Właściwości farmakodynamiczne leku Elicea Q-Tab

Escytalopram, substancja czynna leku Elicea Q-Tab, należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) stosowanych jako leki przeciwdepresyjne. W klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC) escytalopram oznaczony jest kodem N06AB10.¹

Mechanizm działania

Escytalopram działa jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, wykazujący wysokie powinowactwo do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoniny. Dodatkowo substancja ta wiąże się również z allosterycznym miejscem na transporterze serotoniny, jednak z powinowactwem około 1000 razy mniejszym.²

Istotną właściwością farmakodynamiczną escytalopramu jest brak lub bardzo niskie powinowactwo do wielu innych receptorów, w tym:

• Receptorów serotoninergicznych 5-HT_1A i 5-HT₂ – związanych z regulacją nastroju i lęku
• Receptorów dopaminergicznych D₁ i D₂ – odpowiedzialnych za kontrolę motoryki i emocji
• Receptorów adrenergicznych α₁, α₂ i β – regulujących funkcje układu współczulnego
• Receptorów histaminowych H₁ – związanych z sedacją i sennością
• Receptorów muskarynowych cholinergicznych – wpływających na funkcje poznawcze
• Receptorów benzodiazepinowych – modulujących poziom lęku
• Receptorów opioidowych – zaangażowanych w percepcję bólu i odczuwanie przyjemności

Powyższy profil receptorowy escytalopramu wskazuje, że hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT) jest jedynym prawdopodobnym mechanizmem działania wyjaśniającym zarówno farmakologiczne, jak i kliniczne efekty tej substancji.³

Wpływ na odstęp QT

W badaniach elektrokardiograficznych przeprowadzonych u zdrowych ochotników w warunkach podwójnie ślepej próby z kontrolą placebo, escytalopram wykazał wpływ na odstęp QT. Zmiana odstępu QTc (skorygowanego według wzoru Fridericia) względem wartości wyjściowych wynosiła:

• 4,3 ms (90% CI: 2,2-6,4) po zastosowaniu dawki terapeutycznej 10 mg na dobę
• 10,7 ms (90% CI: 8,6-12,8) po zastosowaniu dawki ponadterapeutycznej 30 mg na dobę

Te właściwości elektrofizjologiczne leku należy uwzględnić przy kwalifikacji pacjentów do terapii, szczególnie w kontekście przeciwwskazań, interakcji lekowych i potencjalnych działań niepożądanych.⁴

Skuteczność kliniczna

Epizody dużej depresji

Skuteczność escytalopramu w leczeniu epizodów dużej depresji została potwierdzona w trzech z czterech krótkookresowych (8-tygodniowych) badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą kontrolowanych placebo. Efektywność leku w zapobieganiu nawrotom depresji oceniano w długoterminowym badaniu z udziałem 274 pacjentów, którzy początkowo odpowiedzieli na leczenie escytalopramem w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę w ciągu 8-tygodniowej fazy otwartej. Po fazie wstępnej, pacjenci zostali losowo przydzieleni do kontynuacji terapii escytalopramem w dotychczasowej dawce lub do otrzymywania placebo przez okres do 36 tygodni.⁵

Wyniki wskazują, że u pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem czas do wystąpienia nawrotu choroby w okresie 36 tygodni obserwacji był znacząco dłuższy w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Potwierdza to skuteczność escytalopramu nie tylko w fazie ostrej depresji, ale także w profilaktyce nawrotów.⁶

Fobia społeczna

W przypadku fobii społecznej, skuteczność escytalopramu została udowodniona zarówno w trzech krótkookresowych (12-tygodniowych) badaniach klinicznych, jak i w 6-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli na leczenie. Dodatkowo przeprowadzono 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnego sposobu dawkowania, które wykazało skuteczność escytalopramu w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg.⁷

Zaburzenie lękowe uogólnione

W leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego (GAD), escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę wykazał skuteczność we wszystkich czterech przeprowadzonych badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą kontrolowanych placebo. Zbiorcza analiza danych z trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała następujące wyniki:⁸

Istotny jest fakt, że działanie terapeutyczne escytalopramu w GAD obserwowano już od pierwszego tygodnia leczenia. Utrzymywanie się skuteczności klinicznej dawki 20 mg na dobę potwierdzono w długoterminowym, randomizowanym badaniu oceniającym efektywność leku w okresie od 24 do 76 tygodni u 373 pacjentów, którzy uprzednio odpowiedzieli na 12-tygodniowe leczenie w fazie otwartej.⁹

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (OCD) została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach terapii pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazali znacząco lepsze wyniki w skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale) w porównaniu z grupą placebo. Dłuższa, 24-tygodniowa obserwacja wykazała, że zarówno dawka 10 mg, jak i 20 mg na dobę zapewniała przewagę terapeutyczną nad placebo.¹⁰

Efekt profilaktyczny escytalopramu w zapobieganiu nawrotom OCD został wykazany dla dawek 10 mg i 20 mg na dobę u pacjentów, którzy początkowo odpowiedzieli na leczenie w 16-tygodniowej fazie otwartej. Następnie pacjentów tych objęto 24-tygodniową, randomizowaną, kontrolowaną placebo fazą badania z podwójnie ślepą próbą, która potwierdziła skuteczność escytalopramu w długoterminowej terapii podtrzymującej.¹¹