Właściwości farmakokinetyczne escytalopramu

Wchłanianie

Escytalopram charakteryzuje się niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Proces ten przebiega niezależnie od obecności pokarmu w żołądku. Średni czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia w osoczu (wartość Tmax) wynosi około 4 godziny po wielokrotnym podaniu dawki. Biodostępność bezwzględna substancji aktywnej szacowana jest na poziomie około 80%, co jest wartością porównywalną z biodostępnością racemicznej mieszaniny cytalopramu.¹

Dystrybucja

Po podaniu doustnym escytalopram wykazuje pozorną objętość dystrybucji (Vd,β/F) na poziomie od 12 do 26 l/kg masy ciała. Istotną cechą farmakokinetyczną leku jest stosunkowo niewysokie wiązanie z białkami osocza – zarówno escytalopram, jak i jego główne metabolity wiążą się z białkami w stopniu mniejszym niż 80%.²

Metabolizm

Metabolizm wątrobowy stanowi główną drogę biotransformacji escytalopramu. W wątrobie lek ulega przekształceniu do kilku metabolitów, z których najważniejsze to:

• Metabolit demetylowany – farmakologicznie czynny
• Metabolit didemetylowany – również farmakologicznie czynny
• Metabolit w postaci N-tlenku (powstający w wyniku utlenienia azotu)

Zarówno cząsteczka macierzysta escytalopramu, jak i jego metabolity, są częściowo wydalane w postaci sprzężonej z kwasem glukuronowym. W stanie stacjonarnym po wielokrotnym podawaniu leku średnie stężenia metabolitu demetylowanego i didemetylowanego stanowią odpowiednio 28-31% i mniej niż 5% stężenia escytalopramu w osoczu.<sup data-drug="Elicea Q-Tab" data-section="Właściwości farmakokinetyczne" title="Escytalopram jest metabolizowany w wątrobie do metabolitu demetylowanego oraz didemetylowanego. Obydwa metabolity są farmakologicznie czynne. Jest również możliwe, że azot ulega utlenieniu tworząc metabolit w postaci N-tlenku. Zarówno substancja macierzysta, jak i metabolity, są częściowo wydalane w postaci glukuronidów. Po wielokrotnym podaniu dawki średnie stężenia metabolitu demetylowanego i didemetylowanego wynoszą zazwyczaj odpowiednio 28-31% i 3

W procesie biotransformacji escytalopramu kluczową rolę odgrywa izoenzym CYP2C19, który odpowiada za metabolizm do demetylowanej postaci leku. W mniejszym stopniu w metabolizmie uczestniczą również izoenzymy CYP3A4 oraz CYP2D6.⁴

Eliminacja

Parametry farmakokinetyczne escytalopramu w fazie eliminacji charakteryzują się następującymi wartościami:

• Okres półtrwania w fazie eliminacji (t½ β) wynosi około 30 godzin po wielokrotnym podaniu dawki
• Klirens osoczowy po podaniu doustnym (Cloral) osiąga wartość około 0,6 l/min

Warto podkreślić, że główne metabolity escytalopramu charakteryzują się znacząco dłuższym okresem półtrwania w porównaniu do substancji macierzystej. Eliminacja leku i jego metabolitów zachodzi dwoma głównymi drogami – wątrobową (metaboliczną) oraz nerkową, przy czym większość dawki wydalana jest z moczem w postaci metabolitów.⁵

Liniowa farmakokinetyka i osiąganie stanu stacjonarnego

Escytalopram wykazuje farmakokinetykę o charakterze liniowym. Stan stacjonarny stężenia w osoczu jest osiągany po około tygodniu regularnego stosowania leku. Przy dawkowaniu 10 mg na dobę średnie stężenia w stanie stacjonarnym wynoszą 50 nmol/l, przy czym zaobserwowano zakres od 20 do 125 nmol/l.⁶

Farmakokinetyka w wybranych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzoną funkcją nerek (klirens kreatyniny 10-53 ml/min) obserwowano dłuższy okres półtrwania oraz niewielkie zwiększenie ekspozycji na lek. Dane te uzyskano w badaniach z użyciem racemicznej mieszaniny cytalopramu. Chociaż nie przeprowadzono bezpośrednich badań stężeń metabolitów escytalopramu w osoczu u tej grupy pacjentów, należy spodziewać się ich zwiększonych wartości.⁷

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U osób z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby (klasyfikacja Childa i Pugha – kategoria A i B) parametry farmakokinetyczne escytalopramu ulegają istotnym zmianom:

• Okres półtrwania jest około dwukrotnie dłuższy niż u osób z prawidłową funkcją wątroby
• Ekspozycja na lek (mierzona jako AUC) jest zwiększona o około 60% w porównaniu z osobami zdrowymi

Zmiany te wskazują na znaczące spowolnienie metabolizmu leku w wątrobie.⁸

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku obserwuje się wyraźne spowolnienie procesów eliminacji escytalopramu w porównaniu z młodszymi pacjentami. Konsekwencją tego jest zwiększenie wartości pola pod krzywą stężenie-czas (AUC) o około 50% u osób starszych w porównaniu z młodymi, zdrowymi ochotnikami. Zmiana ta jest istotna klinicznie i może wymagać modyfikacji dawkowania.⁹

Polimorfizm genetyczny

Zróżnicowanie genetyczne w zakresie aktywności enzymów metabolizujących escytalopram wpływa na jego farmakokinetykę:

• U osób o fenotypie wolnego metabolizmu poprzez izoenzym CYP2C19 stężenie escytalopramu w osoczu jest około dwukrotnie wyższe niż u osób o szybkim metabolizmie
• Osoby z wolniejszym metabolizmem zależnym od izoenzymu CYP2D6 nie wykazują istotnych zmian w ekspozycji na escytalopram

Różnice te mogą determinować indywidualną odpowiedź na lek oraz ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹⁰