rezonans magnetyczny
Rezonans magnetyczny (MRI – Magnetic Resonance Imaging) to nieinwazyjna technika obrazowania medycznego wykorzystująca silne pole magnetyczne i fale radiowe do uzyskania szczegółowych obrazów struktur anatomicznych ciała. W przeciwieństwie do tomografii komputerowej, nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, co czyni ją bezpieczniejszą metodą diagnostyczną.
Badanie MRI umożliwia uzyskanie obrazów o wysokiej rozdzielczości tkanek miękkich, w tym mózgu, rdzenia kręgowego, mięśni, stawów, narządów jamy brzusznej i miednicy. Jest szczególnie wartościowe w diagnostyce chorób neurologicznych, ortopedycznych, onkologicznych oraz w ocenie układu sercowo-naczyniowego.
Wśród najczęstszych wskazań do wykonania rezonansu magnetycznego znajdują się: diagnostyka guzów i zmian zapalnych, ocena urazów tkanek miękkich, diagnostyka chorób demielinizacyjnych (np. stwardnienie rozsiane), ocena patologii naczyniowych mózgu, diagnostyka chorób stawów i kręgosłupa oraz monitorowanie efektów leczenia.
Przeciwwskazania do badania MRI obejmują obecność ferromagnetycznych implantów (niektórych rozruszników serca, implantów ślimakowych, klipsów naczyniowych), ciał obcych metalicznych oraz ciężki stan kliniczny pacjenta. Względnym przeciwwskazaniem jest klaustrofobia, choć w wielu ośrodkach dostępne są już aparaty otwarte lub stosuje się premedykację.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Szpiczak mnogi – Diagnostyka i diagnoza
Szpiczak mnogi to złośliwy nowotwór plazmocytów charakteryzujący się obecnością ≥10% klonalnych plazmocytów w szpiku kostnym lub potwierdzoną plazmocytomą. Diagnoza opiera się na kryteriach IMWG, które obejmują klasyczne objawy CRAB: hiperkalcemia (Ca >2,75 mmol/l), niewydolność nerek (kreatynina >177 μmol/l), niedokrwistość (Hb <10 g/dl) oraz zmiany osteolityczne w badaniach obrazowych. Dodatkowo, wprowadzono biomarkery SLiM: ≥60% plazmocytów w szpiku, stosunek wolnych łańcuchów lekkich ≥100 (przy stężeniu ≥100 mg/l) oraz obecność >1 zmiany ogniskowej w MRI ≥5 mm. Diagnostyka obejmuje morfologię, elektroforezę białek, immunofiksację, badanie wolnych łańcuchów lekkich, ocenę beta-2-mikroglobuliny, LDH, albuminy oraz badania moczu (UPEP, immunofiksacja). Biopsja szpiku kostnego i badania genetyczne (FISH, cytogenetyka, NGS) dostarczają informacji prognostycznych i wpływają na terapię. Obrazowanie (RTG, CT, MRI, PET-CT) służy do oceny zajęcia kości i aktywności choroby.
amyloidoza pierwotna, beta-2 mikroglobulina, białko Bence’a Jonesa, białko M, cytometria przepływowa, dehydrogenaza mleczanowa, elektroforeza białek moczu, elektroforeza białek surowicy, fluorescencyjna hybrydyzacja in situ, gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu, hiperkalcemia, immunofiksacja surowicy, klonalne komórki plazmatyczne, kryteria CRAB, minimalna choroba resztkowa, morfologia krwi obwodowej, niedokrwistość, niewydolność nerek, niskodawkowa tomografia komputerowa, plazmocytoma, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, szpiczak mnogi, tlący się szpiczak mnogi, trepanobiopsja szpiku kostnego, wolne łańcuchy lekkie, zmiana osteolityczna - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie narządów miednicy mniejszej – Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID) to infekcja górnych dróg rodnych kobiety, obejmująca macicę, jajowody i jajniki, której diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na zmienność i niespecyficzność objawów. Minimalne kryteria kliniczne CDC obejmują bolesność przy poruszaniu szyjką macicy, bolesność macicy i przydatków, a ich obecność u kobiet z grup ryzyka stanowi wskazanie do empirycznego leczenia. Diagnostyka wspomagana jest badaniami molekularnymi NAAT na Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae (czułość 88,9-98%, swoistość 98-100%), badaniami laboratoryjnymi (podwyższone OB, CRP, leukocytoza) oraz obrazowymi (USG przezpochwowe, CT, MRI), jednak żaden test nie jest wystarczająco czuły i specyficzny, by samodzielnie potwierdzić lub wykluczyć PID. Laparoskopia pozostaje złotym standardem diagnostycznym, choć ze względu na inwazyjność stosowana jest ograniczenie. Biopsja endometrium z potwierdzeniem zapalenia ma około 90% czułości i swoistości.
badanie ginekologiczne, bakterie beztlenowe, białko C-reaktywne, biopsja endometrium, bolesność przydatków, bolesność szyjki macicy, cervical motion tenderness, Chlamydia trachomatis, ciąża pozamaciczna, infekcja narządów płciowych, jajowód, laparoskopia, liczba leukocytów, marker zapalenia, Mycoplasma genitalium, Neisseria gonorrhoeae, PID, rezonans magnetyczny, ropień jajnikowo-jajowodowy, sedymentacja erytrocytów, STI, tomografia komputerowa, wydzielina śluzowo-ropna, wysięk, zakażenie przenoszone drogą płciową, zapalenie endometrium, zapalenie narządów miednicy mniejszej, zapalenie wyrostka robaczkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół churga-straussa – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Churga-Straussa (EGPA) to rzadka eozynofilowa ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń małych i średnich, charakteryzująca się astmą, eozynofilią (>10% lub >1500 komórek/μl) oraz zajęciem wielonarządowym. Diagnostyka opiera się na kryteriach ACR z 1990 roku (≥4 z 6 kryteriów, czułość 85%, swoistość 99,7%) oraz zaktualizowanych w 2022 roku kryteriach ACR/EULAR, które stosują system punktowy (m.in. eozynofile ≥1×10⁹/l +5 pkt, obturacyjna choroba dróg oddechowych +3 pkt, polipy nosa +3 pkt, ANCA -3 pkt). Diagnostyka laboratoryjna obejmuje morfologię krwi, obecność ANCA (30-50%, głównie p-ANCA/MPO), podwyższone IgE (~75% pacjentów), OB, CRP oraz badania funkcji nerek i moczu. Badania obrazowe (RTG, TK, HRCT, MRI serca) oraz badania czynnościowe (spirometria, EKG, echokardiografia, EMG) są niezbędne do oceny zajęcia narządów. Biopsja tkanek (skóra, płuca, nerwy, nerki) pozostaje złotym standardem potwierdzenia zapalenia naczyń z eozynofilowym naciekiem i ziarniniakami.
ANCA, astma eozynofilowa, białkomocz, cytometria przepływowa, czułość diagnostyczna, echokardiografia, elektrokardiografia, elektromiografia, eotaksyna-3, eozynofilia, eozynofilia krwi obwodowej, eozynofilowa ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń, EULAR, guzkowe zapalenie tętnic, HRCT, krwiomocz, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń, markery stanu zapalnego, morfologia krwi, nacieki płucne, obturacyjna choroba dróg oddechowych, płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe, polineuropatia, polipy nosa, przeciwciała anty-MPO, przeciwciała anty-proteinaza 3, rezonans magnetyczny, spirometria, zapalenie naczyń, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie płuc eozynofilowe, zapalenie zatok, zapalenie zatok przynosowych, zespół Churga-Straussa, zespół DRESS, zespół hipereozynofilowy, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy i masy adneksem – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Guzy i masy adneksem obejmują zmiany patologiczne w przydatkach macicy, głównie jajnikach i jajowodach, które mogą występować u kobiet w różnym wieku. Większość z nich ma charakter łagodny i często ustępuje samoistnie, zwłaszcza funkcjonalne torbiele pęcherzykowe powstające 6-7 razy rocznie, które zwykle zanikają w trakcie cyklu miesiączkowego. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, przezpochwowym USG (TVUS) o czułości 93,5% i swoistości 91,5%, oraz oznaczeniu markerów nowotworowych, takich jak CA-125, choć ten ostatni ma ograniczoną wartość diagnostyczną ze względu na liczne fałszywie dodatnie wyniki. Wskazania do dalszej diagnostyki i leczenia zależą od cech morfologicznych masy, objawów klinicznych, wieku pacjentki oraz statusu menopauzalnego. W przypadku podejrzenia złośliwości lub dużych, objawowych mas zalecana jest interwencja chirurgiczna, preferencyjnie małoinwazyjna (laparoskopowa lub robotyczna), z zachowaniem zasad onkologicznych, w tym unikania wycieku zawartości torbieli i stosowania śródoperacyjnego badania histopatologicznego (frozen section).
badanie Dopplera, badanie fizykalne, badanie ginekologiczne, chirurgia małoinwazyjna, ciąża pozamaciczna, cytoredukcja raka jajnika, endometrioza, guz adneksem, guz komórek rozrodczych, marker CA-125, onkolog ginekologiczny, przedwczesne dojrzewanie, przydatki macicy, rezonans magnetyczny, skręt jajnika, tomografia komputerowa, torbiel ciałka żółtego, torbiel jajnika, USG przezpochwowe, wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrostu, wodobrzusze - Leksykon chorób i schorzeń
Wgłobienie jelita – Diagnostyka i diagnoza
Wgłobienie jelita, będące najczęstszą przyczyną ostrej niedrożności jelit u dzieci poniżej 3 roku życia (szczyt zachorowań między 5 a 9 miesiącem życia), charakteryzuje się wsunięciem się jednego odcinka jelita w sąsiedni, prowadząc do niedrożności. Typowa triada objawów obejmuje napadowy, kolkowy ból brzucha, wymioty oraz krwiste stolce o wyglądzie „galaretki z czerwonej porzeczki”, jednak występuje tylko u 15-21% pacjentów. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na ultrasonografii (USG) z czułością 97,9-100% i swoistością 97,8-99,1%, gdzie charakterystyczne są objawy tarczy (target sign) i pseudo-nerki (pseudo-kidney sign). USG z badaniem dopplerowskim pozwala ocenić przepływ krwi i przewidzieć możliwość redukcji wgłobienia. Wlew powietrzny lub kontrastowy pełni funkcję diagnostyczno-terapeutyczną, z powodzeniem redukcji na poziomie 70-90% u dzieci bez przeciwwskazań. U dorosłych, gdzie wgłobienie jest rzadsze (1-5% przyczyn niedrożności), preferowaną metodą diagnostyczną jest tomografia komputerowa (TK) o dokładności 58-100%, umożliwiająca identyfikację punktu wiodącego i powikłań.
algorytm głębokiego uczenia, czułość diagnostyczna, krwisty stolec, krzywa ROC, martwica ściany jelita, niedokrwienie jelita, objaw Dance’a, objaw tarczy, objawy otrzewnowe, patologiczny punkt wiodący, perforacja jelita, plamica Schönleina-Henocha, POCUS, posocznica, rezonans magnetyczny, skręt esicy, tomografia komputerowa, ultrasonografia, USG dopplerowskie, wgłobienie jelita, wlew kontrastowy, wlew powietrzny, wstrząs, zapalenie otrzewnej, zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej, zespół hemolityczno-mocznicowy - Leksykon chorób i schorzeń
Przetoka odbytu – Diagnostyka i diagnoza
Przetoka odbytu (fistula ani) to patologiczne połączenie między kanałem odbytu a skórą okolicy okołoodbytniczej, którego precyzyjna diagnostyka jest kluczowa dla skutecznego leczenia i zapobiegania nawrotom. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym inspekcji, palpacji, badania per rectum oraz badania w znieczuleniu (EUA), które umożliwia dokładne sondowanie kanału przetoki i identyfikację ujść wewnętrznych i zewnętrznych. W diagnostyce obrazowej złotym standardem jest rezonans magnetyczny (MRI) miednicy, charakteryzujący się wysoką czułością (98,6% w wykrywaniu kanałów przetoki i 97,7% w identyfikacji ujść wewnętrznych) oraz zdolnością do oceny kompleksu zwieraczy i wykrywania dodatkowych kanałów i ropni. Alternatywnie stosuje się endoanalną ultrasonografię (EAUS), która jest szybsza, tańsza i umożliwia badanie śródoperacyjne, wykazując o 50% wyższą skuteczność w wykrywaniu ujścia wewnętrznego niż samo badanie fizykalne. Fistulografia i tomografia komputerowa mają ograniczone zastosowanie ze względu na niższą dokładność i tolerancję pacjenta.
anoskopia, badanie per rectum, błękit metylenowy, choroba Leśniowskiego-Crohna, fistulografia, fistulotomia, klasyfikacja Parksa, klej fibrynowy, nietrzymanie stolca, przetoka międzyzwieraczowa, przetoka nadzwieraczowa, przetoka odbytu, przetoka pozazwieraczowa, przetoka prosta, przetoka przezzwieraczowa, przetoka złożona, rezonans magnetyczny, sigmoidoskopia elastyczna, tomografia komputerowa, ultrasonografia endoanalna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego - Leksykon chorób i schorzeń
Ostra miękka mielopatia – Patofizjologia i mechanizm
Ostre wiotkie zapalenie rdzenia kręgowego (AFM) to rzadka, ale poważna choroba neurologiczna, charakteryzująca się nagłym wiotkim osłabieniem kończyn i utratą odruchów, głównie u dzieci. Patogeneza AFM wiąże się z infekcją wirusową, zwłaszcza enterowirusem D68 (EV-D68), który wykazuje neurotropizm i neuroinwazyjność, prowadząc do zakażenia neuronów rogów przednich rdzenia kręgowego. Proces chorobowy obejmuje fazę zapalną (w dużej mierze odwracalną), demielinizację (umiarkowanie odwracalną) oraz przerwanie ciągłości aksonu (marginalnie odwracalną). Diagnostyka opiera się na nagłym wystąpieniu porażenia kończyn, zmianach w istocie szarej rdzenia widocznych w MRI oraz pleocytozie w płynie mózgowo-rdzeniowym. Obrazowanie MRI jest kluczowe, uwidaczniając obrzęk i zmiany w rdzeniu kręgowym i/lub pniu mózgu, a badania wirusologiczne i neurofizjologiczne wspierają rozpoznanie. AFM może manifestować się podtypami ograniczonymi do istoty szarej lub mieszanymi obejmującymi istotę białą, co tłumaczy objawy uszkodzenia zarówno dolnego, jak i górnego neuronu ruchowego.
badanie wirusologiczne, demielinizacja, dolny neuron ruchowy, dożylna immunoglobulina, enterowirus, enterowirus A71, enterowirus D68, faza zapalna, kortykosteroid, MRI mózgu, neuroinwazyjność, neurotropizm, ostre wiotkie zapalenie rdzenia kręgowego, plazmafereza, pleocytoza, płyn mózgowo-rdzeniowy, porażenie wiotkie, przeciwciało monoklonalne, przewodnictwo nerwowe, rezonans magnetyczny, róg przedni rdzenia kręgowego, transfer nerwów, transport aksonalny wsteczny, uszkodzenie neuronu, uszkodzenie neuronu ruchowego, utrata odruchów, wiotkie osłabienie kończyn, wirus japońskiego zapalenia mózgu, wirus Zachodniego Nilu, wymiana osocza, zakażenie wirusowe, złącze nerwowo-mięśniowe - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiel bakera – Epidemiologia
Torbiel Bakera, czyli torbiel podkolanowa, jest schorzeniem o zmiennej częstości występowania, zależnej od populacji i metody diagnostycznej. W populacji dorosłych częstość ta wynosi od 5% do 19% w badaniach MRI, a u pacjentów z bólem kolana sięga nawet 37%. U dzieci występuje rzadziej, około 2,4% w badaniach przesiewowych, z bimodalnym rozkładem wiekowym – szczyty zachorowań przypadają na wiek 4-7 lat oraz 35-70 lat u dorosłych. U dorosłych torbiel Bakera najczęściej współistnieje z chorobą zwyrodnieniową stawów, reumatoidalnym zapaleniem stawów oraz uszkodzeniami łąkotek i więzadła krzyżowego przedniego. W diagnostyce preferowane są ultrasonografia (badanie początkowe) oraz rezonans magnetyczny (złoty standard), które pozwalają na dokładną ocenę torbieli i współistniejących patologii. Warto podkreślić, że torbiele u dorosłych zwykle komunikują się ze stawem kolanowym, podczas gdy u dzieci są najczęściej pierwotne i niekomunikujące się.
badanie ultrasonograficzne, ból kolana, choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego, ciało wolne, infekcyjne zapalenie stawów, łąkotka przyśrodkowa, pęknięcie torbieli, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, septyczne zapalenie stawu, staw Charcota, tomografia komputerowa, torbiel Bakera, torebka stawowa, uszkodzenie chrząstki stawowej, uszkodzenie łąkotki, więzadło krzyżowe przednie, zakrzepica żył głębokich, zapalenie błony maziowej, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon chorób i schorzeń
Arteritis tętnicy skroniowej – Diagnostyka i diagnoza
Arteritis tętnicy skroniowej (GCA) to zapalne schorzenie dużych i średnich naczyń, występujące głównie u osób >50 r.ż., charakteryzujące się niespecyficznymi objawami, co utrudnia diagnostykę. Kluczowe kryteria diagnostyczne ACR obejmują: wiek >50 lat, nowy ból głowy, nieprawidłowości tętnicy skroniowej, OB >50 mm/h oraz nieprawidłową biopsję tętnicy skroniowej, z czułością 93,5% i swoistością 91,2%. Badania laboratoryjne wykazują podwyższone OB (często >50 mm/h, niekiedy >100 mm/h), podwyższone CRP (czułość 98,6%, swoistość 75,7%) oraz łagodną niedokrwistość i trombocytozę (>400 000/μL). Biopsja tętnicy skroniowej pozostaje złotym standardem, wykazując zmiany takie jak naciek zapalny, fragmentację blaszki elastycznej i obecność komórek olbrzymich, z czułością 15-87% i swoistością 100%. W diagnostyce obrazowej ultrasonografia dopplerowska (CDUS) wykazuje czułość 54-63% i swoistość 79-81%, a badania MRI, CT i PET/CT są stosowane w ocenie zajęcia dużych naczyń pozaczaszkowych.
Amerykańskie Kolegium Reumatologiczne, angiografia CT, arteritis tętnicy skroniowej, białko C-reaktywne, biopsja tętnicy skroniowej, chromanie żuchwy, Europejska Liga Przeciw Reumatyzmowi, glikokortykosteroid, komórka olbrzymia, naciek zapalny, niedokrwistość, objaw halo, objaw kompresji, odczyn Biernackiego, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, polimialgia reumatyczna, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, tętnica skroniowa, tomografia komputerowa, trombocytoza, ultrasonografia doplerowska, utrata wzroku, zajęcie dużych naczyń, zmiany histopatologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Kolana koślawe – Patofizjologia i mechanizm
Genu valgum, czyli koślawość kolan, to deformacja charakteryzująca się zbliżeniem kolan przy jednoczesnym oddaleniu kostek podczas stania. Fizjologiczna koślawość jest etapem rozwojowym u dzieci, osiągającym kąt udowo-piszczelowy 15-20° w wieku 3-4 lat i ustępującym do 7-8 roku życia, kiedy to kąt nie powinien przekraczać 12°. Patologiczna koślawość pojawia się po 7 roku życia lub wykazuje progresję, asymetrię bądź znaczne nasilenie i może wynikać z zaburzeń metabolicznych (np. krzywica), dysplazji szkieletowych, urazów płytek wzrostowych, infekcji, otyłości, chorób nerek czy zaburzeń neurologicznych. Kluczowym mechanizmem patofizjologicznym jest zasada Huetera-Volkmanna, gdzie zwiększony nacisk na boczną płytkę wzrostową hamuje wzrost kości, prowadząc do dalszej progresji deformacji i niestabilności stawu kolanowego, w tym niestabilności rzepki i uszkodzeń struktur wewnątrzstawowych.
dysplazja szkieletowa, endoprotezoplastyka kolana, genu valgum, genu varum, kąt Q, kąt udowo-piszczelowy, kłykieć kości udowej, krzywica, łąkotka, mózgowe porażenie dziecięce, niestabilność rzepki, odległość międzykostkowa, oś mechaniczna, osteodystrofia nerkowa, plateau piszczeli, płytka wzrostowa, podwichnięcie rzepki, rezonans magnetyczny, rozszczep kręgosłupa, tomografia komputerowa, uszkodzenie chrząstki, uszkodzenie łąkotki, więzadło poboczne przyśrodkowe, zapalenie kości i szpiku, zmiana zwyrodnieniowa - Leksykon chorób i schorzeń
Artretyzm – Diagnostyka i diagnoza
Artretyzm to heterogenna grupa chorób stawów, obejmująca ponad 100 typów, z których najczęstsze to choroba zwyrodnieniowa stawów, reumatoidalne zapalenie stawów (RA) oraz dna moczanowa. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz kompleksowej ocenie laboratoryjnej i obrazowej. Kluczowe badania serologiczne to czynnik reumatoidalny (RF) obecny u 70-80% pacjentów z RA, przeciwciała anty-CCP o wysokiej specyficzności dla RA, a także markery stanu zapalnego, takie jak CRP i OB/ESR. Badanie płynu stawowego pozwala na ocenę zapalenia, wykluczenie infekcji oraz identyfikację kryształów w dnie moczanowej. Obrazowanie, w tym RTG, USG, MRI i CT, umożliwia ocenę zmian strukturalnych i zapalnych, przy czym MRI i USG są bardziej czułe we wczesnych stadiach choroby. Kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR pomagają w standaryzacji diagnozy RA, przyznając punkty za zajęcie stawów, wyniki serologiczne, markery ostrej fazy i czas trwania objawów.
artretyzm, artrocenteza, artroskopia, badanie fizykalne, badanie płynu stawowego, białko C-reaktywne, błona maziowa, choroba zwyrodnieniowa stawów, chrząstka, czynnik reumatoidalny, dna moczanowa, infekcyjne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, morfologia krwi, nadżerki kostne, odczyn Biernackiego, osteofity, osteopenia okołostawowa, płyn maziowy, przeciwciała anty-CCP, przeciwciała przeciwjądrowe, remisja choroby, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, spondyloartropatia, staw śródręczno-paliczkowy, szpara stawowa, sztywność poranna, toczeń rumieniowaty układowy, tomografia komputerowa, ultrasonografia, wirusowe zapalenie wątroby, wywiad medyczny, zapalenie błony maziowej, zapalenie ścięgien, zapalenie skórno-mięśniowe, zapalenie wielomięśniowe, zapalne zapalenie stawów, zespół cieśni nadgarstka, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zwyrodnieniowe zapalenie stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy moszny – Objawy
Masy mosznowe obejmują różnorodne guzy i obrzęki w mosznie, których objawy kliniczne zależą od etiologii. Charakterystyczne symptomy to wyczuwalne guzki o zróżnicowanej wielkości, nagły ból (szczególnie w skręcie jądra, wymagającym interwencji w ciągu 6 godzin dla zachowania 90% szans na uratowanie jądra), tępy ból, obrzęk, zmiana koloru skóry moszny oraz objawy infekcyjne jak gorączka i dysuria. Rak jądra manifestuje się najczęściej jako bezbolesny, twardy guzek jednostronny, z możliwym uczuciem ciężkości i bólem promieniującym do pachwiny lub brzucha. Zaawansowane stadia mogą powodować objawy ogólnoustrojowe, w tym ginekomastię. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, ultrasonografii moszny oraz badaniach laboratoryjnych i obrazowych w przypadku podejrzenia nowotworu.
bezpłodność, czynnik ryzyka, ginekomastia, gorączka, hemospermia, jądro, masa mosznowa, najądrze, nudności, obrzęk moszny, powiększenie jądra, powiększenie moszny, przerzut nowotworowy, przerzuty do węzłów chłonnych, rak jądra, rezonans magnetyczny, ropień moszny, samobadanie jąder, skręt jądra, tomografia komputerowa, torbiel jądra, USG moszny, wodniak, zanik jądra, zapalenie jądra, zapalenie najądrza, żylak powrózka nasiennego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba policystyczna nerek o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym – Diagnostyka i diagnoza
Choroba policystyczna nerek o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym (ARPKD) jest rzadkim schorzeniem genetycznym, z częstością około 1:20 000 żywych urodzeń, spowodowanym mutacjami w genie PKHD1 na chromosomie 6p. Charakteryzuje się torbielowatym poszerzeniem kanalików zbiorczych nerek oraz wrodzonym włóknieniem wątroby. Diagnostyka prenatalna opiera się na ultrasonografii wykazującej obustronnie powiększone, hiperechogeniczne nerki z małowodziem, wykrywalna już od 18. tygodnia ciąży, a także na testach genetycznych (biopsja kosmówki, amniopunkcja, PGD). Po urodzeniu rozpoznanie potwierdza się na podstawie badania fizykalnego, monitorowania nadciśnienia, ultrasonografii nerek i wątroby oraz badań genetycznych, które mają 80-85% dodatnią wartość predykcyjną. Diagnostyka różnicowa obejmuje ADPKD, glomerulocysticzną chorobę nerek i rozlaną dysplazję torbielowatą.
amniopunkcja, analiza sprzężeń, autosomalnie dominująca wielotorbielowatość nerek, badanie ultrasonograficzne, badanie ultrasonograficzne w ciąży, biopsja kosmówki, choroba policystyczna nerek o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym, dializa otrzewnowa, gen PKHD1, glomerulocystyczna choroba nerek, hepatosplenomegalia, hipoplazja płuc, krwiomocz, mutacja genu PKHD1, nadciśnienie tętnicze, nadciśnienie wrotne, oligohydramnios, rezonans magnetyczny, schyłkowa niewydolność nerek, sekwencjonowanie nowej generacji, terapia nerkozastępcza, tomografia komputerowa, wrodzone włóknienie wątroby, zakażenie dróg moczowych - Leksykon chorób i schorzeń
Zakrzepica zatoki jamistej – Diagnostyka i diagnoza
Zakrzepica zatoki jamistej (CST) to rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie infekcji twarzoczaszki, zatok, oczodołu czy gardła, które wymaga szybkiego rozpoznania i leczenia. Klinicznie charakteryzuje się wysoką gorączką, silnym bólem głowy w okolicy oczodołowej, obrzękiem okołooczodołowym, porażeniem nerwów okoruchowych oraz zaburzeniami widzenia i świadomości. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych, gdzie tomografia komputerowa z kontrastem i wenografią (CTV) wykazuje czułość około 95%, natomiast MRI z wenografią (MRV) jest preferowaną metodą ze względu na wyższą czułość i możliwość oceny wieku zakrzepu. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się leukocytozę, podwyższone OB, CRP i D-dimery, jednak prawidłowy poziom D-dimerów nie wyklucza CST. Badania w kierunku trombofilii powinny być wykonywane po zakończeniu terapii przeciwzakrzepowej. Nakłucie lędźwiowe nie jest rutynowo zalecane, chyba że istnieje podejrzenie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.
czynnik V Leiden, diplopia, jaskra zamykającego się kąta, leukocytoza z przesunięciem w lewo, markery stanu zapalnego, mukormykoza, nakłucie lędźwiowe, obrazowanie dyfuzyjne MRI, obrzęk spojówki, płyn mózgowo-rdzeniowy, posiew krwi, przeciwciała antyfosfolipidowe, przeciwciała antykardiolipinowe, przetoka szyjno-jamista, ptoza powieki, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, tomografia komputerowa z kontrastem, trombocytopenia, wytrzeszcz oczu, zaburzenia zakrzepowe, zakrzepica zatoki jamistej, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie tkanki łącznej oczodołu, zapalenie zatok, zespół Tolosa-Hunta - Leksykon chorób i schorzeń
Niepłodność męska – Diagnostyka i diagnoza
Niepłodność męska stanowi około 50% wszystkich przypadków niepłodności u par, z wyłącznym udziałem czynnika męskiego w 20-30% przypadków. Definiowana jest przez WHO jako niemożność zapłodnienia płodnej kobiety po roku regularnych, niezabezpieczonych stosunków. Etiologia niepłodności męskiej obejmuje zaburzenia endokrynologiczne (5-15% przypadków), problemy z produkcją i transportem nasienia, w tym azoospermię (10-15% przypadków), żylaki powrózka nasiennego, wsteczną ejakulację oraz zespoły genetyczne jak Klinefelter. Diagnostyka powinna obejmować szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, co najmniej dwie analizy nasienia (prawidłowe wartości: objętość ≥1,5 ml, koncentracja >15 mln/ml, ruchliwość ≥50%, morfologia ≥35%), badania hormonalne (FSH, LH, testosteron, prolaktyna, TSH) oraz badania genetyczne u pacjentów z ciężką oligozoospermią (<5 mln/ml) lub azoospermią z podwyższonym FSH. Badania obrazowe (USG moszny, TRUS, doppler, MRI) oraz testy specjalistyczne (test penetracji plemników, przeciwciała przeciwplemnikowe, biopsja jądra) są wskazane w zależności od kliniki.
analiza nasienia, astenozoospermia, azoospermia, azoospermia nieobstrukcyjna, azoospermia obstrukcyjna, badanie dopplerowskie, biopsja jądra, fragmentacja DNA plemników, hipogonadyzm hipogonadotropowy, hormon folikulotropowy, hormon luteinizujący, hormon tyreotropowy, mikrodelecja chromosomu Y, niepłodność męska, niepłodność pierwotna, niepłodność wtórna, oligozoospermia, prolaktyna, rezonans magnetyczny, seminogram, techniki wspomaganego rozrodu, teratozoospermia, testosteron, ultrasonografia moszny, wsteczna ejakulacja, zdrowie reprodukcyjne, zespół Klinefeltera, żylaki powrózka nasiennego - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekłe zapalenie zatok – Diagnostyka i diagnoza
Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych (PZZP) definiuje się jako utrzymujący się przez ≥12 tygodni stan zapalny błon śluzowych zatok i jamy nosowej, charakteryzujący się co najmniej dwoma z czterech głównych objawów: ropną wydzieliną z nosa, niedrożnością nosa, bólem lub uczuciem rozpierania twarzy oraz hiposmią lub anosmią. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia stanu zapalnego w badaniu endoskopowym lub obrazowym. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad lekarski, badanie przedmiotowe, endoskopię nosową oraz tomografię komputerową zatok (TK), która jest złotym standardem obrazowania, szczególnie przy niejasnym obrazie klinicznym, braku odpowiedzi na leczenie, podejrzeniu powikłań lub zmian nowotworowych. Endoskopia umożliwia ocenę błony śluzowej, identyfikację polipów i pobranie materiału do badań mikrobiologicznych i histopatologicznych. Rezonans magnetyczny (MRI) stosuje się w wybranych przypadkach, np. podejrzeniu grzybiczego zapalenia lub powikłań wewnątrzczaszkowych.
alergiczne grzybicze zapalenie zatok, alergiczny nieżyt nosa, anosmia, badanie histopatologiczne, ból twarzy, choroba przyzębia, CRSsNP, CRSwNP, diagnostyka alergologiczna, endoskopia nosowa, eozynofilia, grzybicze zapalenie zatok, hiposmia, kompleks ujściowo-przewodowy, neuralgia nerwu trójdzielnego, niealergiczny nieżyt nosa, niedrożność nosa, nowotwór zatoki przynosowej, polip nosa, polip nosowy, posiew mikrobiologiczny, przeciwciało IgE, przerost małżowin nosowych, przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, rezonans magnetyczny, ropna wydzielina z nosa, skrzywienie przegrody nosowej, test skórny punktowy, tomografia komputerowa zatok przynosowych - Leksykon chorób i schorzeń
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (dcis) – Diagnostyka i diagnoza
Rak wewnątrzprzewodowy in situ (DCIS) stanowi stadium 0 raka piersi, charakteryzując się obecnością komórek nowotworowych ograniczonych do przewodów mlekowych bez naciekania tkanek otaczających. Diagnostyka opiera się głównie na mammografii, gdzie DCIS manifestuje się jako mikrozwapnienia o rozmiarach od 2 do 300 μm, z charakterystyczną liniową lub segmentalną dystrybucją, co wskazuje na rozprzestrzenianie się choroby. Dodatkowo stosuje się USG i MRI, które cechują się wysoką czułością, szczególnie MRI z kontrastem, umożliwiające precyzyjną ocenę zakresu zmiany przedoperacyjnie. Potwierdzenie rozpoznania wymaga biopsji gruboigłowej pod kontrolą obrazowania, z oceną histopatologiczną obejmującą stopień zróżnicowania (Grade I-III), wzory architektoniczne (comedo, lity, brodawkowaty, sitowaty, mikrobrodawkowaty) oraz status receptorów hormonalnych (ER, PR), co ma kluczowe znaczenie dla dalszego leczenia.
badanie histopatologiczne, badanie mammograficzne, biopsja gruboigłowa, biopsja stereotaktyczna, inwazyjny rak piersi, mammografia, margines chirurgiczny, martwica typu comedo, mikrozwapnienia, MRI z kontrastem, radioterapia, rak wewnątrzprzewodowy in situ, receptor estrogenowy, receptor progesteronowy, rezonans magnetyczny, terapia hormonalna, test Oncotype DX, trudność w połykaniu, typ brodawkowaty, ultrasonografia piersi, zmiana przedinwazyjna - Leksykon chorób i schorzeń
Rak migdałków – Diagnostyka i diagnoza
Rak migdałków, stanowiący około 23% nowotworów jamy ustnej i gardła, jest najczęstszą formą raka gardła środkowego. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, endoskopii (giętki endoskop przez nos, laryngoskopia, panendoskopia) oraz biopsji, w tym cienkoigłowej (FNA), kleszczykowo-wycinkowej, szczoteczkowej lub tonsillektomii diagnostycznej. Kluczowe jest oznaczenie statusu HPV, który ma istotne znaczenie prognostyczne i terapeutyczne – HPV-dodatni rak migdałków charakteryzuje się lepszym rokowaniem (5-letnie przeżycie około 71% vs. 46% w HPV-ujemnych) oraz lepszą odpowiedzią na radioterapię. Ocena zaawansowania choroby odbywa się według systemu TNM (AJCC/UICC), uwzględniającego rozmiar guza (T), przerzuty do węzłów chłonnych (N) oraz przerzuty odległe (M), z dodatkowym uwzględnieniem statusu HPV w najnowszej, ósmej edycji klasyfikacji.
asymetria migdałków, badanie endoskopowe, badanie fizykalne, biopsja, biopsja cienkoigłowa, biopsja szczoteczkowa, chemioradioterapia, chirurgia laserowa, chirurgia robotyczna, de-eskalacja leczenia, endoskopia, immunoterapia, kserostomia, laryngoskopia, nawrót choroby, neuropatia, nowotwór złośliwy gardła środkowego, otolaryngolog, panendoskopia, PET-CT, pozytonowa tomografia emisyjna, radioterapia, rak gardła środkowego, rak migdałków, rezonans magnetyczny, system TNM, terapia celowana, tomografia komputerowa, ultrasonografia, węzeł chłonny, wirus brodawczaka ludzkiego, wywiad medyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Hemochromatoza – Leczenie
Hemochromatoza to choroba charakteryzująca się nadmiernym gromadzeniem żelaza w narządach, prowadzącym do ich uszkodzenia. Diagnostyka i decyzja o leczeniu opierają się na poziomie ferrytyny (szczególnie ≥1000 ng/ml), wysyceniu transferyny (≥45%) oraz badaniach obrazowych i histopatologicznych. Złotym standardem terapii jest flebotomia, polegająca na regularnym usuwaniu 450-500 ml krwi (zawierającej około 220-250 mg żelaza), co aktywuje wykorzystanie zmagazynowanego żelaza do produkcji erytrocytów. Leczenie dzieli się na fazę indukcji (1-2 razy w tygodniu) i podtrzymującą (2-4 razy w roku), z monitorowaniem hematokrytu, hemoglobiny, ferrytyny (docelowo 25-50 ng/ml) oraz wysycenia transferyny (<50%). Flebotomia może zatrzymać lub odwrócić powikłania, jednak nie odwraca marskości wątroby ani uszkodzeń stawów.
biopsja wątroby, chelatacja, czerwone krwinki, deferoksamina, deferypron, ferrytyna w surowicy, flebotomia, gospodarka żelazowa, hematokryt, hepcydyna, kardiomiopatia, krwioupust, marskość wątroby, morfologia krwi, niesteroidowe leki przeciwzapalne, parametry hematologiczne, przeładowanie żelazem, rak wątrobowokomórkowy, rezonans magnetyczny, terapia chelatująca, Vibrio vulnificus, wchłanianie żelaza, wysycenie transferyny - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele nerek – Diagnostyka i diagnoza
Torbiele nerek to płynowe struktury, które mogą być pojedyncze lub mnogie, wykrywane głównie przypadkowo podczas badań obrazowych, takich jak USG, TK i MRI. Proste torbiele charakteryzują się anechogenicznością, cienkimi ścianami i brakiem wzmocnienia kontrastowego, z gęstością płynu w TK około 10-20 HU. Diagnostyka opiera się na klasyfikacji Bosniaka, która kategoryzuje torbiele od I (łagodne, bez leczenia) do IV (wysokie ryzyko złośliwości 80-90%, wymagające interwencji chirurgicznej). Badania laboratoryjne, w tym oznaczenia kreatyniny, eGFR, elektrolitów oraz analiza moczu, wspomagają ocenę funkcji nerek i wykrycie powikłań. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić m.in. wodonercze, ropień nerki, guzy lite oraz wielotorbielowatość nerek.
autosomalnie dominująca wielotorbielowatość nerek, badanie genetyczne, badanie laboratoryjne, badanie moczu, badanie obrazowe, biopsja przezskórna, diagnostyka różnicowa, funkcja nerki, hematuria, klasyfikacja Bosniaka, miąższ nerki, morfologia krwi, mutacja genu PKD, nabyta torbielowatość nerek, osad moczu, proteinuria, rezonans magnetyczny, ropień nerki, skleroterapia, tomografia komputerowa, torbiel nerki, układ kielichowo-miedniczkowy, ultrasonografia, ultrasonografia z kontrastem, urynaliza, wodonercze, współczynnik filtracji kłębuszkowej - Leksykon chorób i schorzeń
Przepuklina przedniej ściany pochwy (cystocele) – Objawy
Przepuklina przedniej ściany pochwy (cystocele) charakteryzuje się przemieszczeniem pęcherza moczowego i jego uwypukleniem przez przednią ścianę pochwy, co prowadzi do objawów urologicznych i dyskomfortu w obrębie miednicy. Klasyfikacja obejmuje trzy stopnie zaawansowania: stopień 1 (łagodny) z nieznacznym obniżeniem pęcherza, stopień 2 (umiarkowany) z obniżeniem do wejścia pochwy oraz stopień 3 (zaawansowany) z uwypukleniem przez wejście pochwy. Objawy nasilają się w ciągu dnia, szczególnie przy długotrwałym staniu, kaszlu czy wysiłku, i obejmują uczucie pełności, ból, trudności w mikcji, wysiłkowe nietrzymanie moczu oraz dyspareunię. Czynniki ryzyka progresji to m.in. przewlekły kaszel, otyłość (z ilorazem szans progresji 2,9 przy podwyższonym BMI), menopauza oraz wielokrotne porody. Nieleczona cystocele może prowadzić do powikłań takich jak nawracające infekcje dróg moczowych, zatrzymanie moczu, owrzodzenia błony śluzowej pochwy, a w skrajnych przypadkach do całkowitego wypadania narządów miednicy (procidentia).
badanie cytologiczne, badanie ginekologiczne, badanie urodynamiczne, ćwiczenia Kegla, cystocele, cystoskopia, defekografia, dyspareunia, infekcja dróg moczowych, mięśnie dna miednicy, nietrzymanie moczu, nietrzymanie stolca, obniżenie macicy, pęcherz moczowy, pęcherz nadreaktywny, pessarium pochwowe, przednia kolporrafia, przepuklina przedniej ściany pochwy, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rectocele, rezonans magnetyczny, sakrokolpopeksja, system POP-Q, test kaszlowy, wypadanie narządów miednicy, wysiłkowe nietrzymanie moczu, wziernik ginekologiczny, zaburzenia dna miednicy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Gadoteric Acid Farmak 0,5 mmol/ml
Gadoteric Acid Farmak to kontrast do MRI i angiografii zawierający kwas gadoterynowy w stężeniu 0,5 mmol/ml. Standardowa dawka dla dorosłych wynosi 0,1 mmol/kg mc. (0,2 ml/kg mc.) dla MRI mózgu, kręgosłupa oraz całego ciała, z możliwością podania dodatkowej dawki 0,2 mmol/kg mc. (0,4 ml/kg mc.) w ciągu 30 minut w przypadku utrzymującego się podejrzenia klinicznego. W angiografii stosuje się 0,1 mmol/kg mc. (0,2 ml/kg mc.) z opcją podania drugiej dawki lub dwóch dawek po 0,05 mmol/kg mc. (0,1 ml/kg mc.) w zależności od potrzeb. U pacjentów z ciężkim upośledzeniem czynności nerek (GFR <30 ml/min/1,73 m²) dawka nie powinna przekraczać 0,1 mmol/kg mc., a podanie powtarzać można po minimum 7 dniach. U dzieci i młodzieży (0-18 lat) dawka wynosi 0,1 mmol/kg mc. (0,2 ml/kg mc.) i nie należy przekraczać jednej dawki podczas badania; u noworodków i niemowląt podanie wymaga szczególnej ostrożności ze względu na niedojrzałość nerek.
angiografia, działanie niepożądane, guz, kwas gadoterynowy, MRI całego ciała, MRI mózgu i kręgosłupa, niedojrzałość czynności nerek, niemowlę, noworodek, obrazy T1-zależne, okres okołooperacyjny, pacjent pediatryczny, pacjent w podeszłym wieku, podanie dożylne, przeszczepienie wątroby, rezonans magnetyczny, środek kontrastowy, stosunek korzyści do ryzyka, szybkość infuzji, wstrzyknięcie dożylne, wzmocnienie kontrastowe, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon chorób i schorzeń
Łagodne guzy nadnerczy – Objawy
Łagodne guzy nadnerczy, zwane adenoma nadnerczy, to nienowotworowe masy, które mogą być funkcjonalne (produkujące hormony) lub niefunkcjonalne. Około 80% guzów jest niefunkcjonalnych i wykrywanych przypadkowo podczas badań obrazowych, z powolnym wzrostem od 0,3 do 2,8 mm rocznie. Funkcjonalne guzy mogą produkować nadmiar kortyzolu, prowadząc do zespołu Cushinga z objawami takimi jak nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, osłabienie mięśni, czy osteoporoza, lub nadmiar aldosteronu, powodując zespół Conna z nadciśnieniem opornym na leczenie, hipokaliemią i hipomagnezemią. Pheochromocytoma, guz rdzenia nadnerczy, wytwarza katecholaminy i objawia się napadowym nadciśnieniem, kołataniem serca, drżeniem i bólami głowy. Ryzyko przekształcenia niefunkcjonalnego guza w hormonoprodukujący wynosi 17% w ciągu roku, 29% w 2 lata i 47% w 5 lat, natomiast transformacja w nowotwór złośliwy jest bardzo rzadka.
adenoma nadnerczy, adrenalektomia, ginekomastia, gruczolak nadnerczy, hiperglikemia, hipokaliemia, hirsutyzm, katecholamina, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, nadmiar kortyzolu, nadmierne pocenie się, napad paniki, osteoporoza, pheochromocytoma, pierwotny hiperaldosteronizm, rak kory nadnerczy, rdzeń nadnerczy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, twarz księżycowata, układ endokrynologiczny, zaburzenie miesiączkowania, zawał mięśnia sercowego, zespół Conna, zespół Cushinga - Leksykon chorób i schorzeń
Torbiele trzustki – Etiologia i przyczyny
Torbiele trzustki to zmiany wypełnione płynem, których częstość wzrasta z wiekiem, sięgając około 25% u osób w wieku 70 lat. Podstawowy podział obejmuje torbiele nieepitelialne (głównie pseudotorbiele powstałe w wyniku zapalenia trzustki lub urazu) oraz neoplastyczne torbiele nabłonkowe, które mogą mieć charakter łagodny, przednowotworowy lub złośliwy. Pseudotorbiele pojawiają się zwykle 4-6 tygodni po ostrym zapaleniu trzustki i zawierają płyn bogaty w amylazę. Do głównych czynników etiologicznych należą: zapalenie trzustki (w tym alkoholowe, kamicze), urazy jamy brzusznej, choroby genetyczne (np. von Hippel-Lindau, ADPKD, mukowiscydoza) oraz mutacje genetyczne w genach KRAS, GNAS, BRCA, TP53, p16/CDKN2A i SMAD4. Dodatkowo, czynniki metaboliczne jak hiperkalcemia i hipertriglicerydemia (>1000 mg/dl) oraz palenie tytoniu i cukrzyca zwiększają ryzyko powstawania torbieli.
alkoholizm, bąblowica, choroba von Hippel-Lindau, glistnica, hiperkalcemia, hipertriglicerydemia, kamica żółciowa, mukowiscydoza, mutacja genetyczna, przewód trzustkowy, pseudotorbiel, rak trzustki, rezonans magnetyczny, schistosomatoza, tomografia komputerowa, torbiel retencyjna, torbiel trzustki, torbielakogruczolak surowiczy, transformacja nowotworowa, uraz jamy brzusznej, wewnątrzprzewodowy brodawkowaty nowotwór śluzowy, wielotorbielowatość nerek, zapalenie trzustki, zwłóknienie torbielowate - Leksykon chorób i schorzeń
Gastropareza – Diagnostyka i diagnoza
Gastropareza to zaburzenie motoryki żołądka charakteryzujące się opóźnionym opróżnianiem żołądka bez obecności mechanicznej przeszkody. Diagnostyka opiera się na trzech głównych kryteriach: obecności charakterystycznych objawów (nudności, wymioty, wczesna sytość, wzdęcia, ból w nadbrzuszu), wykluczeniu przeszkody mechanicznej za pomocą gastroskopii lub badań obrazowych oraz obiektywnym potwierdzeniu opóźnionego opróżniania żołądka. Złotym standardem diagnostycznym jest scyntygrafia opróżniania żołądka (GES), gdzie po 4 godzinach >10% pozostającego pokarmu w żołądku potwierdza gastroparezę, z podziałem na stopnie nasilenia: łagodna (11-20%), umiarkowana (21-35%), ciężka (36-50%) i bardzo ciężka (>50%). Alternatywnie stosuje się test oddechowy z izotopem 13C (GEBT) oraz bezprzewodową kapsułkę motoryki przewodu pokarmowego (WMC). Przed badaniami należy odstawiać leki wpływające na motorykę oraz kontrolować glikemię u pacjentów z cukrzycą (glikemia <275 mg/dl).
badania biochemiczne, badania funkcji tarczycy, badania laboratoryjne, badanie fizykalne, badanie ultrasonograficzne, błona śluzowa, choroba wrzodowa, choroby współistniejące, cukrzyca, dyspepsja czynnościowa, ezofagogastroduodenoskopia, gastropareza, gastroskopia, manometria antroduodenalna, mechaniczna niedrożność, mechaniczna przeszkoda, morfologia krwi, motoryka żołądka, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niedożywienie, nudności i wymioty, odwodnienie, opioidy, opóźnione opróżnianie żołądka, poziom glukozy we krwi, przewód pokarmowy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia opróżniania żołądka, test oddechowy, tomografia komputerowa, wczesna sytość, zwężenie odźwiernika - Leksykon chorób i schorzeń
Sepsa – Diagnostyka i diagnoza
Sepsa definiowana jest jako zagrażająca życiu dysfunkcja narządów spowodowana zaburzoną odpowiedzią organizmu na zakażenie, zgodnie z definicją Sepsis-3 z 2016 roku. Wstrząs septyczny charakteryzuje się utrzymującym się niedociśnieniem wymagającym wazopresorów do utrzymania średniego ciśnienia tętniczego ≥65 mmHg oraz stężeniem mleczanów w surowicy ≥2 mmol/L (18 mg/dL) pomimo odpowiedniego uzupełnienia płynów, co wiąże się z 30-40% śmiertelnością. Wczesne rozpoznanie sepsy jest kluczowe, gdyż każde opóźnienie wdrożenia antybiotykoterapii o godzinę zwiększa śmiertelność o 7,6-8% w ciągu pierwszych 6 godzin. Diagnostyka opiera się na ocenie klinicznej, badaniach laboratoryjnych (morfologia, biochemia, gazometria, koagulologia), biomarkerach (mleczany, prokalcytonina, CRP, IL-6) oraz badaniach mikrobiologicznych, w tym posiewach krwi i testach molekularnych. Skale oceny, takie jak SOFA (wzrost o ≥2 punkty) i qSOFA (≥2 z kryteriów: częstość oddechów ≥22/min, zaburzenia świadomości, skurczowe ciśnienie ≤100 mmHg), wspomagają identyfikację pacjentów z sepsą, choć mogą prowadzić do opóźnień w rozpoznaniu.
antybiotyki, antybiotykoterapia, badania koagulologiczne, białko C-reaktywne, ciśnienie tętnicze, częstość oddechowa, diureza, dysfunkcja narządów, endotoksyna, gazometria krwi tętniczej, interleukina-6, MALDI-TOF, małopłytkowość, mleczany, morfologia krwi, płynoterapia, posiew krwi, posiew moczu, presepsyna, prokalcytonina, rezonans magnetyczny, rtg klatki piersiowej, sekwencjonowanie nowej generacji, sepsa, SIRS, skala SOFA, tomografia komputerowa, układ krzepnięcia, wazopresory, wstrząs septyczny, zaburzenia świadomości, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej - Leksykon chorób i schorzeń
Sepsa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Sepsa to zagrażający życiu stan kliniczny charakteryzujący się niewłaściwą odpowiedzią organizmu na infekcję, prowadzącą do uszkodzenia tkanek i narządów oraz ryzyka wstrząsu septycznego z wysoką śmiertelnością (10% w sepsie, do 40% we wstrząsie septycznym). Patofizjologia obejmuje uwolnienie mediatorów zapalnych, rozszerzenie naczyń, zwiększoną przepuszczalność naczyń i zaburzenia krzepnięcia, co skutkuje hipotensją i dysfunkcją narządową. Wczesne rozpoznanie opiera się na monitorowaniu parametrów życiowych (temperatura, HR, RR, ciśnienie krwi), badaniach laboratoryjnych (CBC, markery zapalne, poziom mleczanu >2 mmol/L wskazuje na słabą perfuzję, >4 mmol/L na wstrząs septyczny), posiewach oraz badaniach obrazowych w celu identyfikacji źródła infekcji. Kluczowe jest szybkie wdrożenie terapii, w tym podanie antybiotyków o szerokim spektrum w ciągu 1 godziny od rozpoznania, resuscytacja płynowa (minimum 30 ml/kg krystaloidów w pierwszych 3 godzinach), utrzymanie MAP ≥65 mmHg oraz monitorowanie odpowiedzi na leczenie i powikłań.
antybiotyk o szerokim spektrum, ARDS, białko C-reaktywne, DIC, hipoksja, infekcja systemowa, mediatory zapalne, morfologia krwi, nawrót kapilarny, niewydolność narządowa, posiew krwi, prokalcytonina, PTSD, resuscytacja płynowa, rezonans magnetyczny, spadek ciśnienia krwi, terapia nerkozastępcza, tomografia komputerowa klatki piersiowej, USG jamy brzusznej, wentylacja mechaniczna, wstrząs septyczny, zaburzenia krzepnięcia, zaburzenia świadomości, zaburzenia termoregulacji, zaburzenia wydalania moczu, zakażenie cewnika, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej - Leksykon chorób i schorzeń
Siameczki – Objawy
Bliźnięta syjamskie to jednojajowe bliźnięta fizycznie połączone, najczęściej w okolicy klatki piersiowej (thoracopagus – 75% przypadków), pępka (omphalopagus), pośladków (pygopagus – 20%), miednicy (ischiopagus <5%) lub czaszki (craniopagus – 2%). Często dzielą wspólne narządy, zwłaszcza serce (w 75% thoracopagus), wątrobę i przewód pokarmowy. Częstość występowania wynosi około 1 na 50 000 żywych urodzeń, z przewagą płci żeńskiej (3:1). Diagnostyka prenatalna opiera się na ultrasonografii (7.-12. tydzień), echokardiografii płodowej i MRI, które pozwalają ocenić zakres połączenia i funkcję narządów. Ciąża z bliźniętami syjamskimi charakteryzuje się zwiększonym ryzykiem powikłań, takich jak wielowodzie (50%), poronienie, poród przedwczesny i śmierć wewnątrzmaciczna. Poród odbywa się przez cesarskie cięcie ze względu na anatomię bliźniąt.
bliźnięta jednojajowe, bliźnięta syjamskie, cesarskie cięcie, craniopagus, echokardiografia płodowa, ischiopagus, mózgowe porażenie dziecięce, narząd wewnętrzny, niedrożność przewodu pokarmowego, omphalopagus, poronienie, problemy oddechowe, przedwczesny poród, pygopagus, rezonans magnetyczny, skolioza, śmierć wewnątrzmaciczna płodu, thoracopagus, ultrasonografia, wada wrodzona, wielowodzie - Leksykon chorób i schorzeń
Przetoka pochwy – Patofizjologia i mechanizm
Przetoka pochwy stanowi patologiczne połączenie między ścianą pochwy a sąsiednimi narządami, najczęściej pęcherzem moczowym, cewką moczową, moczowodami lub odbytnicą. Patogeneza opiera się na uszkodzeniu tkanek prowadzącym do ich niedokrwienia, martwicy i powstania kanału przetoki, co skutkuje niekontrolowanym przepływem moczu, gazów lub kału przez pochwę. Mechanizmy powstawania przetok różnią się w zależności od etiologii, obejmując przedłużony poród (ucisk tkanek przez główkę płodu przez 3-5 dni), urazy operacyjne (np. histerektomia, cięcie cesarskie), radioterapię (obliteracyjne zapalenie tętnic), choroby zapalne jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna) oraz nowotwory miednicy. Czynniki ryzyka to m.in. palenie tytoniu, cukrzyca, otyłość, wcześniejsza radioterapia, niedożywienie i choroby układowe. Przetoki pęcherzowo-pochwowe i odbytniczo-pochwowe charakteryzują się specyficznymi cechami histopatologicznymi i klinicznymi, a ich lokalizacja i rozległość wpływają na rokowanie i wybór metody leczenia.
angiogeneza, cewka moczowa, choroba Leśniowskiego-Crohna, częstomocz, jelito cienkie, martwica tkanki, mikroangiopatia, moczowód, niedokrwienie tkankowe, nietrzymanie moczu, obliteracyjne zapalenie tętnic, odbytnica, pęcherz moczowy, proces zapalny, przeszczep tkankowy, przetoka moczowodowo-pochwowa, przetoka odbytniczo-pochwowa, przetoka pęcherzowo-pochwowa, przetoka pochwowa, przetoka pochwy, rezonans magnetyczny, ropień okołoodbytniczy, tomografia komputerowa, układ moczowy, układ pokarmowy, upośledzenie przepływu krwi, włóknienie tkanki, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalenie uchyłków, zwieracz odbytu - Leksykon chorób i schorzeń
Agenezja pochwy – Epidemiologia
Agenezja pochwy, czyli zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera (MRKH), to rzadkie wrodzone zaburzenie charakteryzujące się brakiem rozwoju pochwy i często macicy, występujące u około 1 na 4500-5000 żywych urodzeń płci żeńskiej. Stan ten jest drugą najczęstszą przyczyną pierwotnej amenorrhea, odpowiadającą za około 10% przypadków. Diagnoza zwykle następuje w okresie dojrzewania, gdy brak pierwszej miesiączki współistnieje z prawidłowym rozwojem cech płciowych wtórnych. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, MRI, ultrasonografii oraz procedurach inwazyjnych jak laparoskopii czy histeroskopii. Współistniejące wady rozwojowe, zwłaszcza układu moczowego (około 30%) i szkieletu (około 12%), są powszechne, co wymaga kompleksowej oceny pacjentek. Agenezja pochwy klasyfikowana jest w ramach anomalii przewodów Müllera, a u około 90% pacjentek występuje klasyczny zespół MRKH z brakiem macicy i szyjki macicy oraz możliwymi wadami nerek, słuchu i kręgosłupa.
agenezja pochwy, amenorrhea pierwotna, anomalia Müllerowska, anomalia przewodów Müllera, anomalia szkieletowa, aplazja przewodów Müllera, badanie cytologiczne, badanie fizykalne, drugorzędowa cecha płciowa, dysgenezja gonad, histerosalpingografia, histeroskopia, infekcja przenoszona drogą płciową, laparoskopia, neowagina, pierwotny brak miesiączki, przeszczep macicy, rezonans magnetyczny, technika chirurgiczna, tożsamość płciowa, ultrasonografia, wrodzona wada rozwojowa, zespół Mayera-Rokitansky’ego-Küstera-Hausera, zespół niewrażliwości na androgeny - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie nerwu wzrokowego – Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie nerwu wzrokowego (ZNW) jest często pierwszym objawem stwardnienia rozsianego (SM), występując u 15-20% pacjentów na początku choroby i u około połowy w jej przebiegu. Diagnostyka opiera się na charakterystycznych objawach klinicznych, takich jak ból oka nasilający się przy ruchach gałki ocznej (ponad 90% przypadków), podostre jednostronne pogorszenie widzenia, względny aferentny defekt źreniczny (RAPD) oraz dyschromatopsja. Badanie oftalmoskopowe najczęściej wykazuje prawidłową tarczę nerwu wzrokowego (2/3 przypadków), a w 1/3 przypadków łagodny obrzęk. MRI mózgu i oczodołów z kontrastem gadolinowym jest podstawowym badaniem obrazowym, wykazującym wzmocnienie nerwu wzrokowego u około 94% pacjentów w ciągu pierwszych 20 dni od początku objawów. Obecność zmian demielinizacyjnych w MRI zwiększa ryzyko rozwoju SM z 25% do 72% w ciągu 15 lat. OCT, VEP oraz badania serologiczne (przeciwciała anty-AQP4, anty-MOG) stanowią istotne uzupełnienie diagnostyki, szczególnie w atypowych postaciach ZNW.
badanie okulistyczne, badanie serologiczne, ból oka, dożylne immunoglobuliny, dyschromatopsja, kortykosteroidy, metyloprednizolon, niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego, obrzęk nerwu wzrokowego, oftalmoskopia, optyczna koherentna tomografia, perymetria, plazmafereza, płyn mózgowo-rdzeniowy, pole widzenia, prążki oligoklonalne, przeciwciała anty-AQP4, przeciwciała anty-MOG, przeciwciała przeciwko akwaporynie 4, rezonans magnetyczny, stwardnienie rozsiane, warstwa włókien nerwowych siatkówki, wzmocnienie kontrastowe, wzrokowe potencjały wywołane, zapalenie nerwów wzrokowych i rdzenia, zapalenie nerwu wzrokowego - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba uchyłkowa jelit i zapalenie uchyłków – Diagnostyka i diagnoza
Choroba uchyłkowa jelit oraz zapalenie uchyłków wymagają zróżnicowanego podejścia diagnostycznego w zależności od fazy choroby – bezobjawowej, objawowej bez zapalenia lub ostrego zapalenia. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, zwracając uwagę na objawy takie jak ból w lewym dolnym kwadrancie brzucha, gorączka, zmiany rytmu wypróżnień oraz objawy systemowe. Badania laboratoryjne obejmują morfologię krwi (leukocytoza), oznaczenie białka C-reaktywnego (CRP), badanie moczu i kału, a także test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym. W przypadku podejrzenia powikłanego zapalenia uchyłków zaleca się pilne wykonanie TK jamy brzusznej z kontrastem, które charakteryzuje się czułością 94-98% i swoistością 98-100%, umożliwiając ocenę nasilenia stanu zapalnego, wykrycie powikłań (ropnie, perforacje) oraz wykluczenie innych patologii. Alternatywnie, u wybranych pacjentów (kobiety w ciąży, młodsi pacjenci) stosuje się USG jamy brzusznej o czułości 85-90% i swoistości 84% lub MRI.
badanie fizykalne, badanie per rectum, białko C-reaktywne, ból brzucha, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba uchyłkowa jelit, infekcja układu moczowego, jelito grube, kamica nerkowa, klasyfikacja Hinchey, kolonoskopia, leukocytoza, leukocyty, morfologia krwi, niedokrwienie jelita, nudności i wymioty, objawy otrzewnowe, ostre zapalenie uchyłków, rak jelita grubego, rezonans magnetyczny, ropień, sigmoidoskopia elastyczna, tomografia komputerowa, tomografia komputerowa z kontrastem, torbiel jajnika, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wywiad medyczny, zapalenie otrzewnej, zapalenie przydatków, zapalenie uchyłków, zapalenie wyrostka robaczkowego, zespół jelita drażliwego - Leksykon chorób i schorzeń
Polipy macicy – Diagnostyka i diagnoza
Polipy endometrialne to łagodne wyrośla błony śluzowej macicy, najczęściej diagnozowane u kobiet w wieku 40-49 lat, które mogą powodować nieprawidłowe krwawienia oraz problemy z płodnością. Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania ginekologicznego, a następnie wykorzystuje ultrasonografię przezpochwową (TVUS) jako pierwszą linię obrazowania. Grubość endometrium powyżej 4 mm u kobiet po menopauzie wymaga dalszej oceny. Sonohisterografia (SIS) jest złotym standardem nieinwazyjnej diagnostyki, oferując wyższą czułość i swoistość niż TVUS, natomiast histeroskopia z biopsją celowaną pozostaje złotym standardem diagnostyczno-terapeutycznym, umożliwiając jednoczesne usunięcie polipów i ocenę histopatologiczną. Biopsja endometrium i łyżeczkowanie mają ograniczoną wartość diagnostyczną, szczególnie bez kontroli histeroskopowej.
badanie ginekologiczne, badanie histopatologiczne, biopsja celowana, biopsja endometrium, diagnostyka różnicowa, endometrioza, endometrium, histerosalpingografia, histeroskopia, histerosonografia, krwawienie maciczne, krwawienie pomenopauzalne, łyżeczkowanie, menopauza, mięśniak macicy, polip endometrialny, polip macicy, polipektomia, polipektomia histeroskopowa, rak endometrium, receptywność endometrium, rezonans magnetyczny, rozrost endometrium, sonohisterografia, torbiel jajnika, ultrasonografia przezpochwowa, wymaz cytologiczny, wywiad lekarski, zapłodnienie in vitro, zrost wewnątrzmaciczny - Leksykon chorób i schorzeń
Amnezja – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Amnezja to zaburzenie pamięci charakteryzujące się utratą zdolności przypominania sobie wcześniej utrwalonych wspomnień, tworzenia nowych lub przyswajania informacji. Wyróżnia się różne typy amnezji, m.in. anterogradową, retrogradową, globalną przejściową (TGA), pourazową i dysocjacyjną, które mogą mieć podłoże neurologiczne lub psychogenne. Przyczyny obejmują urazy głowy, choroby neurologiczne (np. choroba Alzheimera), napady padaczkowe, udary, toksyczne uszkodzenia mózgu (np. alkohol, barbiturany), a także czynniki psychologiczne. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu, badania neurologicznego, obrazowania mózgu (MRI, CT), EEG oraz oceny funkcji poznawczych. Objawy obejmują dezorientację, trudności w codziennych czynnościach, zaburzenia zachowania i komunikacji. Kompleksowa ocena pielęgniarska i interdyscyplinarna współpraca są kluczowe dla opracowania planu opieki, który uwzględnia m.in. ocenę stopnia zaburzeń pamięci, zdolności samoopieki, wsparcie społeczne oraz edukację pacjenta i opiekunów.
amnezja, amnezja anterogradowa, amnezja dysocjacyjna, amnezja pourazowa, amnezja retrogradowa, badanie neurologiczne, choroba Alzheimera, deficyt samoopieki, demencja, dezorientacja, elektroencefalografia, elektrowstrząsy, guz mózgu, infekcja, izolacja społeczna, lęk, niedobór tiaminy, obrazowanie mózgu, odwodnienie, padaczka, przemijający atak niedokrwienny, rehabilitacja poznawcza, rezonans magnetyczny, terapia poznawczo-behawioralna, terapia zajęciowa, tomografia komputerowa, udar mózgu, układ limbiczny, uraz głowy, wstrząśnienie mózgu, zaburzenia komunikacji, zaburzenia poznawcze, zaburzenia procesów myślowych, zespół Wernickego-Korsakowa - Leksykon chorób i schorzeń
Bliznowiec – Diagnostyka i diagnoza
Bliznowiec (keloid) to łagodna, ale patologiczna zmiana skórna charakteryzująca się nadmiernym rozrostem tkanki włóknistej wykraczającym poza granice pierwotnej rany, bez tendencji do samoistnej regresji. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, uwzględniającym cechy takie jak uniesiony, twardy, gumowaty guzek, lokalizację (górna część klatki piersiowej, ramiona, szyja, płatki uszu), rozmiar i objawy subiektywne (świąd, ból). Kluczowe jest odróżnienie bliznowca od blizny przerostowej, która pozostaje w obrębie pierwotnego uszkodzenia. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się także guzki zapalne, grzybice oraz nowotwory skóry. Biopsja skóry, choć nie jest rutynowa, pozwala na potwierdzenie rozpoznania poprzez ocenę histopatologiczną, wykazującą obecność grubych, szklisto zmienionych wiązek kolagenu (kolagen bliznowcowy) i licznych fibroblastów, jednak kolagen bliznowcowy jest wykrywany jedynie w około 55% przypadków. Badania obrazowe, takie jak USG z sondami 15-18 MHz, elastografia, MRI lub CT, mogą być pomocne w ocenie głębokości i zakresu zmiany, szczególnie w przypadkach dużych lub nietypowych bliznowców.
badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie kliniczne, badanie ultrasonograficzne, biopsja skóry, bleomycyna, blizna przerostowa, bliznowiec, dermoskopia, fluorouracyl, grzybica skóry, immunoterapia, kortykosteroidy, kriochirurgia, nowotwór skóry, opatrunek uciskowy, radioterapia, rezonans magnetyczny, terapia laserowa, tkanka włóknista, tomografia komputerowa, USG, werapamil, wywiad medyczny - Leksykon substancji czynnych
Jopromid – Właściwości farmakodynamiczne
Jopromid jest trójjodowym, niejonowym środkiem kontrastowym o masie cząsteczkowej 791,12, stosowanym w diagnostyce rentgenowskiej, dostępnym w preparatach Ultravist 300 i Ultravist 370. Różnią się one stężeniem jodu (odpowiednio 300 mg/ml i 370 mg/ml), osmolalnością (0,59 i 0,77 osm/kg H₂O) oraz lepkością (od 4,7 do 22,0 mPa·s w zależności od temperatury), co wpływa na farmakodynamikę i efektywność obrazowania. Jopromid umożliwia wycieniowanie naczyń krwionośnych i jam ciała, co pozwala na precyzyjną wizualizację struktur anatomicznych podczas badań rentgenowskich, a jego właściwości fizykochemiczne determinują szybkość przepływu i dyfuzję w tkankach, wpływając na bezpieczeństwo stosowania.
badanie rentgenowskie, badanie ultrasonograficzne, gruczoł piersiowy, jopromid, klasyfikacja ATC, klasyfikacja histopatologiczna, mammografia cyfrowa, mammografia cyfrowa z pełnym polem, mammografia ze wzmocnieniem kontrastowym, negatywna wartość predykcyjna, niejonowy środek kontrastowy, osmolalność, plan operacyjny, pozytywna wartość predykcyjna, rentgenografia, rezonans magnetyczny, wizualizacja radiologiczna, zaawansowanie raka piersi - Leksykon chorób i schorzeń
Reaktywne zapalenie stawów – Diagnostyka i diagnoza
Reaktywne zapalenie stawów (ReZS) to zapalenie stawów rozwijające się 1-4 tygodnie po infekcji przewodu pokarmowego, układu moczowo-płciowego lub dróg oddechowych. Diagnoza opiera się na obrazie klinicznym, wywiadzie i wykluczeniu innych przyczyn, gdyż brak jest specyficznego testu diagnostycznego. Charakterystyczne jest asymetryczne oligoartykularne zapalenie stawów, najczęściej kończyn dolnych, z objawami pozastawowymi (zapalenie spojówek, zmiany skórne, zapalenie cewki moczowej). W badaniach laboratoryjnych obserwuje się podwyższone markery stanu zapalnego: OB i CRP, negatywny czynnik reumatoidalny i ANA, a u 65-96% pacjentów obecność HLA-B27, który koreluje z zajęciem kręgosłupa i zapaleniem błony naczyniowej oka. Płyn stawowy cechuje się leukocytozą 10 000-40 000/μl z przewagą neutrofilów, brakiem kryształów i ujemnymi posiewami bakteriologicznymi. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. infekcyjne zapalenie stawów, dnę moczanową, RZS i łuszczycowe zapalenie stawów.
białko C-reaktywne, choroba zapalna jelit, czynnik reumatoidalny, dna moczanowa, entezopatia, gorączka reumatyczna, HLA-B27, infekcyjne zapalenie stawów, keratoderma blennorrhagicum, łuszczycowe zapalenie stawów, odczyn Biernackiego, płyn stawowy, przeciwciała przeciwjądrowe, reaktywne zapalenie stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, reumatolog dziecięcy, rezonans magnetyczny, rzeżączkowe zapalenie stawów, spondyloartropatia osiowa, układ moczowo-płciowy, zapalenie błony maziowej, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie cewki moczowej, zapalenie spojówek, zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych, zapalenie stawów śródstopno-paliczkowych, zapalenie szyjki macicy - Leksykon chorób i schorzeń
Paraneoplastyczne zespoły nerwowe – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Paraneoplastyczne zespoły nerwowe (PZN) to rzadkie, autoimmunologiczne powikłania nowotworów, występujące u mniej niż 1% pacjentów onkologicznych, najczęściej związane z rakiem drobnokomórkowym płuc, jajnika, piersi, jąder oraz chłoniakami. Mechanizm polega na produkcji onkoneuronalnych antygenów przez komórki nowotworowe, które wywołują odpowiedź immunologiczną skierowaną przeciwko układowi nerwowemu (mózg, rdzeń, nerwy obwodowe, mięśnie). Objawy neurologiczne rozwijają się szybko (dni-tygodnie) i obejmują zaburzenia motoryczne, czuciowe, poznawcze, koordynacji, mowy, widzenia, snu, napady padaczkowe oraz mimowolne ruchy. Charakterystyczne zespoły to m.in. paraneoplastyczne zwyrodnienie móżdżku, limbiczne zapalenie mózgu, zespół Lamberta-Eatona (2-3% pacjentów z rakiem drobnokomórkowym płuc), neuropatia obwodowa, dysautonomia, zespół opsoklonii-mioklonii-ataksji oraz zespół sztywnego człowieka. Diagnostyka opiera się na badaniu neurologicznym, oznaczeniu przeciwciał onkoneuronalnych (anty-Hu, anty-Yo, anty-Ri, anty-CV2, anty-Ma2, anty-amfifizyna), analizie płynu mózgowo-rdzeniowego, badaniach obrazowych (MRI, TK, PET-CT) oraz elektrofizjologicznych. W około 65% przypadków objawy neurologiczne poprzedzają rozpoznanie nowotworu, co podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki.
ataksja, azatiopryna, badanie przewodnictwa nerwowego, ćwiczenie oddechowe, cyklofosfamid, drobnokomórkowy rak płuc, dysartria, dysautonomia, dysfagia, elektromiografia, immunoglobulina dożylna, immunosupresja, immunoterapia, kacheksja, limbiczne zapalenie mózgu, limfocyt T, mechanizm autoimmunologiczny, neuropatia obwodowa, oczopląs, paraneoplastyczne zwyrodnienie móżdżku, paraneoplastyczny zespół nerwowy, plazmafereza, profilaktyka odleżyn, przeciwciało onkoneuronalne, przeciwciało przeciwneuronalne, punkcja lędźwiowa, rezonans magnetyczny, rytuksymab, zespół miasteniczny Lamberta-Eatona, zespół sztywnego człowieka - Leksykon chorób i schorzeń
Odleżyny – Diagnostyka i diagnoza
Odleżyny to miejscowe uszkodzenia skóry i tkanek miękkich, najczęściej nad wyniosłościami kostnymi, powstające w wyniku długotrwałego ucisku i sił ścinających. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym, ocenie lokalizacji, rozmiarów (długość, szerokość, głębokość), obecności wysięku, martwicy, tuneli, infekcji oraz postępu gojenia. Klasyfikacja według NPIAP wyróżnia stadia od 1 (nieblednące zaczerwienienie) do 4 (pełna utrata grubości skóry z odsłonięciem mięśni, ścięgien lub kości), z dodatkowymi kategoriami nieklasyfikowalnych i głębokich uszkodzeń tkanek. Diagnostyka uzupełniana jest dokumentacją fotograficzną, oceną ryzyka rozwoju odleżyn (skale Bradena, Nortona, Waterlow) oraz badaniami laboratoryjnymi (morfologia, OB, CRP, albumina, prealbumina, transferyna, glukoza). W przypadku podejrzenia infekcji zalecane są biopsje tkanki, a badania mikrobiologiczne powierzchowne nie są rutynowo wskazane. Badania obrazowe (RTG, scyntygrafia, MRI, CT) służą ocenie powikłań, zwłaszcza zapalenia kości i szpiku kostnego, którego złotym standardem diagnostycznym jest biopsja kości.
amyloidoza, badanie fizykalne, biopsja tkanki, CRP, martwicze zapalenie powięzi, morfologia krwi, nabłonkowanie, odczyn Biernackiego, odleżyna, owrzodzenie cukrzycowe, owrzodzenie tętnicze, owrzodzenie żylne, posiew krwi, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, skala Bradena, skala Nortona, skala Waterlow, termografia w podczerwieni, tomografia komputerowa, uszkodzenie tkanek miękkich, utrata grubości skóry, zapalenie kości, zapalenie kości i szpiku, zapalenie tkanki łącznej - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie symulowane – Etiologia i przyczyny
Zaburzenie symulowane (factitious disorder) to złożone zaburzenie psychiczne charakteryzujące się celowym wytwarzaniem lub wyolbrzymianiem objawów choroby bez zewnętrznych korzyści materialnych. Etiologia jest wieloczynnikowa i obejmuje czynniki rozwojowe, psychologiczne, biologiczne oraz środowiskowe. Kluczowe ryzyko stanowią traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa, takie jak fizyczne, emocjonalne lub seksualne wykorzystywanie, zaniedbanie, dysfunkcja rodzinna oraz historia poważnej choroby w dzieciństwie (w jednym badaniu 60% pacjentów miało taką historię). Współwystępowanie z zaburzeniami osobowości, zwłaszcza borderline, antyspołecznym i narcystycznym, oraz depresją (około 40% przypadków) wskazuje na złożone podłoże psychopatologiczne. Badania neuroobrazowe sugerują możliwe zaburzenia funkcji prawej półkuli mózgu, choć dowody są wstępne i wymagają dalszych analiz.
antyspołeczne zaburzenie osobowości, czynnik ryzyka, depresja, diagnoza i leczenie, dysfunkcja rodzinna, historia choroby, kontrola impulsów, narcystyczne zaburzenie osobowości, obrazowanie mózgu, półkula mózgowa, rezonans magnetyczny, samotność, struktura mózgu, symulacja, test neuropsychologiczny, trauma dzieciństwa, uzależnienie behawioralne, wykorzystywanie seksualne, zaburzenie nastroju, zaburzenie osobowości, zaburzenie osobowości z pogranicza, zaburzenie symulowane - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Omnipaque 755 mg/ml (350 mg jodu/ml)
Omnipaque 755 mg/ml (350 mg jodu/ml) to niejonowy, monomeryczny, trójjodowy środek kontrastowy o niskiej osmolalności (0,78 Osm/kg H₂O) i lepkości 10,6 mPa × s w 37°C, przeznaczony do diagnostyki obrazowej. Preparat jest stosowany w szerokim spektrum badań, w tym kardioangiografii, arteriografii, flebografii, urografii, tomografii komputerowej oraz mammografii ze wzmocnieniem kontrastowym (CEM). Ponadto, jest wskazany do procedur diagnostycznych ośrodkowego układu nerwowego (mielografia lędźwiowa, piersiowa, szyjna, TK zbiorników podstawy mózgu) oraz specjalistycznych badań radiologicznych, takich jak artrografia, ERP, ERCP, herniografia, histerosalpingografia i sialografia. Preparat jest dostępny jako jałowy, wodny roztwór gotowy do użycia, a sposób podania (dożylny, dotętniczy, podpajęczynówkowy, do jam ciała) zależy od rodzaju badania i wymaga odpowiednich warunków monitorowania pacjenta.
arteriografia, artrografia, astma, badanie przewodu pokarmowego, choroba tarczycy, choroba układu sercowo-naczyniowego, cukrzyca, endoskopowa pankreatografia, flebografia, herniografia, histerosalpingografia, joheksol, kardioangiografia, mammografia ze wzmocnieniem kontrastowym, mielografia lędźwiowa, mielografia piersiowa, mielografia szyjna, niewydolność nerek, osmolalność, podanie dotętnicze, podanie dożylne, podanie podpajęczynówkowe, radiologiczny środek kontrastujący, rezonans magnetyczny, sialografia, tomografia komputerowa, tomografia komputerowa zbiorników podstawy mózgu, urografia - Leksykon chorób i schorzeń
Stwardnienie rozsiane – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka stwardnienia rozsianego (SM) opiera się na spełnieniu kryteriów McDonalda 2017, które wymagają wykazania rozsiewu zmian demielinizacyjnych w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) w przestrzeni (DIS) i czasie (DIT), przy jednoczesnym wykluczeniu innych schorzeń. Kluczową rolę odgrywa rezonans magnetyczny (MRI), umożliwiający identyfikację ognisk demielinizacyjnych w mózgu i rdzeniu kręgowym, z uwidocznieniem aktywnych zmian po podaniu kontrastu gadolinowego. Około 90% pacjentów z SM wykazuje nieprawidłowości w MRI, a obecność zarówno wzmacniających, jak i niewzmacniających się zmian pozwala na postawienie diagnozy już po pierwszym rzucie choroby. Analiza płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) wykazuje prążki oligoklonalne u 75-85% chorych oraz podwyższony indeks IgG, co może zastąpić kryterium rozsiewu w czasie u pacjentów z pierwszym izolowanym zespołem objawów (CIS). Badania potencjałów wywołanych (VEP, SSEP, BAEP) dostarczają dodatkowych dowodów na subkliniczne uszkodzenia dróg nerwowych, często wykrywając zmiany niewidoczne w badaniu neurologicznym.
CADASIL, choroby demielinizacyjne, indeks IgG, kontrast gadolinowy, kryteria McDonalda, kwaśne białko włókienkowe gleju, leczenie modyfikujące przebieg choroby, nakłucie lędźwiowe, optyczna koherentna tomografia, ośrodkowy układ nerwowy, ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia, pleocytoza, płyn mózgowo-rdzeniowy, potencjały wywołane, prążki oligoklonalne, przeciwciała anty-AQP4, przeciwciała anty-MOG, rezonans magnetyczny, słuchowe potencjały wywołane pnia mózgu, somatosensoryczne potencjały wywołane, spektroskopia rezonansu magnetycznego, stwardnienie rozsiane, wzrokowe potencjały wywołane, zapalenie nerwów wzrokowych i rdzenia