Przyklejenie łożyska
Diagnostyka i diagnoza
Placenta accreta to poważne powikłanie ciąży, charakteryzujące się nieprawidłowym przyczepieniem łożyska do mięśniówki macicy, co uniemożliwia jego samoistne oddzielenie po porodzie. Spektrum PAS obejmuje trzy stopnie inwazji: accreta (przyleganie do mięśniówki), increta (wrastanie w mięśniówkę) oraz percreta (przerastanie przez błonę surowiczą, czasem do narządów sąsiednich). Diagnostyka prenatalna opiera się głównie na ultrasonografii, która cechuje się czułością około 87% i swoistością około 86%, z typowymi cechami takimi jak utrata hipoechogennej strefy między łożyskiem a mięśniówką, liczne lakuny, ścieńczenie mięśniówki poniżej 1 mm oraz nieprawidłowe unaczynienie widoczne w Dopplerze. Systemy punktowe, np. z siedmioma wskaźnikami PAS, pozwalają na klasyfikację ryzyka: wynik <5 punktów wyklucza PAS, 5-10 punktów wskazuje na accreta/increta, a >10 na percretę. MRI stanowi uzupełnienie diagnostyki w trudnych przypadkach, zwłaszcza przy tylnej lokalizacji łożyska lub podejrzeniu głębokiej inwazji, z czułością 94,4% i swoistością 84%, jednak nie poprawia istotnie wyników w porównaniu do doświadczonego badania USG.
- Diagnostyka przy przyklejeniu łożyska (Placenta accreta)
- Czynniki ryzyka przyklejenia łożyska
- Diagnostyka obrazowa przyklejenia łożyska
- Wyzwania w diagnostyce PAS
- Znaczenie diagnostyki prenatalnej
- Diagnostyka śródoperacyjna i patologiczna
- Obecne wytyczne i rekomendacje
- Postępy w diagnostyce PAS
- Podsumowanie
Diagnostyka przy przyklejeniu łożyska (Placenta accreta)
Przyklejenie łożyska (placenta accreta) to poważne powikłanie ciąży, charakteryzujące się nieprawidłowym przyczepieniem łożyska do ściany macicy, co powoduje brak samoistnego oddzielenia się łożyska po porodzie. Stan ten należy do spektrum zaburzeń określanych jako spektrum przyklejenia łożyska (placenta accreta spectrum, PAS), które obejmuje różne stopnie inwazji łożyska: placenta accreta (przyleganie do mięśniówki macicy), placenta increta (wrastanie w mięśniówkę) oraz placenta percreta (przerastanie przez błonę surowiczą macicy, czasem do narządów sąsiednich).123
Dokładna diagnostyka prenatalna przyklejenia łożyska jest kluczowa dla optymalizacji wyników matczynych i płodowych, gdyż pozwala na zaplanowanie odpowiedniego postępowania, włączając wcześniejsze rozwiązanie ciąży, zanim dojdzie do porodu lub krwawienia, w ośrodku o odpowiednim poziomie referencyjności, posiadającym doświadczony zespół wielodyscyplinarny.45
Czynniki ryzyka przyklejenia łożyska
Identyfikacja czynników ryzyka jest pierwszym krokiem w diagnostyce PAS. Najważniejsze czynniki ryzyka obejmują:67
- Przebyte cięcie cesarskie – ryzyko wzrasta wraz z liczbą przebytych cięć cesarskich89
- Łożysko przodujące (placenta praevia) lub nisko schodzące łożysko, zwłaszcza u pacjentek po cięciu cesarskim1011
- Wcześniejsze operacje macicy (miomektomia, wyłyżeczkowanie jamy macicy)12
- Wiek matki powyżej 35 lat1314
- Wielorództwo15
- Ciąża po zapłodnieniu in vitro (IVF-ET)16
Kobiety z wymienionymi czynnikami ryzyka powinny być szczególnie uważnie monitorowane pod kątem występowania PAS.1718
Diagnostyka obrazowa przyklejenia łożyska
Badanie ultrasonograficzne
Ultrasonografia jest podstawowym narzędziem diagnostycznym w rozpoznawaniu PAS. Badanie to charakteryzuje się wysoką czułością (około 87%) i swoistością (około 86%) w diagnostyce tego schorzenia.1920 Badanie USG może być wykonywane zarówno przezbrzusznie, jak i przezpochwowo, przy czym badanie przezpochwowe może dostarczyć bardziej szczegółowych informacji.21
Najczęściej wymieniane cechy ultrasonograficzne sugerujące PAS to:222324
- Utrata lub zatarcie prawidłowej hipoechogennej strefy między łożyskiem a mięśniówką macicy
- Liczne nieregularne przestrzenie (lakuny) w obrębie łożyska, dające obraz „szwajcarskiego sera”
- Ścieńczenie mięśniówki macicy do mniej niż 1 mm
- Nieprawidłowa granica między pęcherzem moczowym a macicą
- Obecność naczyń krwionośnych lub tkanki łożyskowej przekraczających granicę macica-łożysko
- Zwiększone unaczynienie widoczne w badaniu dopplerowskim
Ważne jest, aby nie opierać diagnozy na pojedynczych objawach, gdyż mogą one mieć niską czułość i swoistość. Zaleca się łączną ocenę wielu cech w celu zwiększenia dokładności diagnostycznej.2526
W ostatnich latach opracowano również systemy punktowe do oceny ultrasonograficznej PAS, które pomagają w standaryzacji diagnostyki i stratyfikacji ryzyka. Jeden z takich systemów wykorzystuje siedem wskaźników PAS i ma dobrą skuteczność diagnostyczną:27
- Brak PAS jest diagnozowany przy wyniku <5 punktów
- Placenta accreta lub increta przy wyniku 5-10 punktów
- Placenta percreta przy wyniku >10 punktów
Ultrasonografia trójwymiarowa (3D) oraz technika Power Doppler mogą dodatkowo zwiększyć dokładność diagnostyczną, pokazując dokładniej przestrzenne relacje naczyń i struktur łożyska.2829
Rezonans magnetyczny
Rezonans magnetyczny (MRI) jest uzupełniającym narzędziem diagnostycznym, szczególnie przydatnym w przypadkach, gdy obraz ultrasonograficzny jest niejednoznaczny, gdy łożysko jest umiejscowione na tylnej ścianie macicy lub gdy podejrzewa się głęboką inwazję łożyska (percreta) do narządów sąsiednich.303132
MRI zapewnia lepszy kontrast tkanek miękkich i obrazowanie wysokiej rozdzielczości, co pozwala na dokładniejszą ocenę głębokości inwazji łożyska, ścieńczenia mięśniówki macicy i zajęcia sąsiednich narządów.33 Metaanaliza wykazała, że MRI w diagnostyce PAS ma swoistość 84,0% i czułość 94,4%.34
Jednakże, nie wykazano, że MRI znacząco poprawia dokładność diagnostyczną w porównaniu do badania ultrasonograficznego wykonywanego przez doświadczonego operatora.35 Dodatkowo, MRI charakteryzuje się ograniczoną dostępnością, wyższymi kosztami i mniejszą liczbą specjalistów doświadczonych w interpretacji obrazów MRI łożyska.36
Według większości wytycznych, MRI nie powinno być rutynowo stosowane jako uzupełnienie USG w wykrywaniu PAS, ale raczej jako badanie pomocnicze w wybranych przypadkach.3738
Wyzwania w diagnostyce PAS
Mimo postępów w diagnostyce obrazowej, przyklejenie łożyska może być trudne do rozpoznania przed porodem. Niektóre wyzwania obejmują:3940
- Brak pełnej standaryzacji kryteriów diagnostycznych
- Zmienność w interpretacji obrazów ultrasonograficznych między różnymi operatorami
- Trudności w diagnozowaniu PAS w przypadku łożyska zlokalizowanego na tylnej ścianie macicy – wskaźnik rozpoznań prenatalnych wynosi jedynie 36,5% w porównaniu do 86,4% dla łożyska na przedniej ścianie4142
- Niższa czułość diagnostyki obrazowej w pierwszym trymestrze w porównaniu do drugiego i trzeciego trymestru4344
- W Stanach Zjednoczonych nawet do 50% przypadków PAS nie jest rozpoznawanych przed porodem45
Znaczenie diagnostyki prenatalnej
Wczesna i dokładna diagnoza PAS ma kluczowe znaczenie dla poprawy wyników matczynych i płodowych, ponieważ:4647
- Umożliwia zaplanowanie porodu w wyspecjalizowanym ośrodku z wielodyscyplinarnym zespołem (położnicy, ginekolodzy-onkolodzy, anestezjolodzy, neonatolodzy, urolodzy, radiolodzy interwencyjni, chirurdzy naczyniowi)48
- Pozwala na zaplanowanie odpowiedniego terminu rozwiązania ciąży (zwykle między 34 a 36 tygodniem ciąży)4950
- Redukuje ryzyko masywnego krwotoku – prenatalna diagnoza związana jest ze znacznym zmniejszeniem utraty krwi matki i powikłań poporodowych51
- Umożliwia przygotowanie do potencjalnej histerektomii i innych procedur chirurgicznych52
- Pozwala na właściwe przygotowanie banku krwi i zespołu anestezjologicznego53
- Daje możliwość psychologicznego przygotowania pacjentki do możliwych powikłań i interwencji54
Diagnostyka śródoperacyjna i patologiczna
Ostateczne rozpoznanie PAS często stawiane jest śródoperacyjnie lub w badaniu histopatologicznym.55 Diagnoza patologiczna PAS opiera się na mikroskopowym badaniu złoża łożyskowego i jest możliwa jedynie w przypadku materiału z histerektomii lub częściowej resekcji mięśniówki macicy.56
Kryteria histopatologiczne dla PAS obejmują:57
- Brak warstwy doczesnej między łożyskiem a mięśniówką macicy
- Bezpośrednie przyleganie kosmków łożyskowych do mięśniówki macicy
- Inwazja trofoblastu do mięśniówki macicy
Złotym standardem w diagnostyce PAS jest potwierdzenie histopatologiczne, dlatego patolog perinatologiczny powinien być częścią wielodyscyplinarnego zespołu zajmującego się leczeniem PAS.58
Obecne wytyczne i rekomendacje
Różne towarzystwa naukowe opracowały wytyczne dotyczące diagnostyki i postępowania w przypadku PAS:59
- Amerykańskie Kolegium Położników i Ginekologów (ACOG) wraz z Towarzystwem Medycyny Matczyno-Płodowej (SMFM) – zaleca rozwiązanie ciąży między 34 0/7 a 35 6/7 tygodniem ciąży poprzez cięcie cesarskie z histerektomią60
- Międzynarodowa Federacja Ginekologii i Położnictwa (FIGO) – opracowała nową klasyfikację kliniczną PAS, mającą na celu poprawę dokładności diagnostyki i ujednolicenie terminologii61
- Królewskie Kolegium Położników i Ginekologów (RCOG) – wydało wytyczne dotyczące diagnostyki i postępowania w przypadku łożyska przodującego i przyklejenia łożyska62
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników – opracowało wytyczne dotyczące diagnostyki prenatalnej i postępowania w PAS, podkreślając znaczenie oceny ryzyka klinicznego i specjalistycznego badania ultrasonograficznego6364
Zgodnie z tymi wytycznymi, każda placówka medyczna zapewniająca opiekę położniczą powinna być przygotowana na możliwość wystąpienia PAS i posiadać gotowy protokół postępowania w takich przypadkach, a także możliwość skierowania pacjentek do ośrodka referencyjnego.65
Postępy w diagnostyce PAS
Ostatnie lata przyniosły postęp w dziedzinie diagnostyki PAS:66
- Opracowanie standaryzowanych szablonów raportowania dla badań ultrasonograficznych, co zwiększa dokładność diagnostyczną67
- Rozwój modeli statystycznych do przewidywania dokładności diagnostycznej PAS68
- Badania nad wczesnymi markerami ultrasonograficznymi PAS w pierwszym trymestrze ciąży69
- Opracowanie systemów punktowych łączących cechy kliniczne i radiologiczne, takich jak Placenta Accreta Scoring System (PASS), który przy wyniku ≥6 punktów zapewnia czułość 85,71%, swoistość 94,87% i dokładność 92,5% w diagnostyce PAS70
- Badania nad cechą „uwypuklenia łożyska” (placental bulge) widoczną w USG lub MRI, która może pomóc w diagnostyce ciężkiego PAS wymagającego histerektomii zamiast leczenia zachowawczego71
Trwają również badania nad biomarkerami PAS, ale obecnie nie są dostępne klinicznie użyteczne testy krwi lub moczu, które umożliwiałyby przewidywanie rozwoju przyklejenia łożyska.72
Podsumowanie
Diagnostyka przyklejenia łożyska (placenta accreta) stanowi istotne wyzwanie w opiece położniczej. Skuteczna diagnostyka opiera się na identyfikacji czynników ryzyka, badaniach obrazowych (głównie ultrasonografii, uzupełnionej w wybranych przypadkach o MRI) oraz ostatecznym potwierdzeniu śródoperacyjnym i histopatologicznym.7374
Wczesna i dokładna diagnoza prenatalna ma kluczowe znaczenie dla poprawy wyników matczynych i płodowych, umożliwiając zaplanowanie porodu w wyspecjalizowanym ośrodku z wielodyscyplinarnym zespołem.7576
Mimo postępów w technikach diagnostycznych, nadal istnieje potrzeba dalszych badań nad udoskonaleniem metod wczesnego wykrywania PAS oraz standaryzacji podejścia diagnostycznego, szczególnie w przypadkach trudnych, takich jak łożysko zlokalizowane na tylnej ścianie macicy.7778
Warto podkreślić, że doświadczenie zespołu diagnostycznego ma kluczowe znaczenie w rozpoznawaniu PAS, dlatego pacjentki z grupy wysokiego ryzyka powinny być kierowane do ośrodków specjalizujących się w diagnostyce i leczeniu tego schorzenia.7980
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.