Właściwości farmakokinetyczne
Citronil 20 mg

Właściwości farmakokinetyczne cytalopramu

Cytalopram, składnik aktywny leku Citronil, jest racematem, przy czym za działanie farmakodynamiczne odpowiedzialny jest głównie enancjomer S. Wszystkie przedstawione dane farmakokinetyczne dotyczą racemicznej formy związku. Właściwości farmakokinetyczne cytalopramu charakteryzują się przewidywalnym, liniowym profilem, co oznacza proporcjonalny wzrost stężenia w osoczu wraz ze zwiększaniem dawki.¹

Wchłanianie

Cytalopram charakteryzuje się niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, które nie jest zależne od obecności pokarmu. Biodostępność po podaniu doustnym osiąga około 80%. Maksymalne stężenie substancji czynnej w osoczu (Cmax) jest osiągane po około 4 godzinach od przyjęcia leku, przy czym zakres czasowy może wahać się od 1 do 6 godzin.²

Dystrybucja

Objętość dystrybucji (Vd) cytalopramu wynosi około 14 L/kg masy ciała, z zakresem od 12 do 17 L/kg mc. Ta stosunkowo duża objętość dystrybucji wskazuje na znaczną penetrację leku do tkanek. Cytalopram i jego metabolity wykazują wysokie powinowactwo do białek osocza – około 80% substancji czynnej i jej metabolitów wiąże się z tymi białkami.³

Metabolizm

Cytalopram podlega procesom biotransformacji w wątrobie, w wyniku których powstaje kilka metabolitów. Główne zidentyfikowane metabolity to:

• Demetylocytalopram – selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny o słabszym działaniu niż lek macierzysty
• Didemetylocytalopram – również selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, ale mniej selektywny i słabszy od cytalopramu
• N-tlenek cytalopramu
• Pozbawiona grup aminowych pochodna kwasu propionowego

Warto podkreślić, że chociaż główne metabolity cytalopramu wykazują działanie farmakologiczne podobne do związku macierzystego, ich aktywność jest słabsza i mniej selektywna. Uważa się, że metabolity te nie wnoszą istotnego wkładu w działanie przeciwdepresyjne leku.⁴

Eliminacja

Okres półtrwania w fazie eliminacji (T1/2β) cytalopramu wynosi około 36 godzin, z zakresem od 28 do 42 godzin. Klirens osoczowy (Cls) wynosi około 0,3-0,4 L/min. Substancja czynna jest wydalana głównie przez wątrobę (85% dawki), pozostałe 15% jest eliminowane przez nerki. Około 12% (z zakresem do 23%) dobowej dawki leku jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej. Klirens metaboliczny cytalopramu wynosi około 0,3 L/min, natomiast klirens nerkowy – około 0,05-0,08 L/min.⁵

Stan stacjonarny stężenia leku w osoczu ustala się po 1-2 tygodniach regularnego przyjmowania, przy czym obserwuje się znaczne różnice międzyosobnicze w stężeniach leku – nawet czterokrotne. Pomimo tych różnic, nie stwierdzono wyraźnej korelacji pomiędzy stężeniem cytalopramu w osoczu a jego skutecznością terapeutyczną czy częstością występowania działań niepożądanych.⁶

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów powyżej 65. roku życia parametry farmakokinetyczne cytalopramu ulegają istotnym zmianom wskutek fizjologicznego spadku wydolności metabolicznej organizmu. Obserwuje się u nich:

• Wydłużenie okresu półtrwania leku w osoczu
• Zmniejszenie klirensu substancji czynnej
• Zwiększenie ekspozycji ogólnoustrojowej (AUC) o około 50% w porównaniu do młodych, zdrowych ochotników

Te zmiany farmakokinetyczne wskazują na konieczność dostosowania dawkowania u pacjentów w podeszłym wieku.⁷

Zaburzenia czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby eliminacja cytalopramu przebiega wolniej, co prowadzi do znaczących zmian w parametrach farmakokinetycznych:

• Okres półtrwania leku jest około dwukrotnie dłuższy
• Stężenie w osoczu w stanie stacjonarnym jest około dwukrotnie wyższe niż u pacjentów z prawidłową czynnością wątroby

Zmiany te wskazują na konieczność redukcji dawki u pacjentów z niewydolnością wątroby.⁸

Zaburzenia czynności nerek

U pacjentów z umiarkowanym do ciężkiego zaburzeniem czynności nerek (klirens kreatyniny 10-53 ml/min) obserwuje się:

• Wydłużenie okresu półtrwania cytalopramu
• Niewielki wzrost ekspozycji ogólnoustrojowej na lek

Należy zwrócić uwagę, że dotychczas nie przeprowadzono badań oceniających stężenie metabolitów cytalopramu w osoczu u pacjentów z niewydolnością nerek, ale można przypuszczać, że stężenia te mogą być zwiększone.⁹

Polimorfizm genetyczny

Zmienność genetyczna w zakresie enzymów metabolizujących leki wpływa na farmakokinetykę cytalopramu:

• U pacjentów z wolnym metabolizmem z udziałem enzymu CYP2C19 (tzw. „słabi metabolizerzy”) stężenie escytalopramu w osoczu jest dwukrotnie wyższe w porównaniu do osób z prawidłową aktywnością tego enzymu (tzw. „szybkich metabolizerów”)
• W przypadku polimorfizmu enzymu CYP2D6 nie stwierdzono istotnych zmian w stężeniu leku w osoczu pomiędzy pacjentami o różnej aktywności tego enzymu

Te obserwacje sugerują, że CYP2C19 odgrywa istotniejszą rolę w metabolizmie cytalopramu niż CYP2D6, co należy uwzględnić przy indywidualizacji dawkowania.¹⁰