Przyklejenie łożyska
Zapobieganie i profilaktyka
Placenta accreta spectrum (PAS) obejmuje patologiczne przywiązanie łożyska do ściany macicy, w tym placenta accreta, increta i percreta, stanowiąc poważne powikłanie ciąży z ryzykiem masywnego krwotoku poporodowego. Częstość PAS rośnie globalnie, głównie z powodu wzrostu liczby cięć cesarskich oraz zaawansowanego wieku matki (≥35 lat, ryzyko 2,1-krotnie wyższe). Diagnostyka opiera się na ultrasonografii między 18 a 24 tygodniem ciąży, z możliwością uzupełnienia MRI oraz nowoczesnych pomiarów 3D objętości łożyska w sektorach S1 i S2. Kluczowe czynniki ryzyka to wcześniejsze cięcia cesarskie (ryzyko wzrasta od 3% przy pierwszym do 67% przy piątym lub kolejnym), łożysko przodujące, zabiegi chirurgiczne macicy, palenie tytoniu i wielorództwo. Profilaktyka skupia się na ograniczeniu niepotrzebnych cięć cesarskich, promowaniu porodu drogami natury po wcześniejszym cięciu (TOLAC), unikaniu innych zabiegów chirurgicznych macicy oraz edukacji pacjentek w zakresie planowania rodziny i zdrowego stylu życia.
- Wprowadzenie do przyklejenia łożyska
- Zapobieganie przyklejeniu łożyska
- Wczesne wykrywanie jako element profilaktyki
- Profilaktyka w postępowaniu przedporodowym
- Farmakologiczne metody profilaktyki
- Aktywne postępowanie profilaktyczne podczas porodu
- Znaczenie wielodyscyplinarnego podejścia
- Nowe kierunki w profilaktyce przyklejenia łożyska
- Podsumowanie zaleceń profilaktycznych
Wprowadzenie do przyklejenia łożyska
Przyklejenie łożyska (placenta accreta spectrum, PAS) odnosi się do szeregu patologicznych przywiązań łożyska, obejmujących łożysko wrośnięte (placenta increta), łożysko przerośnięte (placenta percreta) oraz łożysko przyrośnięte (placenta accreta). Jest to poważne powikłanie ciąży, które występuje, gdy łożysko zbyt głęboko przylega do ściany macicy i nie oddziela się po porodzie, co może prowadzić do masywnego krwotoku zagrażającego życiu matki.12 Częstość występowania PAS wzrasta na całym świecie, osiągając w wielu krajach rozmiary epidemii, co jest głównie związane ze wzrostem liczby cięć cesarskich oraz zaawansowanym wiekiem matki.34
Zapobieganie przyklejeniu łożyska
Obecnie nie istnieją skuteczne metody całkowitego zapobiegania przyklejeniu łożyska. Najważniejszą strategią prewencyjną jest unikanie niepotrzebnych cięć cesarskich i innych zabiegów chirurgicznych macicy.56 Ze względu na silny związek między cięciem cesarskim a rozwojem PAS, zarówno Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów (ACOG), jak i Towarzystwo Medycyny Matczyno-Płodowej (SMFM) zalecają bezpieczne zmniejszenie częstości wykonywania pierwszego cięcia cesarskiego.7
Zmniejszenie ryzyka poprzez modyfikacje praktyk położniczych
Kilka strategii może pomóc w zmniejszeniu ryzyka rozwoju PAS:
- Unikanie niepotrzebnych pierwszych cięć cesarskich – decyzje dotyczące pierwszego cięcia cesarskiego mogą wpłynąć na całe późniejsze życie reprodukcyjne kobiety7
- Wykonywanie wysokiego poprzecznego nacięcia macicy podczas pierwszego cięcia cesarskiego, powyżej dolnego odcinka macicy5
- Promowanie próby porodu drogami natury po wcześniejszym cięciu cesarskim (TOLAC) u odpowiednich kandydatek7
- Unikanie innych zabiegów chirurgicznych macicy, które mogą zwiększać ryzyko PAS, takich jak wyłyżeczkowanie, miomektomia i histeroskopia4
ACOG niedawno ogłosiło, że nie zaleca już, aby lekarz był „natychmiast dostępny” dla TOLAC, a kandydatki mogą podjąć próbę porodu naturalnego w każdym szpitalu, który zapewnia dostęp do cięcia cesarskiego w nagłych przypadkach.7
Edukacja pacjentek i planowanie rodziny
Ważnym elementem profilaktyki jest poradnictwo dla pacjentek przed i w trakcie ich lat reprodukcyjnych dotyczące:
- Utrzymania zdrowego stylu życia, w tym zaprzestania palenia i kontroli wagi8
- Planowania rodziny i odpowiednich odstępów między ciążami8
- Unikania planowania cięcia cesarskiego z przyczyn niemedycznych9
- Świadomości ryzyka związanego z cięciem cesarskim dla przyszłych ciąż10
Narodowa Fundacja Accreta (National Accreta Foundation) aktywnie promuje działania mające na celu zmniejszenie liczby kobiet zagrożonych rozwojem przyklejenia łożyska poprzez zwiększanie świadomości na temat tego schorzenia, promowanie odpowiedniego stosowania cięć cesarskich i poprawę jakości opieki dla kobiet, u których rozwija się PAS.2
Wczesne wykrywanie jako element profilaktyki
Choć nie można całkowicie zapobiec przyklejeniu łożyska, wczesne wykrycie tego stanu może znacząco zmniejszyć związane z nim powikłania.11 Rozpoznanie przedporodowe PAS jest wysoce pożądane, ponieważ wyniki są optymalizowane, gdy poród odbywa się w ośrodku opieki matczynej poziomu III lub IV przed wystąpieniem porodu lub krwawienia oraz przy unikaniu zaburzeń łożyskowych.1
Badania przesiewowe i diagnostyka
Zaleca się, aby wszystkie kobiety w ciąży z przebytymi zabiegami chirurgicznymi macicy i nisko położonym łożyskiem przeszły ocenę ultrasonograficzną między 18 a 24 tygodniem ciąży.5 Dokładna diagnostyka przedporodowa pozwala na:
- Planowanie wielodyscyplinarnej opieki12
- Transfer pacjentki do ośrodka referencyjnego8
- Ustalenie optymalnego czasu i miejsca porodu13
Badanie ultrasonograficzne jest podstawową metodą diagnostyczną, a rezonans magnetyczny (MRI) może być stosowany jako uzupełnienie w razie potrzeby.14 Nowe badania wskazują na przydatność trójwymiarowych pomiarów objętości łożyska w sektorach S1 i S2, wraz z długością i rozszerzeniem kanału szyjki macicy, w przewidywaniu PAS i ciężkiego krwotoku okołoporodowego u pacjentek z łożyskiem przodującym.15
Stratyfikacja ryzyka
Czynniki ryzyka PAS obejmują:
- Wcześniejsze cięcie cesarskie – ryzyko wzrasta z każdym kolejnym cięciem (od 3% przy pierwszym do 67% przy piątym lub kolejnym)15
- Łożysko przodujące16
- Zaawansowany wiek matki (≥35 lat) – ryzyko jest 2,1 razy wyższe niż u kobiet w wieku 20-34 lat17
- Wcześniejsze zabiegi chirurgiczne macicy14
- Wielorództwo14
- Ablacja endometrium14
- Napromienianie macicy14
- Palenie tytoniu14
Szczególnie ważne jest identyfikowanie kobiet z połączeniem czynników ryzyka, takich jak wcześniejsze cięcie cesarskie i łożysko przodujące, ponieważ stanowią one grupę o wyjątkowo wysokim ryzyku PAS.18
Profilaktyka w postępowaniu przedporodowym
Optymalne postępowanie w przypadku PAS obejmuje standaryzowane podejście z kompleksowym wielodyscyplinarnym zespołem opieki przyzwyczajonym do zarządzania spektrum przyklejenia łożyska.1
Planowanie porodu
Zaleca się następujące podejście profilaktyczne:
- Poród pacjentek stabilnych z PAS powinien odbywać się między 34 + 0 a 35 + 6 tygodniem ciąży5
- Zalecane jest przedporodowe zastosowanie kortykosteroidów5
- Poród powinien odbywać się w ośrodku trzeciego stopnia referencyjności z dostępem do wielodyscyplinarnego zespołu11
- Należy unikać nagłych porodów, ponieważ mogą prowadzić do niekontrolowanego krwawienia12
Królewskie Kolegium Położników i Ginekologów (RCOG) stwierdza, że planowany poród około 36-37 tygodnia ciąży (z osłoną kortykosteroidową) jest rozsądnym kompromisem dla przypadków wysokiego ryzyka PAS.19
Profilaktyczne interwencje radiologiczne
Profilaktyczne umieszczenie cewników balonowych lub osłon przed planowanym porodem przez cięcie cesarskie u kobiet z PAS może zmniejszyć okołooperacyjną utratę krwi.20 Badania wykazały, że:
- Profilaktyczna embolizacja tętnic macicznych (UAE) przed zakończeniem ciąży jest niezbędną i skuteczną procedurą, szczególnie u pacjentek z PAS z całkowitym łożyskiem przodującym i wcześniejszym porodem przez cięcie cesarskie21
- Połączenie okluzji balonowej w tętnicach biodrowych wewnętrznych i następującej embolizacji jest rozsądnym stopniowym podejściem do kontroli krwotoku19
- Radiologia interwencyjna może ratować życie, a nawet zachować macicę w przypadkach masywnego krwotoku położniczego19
Jednakże interwencja dodatkowa może powodować chorobowość matki, taką jak martwica macicy, przetoka pochwowa, malformacja tętniczo-żylna, zakrzepica tętnicza i pęknięcie tętnicy.22
Farmakologiczne metody profilaktyki
Dostępne są pewne farmakologiczne metody profilaktyki, które mogą być stosowane u pacjentek z PAS.
Kwas traneksamowy
Profilaktyczny kwas traneksamowy (TXA) podawany w momencie porodu po zaciśnięciu pępowiny może zmniejszyć ryzyko krwotoku w spektrum przyklejenia łożyska.23 Najnowsze badania wskazują, że:
- Hiperfibrynoliza może być przyczyną krwotoku podczas postępowania zachowawczego i może być leczona za pomocą TXA24
- TXA może być bezpiecznie stosowany w leczeniu hiperfibrynolizyi i zapobieganiu poważnym powikłaniom krwotocznym24
- Leczenie powinno być kontynuowane nawet po normalizacji parametrów krzepnięcia24
Inne środki farmakologiczne
W ramach profilaktyki i zmniejszenia ryzyka powikłań można rozważyć zastosowanie:
- Profilaktycznych antybiotyków dożylnych lub doustnych w celu zapobiegania powikłaniom związanym z zakażeniem21
- Metotreksatu (MTX) – cytotoksycznego środka, który został zasugerowany w leczeniu zachowawczym PAS w wielu badaniach25
- Tradycyjnej medycyny chińskiej i mifepristonu jako pomocniczych metod leczenia w podejściu zachowującym płodność21
Aktywne postępowanie profilaktyczne podczas porodu
Właściwe postępowanie podczas porodu jest kluczowe dla zapobiegania poważnym powikłaniom PAS.
Techniki chirurgiczne
Najbardziej ogólnie akceptowanym podejściem do spektrum przyklejenia łożyska jest cięcie cesarskie z histerektomią, przy czym łożysko pozostawia się in situ po porodzie płodu (próby usunięcia łożyska wiążą się ze znacznym ryzykiem krwotoku).1 Alternatywne podejścia obejmują:
- Zachowawcze postępowanie chirurgiczne, które pozwala zachować macicę i płodność26
- Postępowanie stopniowe podczas cięcia cesarskiego lub zmodyfikowaną procedurę Triple P (śródoperacyjne USG, unaczynienie miednicy za pomocą cewnika z balonem tętnicy biodrowej wewnętrznej, nieoddzielanie łożyska z wycięciem mięśnia macicy)26
- Procedury okluzji naczyń miednicy w celu kontrolowania krwawienia27
Chirurgiczne postępowanie zachowawcze wiązało się z mniejszą utratą krwi operacyjnej i mniejszą ilością przetoczeń krwi, co sugeruje, że metoda ta może być akceptowalna w postępowaniu z PAS.26
Aktywne prowadzenie trzeciego okresu porodu
W przypadku łagodnego PAS lub gdy jest to wskazane klinicznie, można zastosować aktywne prowadzenie trzeciego okresu porodu, które obejmuje:
- Profilaktyczne podanie środka obkurczającego macicę przed oddzieleniem łożyska28
- Wczesne zaciśnięcie pępowiny28
- Masaż macicy28
W przypadkach PAS, gdy chirurgiczne leczenie jest niemożliwe lub istnieje wysokie ryzyko niekontrolowanego krwawienia, utrzymanie łożyska in situ z poradnictwem dotyczącym nieodłącznych ryzyk jest akceptowalnym podejściem.29
Znaczenie wielodyscyplinarnego podejścia
Doświadczenia wskazują, że najlepsze wyniki dla kobiet z PAS są osiągane, gdy kobieta rodzi w ośrodku macierzyńskim wysokiego poziomu (poziom IV jest najwyższy), który ma ustalony zespół z doświadczeniem w ocenie, diagnozie, planowaniu przedoperacyjnym i postępowaniu.11
Zalety wielodyscyplinarnego zespołu
Kompleksowy zespół opieki wielodyscyplinarnej powinien obejmować:
- Doświadczonych położników22
- Onkologów ginekologicznych22
- Anestezjologów22
- Urologów22
- Chirurgów ogólnych22
- Radiologów interwencyjnych22
- Neonatologów22
- Bank krwi zdolny do stosowania protokołów masywnych przetoczeń30
- Wsparcie psychologiczne10
Poród w wysoko doświadczonych ośrodkach macierzyńskich, które mają tego typu skoordynowany zespół opieki i zdolność do gromadzenia dodatkowej wiedzy i zasobów w przypadkach ciężkiego krwotoku, wydaje się poprawiać wyniki.23
Protokoły bezpieczeństwa pacjenta
Zarówno ACOG, jak i SMFM, wraz z 20 innymi organizacjami zawodowymi i rzecznikami pacjentów, tworzą Radę ds. Bezpieczeństwa Pacjentów w Opiece Zdrowotnej Kobiet (Council on Patient Safety in Women’s Health Care). Ramię wdrożeniowe Rady, Alliance for Innovation on Maternal Health (AIM), zapewnia wsparcie wdrożeniowe i śledzenie danych dla pakietów bezpieczeństwa pacjenta.7
Ustalone protokoły i silne przywództwo pielęgniarskie przyzwyczajone do zarządzania krwotokiem poporodowym wysokiego poziomu powinny być na miejscu i pomagać w podejmowaniu decyzji o lokalizacji porodu.30
Nowe kierunki w profilaktyce przyklejenia łożyska
Trwają badania nad nowymi metodami zapobiegania i leczenia PAS. Kilka obiecujących kierunków obejmuje:
Innowacyjne metody i materiały
- Chitosan – jako nowe skuteczne narzędzie terapeutyczne do leczenia niekontrolowanego krwotoku wtórnego do nieprawidłowego łożyskowania, gdy konwencjonalne zasoby zawiodły28
- Opóźniona histerektomia interwałowa – jako alternatywne podejście do tradycyjnej natychmiastowej histerektomii31
- Strategie zapłodnienia in vitro (IVF), które mogą zapobiec niektórym przypadkom przyklejenia łożyska32
Badania nad patofizjologią
Badania sugerują hipotezę patofizjologiczną związaną z nieprawidłową decidualizacją, która powinna być badana w celu znalezienia konkretnych celów zapobiegania zaburzeniom PAS.18 Narodowa Fundacja Accreta śledzi również wiele ekscytujących inicjatyw badawczych mających na celu zrozumienie, dlaczego dochodzi do przyklejenia łożyska, z nadzieją na wykrycie tego stanu na wczesnym etapie ciąży i potencjalnie zapobieganie mu w przyszłości.2
Wczesne przerwanie ciąży w oczywistych przypadkach, gdy ciąża jest głęboko w bliźnie, ponieważ przypadki te mają duży potencjał, aby przekształcić się w trudne, a potencjalnie katastrofalne przypadki, jest również proponowane jako podejście profilaktyczne.33
Podsumowanie zaleceń profilaktycznych
Podsumowując, najważniejsze zalecenia profilaktyczne w spektrum przyklejenia łożyska obejmują:
- Zmniejszenie częstości cięć cesarskich jest głównym środkiem zapobiegawczym5
- Wczesne rozpoznanie i planowanie porodu ma kluczowe znaczenie dla kobiet z tym powikłaniem ciąży, aby zapobiec poważnym szkodom dla matki i dziecka11
- Poród powinien odbywać się w ośrodku wysokiej referencji z ustalonym zespołem wielodyscyplinarnym1
- Ścisłe monitorowanie podczas postępowania zachowawczego jest zalecane, z cotygodniowymi kontrolami w pierwszych ośmiu tygodniach po porodzie24
- Profilaktyczne zastosowanie kwasu traneksamowego podczas porodu może zmniejszyć ryzyko krwotoku23
- Strategia zapobiegawcza powinna być dostosowana do indywidualnego przypadku, z uwzględnieniem stopnia inwazji, pragnienia pacjentki dotyczącego przyszłej płodności oraz dostępnych zasobów i udogodnień34
Dzięki odpowiedniemu planowaniu i zastosowaniu profilaktycznego podejścia wielodyscyplinarnego, można zminimalizować ryzyko poważnych powikłań związanych z przyklejeniem łożyska i poprawić wyniki matczyne i płodowe.35
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.