CYP2D6
CYP2D6 jest ważnym enzymem z rodziny cytochromu P450, odpowiedzialnym za metabolizm około 25% wszystkich leków stosowanych klinicznie. Gen kodujący CYP2D6 charakteryzuje się dużą zmiennością genetyczną, co prowadzi do znaczących różnic w aktywności enzymatycznej między pacjentami.
Polimorfizmy CYP2D6 klasyfikują pacjentów jako metabolizerów ultraszybkich, ekstensywnych (prawidłowych), pośrednich lub wolnych. Warianty te determinują szybkość metabolizmu substratów enzymu, co ma bezpośrednie przełożenie na skuteczność i bezpieczeństwo farmakoterapii. Wśród leków metabolizowanych przez CYP2D6 znajdują się przeciwdepresanty (np. fluoksetyna, paroksetyna), leki przeciwpsychotyczne, beta-blokery, opioidy i tamoksyfen.
W praktyce klinicznej oznaczanie genotypu CYP2D6 może być pomocne w indywidualizacji dawkowania leków, zapobieganiu działaniom niepożądanym oraz optymalizacji odpowiedzi terapeutycznej. Szczególnie istotne jest to w przypadku leków o wąskim indeksie terapeutycznym lub gdy prolek wymaga aktywacji przez CYP2D6 (np. kodeinę do morfiny).
Badania farmakogenetyczne CYP2D6 stanowią ważny element medycyny spersonalizowanej, umożliwiając dostosowanie terapii do indywidualnego profilu genetycznego pacjenta, co zwiększa bezpieczeństwo i skuteczność leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Orizon 3 mg
Rysperydon, substancja czynna produktu Orizon, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wydłużenia odstępu QT przy jednoczesnym stosowaniu z lekami przeciwarytmicznymi klasy IA, trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, niektórymi lekami przeciwhistaminowymi, innymi lekami przeciwpsychotycznymi oraz lekami przeciwmalarycznymi. Wydłużenie QT może prowadzić do torsade de pointes, co wymaga monitorowania EKG i unikania kojarzenia tych leków, jeśli to możliwe. Rysperydon może również nasilać sedację w połączeniu z alkoholem, opioidami, benzodiazepinami i lekami przeciwhistaminowymi o działaniu sedatywnym, co zwiększa ryzyko depresji ośrodkowego układu nerwowego. Ponadto, antagonizuje działanie lewodopy i agonistów dopaminergicznych, co jest istotne u pacjentów z chorobą Parkinsona, gdzie może nasilać objawy pozapiramidowe. Współstosowanie z lekami przeciwnadciśnieniowymi może powodować niedociśnienie tętnicze, zwłaszcza u osób starszych, co wymaga monitorowania ciśnienia i dostosowania terapii.
9-hydroksyrysperydon, agonista dopaminy, antagonista receptora H2, arytmia, benzodiazepina, beta-adrenolityk, biodostępność, choroba Parkinsona, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, frakcja przeciwpsychotyczna, glikoproteina p, glikozyd nasercowy, hipotensja ortostatyczna, induktor CYP3A4, induktor P-gp, inhibitor cholinoesterazy, inhibitor CYP2D6, inhibitor CYP3A4, inhibitor kanału wapniowego, inhibitor P-gp, inhibitor proteazy HIV, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, lek przeciwarytmiczny klasy Ia, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwmalaryczny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpsychotyczny, lek psychostymulujący, niedociśnienie tętnicze, objawy pozapiramidowe, opioid, OUN, paliperydon, rysperydon, sedacja, SSRI, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia koordynacji psychoruchowej - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rosuvastatin Krka 20 mg
Rozuwastatyna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, wykazuje farmakokinetykę charakteryzującą się niską biodostępnością bezwzględną (~20%) oraz czasem do osiągnięcia maksymalnego stężenia (Cmax) około 5 godzin po podaniu doustnym. Lek silnie wiąże się z białkami osocza (~90%), głównie albuminami, a jego objętość dystrybucji wynosi około 134 litrów, co świadczy o dobrej penetracji do tkanek. Metabolizm rozuwastatyny jest ograniczony (~10%), głównie przez izoenzym CYP2C9, z mniejszym udziałem CYP2C19, CYP3A4 i CYP2D6. Metabolity N-demetylowane zachowują około 50% aktywności biologicznej, natomiast metabolity laktonowe są nieaktywne klinicznie. Eliminacja leku odbywa się głównie z kałem (~90% w postaci niezmienionej) oraz w mniejszym stopniu przez nerki (~10%, z czego 5% w formie niezmienionej). Okres półtrwania wynosi około 20 godzin, a klirens osoczowy około 50 l/h (zmienność 21,7%). Farmakokinetyka rozuwastatyny jest liniowa i nie wykazuje kumulacji przy dawkowaniu raz na dobę.
ABCG2, BCRP, białka transportujące, biodostępność, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, dyslipidemia, farmakokinetyka liniowa, genotypowanie, hepatocyty, hipercholesterolemia rodzinna heterozygotyczna, inhibitor reduktazy HMG-CoA, klirens osoczowy, lipoproteiny niskiej gęstości, N-demetylacja, OATP-C, OATP1B1, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodne laktonowe, polimorfizm genetyczny, rozuwastatyna, skala Child-Pugh, SLCO1B1, stężenie w osoczu, synteza cholesterolu, wiązanie z białkami osocza, wychwyt wątrobowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Haloperidol UNIA
Haloperidol UNIA, stosowany u pacjentów w podeszłym wieku z psychozą związaną z otępieniem, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zgonu (1,6-1,7-krotnie wyższym niż placebo), głównie z powodu zaburzeń sercowo-naczyniowych i zakażeń. Ryzyko to jest szczególnie wysokie w pierwszych 30 dniach terapii i utrzymuje się do 6 miesięcy. Haloperidol może powodować wydłużenie odstępu QTc oraz komorowe zaburzenia rytmu, zwłaszcza przy dużych dawkach, podaniu dożylnym oraz u pacjentów z chorobami serca, rzadkoskurczem, hipokaliemią, hipomagnezemią lub predyspozycjami genetycznymi (np. wolni metabolizujący CYP2D6). Zaleca się wykonanie EKG przed i w trakcie leczenia oraz monitorowanie elektrolitów. Ponadto, stosowanie haloperydolu zwiększa ryzyko udarów mózgu, złośliwego zespołu neuroleptycznego (ZZN), dyskinez późnych oraz zespołu pozapiramidowego, w tym akatyzji i ostrej dystonii, które wymagają odpowiedniego postępowania i ewentualnej modyfikacji terapii.
akatyzja, choroba afektywna dwubiegunowa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, CYP2D6, cytochrom P450, dyskineza późna, dystonia ostra, ginekomastia, haloperydol, hiperprolaktynemia, hipoglikemia, inhibitor CYP3A4, komorowe zaburzenia rytmu, kręcz szyi, lek przeciwpsychotyczny, mlekotok, nadczynność tarczycy, nagły zgon, napad drgawkowy, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność serca, otępienie, padaczka, rzadkoskurcz, schizofrenia, szczękościsk, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie sercowo-naczyniowe, zapalenie płuc, zapalenie wątroby, zastój żółci, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół pozapiramidowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Skudexa
Skudexa, zawierająca deksketoprofen i tramadol, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych charakterystycznych dla obu składników. Deksketoprofen, jako NLPZ, niesie ryzyko krwawień, owrzodzeń i perforacji przewodu pokarmowego, zwłaszcza u pacjentów z chorobą wrzodową, w podeszłym wieku oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków zwiększających ryzyko krwawienia (np. doustne kortykosteroidy, leki przeciwzakrzepowe, SSRI, kwas acetylosalicylowy). Nefrotoksyczność, w tym kłębuszkowe i śródmiąższowe zapalenie nerek, martwica brodawek nerkowych oraz ostra niewydolność nerek, wymaga monitorowania funkcji nerek, szczególnie u pacjentów z hipowolemią lub stosujących diuretyki. Wątroba może wykazywać przemijające wzrosty AspAT i AlAT, a u pacjentów z chorobami serca (nadciśnienie, niewydolność serca, choroba niedokrwienna) istnieje ryzyko nasilenia objawów i zdarzeń zakrzepowych. Deksketoprofen może wywołać ciężkie reakcje skórne (np. zespół Stevensa-Johnsona), a u osób starszych zwiększa ryzyko powikłań. Lek może maskować objawy zakażeń, co wymaga monitorowania przebiegu infekcji, zwłaszcza w ospie wietrznej, gdzie stosowanie NLPZ jest przeciwwskazane.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, centralny bezdech senny, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba niedokrwienna serca, choroba wrzodowa żołądka, CYP2D6, depresja oddechowa, inhibitor pompy protonowej, kłębuszkowe zapalenie nerek, lek antyagregacyjny, lek przeciwzakrzepowy, martwica brodawek nerkowych, mieszana choroba tkanki łącznej, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obturacyjny bezdech senny, ostra niewydolność nerek, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, śródmiąższowe zapalenie nerek, toczeń rumieniowaty układowy, toksyczne martwicze oddzielanie naskórka, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie przełyku, zastoinowa niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zespół nerczycowy, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry - Leksykon leków
Interakcje leku – Imatinib Altan 100 mg
Imatynib jest metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4, co powoduje liczne interakcje lekowe. Inhibitory CYP3A4, takie jak ketokonazol, itrakonazol czy inhibitory proteazy HIV, zwiększają stężenie imatynibu w osoczu (Cmax o 26%, AUC o 40%), co wymaga ostrożności i monitorowania działań niepożądanych. Z kolei induktory CYP3A4, np. ryfampicyna, fenytoina czy dziurawiec, znacząco obniżają ekspozycję na imatynib (Cmax ↓ 54%, AUC ↓ 74%), co może prowadzić do niepowodzenia terapeutycznego i wskazuje na konieczność unikania jednoczesnego stosowania. Imatynib hamuje również metabolizm innych leków metabolizowanych przez CYP3A4, w tym statyn (symwastatyna: Cmax ↑ 2-krotnie, AUC ↑ 3,5-krotnie) oraz leków o wąskim indeksie terapeutycznym, takich jak cyklosporyna, takrolimus czy pimozyd, co wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania stężeń.
antybiotyki makrolidowe, benzodiazepiny, blokery kanału wapniowego, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P450, glikokortykosteroidy, heparyna niskocząsteczkowa, heparyna standardowa, hepatotoksyczność, induktory CYP3A4, inhibitory CYP3A4, inhibitory proteazy, L-asparaginaza, leki immunosupresyjne, leki opioidowe, leki przeciwarytmiczne, leki przeciwgruźlicze, leki przeciwgrzybicze, leki przeciwhistaminowe, leki przeciwmigrenowe, leki przeciwnowotworowe, leki przeciwpadaczkowe, leki przeciwpsychotyczne, lewotyroksyna, mielosupresja, ostra białaczka limfoblastyczna, pochodne kumaryny, statyny, usunięcie tarczycy, ziele dziurawca - Leksykon leków
Interakcje leku – Pratyria 100 mg + 150 mg
Paliperydon, substancja czynna leku Pratyria, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Nie wpływa istotnie na metabolizm leków przez izoenzymy CYP450, jednak wymaga ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu z lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy (anksjolityki, opioidy, leki nasenne) ze względu na ryzyko nasilenia depresji OUN. Paliperydon antagonizuje działanie lewodopy i agonistów dopaminergicznych, co jest istotne u pacjentów z chorobą Parkinsona. Ponadto, może nasilać hipotonii ortostatycznej w połączeniu z innymi lekami hipotensyjnymi oraz zwiększać ryzyko drgawek przy stosowaniu leków obniżających próg drgawkowy (fenotiazyny, SSRI, tramadol, meflokina). Karbamazepina indukuje klirens nerkowy paliperydonu, obniżając jego Cmax i AUC o około 37%, co wymaga dostosowania dawki paliperydonu. Divalproinian sodu zwiększa Cmax i AUC paliperydonu o około 50% po podaniu doustnym, jednak nie wpływa na klirens ogólnoustrojowy przy podaniu domięśniowym.
agonista dopaminergiczny, amiodaron, anksjolityki, butyrofenony, chinidyna, choroba Parkinsona, CYP2D6, CYP3A4, cytochrom P-450, diwalproinian sodu, dyzopyramid, fenotiazyny, glikoproteina p, hipotonia ortostatyczna, induktor enzymatyczny, interakcje lekowe, karbamazepina, leki przeciwarytmiczne, leki przeciwarytmiczne klasy III, leki przeciwhistaminowe, leki przeciwmalaryczne, leki przeciwpsychotyczne, leki psychostymulujące, leki trójpierścieniowe, lewodopa, lit, meflokina, metylofenidat, objawy pozapiramidowe, ośrodkowy układ nerwowy, paliperydon, paroksetyna, próg drgawkowy, rysperydon, sedacja, sotalol, SSRI, stężenie w osoczu, tramadol, walproinian, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia poznawcze - Leksykon substancji czynnych
Rysperydon – Właściwości farmakokinetyczne
Rysperydon, lek przeciwpsychotyczny, charakteryzuje się całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym z dostępnością biologiczną około 70% (CV=25%) i osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu w ciągu 1-2 godzin. Aktywny metabolit 9-hydroksyrysperydon, powstający głównie w wyniku hydroksylacji katalizowanej przez CYP2D6, wraz z rysperydonem tworzy czynną frakcję przeciwpsychotyczną o okresie półtrwania około 24 godzin, co umożliwia dawkowanie raz na dobę. Farmakokinetyka tej frakcji jest liniowa i podobna u osób z różnymi fenotypami CYP2D6, eliminując konieczność modyfikacji dawki ze względu na polimorfizm genetyczny. Rysperydon wiąże się z białkami osocza w 90%, a 9-hydroksyrysperydon w 77%, a jego dystrybucja obejmuje objętość 1-2 l/kg. Eliminacja odbywa się głównie przez nerki, z wydalaniem około 70% dawki z moczem i 14% z kałem.
9-hydroksyrysperydon, alfa-1-glikoproteina, biorównoważność, CYP2D6, cytochrom P450, czynna frakcja przeciwpsychotyczna, dostępność biologiczna bezwzględna, dostępność biologiczna względna, interakcja farmakokinetyczna, klirens, lek przeciwpsychotyczny, N-dealkilacja, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objętość dystrybucji, okres półtrwania, podanie doustne, polimorfizm genetyczny, przedłużone uwalnianie, roztwór doustny, stan stacjonarny, tabletka powlekana, wstrzyknięcie domięśniowe - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Paxtin 20 20 mg
Lek Paxtin, zawierający paroksetynę chlorowodorek w dawkach 20 mg i 40 mg, posiada istotne przeciwwskazania, które należy bezwzględnie uwzględnić w praktyce klinicznej. Podstawowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na paroksetynę lub substancje pomocnicze. Stosowanie leku jest przeciwwskazane w połączeniu z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego oraz innych poważnych interakcji, z wyjątkiem linezolidu, który wymaga ścisłej kontroli pacjenta. Okres karencji pomiędzy terapią paroksetyną a nieodwracalnymi inhibitorami MAO wynosi 2 tygodnie, a w przypadku odwracalnych inhibitorów (moklobemid, linezolid, błękit metylenowy) co najmniej 24 godziny przed rozpoczęciem leczenia paroksetyną. Po zakończeniu terapii paroksetyną należy zachować przerwę co najmniej 1 tygodnia przed włączeniem inhibitora MAO.
bezpieczeństwo farmakoterapii, błękit metylenowy, chlorek metylotioninowy, ciśnienie tętnicze, CYP2D6, cytochrom P450, inhibitor CYP2D6, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja lekowa, komorowe zaburzenia rytmu, linezolid, moklobemid, nadwrażliwość, obraz kliniczny, paroksetyna chlorowodorek, pimozyd, reakcja alergiczna, tabletka powlekana, tiorydazyna, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenie rytmu serca, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Dutrys 0,5 mg
Dutasteryd w dawce 0,5 mg, metabolizowany głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP3A5, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne z lekami wpływającymi na aktywność tych izoenzymów. Szczególnie silne inhibitory CYP3A4, takie jak rytonawir, indynawir, nefazodon, itrakonazol i doustny ketokonazol, mogą znacząco zwiększać stężenie dutasterydu w surowicy, co potencjalnie prowadzi do nasilenia działań niepożądanych i wydłużenia czasu do osiągnięcia stanu stacjonarnego. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 i P-glikoproteiny, np. werapamil i diltiazem, podnoszą stężenie dutasterydu o 1,6-1,8 raza. W takich przypadkach zaleca się monitorowanie pacjenta i rozważenie zmniejszenia częstości podawania dutasterydu w przypadku działań niepożądanych. Dutasteryd nie wpływa natomiast na farmakokinetykę warfaryny, digoksyny, tamsulozyny i terazosyny, co umożliwia bezpieczne łączenie tych leków w terapii łagodnego rozrostu gruczołu krokowego. Ponadto, cholestyramina nie zaburza wchłaniania ani metabolizmu dutasterydu, co potwierdza brak konieczności modyfikacji dawkowania przy jednoczesnym stosowaniu.
alfa-bloker, badanie farmakokinetyczne, blokada 5-alfa reduktazy, cholestyramina, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, CYP3A5, cytochrom P450, digoksyna, diltiazem, doustny antykoagulant, dutasteryd, działanie niepożądane, farmakokinetyka dutasterydu, glikol propylenowy, glikoproteina p, glikozyd nasercowy, indynawir, inhibitor CYP3A4, inhibitor cytochromu P450, inhibitor P-glikoproteiny, inhibitor pompy protonowej, interakcja farmakodynamiczna, itrakonazol, ketokonazol, łagodny rozrost gruczołu krokowego, lek przeciwzakrzepowy, nefazodon, przerost gruczołu krokowego, PSA, rak gruczołu krokowego, rytonawir, silny inhibitor CYP3A4, stan stacjonarny, swoisty antygen sterczowy, tamsulozyna, terazosyna, warfaryna, werapamil - Leksykon leków
Interakcje leku – Hydroxyzinum Hasco 10 mg/5 ml
Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna preparatu Hydroxyzinum Hasco, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mają kluczowe znaczenie w praktyce klinicznej. Hydroksyzyna jest inhibitorem CYP2D6 i metabolizowana jest przez dehydrogenazę alkoholową oraz CYP3A4/5, co może prowadzić do zwiększenia jej stężenia w osoczu przy jednoczesnym stosowaniu inhibitorów tych enzymów. Wysokie dawki hydroksyzyny mogą wpływać na metabolizm leków będących substratami CYP2D6, natomiast hamowanie izoenzymów 2C9, 2C19 i 3A4 jest mało prawdopodobne ze względu na wymagane stężenia (IC50 od 103 do 140 μM, tj. 46 do 52 μg/ml). Interakcje z lekami działającymi depresyjnie na OUN (benzodiazepiny, opioidy, neuroleptyki) nasilają działanie sedatywne, co wymaga indywidualnej korekty dawkowania. Ponadto, hydroksyzyna może antagonizować działanie betahistyny i inhibitorów cholinoesterazy, a także nasilać działania przeciwcholinergiczne, zwiększając ryzyko działań niepożądanych takich jak suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia czy zatrzymanie moczu.
adrenalina, antybiotyk, betahistyna, bradykardia, cetyryzyna, cymetydyna, CYP2D6, CYP3A4/5, cytochrom P450, dehydrogenaza alkoholowa, diuretyk pętlowy, diuretyk tiazydowy, fenytoina, hipokaliemia, hydroksyzyna chlorowodorek, inhibitor cholinoesterazy, inhibitor dehydrogenazy alkoholowej, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, izoenzym, izoenzym cytochromu P450, lek depresyjny OUN, lek przeciwarytmiczny klasy Ia, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek przeciwcholinergiczny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwgrzybiczny, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwmalaryczny, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpsychotyczny, torsade de pointes, UDP-glukuronylotransferaza, wydłużenie odcinka QT, zapis EKG