induktor metabolizmu

Induktor metabolizmu to substancja, która stymuluje zwiększenie aktywności enzymów metabolizujących, zwłaszcza z rodziny cytochromu P450 (CYP). Indukcja enzymatyczna prowadzi do przyspieszenia biotransformacji leków i innych ksenobiotyków, co może skutkować zmniejszeniem ich stężenia we krwi i osłabieniem działania terapeutycznego.

Najważniejszymi induktorami metabolizmu są barbiturany, karbamazepina, fenytoina, ryfampicyna oraz ziele dziurawca. Ich działanie polega na zwiększeniu ekspresji genów kodujących enzymy metabolizujące poprzez aktywację receptorów jądrowych, takich jak PXR (pregnane X receptor) czy CAR (constitutive androstane receptor).

W praktyce klinicznej indukcja enzymatyczna jest istotnym mechanizmem interakcji międzylekowych. Przy równoczesnym stosowaniu induktora metabolizmu z innym lekiem metabolizowanym przez indukowany enzym, może być konieczne zwiększenie dawki tego drugiego leku, aby utrzymać jego skuteczność terapeutyczną. Efekt indukcji jest zwykle odwracalny, ale może utrzymywać się przez kilka dni lub tygodni po odstawieniu induktora.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Interakcje leku – Haloperidol WZF 0,2% 2 mg/ml

Haloperidol, metabolizowany głównie przez CYP3A4 i CYP2D6 oraz procesy glukuronidacji i redukcji ketonowej, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Szczególnie istotne są interakcje prowadzące do wydłużenia odstępu QTc, co zwiększa ryzyko groźnych arytmii komorowych, w tym torsade de pointes. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie haloperydolu z lekami przeciwarytmicznymi klasy IA (np. chinidyna, dyzopiramid) i III (np. amiodaron, sotalol), wybranymi SSRI (citalopram, escitalopram), makrolidami (klarytromycyna, erytromycyna) oraz fluorochinolonami (lewofloksacyna, moksyfloksacyna). Inhibitory CYP3A4 i CYP2D6 (np. ketokonazol 400 mg/dobę, paroksetyna 20 mg/dobę) mogą zwiększyć stężenie haloperydolu w osoczu o 20-100%, co wymaga monitorowania i dostosowania dawki. Induktory CYP3A4 (karbamazepina, ryfampicyna, dziurawiec) obniżają stężenie leku, potencjalnie zmniejszając jego skuteczność terapeutyczną.
amiodaron, arytmia, arytmia komorowa, azytromycyna, CYP3A4 i CYP2D6, cytalopram, cytochrom P450, depresja oddechowa, depresja ośrodkowego układu nerwowego, depresja OUN, dyskineza późna, dyzopiramid, encefalopatia, glukuronidacja, hipokaliemia, hipotonia ortostatyczna, indukcja enzymów, induktor enzymu CYP3A4, induktor metabolizmu, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, lek przeciwarytmiczny klasy Ia, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwmalaryczny, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwzakrzepowy, lek sympatykomimetyczny, metyldopa, objaw pozapiramidowy, ostry zespół mózgowy, pochodna fenotiazyny, przewodnictwo w mięśniu sercowym, receptor adrenergiczny, receptor dopaminowy, redukcja grupy ketonowej, równowaga elektrolitowa, sedacja, torsade de pointes, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie koordynacji ruchowej, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zespół neuroleptyczny, zespół pozapiramidowy, złośliwy zespół neuroleptyczny
Leksykon leków
Interakcje leku – ApoRopin 4 mg

Ropinirol, stosowany w terapii choroby Parkinsona, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mogą wpływać na jego skuteczność i bezpieczeństwo. Nie stwierdzono istotnych interakcji farmakokinetycznych z lewodopą i domperydonem, co pozwala na ich bezpieczne łączenie bez konieczności modyfikacji dawkowania. Natomiast neuroleptyki i inne antagonisty dopaminy (np. sulpiryd, metoklopramid) znacząco obniżają efektywność ropinirolu poprzez blokadę receptorów dopaminergicznych, co wymaga unikania ich jednoczesnego stosowania. Estrogeny mogą podnosić stężenie ropinirolu w osoczu, co wymaga monitorowania i ewentualnej korekty dawki przy rozpoczynaniu lub odstawianiu hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Ropinirol jest metabolizowany głównie przez CYP1A2, a inhibitory tego enzymu, takie jak cyprofloksacyna, zwiększają Cmax o 60% i AUC o 84%, co podnosi ryzyko działań niepożądanych i wymaga dostosowania dawki. Indukcja CYP1A2 przez palenie tytoniu obniża stężenie ropinirolu, co również może wymagać korekty dawkowania.
alkohol etylowy, antagonista dopaminy, antagonista witaminy K, AUC, choroba Parkinsona, cyprofloksacyna, cytochrom P450-CYP1A2, domperidon, dysfagia, enoksacyna, fluwoksamina, hipotonia ortostatyczna, hormonalna terapia zastępcza, induktor metabolizmu, inhibitor CYP1A2, INR, lewodopa, metoklopramid, neuroleptyk, ośrodkowy układ nerwowy, palenie tytoniu, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, receptor dopaminergiczny, ropinirol, sedacja, stężenie maksymalne, sulpiryd, teofilina, warfaryna, zaburzenie kontroli impulsów
Leksykon leków
Interakcje leku – Cidimus 0,5 mg

Takrolimus, metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4 w wątrobie i jelitach, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne, które mogą znacząco wpływać na jego stężenie w osoczu i tym samym na skuteczność oraz bezpieczeństwo terapii. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol, flukonazol, erytromycyna, inhibitory proteazy HIV (rytonawir) i HCV (telaprewir), powodują istotny wzrost stężenia takrolimusu, co wymaga zmniejszenia dawki i ścisłego monitorowania. Z kolei induktory enzymu, np. ryfampicyna, fenytoina i ziele dziurawca, obniżają stężenie leku, wskazując na konieczność zwiększenia dawki. Szczególną uwagę należy zwrócić na interakcje z lekami nefrotoksycznymi (aminoglikozydy, amfoterycyna B, NLPZ), które mogą nasilać toksyczność takrolimusu, oraz na ryzyko hiperkaliemii przy jednoczesnym stosowaniu diuretyków oszczędzających potas (amiloryd, spironolakton). Ponadto, sok grejpfrutowy znacząco podnosi stężenie takrolimusu poprzez hamowanie CYP3A4 w jelicie, co jest przeciwwskazane.
amfoterycyna B, aminoglikozyd, antybiotyk makrolidowy, bloker kanału wapniowego, cyklosporyna, działanie hepatotoksyczne, działanie nefrotoksyczne, działanie neurotoksyczne, działanie ototoksyczne, fenobarbital, fenytoina, glikoproteina p, hiperkaliemia, induktor metabolizmu, inhibitor gyrazy, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HCV, inhibitor proteazy HIV, izoenzym CYP3A4, kannabidiol, kortykosteroid, krążenie jelitowo-wątrobowe, kwas mykofenolowy, lek moczopędny oszczędzający potas, lek przeciwgrzybiczy, letermowir, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ryfampicyna, sok grejpfrutowy, szczepionka zawierająca żywe atenuowane drobnoustroje, takrolimus, wankomycyna, wąski indeks terapeutyczny, ziele dziurawca
Leksykon leków
Interakcje leku – Apo-Doperil 10 mg

Donepezyl, aktywny składnik preparatu Apo-Doperil, jest metabolizowany głównie przez izoenzymy CYP3A4 i CYP2D6, co determinuje jego liczne interakcje farmakokinetyczne. Inhibitory CYP3A4 (np. ketokonazol, który zwiększa stężenie donepezylu o około 30%, itrakonazol, erytromycyna) oraz CYP2D6 (chinidyna, fluoksetyna) mogą podnosić poziomy donepezylu, zwiększając ryzyko działań niepożądanych. Z kolei induktory tych enzymów (ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina, alkohol) obniżają stężenie leku, potencjalnie osłabiając jego skuteczność, co wymaga monitorowania i ewentualnej korekty dawki. Nie stwierdzono istotnego wpływu donepezylu na metabolizm teofiliny, warfaryny, cymetydyny i digoksyny, ani odwrotnie.
agonista cholinergiczny, beta-adrenolityk, bradykardia, chinidyna, cymetydyna, CYP 2D6, CYP 3A4, digoksyna, donepezyl, erytromycyna, fenytoina, fluoksetyna, indukcja enzymatyczna, induktor enzymatyczny, induktor metabolizmu, inhibitor acetylocholinesterazy, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, itrakonazol, izoenzym cytochromu P450, karbamazepina, ketokonazol, lek blokujący przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, lek cholinergiczny, lek cholinolityczny, lek nasercowy, lek normotymiczny, lek przeciwgruźliczy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwzakrzepowy, lek rozszerzający oskrzela, ryfampicyna, sukcynylocholina, teofilina, warfaryna
Leksykon leków
Interakcje leku – Zyban 150 mg

Zyban (bupropion) wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które wymagają szczególnej uwagi klinicznej. Bupropion i jego metabolit hydroksybupropion hamują izoenzym CYP2D6, co prowadzi do 2-5-krotnego wzrostu Cmax i AUC leków metabolizowanych przez ten enzym, takich jak dezypramina, imipramina, paroksetyna, rysperydon, tiorydazyna, metoprolol, propafenon i flekainid. Wskazane jest rozważenie redukcji dawek tych leków podczas terapii bupropionem. Ponadto, bupropion zwiększa Cmax i AUC citalopramu o 30-40%, zmniejsza stężenie digoksyny poprzez zwiększenie jej klirensu nerkowego, a także może zmniejszać skuteczność tamoksyfenu przez hamowanie jego aktywacji metabolicznej. Interakcje z lekami przeciwretrowirusowymi (rytonawir, efawirenz) mogą obniżać ekspozycję na bupropion o 20-80%, co może wymagać dostosowania dawki, nie przekraczając jednak maksymalnej zalecanej. Równoczesne stosowanie inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO) jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko nasilonych działań niepożądanych, a odstęp czasowy między terapiami powinien wynosić co najmniej 14 dni po IMAO nieodwracalnych i 24 godziny po odwracalnych.
aktywacja metaboliczna, beta-adrenolityk, bupropion o przedłużonym uwalnianiu, chlorowodorek bupropionu, cytochrom P450 CYP2B6, hydroksybupropion, induktor metabolizmu, inhibicja CYP2D6, inhibitor CYP2B6, inhibitor MAO, inhibitor metabolizmu, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, interakcja metaboliczna, izoenzym CYP1A2, izoenzym CYP2D6, lek przeciwarytmiczny klasy 1C, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwretrowirusowy, lek serotoninergiczny, napad drgawkowy, nieodwracalny IMAO, nikotynowa terapia zastępcza, objawy neuropsychiatryczne, odwracalny IMAO, przekaźnictwo katecholaminergiczne, SNRI, SSRI, substrat CYP2B6, terapia antynikotynowa, wąski indeks terapeutyczny, zatrucie digoksyną, zespół serotoninowy
Leksykon leków
Interakcje leku – Cidimus 1 mg

Takrolimus, metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne z innymi lekami. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak azolowe leki przeciwgrzybicze (ketokonazol, flukonazol, itrakonazol, worykonazol, izawukonazol), antybiotyki makrolidowe (erytromycyna), inhibitory proteazy HIV/HCV (rytonawir, nelfinawir, sakwinawir, telaprewir, boceprewir) oraz letermowir i kobicystat, mogą zwiększać stężenie takrolimusu we krwi nawet o 50-80%, co wymaga znacznego zmniejszenia dawki i częstego monitorowania. Słabsze interakcje obserwuje się z klotrymazolem, klarytromycyną, blokerami kanału wapniowego (nifedypina, diltiazem), amiodaronem, omeprazolem czy ekstraktem z cytryńca chińskiego. Z kolei induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, fenytoina, ziele dziurawca i metamizol, mogą znacząco obniżać stężenie takrolimusu, co wymaga zwiększenia dawki i ścisłego monitorowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie soku grejpfrutowego oraz ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu kannabidiolu, który zwiększa biodostępność takrolimusu poprzez hamowanie P-gp.
androgen syntetyczny, antybiotyk makrolidowy, biodostępność takrolimusu, bloker kanału wapniowego, cykl jelitowo-wątrobowy, CYP3A4, doustny środek antykoncepcyjny, glikoproteina p, hepatotoksyczność, hiperkaliemia, induktor metabolizmu, inhibitor kinazy tyrozynowej, inhibitor metabolizmu, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HCV, inhibitor proteazy HIV, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kannabidiol, krążenie jelitowo-wątrobowe, kwas mykofenolowy, lek antyarytmiczny, lek moczopędny oszczędzający potas, lek przeciwgrzybiczny, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, NLPZ, sok grejpfrutowy, szczepionka żywa atenuowana, takrolimus, wzmacniacz farmakokinetyczny, ziele dziurawca
Leksykon leków
Interakcje leku – Myconafine 250 mg

Terbinafina, składnik Myconafine, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne związane z metabolizmem przez układ cytochromu P450. Inhibitory CYP2C9 i CYP3A4, takie jak flukonazol, ketokonazol, amiodaron oraz cymetydyna, zwiększają stężenie terbinafiny w osoczu (np. flukonazol podnosi Cmax o 52% i AUC o 69%, cymetydyna zmniejsza klirens o 33%), co może wymagać redukcji dawki. Z kolei induktor enzymów wątrobowych ryfampicyna podwaja klirens terbinafiny, obniżając jej stężenie, co może wymagać zwiększenia dawki. Terbinafina hamuje także metabolizm leków metabolizowanych przez CYP2D6, prowadząc do wzrostu ich stężenia, co jest szczególnie istotne dla leków o wąskim indeksie terapeutycznym, takich jak dezypramina (klirens zmniejszony o 82%), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, beta-blokery, SSRI, leki przeciwarytmiczne (klasy 1A, 1B, 1C) oraz inhibitory MAO typu B. Ponadto terbinafina zwiększa klirens cyklosporyny o 15%, co może obniżać jej stężenie i wymagać monitorowania. Nie obserwuje się wpływu na klirens antypiryny i digoksyny.
amiodaron, antypiryna, badanie in vitro, beta-bloker, cyklosporyna, cymetydyna, cytochrom P450, dezypramina, digoksyna, doustny środek antykoncepcyjny, flukonazol, hepatotoksyczność, induktor enzymów wątrobowych, induktor metabolizmu, inhibitor cytochromu P450, inhibitor enzymu, inhibitor MAO, interakcja z alkoholem, ketokonazol, klirens leku, klirens osoczowy, kofeina, krwawienie międzymiesiączkowe, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwdepresyjny trójpierścieniowy, modyfikacja dawkowania, parametry farmakokinetyczne, ryfampicyna, SSRI, stężenie w osoczu, substrat CYP2D6, terbinafina, wąski indeks terapeutyczny
Leksykon leków
Interakcje leku – Rolpryna SR 8 mg

Ropinirol (Rolpryna SR) wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i skuteczności terapii. Nie stwierdzono konieczności modyfikacji dawkowania przy jednoczesnym stosowaniu z lewodopą i domperydonem. Należy jednak unikać kojarzenia ropinirolu z neuroleptykami oraz antagonistami dopaminy (np. sulpiryd, metoklopramid), które obniżają jego skuteczność. Ropinirol metabolizowany jest głównie przez CYP1A2; inhibitory tego enzymu, takie jak cyprofloksacyna, zwiększają Cmax o 60% i AUC o 84%, co wymaga dostosowania dawki. Palenie tytoniu indukuje CYP1A2, obniżając stężenie ropinirolu, natomiast zaprzestanie palenia powoduje jego wzrost, co również wymaga korekty dawkowania. Hormonalna terapia zastępcza u kobiet może zwiększać stężenie ropinirolu, co wymaga monitorowania i ewentualnej modyfikacji dawki przy zmianach w HTZ.
agonista dopaminy, antagonista dopaminy, antagonista witaminy K, AUC, choroba Parkinsona, cyprofloksacyna, cytochrom P450, domperidon, działanie sedatywne, enoksacyna, fluwoksamina, hormonalna terapia zastępcza, induktor metabolizmu, inhibitor enzymu, INR, interakcja farmakokinetyczna, izoenzym CYP1A2, lewodopa, metabolizm wątrobowy, metoklopramid, neuroleptyk, ośrodkowy układ nerwowy, ropinirol, sulpiryd, teofilina, układ dopaminergiczny, warfaryna, wskaźnik INR
Leksykon substancji czynnych
Lewometadon – Interakcje

Lewometadon wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mogą znacząco wpływać na jego działanie oraz bezpieczeństwo terapii. Przeciwwskazane jest łączenie lewometadonu z inhibitorami MAO (w okresie 14 dni od ich odstawienia) ze względu na ryzyko zagrażających życiu zaburzeń OUN, układu oddechowego i krążenia. Ponadto, stosowanie pentazocyny i buprenorfiny może wywołać zespół odstawienia, dlatego buprenorfiny nie należy podawać wcześniej niż 20 godzin po odstawieniu lewometadonu. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu leków o działaniu depresyjnym na OUN i układ oddechowy, takich jak opioidy, benzodiazepiny, gabapentynoidy, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, barbiturany, pochodne fenotiazyny oraz leki przeciwnadciśnieniowe (rezerpina, klonidyna, urapidyl, prazosyna). Spożycie alkoholu podczas terapii lewometadonem jest szczególnie niebezpieczne i może prowadzić do ciężkiej sedacji, depresji oddechowej, śpiączki i zgonu, dlatego pacjenci powinni całkowicie unikać alkoholu.
alfa-kwaśna glikoproteina, antybiotyk makrolidowy, barbiturat, benzodiazepina, buprenorfina, CYP2B6, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, depresja oddechowa, fluorochinolon, gabapentyna, gabapentynoid, induktor metabolizmu, inhibitor MAO, inhibitor metabolizmu, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kannabidiol, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwretrowirusowy, lek serotoninergiczny, lewometadon, metabolizm enzymatyczny, ośrodkowy układ nerwowy, petydyna, pochodna fenotiazyny, pregabalina, receptor opioidowy, SNRI, SSRI, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, zespół odstawienia, zespół serotoninowy