Przyklejenie łożyska
Epidemiologia
Placenta accreta stanowi część spektrum przyklejenia łożyska (PAS), obejmującego także placenta increta i placenta percreta, których częstość występowania wzrosła znacząco w ostatnich dekadach, głównie z powodu rosnącej liczby cięć cesarskich. Epidemiologiczne dane wskazują, że częstość PAS wzrosła z 1 na 30 000 ciąż w latach 60. XX wieku do 1 na 533 ciąż w pierwszej dekadzie XXI wieku, a niektóre badania podają nawet 1 na 272 ciąże. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest wcześniejsze cięcie cesarskie, zwłaszcza w połączeniu z łożyskiem przodującym, gdzie ryzyko PAS wzrasta progresywnie wraz z liczbą cięć: od około 3% przy braku cięcia do 60% po trzech cięciach. Inne czynniki ryzyka to wiek matki >35 lat, wielorództwo (≥3 porody), wcześniejsze zabiegi chirurgiczne macicy, IVF, BMI ≥30 oraz zrosty wewnątrzmaciczne. Diagnostyka opiera się głównie na ultrasonografii położniczej i rezonansie magnetycznym, z dokładnością przekraczającą 90% w ośrodkach specjalistycznych, jednak przedporodowa diagnoza pozostaje wyzwaniem, gdyż w około 35% przypadków PAS nie jest podejrzewana przed porodem.
- Epidemiologia przyklejenia łożyska
- Diagnostyka przedporodowa i jej znaczenie dla nadzoru
- Implikacje dla zdrowia publicznego
- Wzorce regionalne i globalne
- Strategie profilaktyki i zarządzania
- Zyski z przedporodowej diagnozy i odpowiedniego zarządzania
- Znaczenie standaryzacji w diagnostyce i raportowaniu
- Brak jednolitości w definicjach i klasyfikacji
- Inicjatywy standaryzacyjne
- Znaczenie dla przyszłych badań
- Podsumowanie trendów epidemiologicznych i nadzoru
Epidemiologia przyklejenia łożyska
Przyklejenie łożyska (placenta accreta) stanowi część spektrum zaburzeń określanych jako spektrum przyklejenia łożyska (placenta accreta spectrum – PAS), które obejmuje również łożysko wrosłe (placenta increta) oraz łożysko przodujące (placenta percreta). Częstość występowania tych zaburzeń znacząco wzrosła w ostatnich dekadach, co jest bezpośrednio związane ze wzrostem liczby cięć cesarskich na całym świecie.12
Rosnąca częstotliwość występowania
Częstość występowania przyklejenia łożyska wzrosła dramatycznie na przestrzeni ostatnich dekad. W latach 60. XX wieku przypadki przyklejenia łożyska występowały z częstością około 1 na 30 000 ciąż. Natomiast w pierwszej dekadzie XXI wieku częstość ta wzrosła do 1 na 533 ciąże, a niektóre badania wskazują nawet na częstość 1 na 272 ciąże.12 Według innych danych, częstość występowania przyklejenia łożyska wzrosła z 1 na 2510 kobiet przed 1994 rokiem do 1 na 533 kobiety w 2002 roku, a w 2016 roku osiągnęła już poziom 1 na 272 kobiety.3
W badaniu przeprowadzonym we Włoszech zidentyfikowano 384 kobiety z PAS z populacji 458 995 porodów, co daje częstość 0,84 na 1000 (95% CI, 0,75-0,92).4 Natomiast w badaniu przeprowadzonym w Egipcie częstość PAS oszacowano na 9 na 1000 porodów (0,91%), co jest zbliżone do danych publikowanych w ostatniej dekadzie (0,40-0,9%).5
W Wielkiej Brytanii szacowana częstość występowania przyklejenia/wrośnięcia/przenikania łożyska wynosiła 1,7 na 10 000 ciąż ogółem.6 Jednakże dane dotyczące częstości występowania PAS różnią się znacznie w zależności od regionu geograficznego i stosowanych kryteriów diagnostycznych.7
Główne czynniki ryzyka
Najważniejszym zidentyfikowanym czynnikiem ryzyka rozwoju przyklejenia łożyska jest przebyte cięcie cesarskie, szczególnie w połączeniu z łożyskiem przodującym (placenta praevia) w obecnej ciąży.12 Ryzyko PAS zwiększa się wraz z liczbą przebytych cięć cesarskich:
- U kobiet z łożyskiem przodującym, które nie miały wcześniej cięcia cesarskiego, ryzyko PAS wynosi około 3%89
- Po 1 cięciu cesarskim ryzyko wzrasta do około 10%9
- Po 2 cięciach cesarskich ryzyko wynosi około 40%9
- Po 3 cięciach cesarskich ryzyko sięga około 60%910
Badania wykazały, że około 6,7% pacjentek z 5 wcześniejszymi cięciami cesarskimi miało przyklejenie łożyska, w porównaniu do 0,3% pacjentek z 1 wcześniejszym cięciem cesarskim.1
Inne zidentyfikowane czynniki ryzyka dla PAS obejmują:111213
- Wiek matki powyżej 35 lat
- Wielorództwo (≥3 porodów)
- Wcześniejsze zabiegi chirurgiczne macicy (wyłyżeczkowanie macicy, miomektomia)
- Wcześniejsze krwotoki poporodowe
- Anomalie macicy
- Ciąża po zapłodnieniu in vitro (IVF)
- BMI ≥30
- Zrosty wewnątrzmaciczne
W badaniu przeprowadzonym w Iranie stwierdzono, że częstość występowania przyklejenia łożyska była znacząco wyższa w ciążach uzyskanych dzięki technikom wspomaganego rozrodu (IVF) (p=0,047).14
Nadzór epidemiologiczny i monitorowanie
Ze względu na rosnącą częstość występowania PAS i związaną z tym znaczącą śmiertelność i zachorowalność matek, kluczowe znaczenie ma nadzór epidemiologiczny nad tym stanem.15 W wielu krajach utworzono systemy monitorowania PAS, takie jak UK Obstetric Surveillance System (UKOSS), który ma na celu opisanie epidemiologii przyklejenia/wrastania/przenikania łożyska w Wielkiej Brytanii.15
Jednym z głównych wyzwań w nadzorze epidemiologicznym jest brak standaryzacji w diagnostyce PAS. Przegląd systematyczny i metaanaliza obejmująca 29 badań i 7001 przypadków PAS wykazały, że częstość występowania PAS była bardzo zróżnicowana, od 0,01% do 1,1%, z ogólną łączną częstością wynoszącą 0,17% (95% przedział ufności, 0,14–0,19).7 Ta znaczna heterogeniczność w częstości występowania PAS podkreśla niekonsekwencje metodologiczne między badaniami w odniesieniu do kryteriów klinicznych stosowanych do diagnozy zarówno łożyska przodującego, jak i PAS oraz histopatologicznego potwierdzenia diagnozy i różnicowania między przylegającym a inwazyjnym przyrastaniem łożyska.7
Diagnostyka przedporodowa i jej znaczenie dla nadzoru
Przedporodowa diagnoza PAS ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia zachorowalności i śmiertelności matek.16 Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów (ACOG) oraz Towarzystwo Medycyny Matczyno-Płodowej zalecają, aby pacjentki z PAS były leczone w ośrodkach opieki poziomu III (subspecjalistycznych) lub wyższego.17
Metody diagnostyczne
Podstawową metodą diagnostyczną w przedporodowym wykrywaniu PAS jest ultrasonografia położnicza.16 Badanie to jest zwykle wykonywane w drugim lub trzecim trymestrze ciąży.18 Oprócz USG stosuje się również rezonans magnetyczny (MRI), który dostarcza dodatkowych szczegółów i potwierdza zakres inwazji łożyska.18
Badania serologiczne mogą być również stosowane w razie potrzeby, ale ich swoistość jest stosunkowo niska.19 Stężenie alfa-fetoproteiny w surowicy matki jest słabym predyktorem PAS i nie jest wystarczająco dokładne, aby było klinicznie użyteczne.8
Dokładność diagnostyczna dla PAS w specjalistycznych ośrodkach diagnostycznych, głównie z wykorzystaniem ultrasonografii, ale opierająca się na rezonansie magnetycznym w określonych przypadkach, jest zwykle wyższa niż 90%.20
Wyzwania w diagnostyce
Pomimo dostępnych metod diagnostycznych, przedporodowa diagnoza PAS pozostaje wyzwaniem. Badanie przeprowadzone w trzech dużych akademickich ośrodkach referencyjnych wykazało, że 35,4% przypadków PAS nie było podejrzewanych przed porodem w okresie 10 lat.21 Czynniki związane z brakiem podejrzenia przed porodem obejmowały historię zrostów wewnątrzmacicznych, klinicznie potwierdzone PAS w przeszłości, tylne położenie łożyska i łożysko przodujące.21
Wśród 52 zgonów matek związanych z PAS w Ameryce Łacińskiej, 40% nie miało diagnozy przedporodowej, a prawie 46% nie było ocenianych w szpitalu referencyjnym dla PAS przed porodem.22 Dane te podkreślają potrzebę poprawy w zakresie rozpoznawania PAS przed porodem.21
Implikacje dla zdrowia publicznego
PAS jest związane z poważnymi powikłaniami ciąży, w tym z zagrażającym życiu krwotokiem u matki, pęknięciem macicy, histerektomią okołoporodową oraz śmiercią matki, a także powikłaniami związanymi z chirurgicznym usunięciem, w tym uszkodzeniem pęcherza moczowego, moczowodów i innych narządów.15
Wzorce regionalne i globalne
Częstość występowania PAS różni się w zależności od regionu. W badaniu przeprowadzonym we Włoszech wykazano wyższą częstość występowania PAS w południowych Włoszech.23 Badania wykazały również, że społeczności wiejskie doświadczają większej zachorowalności matek w wyniku powikłań związanych z PAS niż obszary miejskie.24
Wzrost częstości występowania cięć cesarskich, często bez wskazań medycznych, jest obserwowany w wielu krajach o wysokim i średnim dochodzie, czasem trzy- lub czterokrotnie przekraczając zalecane przez WHO wskaźniki, co prowadzi do wzrostu częstości występowania PAS.25
Strategie profilaktyki i zarządzania
Ze względu na silny związek między cięciami cesarskimi a PAS, kluczowe znaczenie ma unikanie niepotrzebnych cięć cesarskich.26 Kobiety w ciąży powinny unikać nalegania na elektywne cięcie cesarskie bez wskazań medycznych.26
W przypadku kobiet z czynnikami ryzyka PAS, takimi jak wcześniejsze cięcie cesarskie i łożysko przodujące, ważne jest utrzymanie wysokiego wskaźnika podejrzenia nieprawidłowej inwazji łożyska i odpowiednie przygotowanie do porodu.27
Regionalne ścieżki opieki nad PAS powinny być ustanowione w celu zapewnienia, że każda kobieta w ciąży ma dostęp do kwalifikowanej podstawowej opieki ultrasonograficznej, a w przypadku pozytywnego wyniku badania przesiewowego w kierunku PAS, należy niezwłocznie skierować ją do specjalistycznego ośrodka diagnostycznego.22
Zyski z przedporodowej diagnozy i odpowiedniego zarządzania
Przedporodowa diagnoza PAS jest korzystna, ponieważ umożliwia optymalizację leczenia i wyników.16 Poród w wysoce doświadczonych ośrodkach położniczych, które posiadają skoordynowany zespół opieki i zdolność do uzyskania dodatkowej wiedzy specjalistycznej i zasobów w przypadkach ciężkiego krwotoku, wydaje się poprawiać wyniki.16
Podejrzenie PAS w okresie przedporodowym wiąże się z lepszymi wynikami dla matek, również wśród kobiet z wysokim ryzykiem, zarówno z łożyskiem przodującym, jak i wcześniejszym cięciem cesarskim, prawdopodobnie z powodu skierowania ich do specjalistycznych ośrodków zajmujących się leczeniem PAS.4
Leczenie w specjalistycznych ośrodkach powinno być brane pod uwagę dla wszystkich przypadków wysokiego ryzyka jako kluczowy czynnik determinujący poprawę wyników.23
Znaczenie standaryzacji w diagnostyce i raportowaniu
Wysoka heterogeniczność danych jakościowych i diagnostycznych między badaniami podkreśla potrzebę wdrożenia ustandaryzowanych protokołów diagnozowania zarówno łożyska przodującego, jak i PAS, w tym rodzaju łożyska przodującego i stopnia inwazyjności kosmków.28
Brak jednolitości w definicjach i klasyfikacji
Przed 2018 rokiem istniały różne terminy używane do opisywania zaburzeń PAS, takie jak chorobliwie przylegające łożysko (morbidly adherent placenta, USA/Egipt/Izrael), łożysko przylegające (adhesive placenta, Włochy/Argentyna) i złośliwe łożysko (pernicious placenta, Chiny kontynentalne).7
Wielu klinicystów i Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób Światowej Organizacji Zdrowia nadal używają definicji Irvinga i Hertiga z 1937 roku dla przyklejenia łożyska, a zatem nie rozróżniają między różnymi stopniami PAS.29
Inicjatywy standaryzacyjne
Nowa klasyfikacja FIGO, wraz ze znormalizowanymi przedporodowymi opisami obrazowania i proforma raportowaniem dla podejrzewanych przedporodowo przypadków z przyklejeniem łożyska, została ustanowiona z zamiarem poprawy ogólnej jakości danych epidemiologicznych dotyczących częstości występowania PAS.29
W marcu 2018 roku International Journal of Gynecology and Obstetrics (FIGO) opublikował specjalne wydanie na temat zaburzeń spektrum przyklejenia łożyska, w tym nowe wytyczne konsensusu FIGO dotyczące epidemiologii, diagnostyki przedporodowej oraz chirurgicznego i zachowawczego leczenia tego stanu, wraz z serią recenzowanych oryginalnych artykułów na temat PAS, które dostarczają kompleksowego przeglądu tego złożonego zaburzenia.30
| Stopień PAS | Charakterystyka | Częstość występowania | Główne czynniki ryzyka |
|---|---|---|---|
| Placenta accreta (przyklejenie łożyska) | Kosmki łożyskowe przyrośnięte do mięśnia macicy | ~75% wszystkich przypadków PAS | Wcześniejsze cięcie cesarskie, łożysko przodujące |
| Placenta increta (wrośnięcie łożyska) | Kosmki łożyskowe przerastają mięsień macicy | ~15% wszystkich przypadków PAS | Wcześniejsze cięcie cesarskie, zabiegi chirurgiczne macicy |
| Placenta percreta (przenikanie łożyska) | Kosmki łożyskowe penetrują pełną grubość mięśnia macicy, niekiedy osiągając sąsiednie narządy | ~5-10% wszystkich przypadków PAS | ≥2 wcześniejsze cięcia cesarskie, łożysko przodujące |
Znaczenie dla przyszłych badań
Standaryzacja definicji i protokołów diagnostycznych dla PAS ma kluczowe znaczenie dla poprawy jakości danych epidemiologicznych i umożliwienia porównań między różnymi populacjami i regionami.29
Specyficzna identyfikacja czynników ryzyka PAS u kobiet z wcześniejszymi cięciami cesarskimi i nieprawidłowo umiejscowionym łożyskiem może być przydatna do wskazania kobiet o szczególnie wysokim ryzyku PAS w celu dostosowania informacji, które otrzymują, a także ich opieki podczas ciąży i porodu.31
Obecnie przeprowadzanych jest co najmniej 75 badań klinicznych dotyczących PAS, w tym 28 zakończonych i 16 rekrutujących.32 Te badania mogą dostarczyć cennych informacji na temat epidemiologii, diagnostyki i leczenia PAS.
Podsumowanie trendów epidemiologicznych i nadzoru
Częstość występowania przyklejenia łożyska wzrosła dramatycznie w ciągu ostatnich czterech dekad, głównie z powodu wzrostu liczby cięć cesarskich. Dane epidemiologiczne wskazują, że częstość występowania PAS wzrosła z 1 na 30 000 ciąż w latach 60. XX wieku do 1 na 533 ciąże w pierwszej dekadzie XXI wieku, a niektóre badania wskazują nawet na częstość 1 na 272 ciąże.128
Głównym czynnikiem ryzyka PAS jest wcześniejsze cięcie cesarskie, szczególnie w połączeniu z łożyskiem przodującym w obecnej ciąży. Ryzyko PAS zwiększa się wraz z liczbą przebytych cięć cesarskich. U kobiet z łożyskiem przodującym i wcześniejszym cięciem cesarskim częstość występowania PAS wynosi 577 na 10 000.6
Skuteczny nadzór epidemiologiczny nad PAS wymaga standaryzacji definicji, metod diagnostycznych i protokołów raportowania. Wiele organizacji, w tym FIGO, opracowało wytyczne dotyczące diagnozowania i leczenia PAS, które mogą przyczynić się do poprawy jakości danych epidemiologicznych.2930
Przedporodowa diagnoza PAS ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji leczenia i wyników. Poród w doświadczonych ośrodkach położniczych, które posiadają skoordynowany zespół opieki, wydaje się poprawiać wyniki. W związku z tym ważne jest rozpoznanie PAS przed porodem i skierowanie kobiet z wysokim ryzykiem do specjalistycznych ośrodków.164
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.