Przyklejenie łożyska
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Placenta accreta spectrum (PAS) obejmuje patologiczne przytwierdzenie łożyska do ściany macicy, w tym placenta accreta, increta i percreta, z częstością około 1 na 500 porodów. Schorzenie to wiąże się z wysokim ryzykiem masywnych krwotoków okołoporodowych, medianą utraty krwi wynoszącą około 3000 ml oraz koniecznością transfuzji u ponad 90% pacjentek. Wczesne rozpoznanie PAS, oparte na ocenie czynników ryzyka (np. wywiad zrostów wewnątrzmacicznych, tylne położenie łożyska, łożysko przodujące) oraz ultrasonograficznym systemie punktowym o dokładności 83,9-92%, umożliwia planowanie porodu w ośrodkach o wysokim stopniu referencyjności, co znacząco poprawia rokowanie i zmniejsza śmiertelność matek. Diagnostyka przedporodowa pozwala na optymalizację przygotowania zespołu i pacjentki, w tym adekwatne przygotowanie do transfuzji krwi oraz planową histerektomię podczas cięcia cesarskiego, która pozostaje standardem leczenia w ciężkich przypadkach PAS.
- Przyklejenie łożyska – wprowadzenie do oceny prognostycznej
- Czynniki ryzyka niewykrycia przyklejenia łożyska
- Metody przewidywania przebiegu przyklejenia łożyska
- Rokowanie i wyniki leczenia
- Opcje terapeutyczne a rokowanie
- Wartości predykcyjne we wczesnej diagnostyce
- Znaczenie badań nad przyczepieniem łożyska
Przyklejenie łożyska – wprowadzenie do oceny prognostycznej
Przyklejenie łożyska (placenta accreta spectrum, PAS) to spektrum patologicznego przytwierdzenia łożyska do ściany macicy, obejmujące placenta accreta, placenta increta oraz placenta percreta. Jest to poważne powikłanie ciąży, którego częstość występowania szacuje się obecnie na 1 na 500 porodów. Związane jest z istotnym wzrostem zachorowalności i śmiertelności matek, głównie z powodu ciężkich, zagrażających życiu krwotoków, które często wymagają transfuzji krwi.123
Wczesne rozpoznanie przyklejenia łożyska ma kluczowe znaczenie dla odpowiedniego planowania postępowania i optymalizacji wyników leczenia. Umożliwia przygotowanie zarówno pacjentki, jak i zespołu medycznego do przeprowadzenia najbardziej odpowiedniego postępowania z minimalnymi powikłaniami. Diagnostyka przedporodowa pozwala na poród w ośrodku o III lub IV stopniu referencyjności opieki położniczej przed rozpoczęciem czynności porodowej lub wystąpieniem krwawienia, co znacząco poprawia rokowanie.456
Czynniki ryzyka niewykrycia przyklejenia łożyska
Badania wskazują, że około 35% przypadków przyklejenia łożyska nie jest rozpoznawanych przed porodem, co wiąże się z gorszymi wynikami leczenia w porównaniu do przypadków wcześniej zdiagnozowanych. Czynniki związane z niewykryciem przyklejenia łożyska przed porodem obejmują:7
- Wywiad zrostów wewnątrzmacicznych
- Wcześniej potwierdzone klinicznie przyklejenie łożyska
- Tylne położenie łożyska
- Łożysko przodujące w wywiadzie
Zwiększenie świadomości tych czynników ryzyka może ułatwić wczesne rozpoznanie PAS i poprawić wyniki leczenia. Należy podkreślić, że w prawie jednej trzeciej cięć cesarskich z histerektomią z powodu przyklejenia łożyska, diagnoza była stawiana śródoperacyjnie, co podkreśla potrzebę czujności podczas operacji, ponieważ konieczność histerektomii może nie być przewidziana przed operacją.9
Metody przewidywania przebiegu przyklejenia łożyska
Ultrasonograficzny system punktowy
Opracowano ultrasonograficzny system punktowy, który może być skutecznym narzędziem diagnostycznym do oceny typów przyklejenia łożyska oraz przewidywania związanego z nim ryzyka krwawienia i konieczności wykonania histerektomii. Dokładność tego systemu w przewidywaniu patologicznych typów przyklejenia łożyska wynosi od 83,9% do 92%, co wskazuje na stosunkowo wysoką precyzję.1011
Ryzyko krwawienia podczas operacji i konieczności histerektomii jest szczególnie wysokie w przypadkach placenta increta/percreta. System punktowy pozwala na uniknięcie niedostatecznego lub nadmiernego przygotowania krwi do transfuzji, zmniejszając potencjalną zachorowalność i śmiertelność matek i dzieci.1213
Inne metody predykcyjne
Przyklejenie łożyska można przewidywać wcześnie za pomocą różnych modalności:14
- Kliniczne czynniki ryzyka – ocena historii pacjentki i obecnych czynników ryzyka
- Badania obrazowe we wczesnej ciąży – głównie ultrasonografia
- Biomarkery – choć są one nadal w fazie badań, a ich pomiary mogą się różnić w zależności od techniki oszacowania i wieku ciążowego
Markery ultrasonograficzne są uznawane za bardziej dokładne, łatwe do śledzenia i wykazują dodatnią korelację z wynikami chirurgicznymi PAS, takimi jak utrata krwi i okołoporodowa histerektomia. Należy jednak zachować ostrożność przy stosowaniu systemów punktowych, ponieważ żaden z nich nie wykazuje absolutnej dokładności w predykcji zaburzeń PAS.1617
Rokowanie i wyniki leczenia
Przeżywalność i powikłania
Rokowanie jest ogólnie dobre, gdy przyklejenie łożyska zostanie zdiagnozowane w trakcie ciąży. Niemniej jednak występują powikłania związane z przedwczesnym porodem i możliwą histerektomią. Jeśli położnik usunie macicę, pacjentka traci możliwość zajścia w ciążę w przyszłości. Stan ten może również prowadzić do masywnej utraty krwi, uszkodzenia jelit lub pęcherza moczowego, a nawet śmierci.18
Badanie opublikowane niedawno, oparte na porodach z przyklejeniem łożyska w latach 1998-2011, wykazało, że chociaż przyklejenie łożyska wiązało się z nawet 19-krotnym wzrostem niekorzystnych wyników (w tym histerektomia, transfuzja i przedłużony pobyt w szpitalu), liczba zgonów matek w badanej grupie była bardzo niska.19
Utrata krwi i transfuzje
Mediana utraty krwi podczas porodu u kobiet z rozpoznanym przyklejeniem łożyska jest szacowana na 3000 ml. Ponadto ponad 90% wszystkich kobiet z PAS otrzymuje transfuzję koncentratu krwinek czerwonych podczas porodu.20
Analiza 17 kobiet poddanych dwuetapowemu podejściu do leczenia PAS ujawniła, że zarówno po procedurze pierwotnej (76,5%), jak i wtórnej (93,8%), wskaźnik anemii poporodowej był wysoki. Łącznie 62,7% kobiet otrzymało transfuzję koncentratu krwinek czerwonych podczas procedury wtórnej. Postępowanie w anemii i wdrożenie strategii oszczędzania krwi ma kluczowe znaczenie u kobiet z rozpoznanym PAS poddawanych embolizacji tętnic macicznych (UAE).21
Wpływ miejsca leczenia na rokowanie
Literatura dotycząca przyklejenia łożyska wskazuje, że lepsze wyniki osiąga się w ośrodkach doskonałości specjalizujących się w leczeniu przyklejenia łożyska lub w placówkach posiadających doświadczenie i wiedzę specjalistyczną w leczeniu tego schorzenia. Poród w wysoko wyspecjalizowanych ośrodkach położniczych, które posiadają skoordynowany zespół opieki i możliwość pozyskiwania dodatkowej wiedzy specjalistycznej i zasobów w przypadkach ciężkiego krwotoku, wydaje się poprawiać wyniki.2223
Opcje terapeutyczne a rokowanie
Planowa histerektomia
Planowa histerektomia podczas cięcia cesarskiego jest standardem opieki w przypadku przyklejenia łożyska. Należy zaznaczyć, że kobiety z przyklejeniem łożyska poddawane histerektomii zwykle zachowują jajniki i nie wchodzą w menopauzę w związku z histerektomią z powodu przyklejenia łożyska.2425
Leczenie zachowawcze
Leczenie zachowawcze lub wyczekujące powinno być rozważane tylko w starannie wyselekcjonowanych przypadkach przyklejenia łożyska, po szczegółowym omówieniu ryzyka, niepewnych korzyści i skuteczności, i powinno być traktowane jako postępowanie eksperymentalne.2627
Embolizacja tętnic macicznych
Embolizacja tętnic macicznych (UAE) jest alternatywą dla cesarskiego cięcia z histerektomią, pozwalającą na zachowanie macicy i poprawę krwotoku poporodowego, rekomendowaną przez kilka krajowych i międzynarodowych wytycznych. Analiza pokazuje, że podczas cesarskiego cięcia i późniejszej UAE stosowanie znieczulenia regionalnego (znieczulenie podpajęczynówkowe lub zewnątrzoponowe) jest bezpieczne, choć wskaźnik anemii poporodowej pozostaje wysoki.2829
Wartości predykcyjne we wczesnej diagnostyce
Wczesne przewidywanie przyklejenia łożyska niesie za sobą wiele korzyści, w tym:30
- Zmniejszenie powikłań okołoporodowych
- Pomoc w podejmowaniu decyzji i postępowaniu okołoporodowym
- Przewidywanie stopnia ciężkości schorzenia
- Przewidywanie utraty krwi podczas operacji
- Przewidywanie zachorowalności i śmiertelności matek
Model systemu punktacji przyklejenia łożyska może być wykorzystany do oceny typu przyklejenia przed operacją, przewidywania ryzyka krwawienia śródoperacyjnego i ma pewne znaczenie w zmniejszeniu odsetka śmiertelnych krwotoków poporodowych, odsetka histerektomii u młodych kobiet oraz śmiertelności matek.3233
Znaczenie badań nad przyczepieniem łożyska
Trwają badania mające na celu wyjaśnienie czynników prognostycznych tej choroby i znalezienie indywidualnych opcji leczenia w celu poprawy rokowania pacjentek z tym typem schorzenia. Przyklejenie łożyska bez uprzedniego cięcia cesarskiego jest szczególnym obszarem zainteresowania badawczego, z próbami określenia czynników ryzyka i rokowania oraz stworzenia modelu predykcyjnego.34
Kluczowe znaczenie ma zwiększenie świadomości czynników ryzyka niewykrycia przyklejenia łożyska, takich jak wywiad zrostów wewnątrzmacicznych, klinicznie potwierdzone PAS w przeszłości, tylne położenie łożyska i łożysko przodujące w wywiadzie. Może to ułatwić wczesne rozpoznanie PAS i poprawić wyniki leczenia matek.35
Podsumowując, diagnoza przedporodowa jest kluczowa, ale równie ważna jest czujność śródoperacyjna, ponieważ konieczność histerektomii może nie być przewidziana przedoperacyjnie. Planowanie porodu w ośrodkach o wysokim stopniu specjalizacji, posiadających doświadczenie i wiedzę specjalistyczną w leczeniu przyklejenia łożyska, może znacząco poprawić wyniki leczenia.3637
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.