cytochrom P450
Cytochrom P450 to nadrodzina enzymów zawierających hem, które odgrywają kluczową rolę w metabolizmie wielu substancji zarówno endogennych, jak i egzogennych, w tym leków, toksyn i związków chemicznych. Enzymy te są obecne we wszystkich tkankach organizmu, ale najwyższe stężenie występuje w wątrobie, gdzie stanowią główny element układu detoksykacyjnego.
W praktyce klinicznej znajomość działania cytochromu P450 jest niezwykle istotna ze względu na jego udział w interakcjach lekowych. Enzymy CYP450 mogą być induktorami (przyspieszającymi metabolizm) lub inhibitorami (hamującymi metabolizm) innych leków, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności terapeutycznej lub nasilenia działań niepożądanych. Szczególnie ważne w praktyce są izoformy CYP3A4, CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19 i CYP1A2.
Polimorfizm genetyczny enzymów cytochromu P450 jest przyczyną zmienności osobniczej w metabolizmie leków. W zależności od aktywności enzymatycznej pacjentów dzieli się na metabolizatorów: szybkich, pośrednich, wolnych i ultraszybkich. Znajomość tych różnic jest fundamentem medycyny spersonalizowanej i umożliwia dostosowanie dawkowania leków do indywidualnych potrzeb pacjenta, minimalizując ryzyko działań niepożądanych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Isotretinoin Aristo 20 mg
Izotretynoina wykazuje zmienne, liniowo zależne od dawki wchłanianie z przewodu pokarmowego, z biodostępnością dwukrotnie zwiększoną przy podaniu z pokarmem, co jest kluczowe dla optymalizacji terapii. Lek charakteryzuje się wysokim (99,9%) wiązaniem z albuminami osocza oraz stosunkiem stężenia w osoczu do pełnej krwi wynoszącym 1,7:1. Stężenie izotretynoiny w naskórku jest około dwukrotnie niższe niż w surowicy. Metabolizm obejmuje powstawanie trzech aktywnych metabolitów, z dominującym 4-oksoizotretynoiną, której stężenie w osoczu w stanie równowagi jest 2,5-krotnie wyższe niż substancji macierzystej. Izomeryzacja izotretynoiny do tretynoiny dotyczy 20-30% dawki, a eliminacja odbywa się równomiernie przez mocz i kał. Okres półtrwania izotretynoiny wynosi średnio 19 godzin, a 4-oksoizotretynoiny 29 godzin.
4-oksoizotretynoina, 4-oksotretynoina, aktywność biologiczna, albuminy, biodostępność izotretynoiny, cytochrom P450, izotretynoina, izotretynoina znakowana radioizotopem, klirens osoczowy, krążenie jelitowo-wątrobowe, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, retynoidy, trądzik, tretynoina, wiązanie z białkami osocza, właściwości farmakokinetyczne, wydzielanie łoju, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Flonidan 1 mg/ml
Loratadyna, substancja czynna zawiesiny doustnej Flonidan (1 mg/ml), jest metabolizowana głównie przez izoenzymy CYP3A4 i CYP2D6 cytochromu P450. Jednoczesne stosowanie inhibitorów tych izoenzymów, takich jak ketokonazol, erytromycyna czy cymetydyna, prowadzi do umiarkowanego zwiększenia stężenia loratadyny w osoczu, jednak bez istotnych klinicznie zmian, w tym w zapisie EKG. Zaleca się monitorowanie potencjalnych działań niepożądanych podczas terapii skojarzonej, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, gdzie ryzyko zwiększonej ekspozycji na lek jest wyższe. Ostrożność jest również wskazana przy stosowaniu innych inhibitorów CYP3A4 (np. itrakonazol, klarytromycyna, ritonawir) oraz inhibitorów CYP2D6 (np. fluoksetyna, paroksetyna).
antagonista receptora H2, antybiotyk makrolidowy, choroba wrzodowa, cymetydyna, cytochrom P450, działanie niepożądane, elektrokardiogram, erytromycyna, Flonidan, fluoksetyna, funkcja poznawcza, inhibitor izoenzymu, interakcje lekowe, itrakonazol, izoenzym CYP3A4, ketokonazol, klarytromycyna, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwhistaminowy, loratadyna, ośrodkowy układ nerwowy, pacjent pediatryczny, paroksetyna, populacja pediatryczna, ritonawir, sprawność psychomotoryczna, substancja czynna, substancja pomocnicza, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zawiesina doustna - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Memorion 10 mg
Donepezyl chlorowodorek, substancja czynna leku Memorion, charakteryzuje się farmakokinetyką obejmującą szybkie wchłanianie z Tmax wynoszącym 3-4 godziny po podaniu doustnym oraz długi okres półtrwania około 70 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę i osiągnięcie stanu stacjonarnego po około 3 tygodniach terapii. Wchłanianie donepezylu nie jest modyfikowane przez obecność pokarmu, a lek wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (~95%). Donepezyl jest metabolizowany przez układ cytochromu P450 do kilku metabolitów, z których 6-O-desmetylodonepezyl (11% dawki) wykazuje aktywność farmakologiczną zbliżoną do leku macierzystego. Eliminacja odbywa się głównie przez nerki (57% całkowitej radioaktywności, w tym 17% w postaci niezmienionej substancji) oraz w mniejszym stopniu przez kał (14,5%). Nie stwierdzono istotnego udziału krążenia jelitowo-wątrobowego w eliminacji donepezylu.
5-O-desmetylodonepezyl, 6-O-desmetylodonepezyl, aktywność farmakodynamiczna, biotransformacja, cis-N-tlenek donepezylu, cytochrom P450, czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia, donepezyl chlorowodorek, farmakokinetyka, krążenie jelitowo-wątrobowe, kwas glukuronowy, maksymalne stężenie w osoczu, okres półtrwania, otępienie naczyniowe, otępienie typu Alzheimera, pole powierzchni pod krzywą, stan stacjonarny, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon substancji czynnych
Eucalyptus globulus – Przeciwwskazania stosowania
Preparaty zawierające Eucalyptus globulus, takie jak krople doustne L52 (zawierające 6,00 ml rozcieńczenia D1 na 30 ml preparatu), wykazują istotne przeciwwskazania kliniczne. Podstawowym jest nadwrażliwość na olejek eukaliptusowy lub inne składniki preparatu, co może prowadzić do reakcji alergicznych, włącznie z wstrząsem anafilaktycznym. Preparatu L52 nie należy stosować u dzieci poniżej 2 lat ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych ze strony układu oddechowego. Ponadto, ze względu na wysoką zawartość etanolu (67,5% v/v), preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobami wątroby, uzależnieniem od alkoholu, padaczką, uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią.
astma, choroba ośrodkowego układu nerwowego, choroba wątroby, cytochrom P450, enzym wątrobowy, nadwrażliwość, olejek eukaliptusowy, padaczka, POChP, przewlekła choroba układu oddechowego, przewlekła obturacyjna choroba płuc, reakcja nadwrażliwości, skurcz oskrzeli, uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, uzależnienie od alkoholu, właściwość antyseptyczna, właściwość przeciwzapalna, wstrząs anafilaktyczny - Leksykon leków
Interakcje leku – Zali 75 mg
Dabigatran eteksylanu, będący substratem transportera P-glikoproteiny (P-gp), wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne, które mogą znacząco wpływać na jego stężenia osoczowe i działanie przeciwzakrzepowe. Silne inhibitory P-gp, takie jak ketokonazol i dronedaron, zwiększają AUC0-∞ i Cmax dabigatranu około 2,4-2,5-krotnie, co stanowi przeciwwskazanie do jednoczesnego stosowania. Inhibitory o umiarkowanym nasileniu, np. werapamil, amiodaron, chinidyna czy tikagrelor, powodują wzrost ekspozycji na dabigatran w zakresie 1,5-2,8 razy, co wymaga ostrożności, monitorowania klinicznego i ewentualnej redukcji dawki. Induktory P-gp, takie jak ryfampicyna, ziele dziurawca, karbamazepina i fenytoina, obniżają stężenia dabigatranu nawet o 65-67%, co może prowadzić do utraty skuteczności przeciwzakrzepowej i jest wskazaniem do unikania ich jednoczesnego stosowania. Ponadto, inhibitory proteazy (np. rytonawir) nie są zalecane ze względu na nieprzewidywalny wpływ na P-gp i ekspozycję na dabigatran.
amiodaron, antagonista receptora GPIIb/IIIa, antagonista witaminy K, chinidyna, cytochrom P450, czynnik krzepnięcia, dabigatran eteksylat, digoksyna, doustny antykoagulant, dronedaron, działanie przeciwzakrzepowe, farmakokinetyka dabigatranu, fenytoina, fondaparynuks, glekaprewir, heparyna niskocząsteczkowa, induktor P-glikoproteiny, inhibitor białka transportowego, inhibitor P-glikoproteiny, inhibitor proteazy, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, klopidogrel, krwawienie, kwas acetylosalicylowy, migotanie przedsionków, niefrakcjonowana heparyna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, P-glikoproteina, pantoprazol, płytka krwi, pozakonazol, prasugrel, ranitydyna, ryfampicyna, rytonawir, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, SSRI, sulfinpirazon, takrolimus, terapia dabigatranem, tikagrelor, tyklopidyna, werapamil, ziele dziurawca - Leksykon substancji czynnych
Eltrombopag – Interakcje
Eltrombopag wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne, głównie poprzez chelatowanie kationów wielowartościowych oraz wpływ na transportery błonowe (OATP1B1, BCRP) i enzymy metabolizujące leki (CYP2C8, CYP2C9). Podawanie eltrombopagu w dawce 75 mg/dobę znacząco zwiększa ekspozycję statyn, np. rozuwastatyny, podnosząc Cmax o 103% i AUC0-∞ o 55%, co wymaga zmniejszenia dawki statyn i ścisłego monitorowania działań niepożądanych. Eltrombopag może także podnosić stężenia metotreksatu i topotekanu, substratów transporterów OATP1B1 i BCRP, co wymaga ostrożności i monitorowania toksyczności. Chelatowanie przez eltrombopag wielowartościowych kationów (Fe, Ca, Mg, Al, Se, Zn) znacząco obniża jego biodostępność – np. jednoczesne podanie z lekami zobojętniającymi kwas żołądkowy zmniejsza AUC0-∞ i Cmax eltrombopagu o około 70%. Podobny efekt obserwuje się przy spożyciu pokarmów bogatych w wapń, gdzie AUC0-∞ i Cmax mogą spaść nawet o 75-79%, co można ograniczyć, stosując odstęp czasowy ≥2 godziny przed lub ≥4 godziny po takich lekach i posiłkach.
azatiopryna, boceprewir, chelatowanie, chelatowanie kationów, cyklosporyna, cytochrom P450, danazol, eltrombopag, enzymy CYP450, fluwoksamina, hepatotoksyczność, immunoglobulina anty-D, immunoglobuliny dożylne, induktory enzymatyczne, inhibitory enzymatyczne, inhibitory proteazy, inhibitory reduktazy HMG-CoA, interakcje lekowe, kortykosteroid, leki zobojętniające, lopinawir, małopłytkowość immunologiczna, metotreksat, mikrosomy wątrobowe, rozuwastatyna, ryfampicyna, rytonawir, statyna, telaprewir, topotekan, transportery błonowe, transportery OATP1B1 - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rosuvastatin Medical Valley 10 mg
Rozuwastatyna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, charakteryzuje się farmakokinetyką obejmującą Tmax około 5 godzin oraz bezwzględną biodostępność na poziomie około 20%. Lek wykazuje dużą objętość dystrybucji (~134 L) i silne wiązanie z białkami osocza (~90%, głównie albuminami). Metabolizm rozuwastatyny jest ograniczony (~10%), głównie przez izoenzym CYP2C9, z udziałem CYP2C19, 3A4 i 2D6. Metabolity aktywne stanowią pochodne N-demetylowane (ok. 50% aktywności leku macierzystego), natomiast pochodne laktonowe są nieaktywne klinicznie. Okres półtrwania eliminacyjnego wynosi około 19 godzin, a klirens osoczowy około 50 L/h. Eliminacja odbywa się głównie przez kał (90% dawki w postaci niezmienionej) oraz w mniejszym stopniu przez nerki (10%, z czego 5% niezmienione). Farmakokinetyka jest liniowa i stabilna przy wielokrotnym podawaniu, bez autoindukcji metabolizmu.
AUC, białko osocza, białko transportujące OATP1B1, biodostępność bezwzględna, biosynteza cholesterolu, biotransformacja, CYP 2C9, cytochrom P450, dializa, dyslipidemia, ekspozycja ustrojowa, enzym cytochromu P450, farmakokinetyka rozuwastatyny, genotyp SLCO1B1, heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, lipoproteiny niskiej gęstości, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodne laktonowe, pochodne N-demetylowane, polimorfizm genetyczny, reduktaza HMG-CoA, skala Child-Pugh, zaburzenia lipidowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Hydroxyzinum Amara 2 mg/ml
Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna Hydroxyzinum Amara, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególnie ważne jest unikanie jednoczesnego stosowania z lekami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, inhibitorami MAO oraz alkoholem etylowym, ze względu na ryzyko nasilenia działania sedatywnego i poważnych działań niepożądanych. Hydroksyzyna antagonizuje działanie betahistyny, inhibitorów cholinoesterazy oraz adrenaliny, co może wymagać modyfikacji terapii i monitorowania pacjenta. Ponadto, lek osłabia działanie przeciwdrgawkowe fenytoiny, co jest istotne u pacjentów z padaczką. W przypadku stosowania cymetydyny (600 mg 2x/dobę) obserwuje się wzrost stężenia hydroksyzyny w surowicy o 36% oraz spadek stężenia jej metabolitu cetyryzyny o 20%, co wymaga dostosowania dawki hydroksyzyny.
betahistyna, cetyryzyna, cymetydyna, cytochrom P450, dehydrogenaza alkoholowa, działanie depresyjne, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwdrgawkowe, efekt sedatywny, hydroksyzyna, hydroksyzyna chlorowodorek, inhibitor cholinoesterazy, inhibitor CYP2D6, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, lek przeciwpadaczkowy, mikrosom wątrobowy, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, torsade de pointes, UDP-glukuronylotransferaza, wydłużenie odcinka QT, zaburzenie ciśnienia tętniczego, zaburzenie świadomości - Leksykon leków
Interakcje leku – Donectil 5 mg
Chlorowodorek donepezylu, stosowany w terapii choroby Alzheimera, jest metabolizowany głównie przez izoenzymy CYP3A4 i CYP2D6, co determinuje jego potencjalne interakcje farmakokinetyczne. Inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol, itrakonazol, erytromycyna) mogą zwiększać stężenie donepezylu o około 30%, natomiast inhibitory CYP2D6 (np. chinidyna, fluoksetyna) również hamują jego metabolizm, co może nasilać działania niepożądane. Z kolei induktory enzymów (ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina, alkohol) przyspieszają metabolizm, obniżając stężenie leku i potencjalnie zmniejszając skuteczność terapii. Donepezyl wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa w stosunku do leków takich jak teofilina, warfaryna, cymetydyna i digoksyna, które nie wpływają na jego metabolizm ani nie są przez niego metabolizowane.
amiodaron, amitryptylina, atropina, beta-bloker, bradykardia, chinidyna, choroba Alzheimera, cymetydyna, CYP2D6, CYP3A4, cytalopram, cytochrom P450, digoksyna, donepezil, erytromycyna, escytalopram, fenotiazyna, fenytoina, fluoksetyna, induktor enzymu, inhibitor acetylocholinesterazy, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, itrakonazol, karbamazepina, ketokonazol, klarytromycyna, lek antycholinergiczny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek przeciwpsychotyczny, lewofloksacyna, moksyfloksacyna, paroksetyna, pimozyd, POChP, prokainamid, ryfampicyna, sertindol, skopolamina, sotalol, sukcynylocholina, teofilina, torsade de pointes, warfaryna, wydłużenie odstępu QT, zyprazydon - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Fluconazole Aurobindo 200 mg
Flukonazol, należący do triazolowych leków przeciwgrzybiczych (kod ATC J02AC01), działa poprzez selektywne hamowanie enzymu cytochromu P-450 odpowiedzialnego za demetylację 14 alfa-lanosterolu, co prowadzi do zaburzenia biosyntezy ergosterolu w błonie komórkowej grzybów. W badaniach klinicznych wykazano, że dawki 50 mg/dobę przez 28 dni nie wpływają na stężenia hormonów steroidowych u zdrowych osób, a dawki 200-400 mg/dobę nie wywołują klinicznie istotnych zmian w poziomach endogennych steroidów ani odpowiedzi hormonalnej po stymulacji ACTH. Flukonazol wykazuje szerokie spektrum działania przeciwgrzybiczego in vitro, obejmujące Candida albicans, C. parapsilosis, C. tropicalis, Cryptococcus neoformans, a także endemiczne pleśnie, jednakże szczepy C. krusei są oporne, a C. glabrata wykazuje zmienną wrażliwość.
14 alfa-metylosterol, azolowy lek przeciwgrzybiczy, biosynteza ergosterolu, Blastomyces dermatiditis, Candida albicans, Cryptococcus neoformans, cytochrom P-450, cytochrom P450, demetylacja 14 alfa-lanosterolu, ergosterol w błonie komórkowej, EUCAST-AFST, Histoplasma capsulatum, kandydemia, kandydoza jamy ustnej, lek przeciwgrzybiczy, mechanizm oporności, minimalne stężenie hamujące, oporność na flukonazol, pochodna triazolu, stężenie graniczne flukonazolu, triazol przeciwgrzybiczy, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna - Leksykon leków
Interakcje leku – Polalid 5 mg
Lenalidomid (Polalid) wykazuje istotne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej. Szczególnie ważne jest ostrożne stosowanie lenalidomidu z czynnikami stymulującymi erytropoezę oraz hormonalną terapią zastępczą u pacjentów ze szpiczakiem mnogim, ze względu na addytywne zwiększenie ryzyka zakrzepicy. W terapii skojarzonej z deksametazonem, który jest induktorem CYP3A4, istnieje potencjalne zmniejszenie skuteczności doustnych środków antykoncepcyjnych, co wymaga stosowania dodatkowych metod antykoncepcji. W przypadku jednoczesnego stosowania warfaryny, mimo braku bezpośredniego wpływu lenalidomidu na jej farmakokinetykę, zaleca się ścisłe monitorowanie INR ze względu na możliwy wpływ deksametazonu. Ponadto, lenalidomid zwiększa stężenie digoksyny o około 14% (0,5 mg dawka pojedyncza), co wymaga monitorowania jej poziomu ze względu na wąski indeks terapeutyczny.
cytochrom P450, czynnik stymulujący erytropoezę, digoksyna, doustny środek antykoncepcyjny, działanie niepożądane, glikoproteina p, hormonalna terapia zastępcza, hydroliza, indeks terapeutyczny, indukcja enzymatyczna, induktor enzymu CYP3A4, induktor enzymu cytochromu P450, inhibitor glikoproteiny p, INR, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kinaza kreatynowa, lenalidomid, mioglobina w moczu, parametr krzepnięcia, Polalid, powikłanie zakrzepowe, rabdomioliza, szpiczak mnogi, transaminaza, warfaryna, zakrzepica - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Telmycar 80 mg + 12,5 mg
Telmycar to preparat zawierający telmisartan (80 mg) i hydrochlorotiazyd (12,5 mg), które wykazują odrębne profile farmakokinetyczne. Telmisartan osiąga maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w 0,5-1,5 godziny, z biodostępnością zależną od dawki: 42% dla 40 mg i 58% dla 160 mg. Pokarm zmniejsza AUC telmisartanu o 6-19%, jednak po 3 godzinach stężenia są porównywalne niezależnie od przyjęcia leku na czczo lub z posiłkiem. Telmisartan wiąże się z białkami osocza w >99,5%, ma dużą pozorną objętość dystrybucji (~500 l) i jest metabolizowany do farmakologicznie nieaktywnego acyloglukuronidu, bez udziału cytochromu P450. Eliminacja odbywa się głównie drogą żółciową (>97%), z klirensem osoczowym >1500 ml/min i okresem półtrwania >20 godzin. Hydrochlorotiazyd osiąga Cmax po 1-3 godzinach, ma biodostępność około 60%, wiąże się z białkami osocza w 68%, ma objętość dystrybucji 0,83-1,14 l/kg i jest wydalany niemal całkowicie w postaci niezmienionej przez nerki (klirens nerkowy 250-300 ml/min), z okresem półtrwania 10-15 godzin.
acyloglukuronid, alfa-1 kwaśna glikoproteina, AUC, biodostępność telmisartanu, Cmax, cytochrom P450, farmakokinetyka liniowa, farmakokinetyka nieliniowa, faza eliminacji, hemodializa, hydrochlorotiazyd, klirens kreatyniny, klirens nerkowy, klirens osoczowy, niedociśnienie ortostatyczne, objętość dystrybucji, okres półtrwania, stężenie w osoczu, telmisartan, Telmycar, wydalanie żółciowe, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby