Przyklejenie łożyska
Leczenie
Placenta accreta to poważne powikłanie ciąży charakteryzujące się nieprawidłowym, głębokim przyrośnięciem łożyska do ściany macicy, należące do spektrum PAS (placenta accreta spectrum), obejmującego także placenta increta i placenta percreta. Schorzenie to wiąże się z wysokim ryzykiem masywnego krwotoku poporodowego, prowadzącego do koagulopatii, niewydolności oddechowej i nerek. Standardowym leczeniem jest planowe cięcie cesarskie między 34. a 37. tygodniem ciąży z pozostawieniem łożyska in situ i następową histerektomią, co minimalizuje ryzyko krwotoku. W wybranych przypadkach, zwłaszcza przy chęci zachowania płodności, stosuje się leczenie zachowawcze polegające na obserwacji resorpcji łożyska przez 2-5 miesięcy, jednak wiąże się to z ryzykiem powikłań takich jak opóźnione krwawienie, zakażenia i konieczność późniejszej histerektomii. Kluczowe jest prowadzenie porodu w ośrodku referencyjnym z multidyscyplinarnym zespołem specjalistów, w tym położnikami, chirurgami, anestezjologami i radiologami interwencyjnymi, z dostępem do banku krwi i intensywnej terapii.
- Definicja przyklejenia łożyska
- Podstawowe podejścia terapeutyczne
- Planowanie i przygotowanie do porodu
- Techniki chirurgiczne
- Metody wspomagające leczenie
- Opieka pooperacyjna i monitorowanie
- Powikłania i długoterminowe następstwa
- Ośrodki specjalistyczne i multidyscyplinarne zespoły
- Postępy i badania nad nowymi metodami leczenia
- Opóźniona histerektomia
- Konserwatywne postępowanie z zachowaniem macicy
- Łączenie różnych technik zachowawczych
- Profilaktyka i zapobieganie
- Podsumowanie i wytyczne kliniczne
Definicja przyklejenia łożyska
Przyklejenie łożyska (placenta accreta) to poważne powikłanie ciąży, w którym łożysko przyrasta zbyt głęboko do ściany macicy. Jest to część spektrum zaburzeń określanych jako placenta accreta spectrum (PAS), które obejmuje również łożysko wrosnięte (placenta increta) oraz łożysko przerastające (placenta percreta), w zależności od głębokości inwazji łożyska w ścianę macicy i poza nią. Schorzenie to wiąże się ze znaczącym ryzykiem masywnego krwotoku poporodowego, który może prowadzić do zagrażających życiu powikłań, w tym do koagulopatii, niewydolności oddechowej oraz niewydolności nerek.12
Podstawowe podejścia terapeutyczne
Leczenie przyklejenia łożyska wymaga kompleksowego, multidyscyplinarnego podejścia. Najważniejszym czynnikiem wpływającym na powodzenie terapii jest wczesna diagnoza oraz odpowiednie planowanie porodu w ośrodku dysponującym doświadczonym zespołem specjalistów.12
Cięcie cesarskie z histerektomią
Standardowym podejściem do leczenia przyklejenia łożyska jest cięcie cesarskie z następową histerektomią (usunięciem macicy), określane również jako histerektomia cesarską. Zabieg ten wykonuje się zazwyczaj między 34. a 37. tygodniem ciąży, aby zoptymalizować dojrzałość płodu i zminimalizować ryzyko krwotoku u matki.123
Procedura ta obejmuje:
- Wykonanie cięcia cesarskiego z dostarczeniem dziecka przez pierwsze nacięcie w brzuchu i drugie w macicy
- Pozostawienie łożyska in situ (na miejscu, bez próby jego oddzielenia)
- Usunięcie macicy wraz z przytwierdzonym łożyskiem w celu zapobieżenia zagrażającemu życiu krwotokowi12
Podczas zabiegu wskazane jest unikanie nacięcia macicy w miejscu przytwierdzenia łożyska, a preferowane jest nacięcie w dnie macicy. Po porodzie dziecka, jeśli łożysko nie oddziela się samoistnie, obecne zalecenia wskazują na pozostawienie łożyska, zamknięcie nacięcia macicy i przeprowadzenie histerektomii.1
Leczenie zachowawcze
W wybranych przypadkach, szczególnie gdy pacjentka pragnie zachować płodność, można rozważyć postępowanie zachowawcze. Obejmuje ono:
- Pozostawienie łożyska in situ po porodzie cesarskim, bez wykonywania histerektomii
- Obserwację pacjentki z oczekiwaniem na samoistną resorpcję lub wydalenie łożyska w ciągu 2-5 miesięcy12
- Ścisłe monitorowanie w celu wczesnego wykrycia powikłań, takich jak krwotok, infekcja czy koagulopatia1
Należy jednak podkreślić, że takie podejście wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań, w tym opóźnionego krwawienia, zapalenia błony śluzowej macicy i mięśniówki (endomyometritis) oraz posocznicy. Ponadto ograniczone badania sugerują, że kobiety, które unikają histerektomii po wystąpieniu PAS, są narażone na ryzyko powikłań, w tym nawrotu przyklejenia łożyska w kolejnych ciążach.12
Planowanie i przygotowanie do porodu
Kluczowym elementem skutecznego leczenia przyklejenia łożyska jest szczegółowe planowanie porodu i zaangażowanie multidyscyplinarnego zespołu specjalistów.12
Termin i rodzaj porodu
W przypadku diagnostyki przedporodowej przyklejenia łożyska zaleca się:
- Planowy poród między 34. a 37. tygodniem ciąży, aby zrównoważyć dojrzałość płodu z ryzykiem krwotoku u matki12
- Poród metodą cięcia cesarskiego – unikanie porodu drogami naturalnymi ze względu na wysokie ryzyko masywnego krwotoku1
- W przypadku nacięcia macicy, wykonanie go z dala od miejsca przytwierdzenia łożyska, zazwyczaj w dnie macicy1
Zespół multidyscyplinarny
Poród pacjentki z przyklejeniem łożyska powinien odbywać się w ośrodku o najwyższym stopniu referencyjności, z dostępem do zespołu specjalistów, w którego skład mogą wchodzić:12
- Położnicy specjalizujący się w medycynie matczyno-płodowej
- Ginekolodzy onkologiczni lub chirurdzy doświadczeni w zaawansowanych operacjach miednicy
- Anestezjolodzy położniczy
- Radiolodzy interwencyjni
- Urolodzy
- Neonatolodzy
- Specjaliści z banku krwi
- Chirurdzy naczyniowi i ogólni12
Przygotowania przedoperacyjne
Skuteczne leczenie przyklejenia łożyska wymaga szczegółowych przygotowań, które obejmują:
- Zabezpieczenie odpowiedniej ilości preparatów krwiopochodnych1
- Korekcję niedokrwistości z niedoboru żelaza, jeśli występuje1
- Rozważenie założenia cewników do moczowodów w przypadkach z zajęciem pęcherza moczowego1
- Planowanie odpowiedniej techniki anestezji1
- Wybór odpowiedniego cięcia laparotomijnego1
Techniki chirurgiczne
W leczeniu przyklejenia łożyska stosuje się różne techniki chirurgiczne, które można podzielić na radykalne i zachowawcze.1
Histerektomia cesarska
Jest to standardowa procedura, podczas której wykonuje się:
- Cięcie cesarskie w celu porodu dziecka
- Pozostawienie łożyska in situ bez prób jego oddzielenia (próby usunięcia łożyska wiążą się ze znaczącym ryzykiem krwotoku)
- Usunięcie macicy wraz z przytwierdzonym łożyskiem12
W większości przypadków jajniki są zachowane, co zapobiega wczesnemu wystąpieniu menopauzy.1
Techniki zachowujące macicę
W wybranych przypadkach można rozważyć:
- Technikę Triple-P – obejmującą:
- Miejscową resekcję miejsca implantacji łożyska – w przypadkach ograniczonego przyklejenia łożyska, możliwe jest wycięcie fragmentu macicy wraz z łożyskiem i naprawa powstałego ubytku1
- Podwiązanie tętnic macicznych – kluczowy krok dla powodzenia technik zachowujących macicę, z całkowitym odsetkiem powodzenia wynoszącym 78,9%1
- Szwy kompresyjne macicy – z odsetkiem powodzenia wahającym się od 68% do 100%, ze średnim wskaźnikiem powodzenia na poziomie 92%1
Należy podkreślić, że techniki zachowawcze powinny być stosowane tylko w starannie wybranych przypadkach, po szczegółowym omówieniu ryzyka, niepewnych korzyści i skuteczności, i powinny być traktowane jako eksperymentalne.1
Metody wspomagające leczenie
W celu zmniejszenia krwawienia i wspomagania resorpcji łożyska, stosuje się różne metody adjuwantowe.1
Radiologia interwencyjna
Techniki radiologii interwencyjnej mogą pomóc w kontroli krwawienia i obejmują:
- Embolizację tętnic macicznych (UAE) – bezpieczne podejście do standaryzacji złożonych przypadków PAS, zalecane przez wiele krajowych i międzynarodowych wytycznych1
- Embolizację tętnic biodrowych w przypadkach utrzymującego się lub niekontrolowanego krwotoku1
- Balony okluzyjne tętnic miedniczych1
Farmakoterapia
W leczeniu przyklejenia łożyska stosuje się również leki wspomagające:
- Kwas traneksamowy – podawany profilaktycznie w czasie porodu po zaciśnięciu pępowiny może zmniejszyć ryzyko krwotoku w przypadku PAS12
- Metotreksat – cytotoksyczny lek stosowany w leczeniu zachowawczym do przyspieszenia resorpcji łożyska. Jednak jego rola pozostaje kontrowersyjna ze względu na niepewną skuteczność i potencjalne działania niepożądane123
- Mifepryston – stosowany w niektórych protokołach leczenia zachowawczego1
- Profilaktyczna antybiotykoterapia – stosowana w celu zapobiegania powikłaniom infekcyjnym1
Techniki autotransfuzji
W przypadkach masywnego krwotoku podczas leczenia PAS można zastosować:
- Śródoperacyjny odzysk komórek (Cell Salvage) – umożliwia szybkie dostarczenie dużych ilości krwi autologicznej podczas leczenia chirurgicznego PAS, pomagając ograniczyć transfuzję krwi allogenicznej12
- System autotransfuzji śródoperacyjnej – oferuje duże ilości krwi natychmiast i pozwala chirurgom na optymalne leczenie przypadku1
Nowoczesne techniki hemostazy
W ostatnich latach zaczęto stosować innowacyjne metody kontroli krwawienia, takie jak:
- Chitosan – gaza nasączona chitosanem może być skuteczną i bezpieczną metodą leczenia zagrażającego życiu krwotoku spowodowanego nieprawidłową placentacją, gdy konwencjonalne leczenie zawiodło, szczególnie w przypadku koagulopatii1
- Zogniskowana ultradźwiękowa ablacja wysokiej intensywności (HIFU) – stosowana w leczeniu przyklejenia łożyska, szczególnie w połączeniu z resekcją histeroskopową1
Opieka pooperacyjna i monitorowanie
Odpowiednia opieka po zabiegu jest kluczowa dla powodzenia leczenia PAS.1
Monitorowanie pacjentki po zabiegu
Pacjentki po leczeniu przyklejenia łożyska wymagają ścisłego monitorowania w celu wczesnego wykrycia powikłań:
- Po procedurze zaleca się przyjęcie na oddział intensywnej terapii w celu ścisłego monitorowania objawów krwawienia, hipoperfuzji i przeciążenia płynami w wyniku resuscytacji1
- Monitorowanie utraty krwi, hemoglobiny, elektrolitów, gazometrii i czynników krzepnięcia w celu obiektywnego określenia potrzeby transfuzji1
- W przypadku leczenia zachowawczego – ścisła obserwacja i regularne badania kontrolne przez wiele miesięcy po porodzie12
Monitorowanie w leczeniu zachowawczym
W przypadku pozostawienia łożyska in situ, monitorowanie obejmuje:
- Badania ultrasonograficzne i dopplerowskie oceniające resorpcję łożyska1
- Oznaczanie poziomu beta-hCG w celu oceny aktywności trofoblastycznej1
- Monitorowanie parametrów koagulologicznych w celu wykrycia hiperfibrynolizy1
- Ocenę pod kątem objawów zakażenia i krwawienia1
Powikłania i długoterminowe następstwa
Leczenie przyklejenia łożyska może wiązać się z różnymi powikłaniami i konsekwencjami długoterminowymi.1
Powikłania okołooperacyjne
- Masywny krwotok wymagający transfuzji krwi – do 90% pacjentek może wymagać transfuzji1
- Koagulopatia – zaburzenia krzepnięcia wskutek masywnego krwotoku1
- Uszkodzenie narządów sąsiadujących (pęcherza moczowego, moczowodów, jelit)1
- Niepowodzenie technik zachowawczych wymagające konwersji do histerektomii1
Powikłania leczenia zachowawczego
W przypadku pozostawienia łożyska in situ mogą wystąpić:12
- Opóźnione masywne krwawienie
- Zakażenie
- Posocznica
- Utrzymujące się krwawienie z pochwy
- Ból miednicy
- Konieczność późnej histerektomii
Wpływ na płodność
Długoterminowe następstwa leczenia przyklejenia łożyska obejmują:
- W przypadku histerektomii – trwała utrata zdolności do zajścia w ciążę12
- W przypadku leczenia zachowawczego – możliwość zachowania płodności, ale zwiększone ryzyko powikłań w kolejnych ciążach1
- Wysoki odsetek nawrotu przyklejenia łożyska w kolejnych ciążach (22,8-28,6%)12
Ośrodki specjalistyczne i multidyscyplinarne zespoły
Aktualne standardy postępowania podkreślają znaczenie leczenia pacjentek z przyklejeniem łożyska w wyspecjalizowanych ośrodkach dysponujących multidyscyplinarnymi zespołami.12
Znaczenie ośrodków referencyjnych
Badania wykazują, że leczenie w wyspecjalizowanych ośrodkach znacząco poprawia wyniki leczenia pacjentek z PAS:12
- Zmniejszona śmiertelność matek z powodu krwotoku
- Niższe wskaźniki chorobowości matczynej i noworodkowej
- Mniejsza liczba jednostek krwi potrzebnych do transfuzji
- Lepsze wyniki w przypadku stosowania technik zachowawczych
Ośrodki doskonałości w leczeniu PAS
W wielu krajach tworzone są wyspecjalizowane ośrodki zajmujące się leczeniem przyklejenia łożyska (Placenta Accreta Centers of Excellence – PACE), które charakteryzują się:123
- Stałym, doświadczonym zespołem multidyscyplinarnym
- Dostępnością do banku krwi zdolnego do zapewnienia preparatów krwiopochodnych w przypadku masywnego krwotoku
- Możliwością hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii w razie potrzeby
- Dostępnością oddziału intensywnej terapii neonatologicznej
- Standardyzowanymi protokołami postępowania
- Ciągłym doskonaleniem jakości leczenia
Postępy i badania nad nowymi metodami leczenia
Trwają intensywne badania nad udoskonaleniem metod leczenia przyklejenia łożyska, ze szczególnym uwzględnieniem technik zachowujących macicę.1
Opóźniona histerektomia
Innowacyjne podejście polega na opóźnieniu histerektomii do kilku tygodni po porodzie cesarskim:12
- W wybranych przypadkach przeprowadza się cięcie cesarskie, pozostawiając łożysko in situ
- Histerektomię wykonuje się po około 4-6 tygodniach
- Badania wykazują, że pacjentki poddane opóźnionej histerektomii mają znacznie mniejszą utratę krwi i zmniejszoną potrzebę transfuzji w porównaniu z pacjentkami, u których wykonano histerektomię w czasie porodu
Konserwatywne postępowanie z zachowaniem macicy
Rosnąca liczba dowodów wspiera stosowanie leczenia zachowawczego PAS zarówno dla zmniejszenia chorobowości, jak i zachowania macicy:12
- W porównaniu z histerektomią cesarską, leczenie zachowawcze PAS wiąże się z niższą chorobowością matczyną, w tym mniejszą utratą krwi, mniejszą częstością transfuzji, mniejszym ryzykiem uszkodzenia narządów podczas operacji i rzadszą potrzebą hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii
- Jednak konieczny jest intensywny, długoterminowy nadzór poporodowy w celu monitorowania powikłań, takich jak zakażenie, krwawienie i koagulopatia
Łączenie różnych technik zachowawczych
Nowoczesne podejście do leczenia zachowawczego przyklejenia łożyska może obejmować kombinację różnych technik:123
- Embolizację tętnic macicznych w celu zmniejszenia ukrwienia łożyska
- Metotreksat w celu przyspieszenia resorpcji łożyska (choć jego zastosowanie pozostaje kontrowersyjne)
- Mifepryston do wspomagania leczenia zachowawczego
- Wyłyżeczkowanie pod kontrolą ultrasonografii w ciągu 24 godzin po porodzie, co może skutecznie zmniejszyć krwawienie i pomóc w zachowaniu macicy i płodności
- Resekcję histeroskopową pozostałości tkanki łożyskowej, co może skrócić okres eliminacji łożyska po leczeniu zachowawczym
Profilaktyka i zapobieganie
Głównym działaniem profilaktycznym, które może zmniejszyć częstość występowania przyklejenia łożyska, jest ograniczenie liczby cesarskich cięć, będących najważniejszym czynnikiem ryzyka.1
Mimo że przyklejenia łożyska nie można całkowicie zapobiec, wczesna diagnostyka oraz odpowiednie planowanie porodu w wyspecjalizowanym ośrodku mogą znacząco zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań.12
Podsumowanie i wytyczne kliniczne
Leczenie przyklejenia łożyska wymaga indywidualnego podejścia opartego na dokładnej ocenie każdego przypadku, z uwzględnieniem preferencji pacjentki, stopnia inwazji łożyska oraz dostępności zasobów i doświadczenia zespołu terapeutycznego.12
Aktualne wytyczne kliniczne zalecają:123
- Antenatalną diagnozę przyklejenia łożyska, która jest kluczowa, ponieważ daje możliwość optymalizacji postępowania i wyników
- Planowy poród w ośrodku doświadczonym w leczeniu tego schorzenia, gdy tylko jest to możliwe
- Standardowe podejście do PAS obejmujące cięcie cesarskie z histerektomią, z pozostawieniem łożyska in situ po porodzie płodu
- Leczenie zachowawcze lub wyczekujące powinno być rozważane tylko w starannie wybranych przypadkach PAS, po szczegółowym omówieniu ryzyka, niepewnych korzyści i skuteczności
- Kwas traneksamowy podawany profilaktycznie w czasie porodu po zaciśnięciu pępowiny może zmniejszyć ryzyko krwotoku przy PAS
Najważniejszym aspektem leczenia przyklejenia łożyska jest kompleksowa, multidyscyplinarna opieka w ośrodku o wysokim stopniu referencyjności, co znacznie poprawia rokowanie dla matki i dziecka.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.