biodostępność doustna
Biodostępność doustna to parametr farmakokinetyczny określający, jaka część podanej doustnie dawki leku dociera do krążenia ogólnoustrojowego w niezmienionej formie. Wyrażana jest jako wartość procentowa (0-100%) i stanowi kluczowy wskaźnik efektywności formy doustnej w porównaniu do podania dożylnego, które przyjmuje się za referencyjne (biodostępność 100%).
Na biodostępność doustną wpływa wiele czynników fizjologicznych i fizykochemicznych. Kluczowe znaczenie ma efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, gdzie lek może ulegać metabolizmowi jeszcze przed dotarciem do krążenia systemowego. Istotne są również takie czynniki jak: rozpuszczalność leku, szybkość rozpadu postaci leku, stopień jonizacji, lipofilność, pH środowiska przewodu pokarmowego, obecność transporterów błonowych czy interakcje z pokarmem.
Znajomość biodostępności doustnej ma fundamentalne znaczenie w ustalaniu dawkowania leków. Substancje o niskiej biodostępności wymagają podawania wyższych dawek doustnych w porównaniu z formami parenteralnymi. Leki o wąskim indeksie terapeutycznym i zmiennej biodostępności mogą wymagać monitorowania stężeń terapeutycznych dla zapewnienia skuteczności i bezpieczeństwa terapii.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Benzoksoniowy chlorek – Przedawkowanie
Chlorek benzoksoniowy, składnik produktu leczniczego Orofar Junior (1 mg + 1 mg, tabletki do ssania), w przypadku przedawkowania wywołuje głównie objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności i wymioty. Leczenie jest objawowe i obejmuje podanie środków łagodzących dolegliwości, natychmiastowe podanie mleka lub białek jaj zmieszanych z wodą, unikanie prowokowania wymiotów i płukania żołądka oraz bezwzględny zakaz spożywania alkoholu, który zwiększa wchłanianie chlorku benzoksoniowego. W produkcie Orofar Junior obecna jest również lidokaina chlorowodorek (1 mg), której przedawkowanie, choć rzadkie drogą doustną, może prowadzić do poważnych objawów toksycznych, zwłaszcza neurologicznych (drgawki, śpiączka) i sercowo-naczyniowych (niedociśnienie, asystolia, bradykardia, zatrzymanie akcji serca), a także oddechowych (bezdech), z ryzykiem zgonu.
bezdech, biodostępność doustna, bradykardia, chlorek benzoksoniowy, ciśnienie tętnicze, czwartorzędowa sól amoniowa, drgawki i śpiączka, lek przeciwdrgawkowy, lidokainy chlorowodorek, monitorowanie EKG, nudności i wymioty, oddział toksykologii, Orofar Junior, ośrodek leczenia zatruć, ośrodkowy układ nerwowy, płukanie żołądka, przewód pokarmowy, układ sercowo-naczyniowy, wentylacja mechaniczna, zaburzenia rytmu serca, zatrucie, zatrzymanie akcji serca - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Unasyn 375 mg
Unasyn w postaci tabletek powlekanych 375 mg zawiera sultamycylinę, prolek sulbaktamu (147 mg) i ampicyliny (220 mg) w stosunku molarnym 1:1, co zapewnia optymalne właściwości farmakokinetyczne. Po podaniu doustnym sultamycylina ulega hydrolizie do aktywnych składników, które wykazują biodostępność na poziomie 80% w stosunku do dawki dożylnej, niezależnie od spożycia posiłku. Maksymalne stężenie ampicyliny w surowicy jest około dwukrotnie wyższe niż po podaniu samej ampicyliny, co przekłada się na zwiększoną skuteczność terapeutyczną. Okres półtrwania eliminacji wynosi 45 minut dla sulbaktamu i 1 godzinę dla ampicyliny, a obie substancje są wydalane głównie przez nerki (50-75% w postaci niezmienionej).
ampicylina, biodostępność, biodostępność doustna, farmakokinetyka eliminacji, farmakokinetyka leku, faza eliminacji, hydroliza, okres półtrwania, okres półtrwania eliminacji, podanie doustne, podanie dożylne, probenecyd, stężenie leku, stężenie maksymalne, stężenie w surowicy, stosunek molarny, sulbaktam, sultamycylina, wchłanianie leku, wydalanie nerkowe, wydalanie niezmienione, wydzielanie cewkowe, zaburzenie czynności nerek - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Otrivin Allergy (2,5 mg + 0,25 mg)/ml
Produkt leczniczy Otrivin Allergy w postaci aerozolu do nosa zawiera fenylefrynę (2,5 mg/ml) oraz dimetyndenu maleinian (0,25 mg/ml), z dawką pojedynczą dostarczającą odpowiednio 0,3536 mg i 0,0354 mg substancji czynnych. Lek stosowany jest miejscowo, a jego działanie terapeutyczne nie zależy od stężenia substancji w surowicy krwi, co jest typowe dla preparatów aplikowanych na błonę śluzową nosa. Fenylefryna charakteryzuje się niską biodostępnością doustną na poziomie około 38% z powodu efektu pierwszego przejścia, natomiast dimetyndenu maleinian wykazuje wyższą biodostępność doustną, sięgającą 70%.
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Orofar Junior 1 mg + 1 mg
Produkt leczniczy Orofar Junior zawiera benzoksoniowy chlorek (1 mg) oraz lidokainy chlorowodorek (1 mg), których przedawkowanie manifestuje się odmiennymi objawami klinicznymi. Benzoksoniowy chlorek, będący czwartorzędową solą amoniową, w dużych dawkach powoduje głównie objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności i wymioty, przy czym spożycie alkoholu może nasilać jego wchłanianie i ryzyko działań niepożądanych. Lidokaina, mimo niskiej biodostępności po podaniu doustnym, może wywołać poważną toksyczność ośrodkowego układu nerwowego i układu sercowo-naczyniowego, w tym drgawki, bradykardię, asystolię, bezdech, a nawet śpiączkę i zgon. Przedawkowanie lidokainy jest rzadziej spotykane po podaniu doustnym niż dożylnym, jednakże wymaga natychmiastowej interwencji medycznej ze względu na ryzyko wielonarządowego uszkodzenia i śmierci.
asystolia, benzoksoniowy chlorek, bezdech, biodostępność doustna, bradykardia, czwartorzędowe sole amoniowe, drgawki, efekt pierwszego przejścia, lidokainy chlorowodorek, niedociśnienie, nudności, oddział toksykologii, Orofar Junior, ośrodkowy układ nerwowy, przewód pokarmowy, śpiączka, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy, wymioty, zatrzymanie akcji serca, zatrzymanie czynności oddechowej - Leksykon leków
Przedawkowanie – Canespor Onychoset (10 mg + 400 mg)/g
Canespor Onychoset w postaci maści o stężeniu 10 mg bifonazolu i 400 mg mocznika na 1 g preparatu wykazuje niski profil toksykologiczny w przypadku przedawkowania. Miejscowe stosowanie ogranicza wchłanianie ogólnoustrojowe substancji czynnych, co minimalizuje ryzyko ostrego zatrucia. Nawet przy jednorazowej nadmiernej aplikacji lub przypadkowym połknięciu, prawdopodobieństwo wystąpienia poważnych objawów jest niskie. Potencjalne działania niepożądane obejmują umiarkowane miejscowe podrażnienie skóry, związane z drażniącym działaniem mocznika w wysokim stężeniu (400 mg/g). Nie zidentyfikowano specyficznych objawów klinicznych ostrego zatrucia po aplikacji miejscowej ani po doustnym spożyciu typowych ilości preparatu.
aplikacja miejscowa, bifonazol, biodostępność doustna, Canespor Onychoset, charakterystyka produktu leczniczego, działanie drażniące, grzybicza infekcja paznokci, mocznik, objawy zatrucia, ostre zatrucie, podrażnienie skóry, postępowanie objawowe, profil bezpieczeństwa, przypadkowe spożycie, wchłanianie ogólnoustrojowe, wchłanianie przezskórne - Leksykon substancji czynnych
Fenoksymetylopenicylina – Właściwości farmakokinetyczne
Fenoksymetylopenicylina, dostępna w preparatach Ospen (1000, 1500, 750) oraz Polcylin (50 mg/ml, 100 mg/ml, 250 mg/ml), charakteryzuje się odpornością na kwaśne środowisko żołądka, co zapewnia dobrą biodostępność po podaniu doustnym. Preparaty Ospen wykazują szybkie osiągnięcie maksymalnego stężenia (Cmax) w osoczu w ciągu 30-60 minut, z wiązaniem z białkami osocza na poziomie około 55%. Polcylin ma biodostępność około 50%, Cmax około 10 µg/ml po dawce 800 mg na czczo, osiągane w 0,5-1 godziny, oraz wyższe wiązanie z białkami (80%). Wchłanianie fenoksymetylopenicyliny z Polcylinu jest istotnie obniżone przez jednoczesne przyjmowanie pokarmu, co zmniejsza zarówno stopień wchłaniania, jak i maksymalne stężenie w surowicy. Substancja wykazuje dobrą penetrację do tkanek takich jak nerki, płuca, wątroba, skóra, błony śluzowe i mięśnie, jednak penetracja do tkanki kostnej jest ograniczona, co ma znaczenie kliniczne w leczeniu infekcji kostnych.
antybiotyk beta-laktamowy, biodostępność, biodostępność doustna, dystrybucja nerkowa, działanie bakteriobójcze, fenoksymetylopenicylina, infekcja kości, infekcja skóry, niewydolność nerek, okres półtrwania, penetracja tkankowa, penicylina półsyntetyczna, płyn ustrojowy, sok żołądkowy, stan zapalny, stężenie w osoczu, tkanka miękka, układ moczowy, układ oddechowy, wiązanie z białkami, zakażenie bakteryjne - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Voriconazole Fresenius Kabi 200 mg
Voriconazole Fresenius Kabi, zawierający worykonazol w formie proszku do sporządzania roztworu do infuzji, wymaga precyzyjnego dawkowania dostosowanego do masy ciała, wieku oraz stanu klinicznego pacjenta. Dawka nasycająca dożylna wynosi 6 mg/kg mc. co 12 godzin przez pierwsze 24 godziny, a dawka podtrzymująca 4 mg/kg mc. dwa razy na dobę u dorosłych. U dzieci (2–<12 lat) i młodzieży o masie ciała <50 kg dawka nasycająca to 9 mg/kg mc. co 12 godzin, a podtrzymująca 8 mg/kg mc. dwa razy na dobę. Podanie dożylne nie powinno przekraczać szybkości 3 mg/kg mc./godz. przez 1–3 godziny, a bolus jest przeciwwskazany. Worykonazol charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną (96%), co umożliwia przejście z terapii dożylnej na doustną (np. 400 mg co 12 godzin dla pacjentów ≥40 kg). Monitorowanie elektrolitów (K+, Mg2+, Ca2+) jest obligatoryjne przed i w trakcie terapii. Terapia powinna być możliwie krótka, a w przypadku leczenia długotrwałego (>180 dni) konieczna jest ocena stosunku korzyści do ryzyka, zwłaszcza ze względu na ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa hydroksypropylobetadeksu – substancji pomocniczej w postaci dożylnej.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, bilirubina całkowita, biodostępność doustna, choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, dawka nasycająca, dawka podtrzymująca, fosfataza zasadowa, hemodializa, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hydroksypropylobetadeks, immunosupresja, infuzja dożylna, inwazyjne zakażenie grzybicze, klirens, klirens kreatyniny, kreatynina w surowicy, lek przeciwgrzybiczny, marskość wątroby, neutropenia, niewydolność wątroby, odpowiedź mikologiczna, parametry czynności wątroby, skala Childa-Pugha, stężenie terapeutyczne w osoczu, terapia dożylna, toksyczność leku, uszkodzenie wątroby, worykonazol, wstrzyknięcie dożylne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, żółtaczka - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rivaroxaban Bluefish 15 mg; 20 mg
Rywaroksaban, substancja czynna leku Rivaroxaban Bluefish (tabletki powlekane 15 mg i 20 mg), charakteryzuje się szybkim i prawie całkowitym wchłanianiem po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 2-4 godzin. Biodostępność wynosi 80-100% dla dawek 2,5 mg i 10 mg niezależnie od posiłku, natomiast dla dawek 15 mg i 20 mg jest zależna od przyjmowania pokarmu – biodostępność dawki 20 mg na czczo wynosi 66%, a przyjmowanie z posiłkiem zwiększa AUC o 39%, co uzasadnia konieczność podawania tych dawek z jedzeniem. Farmakokinetyka jest prawie liniowa do dawki 15 mg, z umiarkowaną zmiennością osobniczą (CV 30-40%). Rywaroksaban wiąże się z białkami osocza w 92-95%, a jego objętość dystrybucji w stanie równowagi wynosi około 50 litrów. Metabolizm zachodzi głównie przez CYP3A4 i CYP2J2 oraz mechanizmy niezależne od cytochromu P450, a lek jest wydalany zarówno przez nerki (w tym 1/3 w postaci niezmienionej), jak i z kałem. Okres półtrwania wynosi 5-9 godzin u młodych osób, a u osób starszych wydłuża się do 11-13 godzin. Nie stwierdzono istotnych różnic farmakokinetycznych między płciami ani rasami.
biodostępność doustna, cytochrom P450, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, czas protrombinowy, czynnik Xa, farmakokinetyka, klasyfikacja Child-Pugh, klirens kreatyniny, klirens ogólnoustrojowy, koagulopatia, marskość wątroby, model Emax, model odcięcia liniowego, objętość dystrybucji, okres półtrwania, P-glikoproteina, stężenie leku w osoczu, wchłanianie leku, wiązanie z białkami osocza, wydzielanie nerkowe, zaburzenie czynności wątroby, zależność farmakokinetyczno-farmakodynamiczna, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Imatinib Altan 100 mg
Imatynib charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną na poziomie 98% oraz znacznym wiązaniem z białkami osocza (~95%, głównie albumina i kwaśna alfa-glikoproteina). Po podaniu doustnym okres półtrwania wynosi około 18 godzin, co uzasadnia dawkowanie raz na dobę. Farmakokinetyka imatynibu jest liniowa w zakresie dawek 25–1000 mg, z kumulacją 1,5–2,5-krotną w stanie równowagi. Spożycie posiłków ma minimalny wpływ na parametry farmakokinetyczne (obniżenie Cmax o 11%, wydłużenie tmax o 1,5 h, zmniejszenie AUC o 7,4%). Metabolizm imatynibu odbywa się głównie przez CYP3A4, a głównym metabolitem jest N-demetylowana pochodna piperazyny, stanowiąca około 16% AUC leku. Imatynib wykazuje kompetycyjną inhibicję izoenzymów CYP2C9 (Ki=27 μmol/l), CYP2D6 (Ki=7,5 μmol/l), CYP3A4/5 (Ki=7,9 μmol/l) oraz CYP2C8 (Ki=34,7 μmol/l), co może wpływać na metabolizm współstosowanych leków metabolizowanych przez te enzymy.
alfa-1 kwaśna glikoproteina, AUC imatynibu, biodostępność doustna, biotransformacja imatynibu, CYP3A4, ekspozycja osoczowa, imatynib, inhibitor kompetycyjny, klirens imatynibu, kwaśna alfa-glikoproteina, maksymalne stężenie w osoczu, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, pochodna N-demetylowa piperazyny, stężenie leku w osoczu, wiązanie z białkami osocza, wysokotłuszczowy posiłek, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zmienność międzyosobnicza - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Jext 150 mcg
Podczas konsultacji z kobietami w wieku rozrodczym, ciężarnymi oraz karmiącymi piersią, które wymagają stosowania adrenaliny w formie automatycznego wstrzykiwacza Jext, należy szczegółowo omówić kwestie bezpieczeństwa i wskazań do stosowania leku. Dane kliniczne dotyczące stosowania adrenaliny w ciąży są ograniczone, jednak w przypadku anafilaksji korzyści z podania adrenaliny (dawki 150 µg lub 300 µg) przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu, gdyż nieleczona anafilaksja stanowi bezpośrednie zagrożenie życia matki i dziecka. U kobiet karmiących piersią adrenalina nie stanowi przeciwwskazania do kontynuacji karmienia, ponieważ jej biodostępność po podaniu doustnym jest znikoma, a ewentualne śladowe ilości przenikające do mleka nie wywołują działań niepożądanych u niemowląt. Nie ma konieczności przerywania karmienia ani odrzucania mleka po zastosowaniu Jext.
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Fluxazol 50 mg
Flukonazol wymaga indywidualnego dostosowania dawki w zależności od rodzaju i ciężkości zakażenia grzybiczego. W leczeniu kryptokokowego zapalenia opon mózgowych stosuje się dawkę nasycającą 400 mg w pierwszej dobie, następnie 200-400 mg/dobę przez 6-8 tygodni, z możliwością zwiększenia do 800 mg/dobę w ciężkich przypadkach. W profilaktyce nawrotów dawka wynosi 200 mg/dobę przez 11-24 miesiące lub dłużej. W kandydozach inwazyjnych dawka nasycająca to 800 mg, a następnie 400 mg/dobę przez co najmniej 2 tygodnie po uzyskaniu negatywnego wyniku posiewu. W kandydozach błon śluzowych dawki wahają się od 100 do 400 mg/dobę, a czas leczenia od 7 do 30 dni. W przypadku kandydozy narządów płciowych stosuje się pojedynczą dawkę 150 mg lub schemat wielokrotny z dawką podtrzymującą przez 6 miesięcy. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek dawkę należy zmniejszyć o 50% przy klirensie kreatyniny ≤50 ml/min, a u dializowanych podawać pełną dawkę po każdej dializie. U dzieci maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 400 mg, a dawkowanie jest obliczane na podstawie masy ciała (3-12 mg/kg mc.).
biodostępność doustna, dawka nasycająca, dializa, drożdżaki w moczu, drożdżakowe zapalenie błony śluzowej, drożdżakowe zapalenie żołędzi, drożdżyca pochwy, drożdżyca skóry, funkcja wątroby, grzybica paznokci, grzybica podudzi, grzybica stóp, grzybica tułowia, kandydemia, kandydoza błony śluzowej, kandydoza inwazyjna, kandydoza jamy ustnej, kandydoza narządów płciowych, kandydoza przełyku, klirens flukonazolu, klirens kreatyniny, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, kryptokokoza, łupież pstry, neutropenia, odpowiedź mikologiczna, onychomikoza, przewlekła kandydoza skóry, przewlekła zanikowa kandydoza, wydalanie flukonazolu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie zagrażające życiu