów z padaczką lub uszkodzeniami mózgu, u których istnieje zwiększone ryzyko drgawek – w ich przypadku wskazane jest stałe monitorowanie stanu klinicznego i dostępność leków przeciwdrgawkowych. Podawanie dokanałowe jest bezwzględnie zabronione ze względu na ryzyko ciężkich reakcji neurologicznych, w tym encefalopatii i śpiączki.
alkohol benzylowy, astma, choroba układu krążenia, drgawki, działanie niepożądane, gadobenian dimegluminy, gadolin, gałka blada, jądro zębate, kwas gadobenowy, MultiHance, obraz T1-zależny, padaczka, postępowanie przeciwdrgawkowe, reakcja anafilaktyczna, resuscytacja krążeniowo-oddechowa, rezonans magnetyczny, rozrusznik serca, środek kontrastowy, uszkodzenie mózgu, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie, wzgórze
Leksykon chorób i schorzeń
Czerniak – Epidemiologia

Czerniak złośliwy stanowi około 1,7% wszystkich nowotworów na świecie i jest piątym najczęściej diagnozowanym nowotworem w USA, gdzie częstość jego występowania wzrosła od 7,9/100 000 w 1975 roku do 25,3/100 000 w 2018 roku. W 2025 roku przewiduje się około 104 960 nowych przypadków inwazyjnego czerniaka oraz 107 240 przypadków in situ. Ryzyko zachorowania jest wyraźnie wyższe u osób o jasnej karnacji (około 3% w ciągu życia), a także wzrasta z wiekiem, ze średnim wiekiem diagnozy 65-66 lat. Mężczyźni mają około 1,5-krotnie wyższe ryzyko niż kobiety, zwłaszcza po 65 roku życia. Pomimo wzrostu zachorowalności, wskaźniki umieralności spadły o około 30% w ostatniej dekadzie dzięki nowym terapiom celowanym i immunoterapii. 5-letni wskaźnik przeżycia w USA wynosi obecnie 93,3%, z przeżywalnością >99% w stadium miejscowym i 35% w stadium przerzutowym. Główne czynniki ryzyka to ekspozycja na promieniowanie UV, oparzenia słoneczne, korzystanie z solariów, cechy fenotypowe (jasna skóra, oczy), liczne i atypowe znamiona, historia rodzinna oraz immunosupresja.
badanie obrazowe, biopsja płynna, choroba przerzutowa, czerniak gałki ocznej, czerniak in situ, czerniak inwazyjny, czerniak złośliwy, dermatoskopia, dermatoskopia cyfrowa, fotografia całego ciała, immunosupresja, mikroskopia konfokalna, nieczerniakowy nowotwór skóry, nowotwór skóry, obrzęk limfatyczny, oparzenie słoneczne, pozytonowa tomografia emisyjna, promieniowanie UV, rezonans magnetyczny, test czynności wątroby, tomografia komputerowa, wskaźnik przeżycia, współczynnik umieralności
Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele trzustki – Zapobieganie i profilaktyka

Profilaktyka torbieli trzustki opiera się na modyfikacji czynników ryzyka, takich jak ograniczenie spożycia alkoholu, zaprzestanie palenia tytoniu, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz stosowanie diety niskotłuszczowej (30-50 g tłuszczów dziennie) bogatej w owoce, warzywa i chude białka. Kluczowe jest także leczenie chorób współistniejących, w tym kamicy żółciowej (w tym cholecystektomia), cukrzycy oraz przewlekłego zapalenia trzustki, które zwiększają ryzyko powstania torbieli. Systematyczny nadzór nad torbielami, zwłaszcza nowotworowymi (np. IPMN, MCN), obejmuje regularne badania obrazowe (MRI, CT) oraz ocenę multidyscyplinarną, z indywidualizacją schematu monitorowania i kwalifikacją do leczenia chirurgicznego u pacjentów z torbielami o wysokim ryzyku progresji do raka.
ablacja torbieli, Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologiczne, biopsja cienkoigłowa, cholecystektomia, cukrzyca, dysfagia, endoskopowa ultrasonografia, główny przewód trzustkowy, immunoterapia, kamica żółciowa, lek chemioterapeutyczny, ostre zapalenie trzustki, otyłość, pęcherzyk żółciowy, profilaktyka antybiotykowa, przewlekłe zapalenie trzustki, pseudotorbiel, rak trzustki, rezonans magnetyczny, śluzowy nowotwór torbielowaty, tomografia komputerowa, torbiel trzustki, wewnątrzprzewodowy brodawkowaty nowotwór śluzowy, zapalenie trzustki
Leksykon chorób i schorzeń
Przyklejenie łożyska – Epidemiologia

Placenta accreta stanowi część spektrum przyklejenia łożyska (PAS), obejmującego także placenta increta i placenta percreta, których częstość występowania wzrosła znacząco w ostatnich dekadach, głównie z powodu rosnącej liczby cięć cesarskich. Epidemiologiczne dane wskazują, że częstość PAS wzrosła z 1 na 30 000 ciąż w latach 60. XX wieku do 1 na 533 ciąż w pierwszej dekadzie XXI wieku, a niektóre badania podają nawet 1 na 272 ciąże. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest wcześniejsze cięcie cesarskie, zwłaszcza w połączeniu z łożyskiem przodującym, gdzie ryzyko PAS wzrasta progresywnie wraz z liczbą cięć: od około 3% przy braku cięcia do 60% po trzech cięciach. Inne czynniki ryzyka to wiek matki >35 lat, wielorództwo (≥3 porody), wcześniejsze zabiegi chirurgiczne macicy, IVF, BMI ≥30 oraz zrosty wewnątrzmaciczne. Diagnostyka opiera się głównie na ultrasonografii położniczej i rezonansie magnetycznym, z dokładnością przekraczającą 90% w ośrodkach specjalistycznych, jednak przedporodowa diagnoza pozostaje wyzwaniem, gdyż w około 35% przypadków PAS nie jest podejrzewana przed porodem.
alfa-fetoproteina, anomalia macicy, cięcie cesarskie, diagnostyka przedporodowa, histerektomia okołoporodowa, kosmki łożyskowe, krwotok poporodowy, łożysko przodujące, miomektomia, pęknięcie macicy, placenta accreta, placenta increta, placenta percreta, placenta praevia, przyklejenie łożyska, rezonans magnetyczny, spektrum przyklejenia łożyska, ultrasonografia położnicza, uszkodzenie pęcherza moczowego, wspomagany rozród, wyłyżeczkowanie macicy, zapłodnienie in vitro, zrost wewnątrzmaciczny
Leksykon chorób i schorzeń
Otyłość – Diagnostyka i diagnoza

Otyłość definiowana jest jako przewlekła choroba charakteryzująca się nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej, diagnozowana przede wszystkim na podstawie BMI ≥30 kg/m², z podziałem na klasy I (30,0-34,9 kg/m²), II (35,0-39,9 kg/m²) oraz III (≥40 kg/m²). Jednak BMI ma ograniczenia diagnostyczne, gdyż nie uwzględnia składu ciała ani dystrybucji tkanki tłuszczowej, co wymaga uzupełnienia o pomiary obwodu talii (≥94 cm u mężczyzn i ≥80 cm u kobiet wskazuje na zwiększone ryzyko powikłań, a ≥102 cm u mężczyzn i ≥88 cm u kobiet na znacznie zwiększone ryzyko), wskaźnik talia-biodra (WHR ≥0,90 u mężczyzn i ≥0,85 u kobiet), wskaźnik talia-wzrost (WHtR), obwód szyi oraz procent tkanki tłuszczowej (>25% u mężczyzn i >30% u kobiet). Diagnostyka powinna obejmować także szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, ocenę chorób współistniejących oraz badania laboratoryjne (profil lipidowy, glukoza na czczo, HbA1c, próby wątrobowe, funkcja tarczycy i nerek), a w uzasadnionych przypadkach dodatkowe testy (np. test na wolny kortyzol, USG jamy brzusznej, polisomnografia, badania genetyczne).
analiza metabolomiczna, bioimpedancja elektryczna, BMI, choroba zwyrodnieniowa stawów, DEXA, dyslipidemia, hemoglobina glikowana, mikrobiota jelitowa, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, obturacyjny bezdech senny, obwód talii, otyłość brzuszna, otyłość olbrzymia, powikłania metaboliczne, próby wątrobowe, refluks żołądkowo-przełykowy, rezonans magnetyczny, testy funkcji tarczycy, tkanka tłuszczowa, tomografia komputerowa, wskaźnik talia-biodra, zespół Cushinga
Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór kręgosłupa – Diagnostyka i diagnoza

Diagnostyka nowotworu kręgosłupa wymaga wieloaspektowego podejścia, obejmującego szczegółowy wywiad, badanie neurologiczne oraz zaawansowane techniki obrazowe. Złotym standardem jest rezonans magnetyczny (MRI) z kontrastem gadolinowym, umożliwiający precyzyjną lokalizację, ocenę charakteru guza oraz różnicowanie między zmianami łagodnymi a złośliwymi, a także określenie lokalizacji śródrdzeniowej lub zewnątrzrdzeniowej. Tomografia komputerowa (CT) jest nieoceniona w ocenie destrukcji kostnej i stabilności kręgosłupa, szczególnie gdy MRI jest przeciwwskazane. Dodatkowo, badania PET/CT i scyntygrafia kości wspomagają ocenę aktywności metabolicznej guza i wykrywanie przerzutów. Kluczową rolę odgrywa biopsja igłowa pod kontrolą obrazowania, pozwalająca na określenie typu histologicznego i złośliwości guza, co jest niezbędne do planowania leczenia. Badania laboratoryjne, w tym morfologia, stężenia wapnia, fosfatazy alkalicznej, OB, CRP oraz markery nowotworowe, dostarczają dodatkowych informacji diagnostycznych i różnicujących.
badanie histopatologiczne, badanie neurofizjologiczne, badanie neurologiczne, badanie PET, badanie podmiotowe i przedmiotowe, biopsja igłowa, elektroforeza białek surowicy, elektromiografia, guz śródrdzeniowy, guz zewnątrzrdzeniowy wewnątrzoponowy, gwiaździak, kontrast gadolinowy, mielografia CT, morfologia krwi, nerwiak, nowotwór kręgosłupa, nowotwór przerzutowy kręgosłupa, oponiak, płyn mózgowo-rdzeniowy, potencjały wywołane, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, stosunek neutrofilów do limfocytów, stosunek płytek krwi do limfocytów, system Ennekinga, tomografia komputerowa, uszkodzenie rdzenia kręgowego, wyściółczak
Leksykon chorób i schorzeń
Malformacja naczyniowa tętniczo-żylna mózgu – Epidemiologia

Malformacja naczyniowa tętniczo-żylna mózgu (AVM) to rzadka, wrodzona patologia naczyniowa charakteryzująca się bezpośrednim połączeniem tętnic i żył bez udziału naczyń włosowatych. Występowanie AVM szacuje się na 0,89-1,34 przypadków na 100 000 osobolat, z zapadalnością na objawowe zmiany około 0,94/100 000 osobolat (95% CI 0,57-1,30). Chorobowość punktowa wynosi około 18/100 000 dorosłych (95% CI 16-24). AVM najczęściej manifestują się klinicznie między 10. a 40. rokiem życia, z ryzykiem krwotoku rocznym 2-4%, które może wzrosnąć do 6-18% w pierwszym roku po incydencie. Czynniki ryzyka krwotoku obejmują mały rozmiar AVM, głębokie drenaże żylne, lokalizacje podnamiotowe, obecność tętniaków, nadciśnienie tętnicze oraz wysokie ciśnienie w tętnicy zasilającej. Śmiertelność po pęknięciu AVM wynosi 10-15%, a wskaźniki niepełnosprawności 30-50%. AVM odpowiadają za około 2% wszystkich i 4% krwotocznych udarów mózgu, szczególnie u młodych dorosłych.
angiografia mózgowa, ataksja, AVM mózgu, choroba Oslera-Webera-Rendu, choroba von Hippla-Lindaua, chorobowość, dystonia, embolizacja wewnątrznaczyniowa, krwotok podpajęczynówkowy, krwotok śródczaszkowy, malformacja naczyniowa tętniczo-żylna mózgu, naczynia włosowate, nadciśnienie tętnicze, napad padaczkowy, niedowład połowiczy, ogniskowy deficyt neurologiczny, padaczka, radiochirurgia stereotaktyczna, rezonans magnetyczny, skala Spetzlera-Martina, spastyczność, tętniak, tomografia komputerowa, wodogłowie, wskaźnik wykrywalności, wskaźnik zachorowalności, współczynnik zapadalności, zespół Sturge’a-Webera, zespół Wyburna-Masona
Leksykon chorób i schorzeń
Nowotwór rdzenia kręgowego – Diagnostyka i diagnoza

Nowotwory rdzenia kręgowego stanowią 2-4% wszystkich nowotworów OUN i wymagają wczesnej, precyzyjnej diagnostyki, aby zapobiec trwałemu uszkodzeniu rdzenia. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania neurologicznego, oceniającego m.in. siłę mięśniową, odruchy, koordynację oraz funkcje poznawcze. Kluczową rolę odgrywa MRI, w tym sekwencje T1- i T2-zależne z kontrastem gadolinowym, które pozwalają na dokładną lokalizację i charakterystykę guza. Dodatkowo stosuje się techniki takie jak spektroskopia MRS, perfuzja MRI czy fMRI. Tomografia komputerowa (CT) uzupełnia diagnostykę, szczególnie gdy MRI jest przeciwwskazane. Inne metody obrazowe to mielografia, angiografia rdzeniowa, PET oraz scyntygrafia kości. Badania laboratoryjne i punkcja lędźwiowa mają ograniczone zastosowanie, natomiast biopsja, wykonywana stereotaktycznie, chirurgicznie lub cienkoigłowo, jest niezbędna do ostatecznego rozpoznania i oceny złośliwości guza.
badanie neurologiczne, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, biopsja stereotaktyczna, choroba demielinizacyjna, elektromiografia, funkcjonalny rezonans magnetyczny, guz wewnątrzoponowy-zewnątrzrdzeniowy, guz wewnątrzrdzeniowy, guz zewnątrzoponowy, gwiaździak, marker nowotworowy, mielografia, mielopatia kompresyjna, morfologia krwi, naczyniak zarodkowy, nowotwór osłonki nerwowej, nowotwór rdzenia kręgowego, oponiak, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, punkcja lędźwiowa, rdzeń kręgowy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, siła mięśniowa, somatosensoryczne potencjały wywołane, spektroskopia rezonansu magnetycznego, terapia kortykosteroidowa, tomografia komputerowa, wyściółczak, zapalenie rdzenia kręgowego
Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel naskórkowa – Diagnostyka i diagnoza

Torbiel naskórkowa (epidermoid cyst) jest najczęstszą torbielą skórną, charakteryzującą się łagodnym, powolnym wzrostem i lokalizacją podskórną, najczęściej na twarzy, szyi, tułowiu, klatce piersiowej i plecach. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, gdzie typowo stwierdza się dobrze odgraniczoną, ruchomą zmianę z centralnym punctum. Wskazania do badań dodatkowych, takich jak USG, TK czy MRI, obejmują nietypową lokalizację, duże rozmiary, wątpliwości diagnostyczne lub planowanie zabiegu chirurgicznego. Biopsja (cienkoigłowa, wycinająca lub sztancowa) i badanie histopatologiczne są zalecane przy atypowym wyglądzie, szybkim wzroście, podejrzeniu nowotworu lub nawracających stanach zapalnych. Histopatologia wykazuje jednokomorową torbiel z nabłonkiem zawierającym ziarnistości keratohialinowe i uwarstwioną keratynę.
antybiotykoterapia, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie kliniczne, badanie palpacyjne, badanie ultrasonograficzne, biopsja cienkoigłowa, biopsja sztancowa, biopsja wycinająca, choroba Pageta, CRP, czerniak in situ, czyrak, diagnostyka różnicowa, morfologia krwi, posiew bakteriologiczny, punctum, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, rezonans magnetyczny, ropień, stan zapalny, steatocystoma multiplex, tłuszczak, tomografia komputerowa, torbiel dermoidalna, torbiel naskórkowa, torbiel włosowa, trądzik guzkowy, transformacja nowotworowa, zespół Gardnera
Leksykon chorób i schorzeń
Paraliż – Diagnostyka i diagnoza

Paraliż definiowany jest jako utrata funkcji mięśni w określonym obszarze ciała, a jego diagnostyka wymaga wieloaspektowego podejścia obejmującego szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz zaawansowane badania obrazowe (MRI, CT, RTG, mielografia). Kluczowe są także badania elektrofizjologiczne, takie jak elektromiografia (EMG), elektroneurografia (ENoG) oraz badania przewodnictwa nerwowego, które pozwalają ocenić funkcję nerwów i mięśni. Diagnostyka laboratoryjna, w tym badania krwi, płynu mózgowo-rdzeniowego oraz pomiar poziomu potasu (istotny w porażeniach hipokalemicznych ≤ 3,5 mEq/L i hiperkalemicznych ≥ 4,5 mEq/L), umożliwia identyfikację przyczyn infekcyjnych, metabolicznych i autoimmunologicznych. Szczególną uwagę zwraca się na diagnostykę porażenia nerwu twarzowego (w tym porażenia Bella), porażenia strun głosowych, przepony oraz okresowych porażeń mięśniowych, gdzie testy wysiłkowe McManisa i badania genetyczne (mutacje w genach CACNA1S, SCN4A, KCNJ2, KCNJ18) odgrywają istotną rolę.
badanie czynnościowe płuc, badanie fizykalne, badanie kliniczne, badanie krwi, badanie przewodnictwa nerwowego, biopsja mięśnia, choroba Lyme, elektromiografia, elektromiografia krtaniowa, elektroneurografia, fluoroskopia, laryngoskopia, miastenia, mielografia, płyn mózgowo-rdzeniowy, porażenie Bella, porażenie nerwu twarzowego, porażenie przepony, porażenie strun głosowych, potencjał czynnościowy mięśnia, punkcja lędźwiowa, rezonans magnetyczny, stwardnienie rozsiane, tomografia komputerowa, udar mózgu, utrata funkcji mięśni, zdjęcie rentgenowskie, zespół Guillaina-Barrégo
Leksykon chorób i schorzeń
Ucho kleiste (otitis media z efuzją) – Diagnostyka i diagnoza

Ucho kleiste (otitis media z efuzją, OME) to stan charakteryzujący się obecnością gęstego płynu w uchu środkowym, prowadzącym do czasowej utraty słuchu, średnio o 24 dB, a w przypadku gęstszego płynu nawet do 45 dB. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie klinicznym, badaniu otoskopowym z oceną ruchomości błony bębenkowej (otoskopia pneumatyczna) oraz badaniach specjalistycznych, takich jak tympanometria (typowo płaski tympanogram wskazujący na obecność płynu) i audiometria dostosowana do wieku pacjenta. Różnicowanie OME od ostrego zapalenia ucha środkowego (AOM) opiera się na braku objawów infekcji i cechach otoskopowych, takich jak brak uwypuklenia błony bębenkowej. U dorosłych z OME zaleca się dodatkową diagnostykę, w tym giętką endoskopię nosową, w celu wykluczenia patologii podstawowych.
aparat słuchowy, audiolog, audiometria, audiometria tonalna, autoinflacja, badanie fizykalne, błona bębenkowa, drenaż wentylacyjny, dysfunkcja trąbki Eustachiusza, grommety, infekcja górnych dróg oddechowych, myringotomia, niedosłuch, ostre zapalenie ucha środkowego, otitis media z efuzją, otolaryngolog, otoskop, otoskop pneumatyczny, otoskopia, reflektometria akustyczna, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, trąbka Eustachiusza, tympanometria, ucho kleiste, ucho środkowe, utrata słuchu, wywiad kliniczny
Leksykon chorób i schorzeń
Rak piersi zapalny – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Zapalny rak piersi (IBC) to agresywny, rzadki podtyp miejscowo zaawansowanego raka piersi, stanowiący 1-5% przypadków, charakteryzujący się szybkim rozwojem i blokadą naczyń limfatycznych skóry piersi, co prowadzi do zaczerwienienia i obrzęku bez wyczuwalnego guzka. Diagnoza jest często opóźniona z powodu podobieństwa objawów do zapalenia sutka. IBC jest klasyfikowany co najmniej jako stadium III, z około 33% przypadków z przerzutami odległymi. Standardowe leczenie obejmuje trójmodalne podejście: chemioterapię neoadjuwantową, zmodyfikowaną radykalną mastektomię z usunięciem węzłów chłonnych I i II poziomu oraz radioterapię obejmującą ścianę klatki piersiowej i regionalne węzły chłonne. Chemioterapia neoadjuwantowa ma na celu zmniejszenie guza i poprawę rokowania, a całkowita odpowiedź patologiczna (pCR) jest silnym wskaźnikiem lepszego przeżycia. W przypadku HER2-dodatnich guzów stosuje się terapię celowaną, np. trastuzumab i pertuzumab. Natomiast oszczędzające metody chirurgiczne nie są zalecane ze względu na agresywny charakter choroby i ryzyko nawrotu.
biopsja gruboigłowa, chemioterapia neoadjuwantowa, EGFR, HER2-dodatni, integralność skóry, lapatynib, mammografia, mastektomia radykalna, naczynie limfatyczne, obrzęk limfatyczny, onkolog, opieka paliatywna, PET-CT, pielęgniarka specjalistyczna, przerzut odległy, rezonans magnetyczny, samobadanie piersi, terapia celowana, terapia multimodalna, trastuzumab, węzeł chłonny, węzeł chłonny pachowy, węzeł nadobojczykowy, zapalenie sutka, zapalny rak piersi
Leksykon chorób i schorzeń
Mastocytoza układowa – Diagnostyka i diagnoza

Mastocytoza układowa (MU) to rzadka choroba hematologiczna charakteryzująca się klonalnym namnażaniem mastocytów w narządach pozaskórnych, głównie w szpiku kostnym, wątrobie, śledzionie, węzłach chłonnych i przewodzie pokarmowym. Rozpoznanie opiera się na kryteriach WHO 2022, które wymagają obecności jednego kryterium głównego (wieloogniskowe skupiska ≥15 mastocytów w szpiku lub innych narządach) oraz co najmniej jednego kryterium mniejszego, takich jak: ≥25% mastocytów o atypowej morfologii, wykrycie mutacji KIT D816V, nieprawidłowa ekspresja CD25/CD2 na mastocytach lub stężenie tryptazy w surowicy >20 ng/ml (z wyłączeniem pacjentów z nowotworem mieloidalnym). Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne skóry (w tym objaw Dariera), oznaczenie tryptazy, badania molekularne (PCR, allele-specific qPCR) oraz biopsję szpiku kostnego z immunohistochemią (tryptaza, CD117, CD25, CD2). W diagnostyce różnicowej uwzględnia się także badania obrazowe (USG jamy brzusznej, DEXA, TK, MRI) oraz badania endoskopowe i czynnościowe wątroby w zależności od objawów klinicznych.
agresywna mastocytoza układowa, anafilaksja, aspiracja szpiku, badanie genetyczne, badanie immunohistochemiczne, białaczka z komórek tucznych, biopsja szpiku kostnego, cytometria przepływowa, densytometria kości, endoskopia przewodu pokarmowego, eozynofilia, indolentna mastocytoza układowa, komórka tuczna, kryteria WHO, leukocytoza, małopłytkowość, mastocytoza skórna, mastocytoza układowa, mastocytoza z nowotworem hematologicznym, morfologia krwi obwodowej, mutacja genu KIT, mutacja KIT D816V, nadciśnienie wrotne, nadpłytkowość, napadowe zaczerwienienie skóry, niedokrwistość, nowotwór mieloidalny, objaw Dariera, organomegalia, osteoporoza, powiększenie wątroby, rezonans magnetyczny, szpik kostny, tomografia komputerowa, trepanobiopsja, tryptaza w surowicy, wodobrzusze, zajęcie narządowe
Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego – Objawy

Zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego (TMJ disorders) to grupa ponad 30 schorzeń obejmujących staw skroniowo-żuchwowy oraz otaczające mięśnie i tkanki, dotykająca około 11-12 milionów dorosłych w USA, z przewagą kobiet w wieku 35-44 lat. Objawy obejmują ból i tkliwość stawu, ograniczoną ruchomość szczęki (otwarcie ust poniżej 25-30 mm w TMD), kliknięcia, trzaski, sztywność, bóle głowy i ucha, a także objawy nietypowe jak zawroty głowy, szumy uszne czy trudności z przełykaniem. Zaburzenia dzieli się na fazy progresji od łagodnego klikania do ciężkiej degeneracji stawu, a czynniki takie jak bruksizm (30%), zaciskanie szczęk (60%), stres, urazy i choroby zwyrodnieniowe wpływają na przebieg choroby. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym i w razie potrzeby badaniach obrazowych (MRI, CT, USG), z uwzględnieniem różnicowania z innymi schorzeniami, w tym bólem pochodzenia sercowego.
badanie obrazowe, ból głowy, ból przewlekły, ból twarzy, ból ucha, bruksizm, choroba zwyrodnieniowa stawów, degeneracja stawu, dysfagia, hipermobilność stawu, krepitacja, mialgia, migrena, neuralgia nerwu trójdzielnego, obrzęk twarzy, przemieszczenie dysku stawowego, przewlekłe zaburzenie stawu skroniowo-żuchwowego, rezonans magnetyczny, staw skroniowo-żuchwowy, sztywność szczęki, szum uszny, tkliwość stawu, tomografia komputerowa, zaburzenie odżywiania, zaburzenie snu, zaburzenie stawu skroniowo-żuchwowego, zapalenie stawów, zawał serca, zawrót głowy, zgrzytanie zębami
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – MultiHance 529 mg/ml (0,5 mmol/ml)

Produkt leczniczy MultiHance (gadobenian dimegluminy) wykazuje akceptowalny profil bezpieczeństwa w dawkach terapeutycznych, potwierdzony kompleksowymi badaniami przedklinicznymi obejmującymi ocenę toksyczności, genotoksyczności oraz kancerogenności. Nie stwierdzono istotnych zagrożeń dla ludzi, a efekty kliniczne pojawiały się jedynie przy dawkach znacznie przekraczających te stosowane u pacjentów. Produkt jest roztworem hiperosmolarnym (osmolalność 1970 mOsm/kg) o lepkości 5,3 mPa·s w 37°C, co może wpływać na ryzyko miejscowych powikłań. Szczególnie istotne jest zachowanie precyzyjnej techniki podania dożylnego, gdyż przypadkowe podanie okołożylne wiązało się z poważnymi reakcjami miejscowymi, takimi jak martwica tkanek i powstawanie strupów. Brak danych dotyczących tolerancji po podaniu dotętniczym podkreśla konieczność weryfikacji prawidłowego umiejscowienia igły lub kaniuli przed podaniem środka kontrastowego.
badanie obrazowe, bezpieczeństwo farmakologiczne, gadobenian dimegluminy, kancerogenność, lepkość preparatu, martwica tkanek, MultiHance, onkogeneza, osmolalność, podanie dotętnicze, podanie okołożylne, potencjał genotoksyczny, rezonans magnetyczny, roztwór hiperosmolarny, środek kontrastowy, strup, teratogenność, tolerancja miejscowa, wada rozwojowa trzewi
Leksykon substancji czynnych
Kwas gadoterynowy – Wpływ na płodność, ciążę i laktację

Kwas gadoterynowy, stosowany w środkach kontrastowych do rezonansu magnetycznego (Cyclolux, Dotagraf, Gadoteric Acid Farmak) w stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml), przenika przez barierę łożyskową, jednak dane kliniczne dotyczące jego bezpieczeństwa w ciąży są ograniczone. Badania na modelach zwierzęcych nie wykazały szkodliwego wpływu na reprodukcję, niemniej stosowanie u kobiet ciężarnych powinno być ograniczone do sytuacji, gdy korzyści kliniczne przewyższają potencjalne ryzyko. W przypadku karmienia piersią, kwas gadoterynowy jest wydzielany do mleka w bardzo małych ilościach, a jego słabe wchłanianie z przewodu pokarmowego niemowlęcia minimalizuje ryzyko działań niepożądanych. Decyzja o kontynuacji lub przerwaniu karmienia na 24 godziny po podaniu środka powinna być podejmowana indywidualnie przez lekarza i matkę.
alternatywna metoda diagnostyczna, badania na zwierzętach, bariera łożyskowa, charakterystyka produktu leczniczego, dawka kliniczna, karmienie piersią, kwas gadoterynowy, narażenie płodu, przenikanie przez łożysko, przewód pokarmowy niemowlęcia, rezonans magnetyczny, środek kontrastowy, środek kontrastowy z gadolinem, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiek rozrodczy, wpływ na płodność, wpływ na reprodukcję, związek gadolinu
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Scopolamine butylbromide Kalceks 20 mg/ml

Scopolamine butylbromide Kalceks w roztworze do wstrzykiwań o stężeniu 20 mg/ml zawiera hioscynę butylobromek, substancję o silnym działaniu spazmolitycznym. Lek jest wskazany do szybkiego zniesienia skurczów mięśni gładkich w ostrych stanach klinicznych, takich jak kolkowe bóle brzucha związane ze skurczem przewodu pokarmowego, kolka żółciowa, bólowe zespoły trzustkowe oraz kolka nerkowa i skurcze układu moczowo-płciowego. Preparat jest szczególnie użyteczny, gdy inne drogi podania leków są mniej skuteczne lub niemożliwe do zastosowania, zapewniając szybkie złagodzenie bólu i skurczu.
artefakt ruchowy, badanie kontrastowe, badanie radiologiczne, charakterystyka produktu leczniczego, diagnostyka obrazowa, działanie spazmolityczne, hioscyna butylobromek, kolka nerkowa, kolka żółciowa, kolkowy ból brzucha, ostry brzuch, pęcherzyk żółciowy, perystaltyka przewodu pokarmowego, przeciwwskazanie, rezonans magnetyczny, skurcz dróg żółciowych, skurcz mięśni gładkich, skurcz moczowodu, środek spazmolityczny, tomografia komputerowa, zespół trzustkowy
Leksykon chorób i schorzeń
Choroba addisona – Diagnostyka i diagnoza

Choroba Addisona, czyli pierwotna niedoczynność kory nadnerczy, charakteryzuje się niewystarczającym wydzielaniem hormonów nadnerczy, co prowadzi do hiponatremii, hiperkaliemii, łagodnej kwasicy metabolicznej, hipoglikemii oraz normocytarnej, normochromicznej anemii. Diagnostyka opiera się na pomiarze porannego kortyzolu, gdzie wartości poniżej 5 μg/dl (138 nmol/l) sugerują niedoczynność, oraz na teście stymulacji ACTH, który jest złotym standardem – prawidłowa odpowiedź to wzrost kortyzolu powyżej 18-20 μg/dl (497-552 nmol/l). W chorobie Addisona stężenie ACTH jest znacznie podwyższone (>250 pg/ml), a kortyzol pozostaje niski. Dodatkowo, podwyższone stężenie reniny i obniżone aldosteronu wskazują na niedobór mineralokortykoidów, a obecność przeciwciał przeciw 21-hydroksylazie potwierdza autoimmunologiczną etiologię. W sytuacji przełomu nadnerczowego, stanowiącego zagrożenie życia, leczenie hydrokortyzonem należy rozpocząć natychmiast, po pobraniu próbki do oznaczenia losowego kortyzolu i ACTH.
ACTH, autoimmunologiczne zapalenie nadnerczy, ból brzucha, choroba Addisona, choroba trzewna, glikokortykosteroidy, hiperkaliemia, hiperpigmentacja skóry, hipoglikemia, hiponatremia, hipotonia, kortyzol, kosyntropina, kryzys addisonowski, kwasica metaboliczna, mineralokortykosteroidy, pierwotna niedoczynność kory nadnerczy, przełom nadnerczowy, rezonans magnetyczny, SIADH, test stymulacji ACTH, tomografia komputerowa jamy brzusznej, trzeciorzędowa niedoczynność nadnerczy, wtórna niedoczynność nadnerczy
Leksykon chorób i schorzeń
Rak głowy i szyi – Diagnostyka i diagnoza

Rak głowy i szyi (RGiS) obejmuje złośliwe nowotwory lokalizujące się w obrębie jam nosa, zatok, jamy ustnej, gardła, krtani, gruczołów ślinowych oraz tarczycy. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz specjalistycznych badaniach endoskopowych (laryngoskopia, nazofaryngoskopia, panendoskopia) umożliwiających wizualizację i biopsję zmian. Potwierdzenie rozpoznania następuje poprzez badanie histopatologiczne, w tym biopsję wycinkową, cienkoigłową (FNA) lub endoskopową. Kluczową rolę odgrywają badania obrazowe: tomografia komputerowa (TK) z kontrastem, rezonans magnetyczny (MR) oraz pozytonowa tomografia emisyjna (PET/CT), które pozwalają na ocenę lokalizacji, rozmiaru, nacieku tkanek miękkich, zajęcia węzłów chłonnych i obecności przerzutów. Ultrasonografia (USG) wspomaga ocenę węzłów chłonnych, gruczołów ślinowych i tarczycy oraz jest wykorzystywana do naprowadzania biopsji. Diagnostyka molekularna, w tym testy HPV i EBV, immunohistochemia oraz profilowanie genomowe, dostarczają informacji prognostycznych i mogą wskazywać cele terapii ukierunkowanych molekularnie.
badanie endoskopowe, badanie histopatologiczne, badanie immunohistochemiczne, badanie z barytem, biopsja, biopsja cienkoigłowa, biopsja wycinkowa, dysfagia, gruczoł ślinowy, klasyfikacja TNM, laryngoskopia, nazofaryngoskopia, nowotwór złośliwy, otolaryngolog, panendoskopia, płynna biopsja, pozytonowa tomografia emisyjna, próby wątrobowe, rak głowy i szyi, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, sekwencjonowanie nowej generacji, spektroskopia Ramana, tomografia komputerowa, tomografia stożkowa, ultrasonografia, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus Epsteina-Barr
Leksykon chorób i schorzeń
Tętniak aorty brzusznej – Epidemiologia

Tętniak aorty brzusznej (AAA) stanowi istotny problem zdrowia publicznego z globalną prewalencją około 0,92% w populacji 30-79 lat, co przekłada się na 35,12 mln przypadków w 2019 roku. Częstość występowania jest wyższa u mężczyzn powyżej 65 roku życia (1,2-3,3%), z rosnącym ryzykiem wraz z wiekiem (np. 298/100 000 osobolat u osób >85 lat). Palenie tytoniu jest najsilniejszym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka (stosunek 8:1 u palaczy vs. niepalących), a inne istotne czynniki to wiek, płeć męska, wywiad rodzinny, rasa (najwyższa prewalencja u białych mężczyzn) oraz choroby współistniejące jak nadciśnienie i choroba wieńcowa. Cukrzyca wykazuje odwrotny związek z AAA, sugerując efekt ochronny. Programy badań przesiewowych, np. w Wielkiej Brytanii i USA, obejmują mężczyzn w wieku 65-75 lat, z zaleceniem ultrasonografii co 2-3 lata dla małych tętniaków (3,0-3,9 cm) i częstszych kontroli dla większych (np. co 6 miesięcy dla 5,0-5,4 cm). Tętniaki ≥5,5 cm u mężczyzn lub ≥5,0 cm u kobiet wymagają konsultacji chirurgicznej.
aorta brzuszna, badanie ultrasonograficzne, choroba tętnic obwodowych, choroba wieńcowa, cukrzyca, hipercholesterolemia, leczenie chirurgiczne, nadciśnienie tętnicze, opieka zdrowotna, otwarta naprawa tętniaka, palenie tytoniu, pęknięcie tętniaka, pęknięty tętniak aorty brzusznej, rezonans magnetyczny, średnica tętniaka, tempo wzrostu tętniaka, tętniak aorty brzusznej, tomografia komputerowa, ultrasonografia dwuwymiarowa, ultrasonografia trójwymiarowa, USG dopplerowskie, wewnątrznaczyniowa naprawa tętniaka, zawał mięśnia sercowego
Leksykon chorób i schorzeń
Skurcz mięśni – Diagnostyka i diagnoza

Skurcz mięśni to nagły, bolesny, mimowolny skurcz mięśnia lub grupy mięśni, najczęściej o charakterze łagodnym i samoistnie ustępującym. Diagnostyka opiera się głównie na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, z uwzględnieniem charakterystyki bólu, czasu trwania (około 10 minut w przypadku idiopatycznych skurczów), lokalizacji (często mięsień brzuchaty łydki), występowania (np. nocne), oraz reakcji na rozciąganie. Kluczowe jest wykluczenie innych stanów o podobnych objawach, takich jak dystonie, tężyczka, miotonie czy neuropatie, a także rozróżnienie skurczów neurogennych od miogennych, co ma istotne znaczenie terapeutyczne. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić zaburzenia elektrolitowe (np. hiponatremia, hipokaliemia, hipokalcemia, hipomagnezemia), choroby metaboliczne, neurologiczne, naczyniowe oraz wpływ leków i stanów takich jak ciąża czy hemodializa.
badanie fizykalne, badanie tarczycy, biopsja mięśnia, choroba Addisona, choroba Parkinsona, choroba tętnic obwodowych, chromanie przestankowe, czynność nerek, czynność wątroby, dystonia, elektrolity, elektromiografia, hipoglikemia, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, kinaza kreatynowa, miażdżyca tętnic, mięsień brzuchaty łydki, miotonia, nadczynność tarczycy, napad drgawkowy, neuromiotonia, neuropatia obwodowa, niedoczynność tarczycy, niewydolność żylna, przewodnictwo nerwowe, rabdomioliza, rezonans magnetyczny, skurcz mięśnia, skurcz miogenny, skurcz neurogenny, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, tężyczka, tomografia komputerowa, wywiad kliniczny, zespół niespokojnych nóg
Leksykon chorób i schorzeń
Ból kości ogonowej (koccydynia) – Diagnostyka i diagnoza

Koccydynia, czyli ból kości ogonowej, wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej szczegółowy wywiad medyczny oraz badanie fizykalne, w tym ocenę palpacyjną i per rectum. Charakterystyczne jest nasilenie bólu podczas siedzenia i zmiany pozycji. Diagnostyka różnicowa powinna wykluczyć złamania, zwichnięcia, nowotwory, zapalenia oraz inne schorzenia miednicy i dna miednicy. W diagnostyce obrazowej kluczowe są dynamiczne zdjęcia RTG w pozycjach siedzącej i stojącej, pozwalające ocenić kąt rotacji miednicy i ruchomość kości ogonowej (norma 5–25°). Wskazane są także TK (w przypadku podejrzenia złamania, nowotworu lub niejednoznacznych RTG) oraz MRI (przy podejrzeniu uszkodzeń tkanek miękkich, procesów zapalnych, ropni lub guzów). Scyntygrafia kostna i dyskografia kości ogonowej są rzadziej stosowane, ale pomocne w wybranych przypadkach.
badanie palpacyjne, ból kości ogonowej, ból odcinka lędźwiowego, choroba autoimmunologiczna, CRP, dyskografia, hemoroidy, koccydynia, kość guziczna, mięśniak macicy, mięśnie dna miednicy, morfologia krwi, OB, objawy neurologiczne, osteofity, półpasiec, rezonans magnetyczny, rwa kulszowa, scyntygrafia kostna, środek znieczulający, tomografia komputerowa, torbiel jajnika, torbiel pilonidalna, złamanie kości ogonowej, zmiany zwyrodnieniowe stawów
Leksykon chorób i schorzeń
Przerzuty do mózgu – Zapobieganie i profilaktyka

Przerzuty do mózgu występują u 9-17% pacjentów z nowotworami złośliwymi, co stanowi poważne wyzwanie kliniczne ze względu na niekorzystne rokowanie i wpływ na funkcje poznawcze. Profilaktyczna radioterapia mózgu (PCI) pozostaje standardem u pacjentów z drobnokomórkowym rakiem płuca (SCLC) w stadium ograniczonym po odpowiedzi na chemioterapię, redukując ryzyko przerzutów z HR około 0,35. W niedrobnokomórkowym raku płuca (NSCLC) PCI zmniejsza częstość objawowych przerzutów, jednak nie poprawia przeżycia całkowitego, dlatego nie jest standardem. Neurotoksyczność PCI, występująca u około 30% pacjentów, stanowi istotne ograniczenie, co skłania do stosowania technik oszczędzających hipokamp (HA) oraz leków neuroprotekcyjnych, takich jak memantyna. Nowe badania wskazują, że PCI u pacjentów z NSCLC wysokiego ryzyka może zmniejszyć częstość przerzutów (7% vs 38%) i poprawić medianę przeżycia całkowitego (64,5 vs 19,8 miesiąca).
badanie przesiewowe, bariera krew-mózg, czerniak, drobnokomórkowy rak płuca, durwalumab, hamowanie angiogenezy, HER2-dodatni rak piersi, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, kapecytabina, kwas mykofenolowy, lapatynib, lek neuroprotekcyjny, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwzakrzepowy, napad padaczkowy, napromienianie całego mózgu, niedrobnokomórkowy rak płuca, przerzut do mózgu, radioterapia całego mózgu, rezonans magnetyczny, sorafenib, temozolomid, trastuzumab derukstekan, zaburzenie funkcji poznawczych
Leksykon chorób i schorzeń
Borelioza mózgu przenoszona przez kleszcze – Diagnostyka i diagnoza

Diagnostyka kleszczowego zapalenia mózgu (KZM) opiera się przede wszystkim na wykrywaniu swoistych przeciwciał IgM i IgG przeciwko wirusowi KZM (TBEV) w surowicy i/lub płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR) za pomocą testu ELISA. Przeciwciała IgM pojawiają się zwykle w ciągu pierwszych 6 dni od początku objawów i są wykrywalne u prawie wszystkich hospitalizowanych pacjentów, jednak mogą utrzymywać się do 10 miesięcy u osób zaszczepionych lub po przebyciu infekcji. W PMR swoiste przeciwciała IgM stają się wykrywalne do 10 dnia choroby, a badanie PMR typowo wykazuje pleocytozę limfocytarną (≥5 x 10^6 komórek/L) oraz zwiększony stosunek albumin, wskazujący na uszkodzenie bariery krew-mózg. Diagnostyka molekularna metodą RT-PCR ma ograniczoną czułość ze względu na krótki okres wiremii, ale jest szczególnie przydatna u pacjentów z zaburzeniami odporności humoralnej oraz we wczesnej fazie gorączkowej KZM. Ze względu na możliwe reakcje krzyżowe przeciwciał IgG z innymi flawiwirusami, w diagnostyce różnicowej stosuje się testy neutralizacyjne, zwłaszcza u pacjentów wcześniej szczepionych przeciwko innym flawiwirusom (np. żółtej gorączce, japońskiemu zapaleniu mózgu, dengie).
bariera krew-mózg, borelioza mózgu, diagnostyka serologiczna, kleszczowe zapalenie mózgu, leczenie przeciwwirusowe, leukopenia, neuroinfekcja, obszar endemiczny, odporność humoralna, pleocytoza limfocytarna, płyn mózgowo-rdzeniowy, przeciwciała IgM i IgG, punkcja lędźwiowa, rezonans magnetyczny, RT-PCR, rytuksymab, test ELISA, test hamowania hemaglutynacji, test neutralizacji, tomografia komputerowa, trombocytopenia, wiremia, wynik fałszywie dodatni, wywiad epidemiologiczny, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Leksykon chorób i schorzeń
Tasiemczyca – Epidemiologia

Tasiemczyca, wywoływana przez tasiemce z rodzaju Taenia (głównie T. solium, T. saginata i T. asiatica), jest chorobą pasożytniczą o globalnym zasięgu, z szacowaną liczbą zakażonych od 40 do 77 milionów osób. T. saginata dominuje w regionach hodowli bydła (np. Bliski Wschód, Afryka Wschodnia, Ameryka Południowa), natomiast T. solium jest endemiczna w krajach rozwijających się Ameryki Łacińskiej, Afryki Subsaharyjskiej i Azji Południowo-Wschodniej. Neurocysticerkoza, będąca powikłaniem zakażenia T. solium, stanowi istotne wyzwanie kliniczne, odpowiadając za 2-5,7% przypadków napadów drgawkowych w USA i około 30% epilepsji w krajach endemicznych. WHO klasyfikuje T. solium jako jedną z głównych przyczyn zgonów związanych z chorobami przenoszonymi przez żywność, powodującą 2,8 miliona lat życia skorygowanych niesprawnością (DALY). Diagnostyka opiera się na badaniu kału (jaja i proglotydy), testach koproantygenowych (Copro Ag-ELISA), serologii oraz metodach molekularnych (PCR), a neurocysticerkoza wymaga obrazowania (CT, MRI). Jednakże rozróżnienie gatunkowe jest utrudnione ze względu na morfologiczną identyczność jaj T. solium i T. saginata.
badanie epidemiologiczne, choroba przenoszona przez żywność, cykl transmisji, cysticerkoza, DALY, diagnostyka molekularna, hodowla bydła, larwa tasiemca, neurocysticerkoza, niedogotowane mięso, obciążenie pasożytnicze, obszar endemiczny, obszar hiperendemiczny, rezonans magnetyczny, seroprewalencja, tasiemczyca, tasiemiec, tasiemiec azjatycki, tasiemiec nieuzbrojony, tasiemiec rybi, tasiemiec uzbrojony, test serologiczny, tomografia komputerowa, transmisja fekalno-oralna, transmisja pasożyta
Leksykon chorób i schorzeń
Padaczka płata czołowego – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Padaczka płata czołowego stanowi drugą co do częstości formę padaczki, charakteryzującą się napadami rozpoczynającymi się w płacie czołowym, odpowiedzialnym za funkcje wykonawcze, kontrolę ruchową i emocje. Napady te są zwykle krótkotrwałe (<30 sekund), często występują w klastrach, mogą pojawiać się zarówno w stanie czuwania, jak i podczas snu, z zachowaniem lub utratą świadomości. Etiologia obejmuje zmiany strukturalne takie jak guzy, udary, infekcje, urazy, dysplazje korowe oraz wady rozwojowe, choć u wielu pacjentów MRI może nie wykazywać wyraźnych zmian. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym, EEG (w tym wideo-EEG), neuroobrazowaniu (MRI, PET, SPECT) oraz testach neuropsychologicznych. Charakterystyczne objawy napadów to stereotypowe ruchy kończyn, mimowolne automatyzmy, krzyki, nietypowe ruchy miednicy, a także zaburzenia mowy i świadomości. Napady mogą mieć charakter ogniskowy lub uogólniony toniczno-kloniczny.
badanie neuroobrazowe, ciało modzelowate, dieta ketogeniczna, drożność dróg oddechowych, dysplazja korowa ogniskowa, elektroencefalografia, fenytoina, głęboka stymulacja mózgu, guz mózgu, infekcja ośrodkowego układu nerwowego, karbamazepina, lamotrygina, lek przeciwpadaczkowy, lewetiracetam, malformacja naczyniowa, napad częściowy, napad padaczkowy płata czołowego, napad toniczno-kloniczny, okskarbazepina, padaczka płata czołowego, padaczka płata skroniowego, responsywna neurostymulacja, rezonans magnetyczny, stan padaczkowy, stymulacja nerwu błędnego, test neuropsychologiczny, topiramat, udar mózgu, uraz czaszkowo-mózgowy, walproinian, wideo-EEG, wigabatryna, zmodyfikowana dieta Atkinsa
Leksykon chorób i schorzeń
Przepuklina pachwinowa – Diagnostyka i diagnoza

Przepuklina pachwinowa stanowi jedno z najczęstszych wskazań do interwencji chirurgicznej w praktyce lekarza pierwszego kontaktu, z roczną liczbą operacji na świecie sięgającą około 20 milionów. Diagnostyka opiera się głównie na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, które charakteryzują się czułością około 75% i swoistością 96%. Kluczowe elementy badania to oględziny i palpacja okolicy pachwinowej oraz próba Valsalvy, umożliwiające wykrycie uwypuklenia lub impulsu kaszlowego. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. przepuklinę udową, wodniaka jądra, żylaki powrózka nasiennego oraz u kobiet torbiele jajników i endometriozę. W przypadku podejrzenia uwięźnięcia lub zadzierzgnięcia przepukliny konieczna jest ocena objawów takich jak ból nieproporcjonalny do obrazu klinicznego, gorączka, objawy niedrożności jelit oraz wykonanie badań obrazowych, w tym RTG i TK jamy brzusznej z kontrastem.
badanie fizykalne, badanie ultrasonograficzne, endometrioza, kanał pachwinowy, limfadenopatia, mięśniak macicy, niedrożność jelit, niedrożność jelita cienkiego, próba Valsalvy, przepuklina nawrotowa, przepuklina pachwinowa, przepuklina sportowa, przepuklina udowa, przepuklina uwięźnięta, przepuklina zadzierzgnięta, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, torbiel jajnika, ultrasonografia, więzadło pachwinowe, wodniak jądra, zapalenie nasieniowodu, żylak powrózka nasiennego
Leksykon chorób i schorzeń
Rak krtani – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Rak krtani (carcinoma laryngis) to złośliwy nowotwór najczęściej rozwijający się z nabłonka płaskonabłonkowego krtani, obejmujący nadgłośnię, głośnię i podgłośnię. Głównymi czynnikami ryzyka są palenie tytoniu, alkohol, wiek 60-70 lat oraz ekspozycja na czynniki rakotwórcze. Objawy kliniczne zależą od lokalizacji guza i obejmują chrypkę, kaszel, ból gardła, dysfagię, duszność oraz powiększenie węzłów chłonnych. Diagnostyka opiera się na laryngoskopii, biopsji, badaniach obrazowych (CT, MRI, PET), badaniach laboratoryjnych i ocenie funkcji mowy i połykania. Kompleksowa opieka pielęgniarska obejmuje ocenę objawów, zarządzanie drogami oddechowymi, pielęgnację stomii, wsparcie żywieniowe i komunikacyjne oraz edukację pacjenta i rodziny.
błona śluzowa jamy ustnej, chemioradioterapia, chrypka, drenaż, drożność dróg oddechowych, dysfagia, głośnia, integralność skóry, laryngektomia całkowita, laryngoskopia, mowa przełykowa, nadgłośnia, niedrożność nosa, niezrównoważone odżywianie, nowotwór głowy i szyi, nowotwór krtani, oczyszczanie dróg oddechowych, podgłośnia, pozytonowa tomografia emisyjna, proteza głosowa, przezskórna endoskopowa gastrostomia, radiologia, rak krtani, rak płaskonabłonkowy, rezonans magnetyczny, stomia, substancja rakotwórcza, tomografia komputerowa, zaburzenie połykania, zaburzony obraz ciała, zapalenie krtani, zgłębnik nosowo-żołądkowy
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Oxaliplatin Kalceks

Oksaliplatyna, stosowana wyłącznie w specjalistycznych oddziałach onkologicznych pod nadzorem doświadczonego onkologa, wymaga ścisłego monitorowania pacjentów, zwłaszcza z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności nerek oraz z historią reakcji alergicznych na związki platyny. W przypadku anafilaksji infuzję należy natychmiast przerwać, a ponowne podanie jest bezwzględnie przeciwwskazane. Neurologiczne działania niepożądane, takie jak parestezje i zaburzenia czucia, wymagają regularnych badań neurologicznych i dostosowania dawki (np. redukcja z 85 do 65 mg/m² w leczeniu raka z przerzutami lub do 75 mg/m² w leczeniu uzupełniającym). Objawy obwodowej neuropatii czuciowej mogą utrzymywać się do 3 lat po zakończeniu terapii. Rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii (RPLS), diagnozowany za pomocą MRI, objawiający się m.in. napadami drgawkowymi i zaburzeniami widzenia.
anafilaksja, choroba śródmiąższowa płuc, dehydrogenaza mleczanowa, działanie genotoksyczne, działanie immunosupresyjne, gorączka neutropeniczna, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, krwawienie z przewodu pokarmowego, krzyżowa reakcja nadwrażliwości, kwasica metaboliczna, lek cytotoksyczny, lek przeciwwymiotny, małopłytkowość, mielosupresja, mikroangiopatia, morfologia krwi, nadciśnienie tętnicze, nadciśnienie wrotne, napad drgawkowy, neuropatia obwodowa, neutrofil, niedokrwienie jelit, niedokrwistość hemolityczna, objawy neurologiczne, oksaliplatyna, parestezja, perforacja, porażenna niedrożność jelit, posocznica, posocznica z neutropenią, rabdomioliza, reakcja alergiczna na związki platyny, rezonans magnetyczny, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, toksyczność hematologiczna, torsade de pointes, wrzód żołądkowo-jelitowy, wstrząs septyczny, wydłużenie odstępu QT, wynaczynienie oksaliplatyny, zaburzenie czucia w krtani, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie naczyń wątrobowych, zapalenie błon śluzowych, zapalenie jamy ustnej, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii
Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie kostki – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Złamanie kostki, obejmujące przerwanie ciągłości kości tworzących staw skokowy (tibia, fibula, talus), jest jednym z najczęstszych urazów ortopedycznych. Klasyfikacja złamań uwzględnia lokalizację (kostka boczna, przyśrodkowa, tylna), typy złożone (dwukostkowe, trójkostkowe) oraz klasyfikację Webera (A, B, C) odnoszącą się do poziomu złamania względem syndesmosis. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym i obrazowym (RTG, CT, MRI, USG), pozwalając na ocenę stabilności, przemieszczenia odłamów oraz uszkodzeń tkanek miękkich. Leczenie zachowawcze stosuje się w złamaniach stabilnych bez przemieszczenia, obejmując repozycję, unieruchomienie (gips, orteza) przez 4-8 tygodni oraz kontrolę radiologiczną. Wskazaniem do leczenia operacyjnego (ORIF, stabilizacja zewnętrzna) są złamania niestabilne, otwarte, z przemieszczeniem lub uszkodzeniem więzadeł. Rehabilitacja jest integralną częścią terapii, obejmującą ćwiczenia izometryczne, poprawę zakresu ruchu, wzmacnianie mięśni, propriocepcję oraz fizykoterapię, a czas powrotu do pełnej aktywności wynosi zwykle 3-6 miesięcy, zależnie od złożoności urazu i metody leczenia.
algodystrofia, ćwiczenia plyometryczne, ćwiczenia propriocepcji, elektroterapia, fasciotomia, hipotonia ortostatyczna, jałowa martwica kości, kość piszczelowa, kość skokowa, kość strzałkowa, krioterapia, leczenie przeciwbólowe, nastawienie zamknięte, ORIF, pourazowa choroba zwyrodnieniowa, profilaktyka przeciwzakrzepowa, repozycja, rezonans magnetyczny, skręcenie stawu skokowego, staw skokowy, terapia manualna, tomografia komputerowa, wstrząs hipowolemiczny, zespół ciasnoty przedziałów powięziowych, złamanie dwukostkowe, złamanie kostki bocznej, złamanie kostki przyśrodkowej, złamanie niestabilne, złamanie otwarte, złamanie stabilne, złamanie trójkostkowe, złamanie wieloodłamowe, złamanie włosowate, złamanie zamknięte
Leksykon chorób i schorzeń
Krwotok podpajęczynówkowy – Diagnostyka i diagnoza

Krwotok podpajęczynówkowy (SAH) to nagłe wynaczynienie krwi do przestrzeni podpajęczynówkowej, stanowiące około 1% zgłaszanych bólów głowy na SOR, z wysoką śmiertelnością (do 65% bez leczenia, redukowaną do około 18% przy odpowiedniej terapii). Kluczowym objawem jest nagły, silny ból głowy typu „uderzenia pioruna”, często z towarzyszącymi wymiotami i światłowstrętem. Diagnostyka opiera się na pilnym wykonaniu TK głowy bez kontrastu, którego czułość wynosi niemal 100% w ciągu pierwszych 6 godzin od wystąpienia objawów, spadając do 90-98% w ciągu 24 godzin, a następnie do 70% do 3 dnia i 50% po tygodniu. W przypadku ujemnego TK przy wysokim podejrzeniu klinicznym zalecana jest punkcja lędźwiowa (PL) po 6-12 godzinach od objawów, z oceną erytrocytów (>2000 × 10^6/L) i obecności ksantochromii, która pojawia się po 9-12 godzinach i utrzymuje do 2-4 tygodni. Różnicowanie z traumatyczną punkcją opiera się na spadku liczby erytrocytów w kolejnych próbkach oraz obecności ksantochromii i erytrofagów/siderofagów w PMR.
angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia tomografii komputerowej, badanie angiograficzne, badanie neurologiczne, ból głowy, cyfrowa angiografia subtrakcyjna, erytrocyty, koło Willisa, krwotok podpajęczynówkowy, ksantochromia, niedokrwienie mózgu, pajęczynówka, płyn mózgowo-rdzeniowy, przestrzeń podpajęczynówkowa, przezczaszkowe badanie dopplerowskie, punkcja lędźwiowa, rezonans magnetyczny, sekwencja FLAIR, skurcz naczyniowy, spektrofotometria, thunderclap headache, tomografia komputerowa, tomografia komputerowa głowy
Leksykon chorób i schorzeń
Metatarsalgia – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Metatarsalgia to zespół objawów charakteryzujący się bólem i zapaleniem w okolicy głów kości śródstopia, najczęściej manifestujący się jako ostry, piekący lub tępy ból nasilający się podczas obciążenia stopy (chodzenie, stanie, bieganie) i ustępujący w spoczynku. Objawy mogą obejmować także drętwienie, mrowienie oraz dyskomfort przy noszeniu obuwia. Etiologia jest wieloczynnikowa i obejmuje m.in. deformacje stopy (halluks valgus, palce młotkowate), zaburzenia biomechaniczne (wysokie łuki stopy, dłuższy drugi palec), zaniki poduszeczki tłuszczowej, stany zapalne (reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa), a także czynniki zewnętrzne jak nieodpowiednie obuwie czy nadwaga. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz, w razie potrzeby, badaniach obrazowych (RTG, USG, MRI) w celu wykluczenia złamań przeciążeniowych, nerwiaka Mortona czy innych patologii tkanek miękkich.
analiza chodu, ból środkowej części stopy, cukrzyca, dna moczanowa, iniekcja kortykosteroidów, kapsulitis, kość śródstopia, lipofilling, martwica tkanek, metatarsalgia, metoda RICE, nerwiak Mortona, niesteroidowe leki przeciwzapalne, NLPZ, orteza stopy, palce młotkowate, paluch koślawy, płaskostopie, płytka podeszwowa, rezonans magnetyczny, ścięgno Achillesa, terapia falą uderzeniową, ultrasonografia, zanik poduszeczki tłuszczowej, zapalenie kaletki międzyśródstopnej, zapalenie stawów, zapalenie torebki stawowej, zdjęcie rentgenowskie, złamanie przeciążeniowe
Leksykon chorób i schorzeń
Autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek – Diagnostyka i diagnoza

Autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek (ADPKD) jest najczęstszą dziedziczną chorobą nerek, diagnozowaną zwykle między 30. a 50. rokiem życia. Rozpoznanie opiera się na wywiadzie rodzinnym, badaniach obrazowych (USG, CT, MRI) oraz w wybranych przypadkach testach genetycznych. Kryteria diagnostyczne USG zależą od wieku i liczby torbieli: u osób <30 lat co najmniej 2 torbiele, 30-39 lat co najmniej 3, 40-59 lat co najmniej 2 w każdej nerce, a u ≥60 lat co najmniej 4 torbiele w każdej nerce. U pacjentów bez wywiadu rodzinnego rozpoznanie stawia się przy obecności ≥10 torbieli ≥5 mm w każdej nerce, zwłaszcza przy powiększonych nerkach lub torbielach w wątrobie. Testy genetyczne, obejmujące mutacje w genach PKD1 (78%) i PKD2 (15%), są wskazane w przypadku niejednoznacznych wyników obrazowych, u młodych pacjentów z grup ryzyka, potencjalnych dawców nerki oraz przy nietypowym przebiegu klinicznym. Czułość diagnostyki genetycznej wynosi około 90%.
ADPKD, autosomalna dominująca wielotorbielowatość nerek, badanie obrazowe, badanie przesiewowe, diagnostyka genetyczna, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczna choroba nerek, kryterium diagnostyczne, mutacja genetyczna, mutacja genu PKD, mutacja genu PKD2, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, objętość nerki, penetracja genu, poradnictwo genetyczne, powikłanie, progresja choroby, rezonans magnetyczny, tolvaptan, tomografia komputerowa, torbiel nerki, torbiel wątroby, ultrasonografia, wywiad rodzinny
Leksykon chorób i schorzeń
Rak ampulli vatera – Diagnostyka i diagnoza

Rak ampulli Vatera to rzadki nowotwór złośliwy o częstości występowania 0,5-0,9/100 000, lokalizujący się w miejscu połączenia przewodu żółciowego wspólnego i przewodu trzustkowego z dwunastnicą. Charakterystycznym objawem jest żółtaczka występująca u 72-90% pacjentów, wynikająca z obstrukcji dróg żółciowych. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych (podwyższona bilirubina, markery CA 19-9 i CEA), obrazowych (USG, TK, MRI, MRCP, PET-CT) oraz endoskopowych (endoskopia, ERCP, EUS, IDUS). EUS wykazuje wyższą czułość i swoistość niż TK w ocenie zaawansowania miejscowego. Biopsja, mimo ryzyka fałszywie ujemnych wyników (20-40%), pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania. Istotne jest określenie podtypu histologicznego (jelitowy lub trzustkowo-żółciowy), gdyż podtyp trzustkowo-żółciowy wiąże się z gorszym rokowaniem (mediana przeżycia 33-41 miesięcy vs. 72-80 miesięcy dla podtypu jelitowego).
badanie immunohistochemiczne, badanie molekularne, biopsja cienkoigłowa, CA 19-9, CEA, chemioterapia, chirurgia endoskopowa, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, klasyfikacja TNM, leczenie paliatywne, markery nowotworowe, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór trzustkowo-żółciowy, pankreatoduodenektomia, pozytronowa tomografia emisyjna, przerzut do węzłów chłonnych, przewód żółciowy, radioterapia, rak ampulli Vatera, rak brodawki Vatera, rak dwunastnicy, rak trzustki, rezonans magnetyczny, testy funkcji wątroby, tomografia komputerowa, ultrasonografia jamy brzusznej, zabieg Whipple’a, zażółcenie skóry, żółtaczka
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Gadoteric Acid Farmak 0,5 mmol/ml

Kwas gadoterynowy, klasyfikowany pod kodem ATC V08CA02, jest paramagnetycznym środkiem kontrastowym stosowanym w diagnostyce obrazowej metodą rezonansu magnetycznego (MRI). Jego działanie opiera się na obecności jonu gadolinu, który skraca czas relaksacji protonów wody, co prowadzi do wzmocnienia sygnału w sekwencjach T1-zależnych i poprawia kontrast obrazów diagnostycznych. Preparat Gadoteric Acid Farmak dostępny jest w stężeniu 0,5 mmol/ml, co odpowiada 279,32 mg kwasu gadoterynowego (w postaci gadoterynianu megluminy) na 1 ml roztworu, podawany dożylnie w celu lepszej wizualizacji zmian patologicznych w różnych narządach i tkankach.
diagnostyka obrazowa, efekt diagnostyczny, gadoterynian megluminy, jon gadolinu, kwas gadoterynowy, paramagnetyczny środek cieniujący, rezonans magnetyczny, roztwór do wstrzykiwań, sekwencja T1-zależna, środek kontrastowy, zmiana patologiczna
Leksykon chorób i schorzeń
Padaczka płata czołowego – Diagnostyka i diagnoza

Padaczka płata czołowego stanowi 20-30% wszystkich padaczek ogniskowych i charakteryzuje się zróżnicowanymi objawami klinicznymi, które często utrudniają diagnostykę, mogąc być mylone z zaburzeniami psychiatrycznymi, parasomniami czy napadami niepadaczkowymi psychogennymi (PNES). Typowe napady trwają krócej niż 2 minuty, występują w skupiskach, często w nocy, i manifestują się stereotypowymi ruchami (np. gwałtowne pchnięcia miednicą, ruchy pedałowania) oraz zachowaniem świadomości. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu neurologicznym, a także na badaniach EEG, z naciskiem na wideo-EEG, które umożliwia korelację objawów klinicznych z zapisem elektrycznym mózgu. Standardowe EEG może być prawidłowe u około 30% pacjentów z tym typem padaczki, co wynika z anatomicznej lokalizacji ogniska i artefaktów mięśniowych. Obrazowanie MRI jest kluczowe w identyfikacji zmian strukturalnych u około 50% chorych, a zaawansowane techniki, takie jak PET, SPECT czy fMRI, wspomagają precyzyjną lokalizację ogniska padaczkowego.
autosomalnie dominująca nocna padaczka płata czołowego, badanie neurologiczne, DTI, dysplazja korowa, EEG, elektroencefalografia, fMRI, funkcjonalny MRI, guz mózgu, infekcja ośrodkowego układu nerwowego, magnetoencefalografia, mapowanie funkcjonalne mózgu, MRI, mutacja genu, neuromodulacja, obrazowanie podatności magnetycznej, obrazowanie tensora dyfuzji, ognisko padaczkowe, padaczka ogniskowa, padaczka płata czołowego, parasomnia, PET, płat czołowy, pozytronowa tomografia emisyjna, psychoza ponapadowa, receptor acetylocholinowy, rezonans magnetyczny, SPECT, spektroskopia MR, stereoelektroencefalografia, tomografia emisyjna pojedynczego fotonu, udar, uraz głowy, wideo-EEG, wywiad lekarski, zaburzenie snu
Leksykon chorób i schorzeń
Rak podjęzykowy – Objawy

Rak podjęzykowy, będący najczęściej rakiem płaskonabłonkowym dna jamy ustnej, charakteryzuje się szybkim wzrostem i tendencją do naciekania okolicznych tkanek oraz przerzutów do węzłów chłonnych szyi (obecnych u ponad 21% pacjentów w chwili diagnozy) i narządów odległych (10-34%, głównie płuca). Wczesne objawy są często niespecyficzne i obejmują bezbolesne owrzodzenia, leukoplakię lub erytroplakię, guzki i obrzęki dna jamy ustnej, co utrudnia wczesne rozpoznanie. Zaawansowane stadium manifestuje się bólem, dysfunkcją języka, trudnościami w żuciu, połykaniu i mową, a także objawami przerzutów do płuc, kości i wątroby. Pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi około 70-75% w przypadku choroby zlokalizowanej, spada do 20-42% przy zajęciu węzłów chłonnych i do 23-25% przy przerzutach odległych.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, biopsja, ból jamy ustnej, carcinoma in situ, dysfagia, erytroplakia, guzek, halitoza, hiperkalcemia, krwawienie z jamy ustnej, leukoplakia, nowotwór złośliwy, obrzęk tkanek, owrzodzenie, powiększenie węzłów chłonnych, przerzut do kości, przerzut do płuc, przerzut do wątroby, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut odległy, rak płaskonabłonkowy, rak płaskonabłonkowy jamy ustnej, rak podjęzykowy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, złamanie patologiczne, żółtaczka