martwica kości
Martwica kości (osteonekroza) to stan patologiczny charakteryzujący się obumieraniem tkanki kostnej w wyniku zaburzenia jej ukrwienia. Proces ten prowadzi do destrukcji struktury kości, utraty jej wytrzymałości i w konsekwencji do złamań patologicznych.
Etiologia martwicy kości jest złożona i obejmuje czynniki urazowe (złamania, zwichnięcia), naczyniowe (zakrzepica, zatorowość), toksyczne (przewlekła sterydoterapia, nadużywanie alkoholu), metaboliczne (choroby układowe, hiperlipidemia) oraz idiopatyczne. Szczególnie narażone są kości o ograniczonym unaczynieniu kolateralnym, jak głowa kości udowej, kość łódeczkowata nadgarstka czy głowa kości ramiennej.
Diagnostyka martwicy kości opiera się na badaniach obrazowych: radiografii konwencjonalnej (zmiany widoczne dopiero po 2-3 miesiącach od początku choroby), rezonansie magnetycznym (metoda z wyboru, umożliwiająca wczesne wykrycie zmian), tomografii komputerowej oraz scyntygrafii. Badania laboratoryjne mają znaczenie pomocnicze w identyfikacji przyczyn martwicy.
Leczenie martwicy kości zależy od jej lokalizacji, zaawansowania i przyczyny. Obejmuje postępowanie zachowawcze (odciążenie chorej kończyny, farmakoterapia przeciwbólowa, bifosfoniany) oraz chirurgiczne (odbarczenie rdzenia kostnego, przeszczepy unaczynionych fragmentów kości, endoprotezoplastyka). Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie i wdrożenie leczenia, co może zapobiec progresji zmian i konieczności inwazyjnego leczenia operacyjnego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie stawów zakaźne – Epidemiologia
Zapalenie stawów zakaźne (septic arthritis) to stan zapalny stawów wywołany infekcją bakteryjną, charakteryzujący się wysoką śmiertelnością i ryzykiem trwałego uszkodzenia stawu. Zapadalność w krajach rozwiniętych wynosi od 2 do 10 przypadków na 100 000 osób rocznie, z wyższymi wartościami w niektórych regionach, np. 12,0/100 000 w Nowej Zelandii czy 41,2/100 000 w Tajlandii. Choroba wykazuje bimodalny rozkład wiekowy, z szczytem zachorowań u dzieci w wieku 2-3 lat oraz u osób powyżej 55 roku życia, a ryzyko wzrasta znacząco u pacjentów powyżej 80 lat (do 73,4/100 000). Mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety, z wyjątkiem rzeżączkowego zapalenia stawów, które dominuje u kobiet. Najczęstszym patogenem jest Staphylococcus aureus (50-70% przypadków), w tym szczepy MRSA, co komplikuje terapię. Zakażenia protez stawowych stanowią 1,5-10% wszystkich endoprotez, z wyższym ryzykiem po rewizjach (do 20%). Monoartykularny przebieg dominuje (85-90%), a najczęściej zajęte są stawy kolanowy (45-50%) i biodrowy (30-35%).
anemia sierpowatokrwinkowa, antybiotykoterapia, bakteriemia, chondrokalcynoza, choroba zwyrodnieniowa stawów, cukrzyca, dna moczanowa, endoprotezoplastyka stawu biodrowego, endoprotezoplastyka stawu kolanowego, glikokortykosteroid, gronkowiec koagulazo-ujemny, infekcja bakteryjna, iniekcja dostawowa, Kingella kingae, lek immunosupresyjny, martwica kości, metycylinooporny Staphylococcus aureus, Neisseria gonorrhoeae, posocznica, przewlekła choroba wątroby, przewlekła niewydolność nerek, przewlekła niewydolność serca, rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego, reumatoidalne zapalenie stawów, rzeżączkowe zapalenie stawów, Staphylococcus aureus, uszkodzenie chrząstki stawowej, wstrząs septyczny, zakażenie HIV, zakażenie protezy stawowej, zakażenie rzeżączką, zapalenie jednostawowe, zapalenie stawów zakaźne, zapalenie wielostawowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Daruph 63 mg
Profil bezpieczeństwa dazatynibu został oceniony w badaniach klinicznych na 2900 pacjentach, w tym 324 dorosłych z nowo rozpoznaną przewlekłą białaczką szpikową (CML) w fazie przewlekłej oraz 188 dzieci i młodzieży. Mediana czasu leczenia u dorosłych wynosiła 19,2 miesiąca (zakres 0–93,2 miesiąca). Działania niepożądane występowały u większości pacjentów, a u 19% (520/2712) doprowadziły do przerwania terapii. Najczęstsze powikłania obejmowały mielosupresję (niedokrwistość, neutropenię, małopłytkowość), często z neutropenią z gorączką, oraz powikłania płucne, takie jak wysięk w jamie opłucnej i duszność. Rzadkie, ale poważne powikłania to zakrzepica płucna, ostry zespół zaburzeń oddychania i śródmiąższowa choroba płuc. Profil bezpieczeństwa u dzieci był podobny do dorosłych, z wyjątkiem braku wysięków osierdziowego i opłucnowego oraz nadciśnienia płucnego.
aplazja czerwonokrwinkowa, arytmia komorowa, ból kostno-mięśniowy, chłonkotok, dławica piersiowa, hiperurykemia, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotok, małopłytkowość, martwica kości, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, naciek płucny, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze, neutropenia, neutropenia z gorączką, niedokrwistość, niedrożność jelit, obrzęk płuc, osłabienie mięśniowe, ostra białaczka limfoblastyczna, przetoka odbytu, przewlekła białaczka szpikowa, rabdomioliza, skurcz oskrzeli, śródmiąższowa choroba płuc, wydłużenie odstępu QT, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zakrzepica płucna, zapalenie błony śluzowej, zapalenie mięśni, zapalenie naczyń leukocytoklastyczne, zapalenie okrężnicy, zapalenie osierdzia, zapalenie ścięgien, zapalenie stawów, zastoinowa niewydolność serca, zespół nerczycowy, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Rytonawir – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Rytonawir jest inhibitorem proteazy stosowanym w terapii zakażenia HIV-1, pełniącym rolę zarówno leku przeciwretrowirusowego, jak i wzmacniacza farmakokinetycznego innych inhibitorów proteazy. Nie powoduje wyleczenia HIV ani AIDS, a u pacjentów mogą występować zakażenia oportunistyczne. Lek jest przeciwwskazany u osób z ciężkim lub niewyrównanym zaburzeniem czynności wątroby, a u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B lub C istnieje zwiększone ryzyko ciężkich reakcji hepatotoksycznych. W trakcie terapii należy monitorować czynność wątroby, zwłaszcza że już po 7 dniach leczenia obserwowano wzrost aktywności aminotransferaz i bilirubiny. Klirens nerkowy rytonawiru jest nieistotny, jednak u pacjentów leczonych jednocześnie fumaranu dizoproksylu tenofowiru odnotowano przypadki niewydolności nerek i zespołu Fanconiego, co wymaga monitorowania funkcji nerek. U pacjentów z hemofilią typu A i B obserwowano zwiększone krwawienia, a także przypadki zapalenia trzustki, szczególnie przy hipertriglicerydemii, co wymaga uwagi klinicznej i ewentualnego przerwania terapii.
AIDS, aminotransferazy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, blok przedsionkowo-komorowy, choroba Gravesa-Basedowa, CYP3A, cytomegalia, hemofilia, hiperbilirubinemia, hipertriglicerydemia, HIV-1, inhibitor PDE5, inhibitor proteazy, klirens nerkowy, kwasica ketonowa, martwica kości, nadciśnienie płucne, niedoczynność kory nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, pneumocystoza, rabdomioliza, tenofowir, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenia erekcji, zakażenia oportunistyczne, zapalenie trzustki, zespół Cushinga, zespół Fanconiego, zespół rekonstytucji immunologicznej - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie kości i szpiku – Objawy
Zapalenie kości i szpiku (osteomyelitis) to infekcyjne zapalenie obejmujące szpik kostny, okostną oraz kość korową i gąbczastą, najczęściej o etiologii bakteryjnej, rzadziej grzybiczej. U dzieci dominują zmiany w kościach długich kończyn, u dorosłych – w kręgosłupie i stawach biodrowych. Klinicznie manifestuje się gorączką (często wysoką), bólem kości nasilającym się przy ruchu, obrzękiem, zaczerwienieniem i tkliwością w miejscu zakażenia. U dzieci objawy mogą być mniej specyficzne, np. odmowa obciążania kończyny czy rozdrażnienie. Kręgowe zapalenie kości i szpiku charakteryzuje się uporczywym bólem pleców, sztywnością i napięciem mięśni przykręgosłupowych, często bez gorączki. Ostre zapalenie rozwija się w ciągu 7-14 dni, wymaga szybkiej interwencji (3-5 dni od objawów) i leczenia antybiotykami przez 4-6 tygodni (w ciężkich przypadkach do 12 tygodni), co pozwala na całkowite wyleczenie. Przewlekłe zapalenie (>4 tygodni) cechuje się nawracającym bólem, obecnością przetok i mniejszą częstością gorączki, a rokowanie jest gorsze z nawrotami do 30-50% w ciągu roku.
antybiotykoterapia, choroba naczyń obwodowych, dreszcze, hiperglikemia, kość gąbczasta, lek przeciwgrzybiczny, martwica kości, neuropatia, ostre zapalenie kości, posocznica, przewlekłe zapalenie kości, Pseudomonas aeruginosa, ropa, ropień Brodiego, ropień nadtwardówkowy, sekwestr, sepsa, szpik kostny, ucisk rdzenia kręgowego, zaburzenia chodu, zapalenie kości, zapalenie kości i szpiku, zespół ogona końskiego - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Darunavir Synoptis
Darunavir, stosowany w dawkach 400 mg lub 800 mg doustnie, zawsze powinien być podawany w połączeniu z kobicystatem lub rytonawirem w małej dawce, co optymalizuje jego farmakokinetykę. Terapia powinna być skojarzona z innymi lekami przeciwretrowirusowymi, a dawki wzmacniaczy nie powinny być modyfikowane ponad zalecane wartości. U pacjentów z wiremią HIV-1 RNA ≥100 000 kopii/mL, liczbą komórek CD4+ <100 x 10⁶/L lub obecnością mutacji DRV-RAM, nie zaleca się stosowania schematu darunawir z kobicystatem lub rytonawirem raz na dobę. Szczególną ostrożność należy zachować u kobiet w ciąży, zwłaszcza w II i III trymestrze, ze względu na znaczące (około 90%) obniżenie stężenia Cmin darunawiru przy stosowaniu darunawiru z kobicystatem, co zwiększa ryzyko niepowodzenia terapii i przeniesienia zakażenia. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, zwłaszcza z przewlekłym zapaleniem typu B lub C, konieczne jest monitorowanie AspAT/AlAT, a u osób z ciężkimi zaburzeniami wątroby stosowanie darunawiru jest przeciwwskazane. W trakcie terapii obserwowano ciężkie reakcje skórne (0,4%), w tym zespół DRESS i zespół Stevensa-Johnsona (<0,1%), co wymaga natychmiastowego przerwania leczenia przy wystąpieniu objawów takich jak wysypka z gorączką, bóle mięśni, pęcherze czy zapalenie spojówek.
aktywność transaminaz, alergia na sulfonamidy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, cytomegalowirusowe zapalenie siatkówki, czynnik VIII, dziurawiec zwyczajny, glikoproteina p, hemofilia, indukcja CYP3A, induktor CYP3A, inhibitor CYP3A, inhibitory proteazy, kobicystat, komórki CD4, kwaśna glikoproteina α1, marskość wątroby, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, mutacje DRV-RAM, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, ostra uogólniona osutka krostkowa, przewlekłe zapalenie wątroby, reaktywacja immunologiczna, rytonawir, wiremia HIV-1 RNA, zapalenie płuc Pneumocystis jirovecii, zapalenie wątroby indukowane lekiem, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Atazanavir Accord
Atazanavir Accord, inhibitor proteazy HIV-1, wymaga ostrożnego stosowania ze względu na potencjalne działania niepożądane i interakcje lekowe. Nie zaleca się przekraczania dawki rytonawiru 100 mg/dobę w skojarzeniu z atazanawirem, z wyjątkiem sytuacji stosowania efawirenzu, gdzie dawkę rytonawiru można zwiększyć do 200 mg/dobę przy ścisłym monitorowaniu. Metabolizm wątrobowy atazanawiru powoduje wzrost stężenia leku u pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby, a bezpieczeństwo u chorych z ciężkimi schorzeniami wątroby nie jest ustalone. U pacjentów z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B lub C istnieje ryzyko ciężkich działań hepatotoksycznych, co wymaga regularnej obserwacji i ewentualnego przerwania terapii. Dawkowanie u pacjentów z niewydolnością nerek nie wymaga modyfikacji, jednak lek nie jest zalecany u osób poddawanych hemodializie. Atazanavir może powodować bezobjawowe wydłużenie odstępu PR, co wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami przewodzenia serca oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających odstęp QT.
autoimmunologiczne zapalenie wątroby, blok pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, choroba Gravesa-Basedowa, cytochrom CYP3A4, hemodializa, hemofilia, hiperbilirubinemia, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy HIV, kamica nerkowa, kamica żółciowa, martwica kości, nietolerancja galaktozy, niewydolność kory nadnerczy, ostra niewydolność nerek, Pneumocystis jirovecii, przewlekła choroba nerek, przewlekłe zapalenie wątroby, rumień wielopostaciowy, terapia przeciwretrowirusowa, transferaza UDP-glukuronozylowa, współczynnik przesączania kłębuszkowego, wydłużenie odstępu PR, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie HIV-1, zakażenie wirusem cytomegalii, zespół Cushinga, zespół DRESS, zespół reaktywacji immunologicznej, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Lamiwudyna – Działania niepożądane
Lamiwudyna, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, stosowana w terapii zakażeń HIV oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, charakteryzuje się dobrze poznanym profilem bezpieczeństwa. Najczęstsze działania niepożądane obejmują bóle głowy, bezsenność, dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka), wysypkę, łysienie oraz bóle stawów i mięśni. Istotne są również zaburzenia hematologiczne, takie jak neutropenia, niedokrwistość i trombocytopenia, które wymagają regularnego monitorowania morfologii krwi, zwłaszcza u pacjentów z chorobami układu krwiotwórczego lub stosujących leki mielosupresyjne. Rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu powikłania to kwasica mleczanowa, zapalenie trzustki (z podwyższoną aktywnością amylazy), rabdomioliza oraz obrzęk naczynioruchowy. Lamiwudyna może także powodować przemijające podwyższenie enzymów wątrobowych (AspAT, AlAT), zaostrzenia zapalenia wątroby, zmiany metaboliczne (hipertriglicerydemia, hipercholesterolemia, insulinooporność, hiperglikemia) oraz zespół reaktywacji immunologicznej u pacjentów z HIV.
amylaza w surowicy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, czysta aplazja układu czerwonokrwinkowego, enzym wątrobowy, enzymy wątrobowe, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hipertriglicerydemia, insulinooporność, kwasica mleczanowa, leczenie przeciwretrowirusowe, lek mielosupresyjny, lipodystrofia, martwica kości, morfologia krwi, neutropenia, niewydolność nerek, nukleozydowy inhibitor odwrotnej transkryptazy, obrzęk naczynioruchowy, obwodowa neuropatia, parestezja, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, rabdomioliza, stłuszczenie wątroby, toksyczność mitochondrialna, trombocytopenia, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zaburzenie hematologiczne, zakażenie HIV, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół reaktywacji immunologicznej - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie zmęczeniowe – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Złamania zmęczeniowe to mikropęknięcia kości powstające na skutek powtarzającego się obciążenia mechanicznego, najczęściej lokalizujące się w kościach kończyn dolnych, takich jak kości stopy, piszczeli i śródstopia. Wyróżnia się złamania z przeciążenia (fatigue fractures) w zdrowej kości oraz złamania z niewydolności (insufficiency fractures) w kościach osłabionych, np. osteoporotycznych. Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach obrazowych, z MRI jako metodą o najwyższej czułości wykrywania wczesnych zmian. Złamania klasyfikuje się na niskiego i wysokiego ryzyka, co determinuje sposób leczenia – zachowawcze (odpoczynek 2-6 tygodni, modyfikacja obciążenia, protokół RICE, paracetamol) lub operacyjne (stabilizacja wewnętrzna) w przypadku złamań wysokiego ryzyka, braku zrostu czy przemieszczenia. Czas gojenia wynosi zwykle 4-12 tygodni, z koniecznością regularnej kontroli postępu leczenia.
bolesność palpacyjna, brak zrostu, kość łódeczkowata, kość skokowa, kość śródstopia, martwica kości, niedobór wapnia i witaminy D, nieprawidłowy zrost, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk, osteopenia, osteoporoza, paracetamol, płaskostopie, protokół RICE, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości, szyjka kości udowej, tomografia komputerowa, trening propriocepcji, trening siłowy, trudność w połykaniu, wysokie podbicie, zaburzenie biomechaniki, zaburzenie miesiączkowania, zdjęcie rentgenowskie, złamanie niskiego ryzyka, złamanie wysokiego ryzyka, złamanie z niewydolności, złamanie z przeciążenia, złamanie zmęczeniowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Tenofovir Zentiva
Przed rozpoczęciem terapii Tenofovir Zentiva u pacjentów z zakażeniem HBV konieczne jest wykonanie badań przesiewowych w kierunku HIV oraz świadomość, że lek nie zapobiega transmisji HBV. Unika się jednoczesnego stosowania z innymi preparatami zawierającymi tenofowiru dizoproksyl lub alafenamid oraz adefowirem dipiwoksylem, a także dydanozyną ze względu na ryzyko niepowodzenia terapii i oporności. Tenofovir jest eliminowany głównie przez nerki, co wiąże się z ryzykiem nefrotoksyczności, w tym niewydolności nerek, hipofosfatemii i zespołu Fanconiego. Zaleca się monitorowanie czynności nerek poprzez ocenę klirensu kreatyniny i stężenia fosforanów w surowicy przed leczeniem, po 2-4 tygodniach, po 3 miesiącach oraz co 3-6 miesięcy u pacjentów bez czynników ryzyka. W przypadku fosforanów <1,5 mg/dl (0,48 mmol/l) lub klirensu kreatyniny <50 ml/min konieczna jest ponowna ocena w ciągu tygodnia, a przy dalszym pogorszeniu rozważa się przerwanie terapii.
adefowir dipiwoksylu, aktywność AlAT, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, dekompensacja czynności wątroby, gęstość mineralna kości, hipofosfatemia, inhibitor proteazy, klirens kreatyniny, lek przeciwwirusowy, marskość wątroby, martwica kości, miano DNA HBV, nadmiar mleczanów, nefrotoksyczność, neutropenia, niedokrwistość, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, osteomalacja, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, skojarzona terapia przeciwretrowirusowa, stężenie fosforanów, stężenie kreatyniny, tenofowir alafenamid, tenofowir dizoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, wirus HBV, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenia czynności mitochondriów, zakażenie HBV, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej, zwiększone stężenie lipazy - Leksykon substancji czynnych
Darunawir – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Darunawir, inhibitor proteazy HIV, stosowany jest w terapii zakażeń HIV w skojarzeniu z rytonawirem lub kobicystatem jako wzmacniaczami farmakokinetycznymi oraz innymi lekami przeciwretrowirusowymi. U pacjentów wcześniej leczonych, obecność mutacji DRV-RAM, wiremia ≥100 000 kopii/ml lub liczba CD4+ <100 x 10⁶/L wskazują na konieczność dawkowania darunawiru dwa razy na dobę. Nie zaleca się zmiany dawki rytonawiru, a uwaga powinna być zwrócona na potencjalne interakcje wynikające z wiązania darunawiru z kwaśną glikoproteiną α1. Stosowanie u dzieci poniżej 3 lat lub o masie <15 kg jest niewskazane z powodu braku danych. W ciąży, zwłaszcza przy stosowaniu kobicystatu, obserwuje się znaczne obniżenie ekspozycji na lek (Cmin spada o około 90%), co może skutkować niepowodzeniem terapii i zwiększonym ryzykiem transmisji pionowej HIV.
aktywność transaminaz, alergia na sulfonamidy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, cytolityczne zapalenie wątroby, cytomegalowirusowe zapalenie siatkówki, dehydrogenaza alkoholowa, glikoproteina p, hemofilia, immunosupresja, inhibitor CYP3A, inhibitor proteazy HIV, kobicystat, komórki CD4, kwaśna glikoproteina α1, lek przeciwretrowirusowy, marskość wątroby, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, mutacja DRV-RAM, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, odpowiedź wirologiczna, oporność wirusa, ostra uogólniona osutka krostkowa, patogen oportunistyczny, przewlekłe zapalenie wątroby, reaktywacja wirusa opryszczki, rytonawir, wiremia HIV-1, wylew śródskórny, wzmacniacz farmakokinetyczny, zaburzenia czynności wątroby, zapalenie płuc Pneumocystis, zapalenie wątroby indukowane lekiem, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dasatinib Stada 80 mg
Dazatynib, stosowany w leczeniu białaczek z chromosomem Philadelphia (Ph+), wykazuje szeroki profil działań niepożądanych na podstawie danych klinicznych obejmujących 2900 pacjentów. Najczęściej obserwowane działania niepożądane to mielosupresja (niedokrwistość, neutropenia, małopłytkowość), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty), zatrzymanie płynów (wysięk opłucnowy u 28% po 60 miesiącach, obrzęki obwodowe), bóle mięśniowo-szkieletowe oraz objawy ogólne jak zmęczenie i gorączka. U 19% pacjentów doszło do przerwania terapii z powodu działań niepożądanych. Wysięk opłucnowy, będący jednym z najczęstszych powikłań, pojawiał się medianowo po 114 tygodniach i był zwykle odwracalny po odstawieniu leku i zastosowaniu diuretyków lub kortykosteroidów. Ponadto, zgłaszano przypadki tętniczego nadciśnienia płucnego, wydłużenia odstępu QTc (>500 ms u 1% pacjentów) oraz reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B, co wymaga szczególnej uwagi klinicznej.
białaczka z chromosomem Philadelphia, ból mięśniowo-szkieletowy, choroba śródmiąższowa płuc, dazatynib, drgawki, dysfagia, działanie niepożądane, gorączka neutropeniczna, granulocytopenia, hipofosfatemia, inhibitor kinazy tyrozynowej BCR-ABL, krwawienie śródczaszkowe, krwotok z przewodu pokarmowego, leukoklastyczne zapalenie naczyń, limfopenia, małopłytkowość, martwica kości, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, neutropenia, niedokrwistość, obrzęk obwodowy, ostry zespół zaburzeń oddychania, posocznica, rabdomioliza, reaktywacja WZW typu B, tętnicze nadciśnienie płucne, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, wydłużenie odstępu QT, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie, zapalenie płuc, zapalenie trzustki, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zawał serca, zespół erytrodystezji dłoniowo-podeszwowej, zespół nerczycowy, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Darunavir Synoptis 800 mg
Darunavir Synoptis, dostępny w dawkach 400 mg i 800 mg w formie tabletek powlekanych, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które występują u ponad połowy pacjentów leczonych w skojarzeniu z rytonawirem (600/100 mg dwa razy na dobę – 51,3% pacjentów, średni czas terapii 95,3 tygodnia; 800/100 mg raz na dobę z kobicystatem – 66,5% pacjentów, średni czas terapii 58,4 tygodnia). Najczęstsze działania niepożądane to zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty, ból brzucha), reakcje skórne (wysypka o różnym charakterze) oraz zaburzenia układu nerwowego (ból głowy, zawroty głowy). Ciężkie działania niepożądane obejmują ostrą niewydolność nerek, zawał mięśnia sercowego, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej (IRIS), małopłytkowość, martwicę kości, ciężką biegunkę, zapalenie wątroby oraz rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu reakcje skórne, takie jak zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka i ostra uogólniona osutka krostkowa.
aftowe zapalenie jamy ustnej, alergiczne zapalenie skóry, białkomocz, biegunka, ciężka reakcja skórna, cytolityczne zapalenie wątroby, darunawir z kobicystatem, darunawir z rytonawirem, dna moczanowa, ginekomastia, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, hipertriglicerydemia, insulinooporność, jadłowstręt, kamica nerkowa, lek przeciwretrowirusowy, małopłytkowość, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, neuropatia obwodowa, obrzęk naczynioruchowy, ostra niewydolność nerek, ostra uogólniona osutka krostkowa, refluks żołądkowo-przełykowy, stłuszczenie wątroby, wysypka polekowa, zakażenie HIV, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zapalenie żołądka, zawał mięśnia sercowego, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dasatinib Viatris 80 mg
Dazatynib, dostępny w dawkach od 20 mg do 140 mg, jest stosowany w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML) oraz ostrej białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (Ph+ ALL). Dane kliniczne obejmujące 2900 pacjentów, w tym 324 z nowo rozpoznaną CML w fazie przewlekłej i 188 pacjentów pediatrycznych, wykazały, że mediana czasu leczenia u dorosłych wynosiła 19,2 miesiąca, a u pacjentów z nowo rozpoznaną CML około 60 miesięcy. Profil bezpieczeństwa wskazuje na bardzo częste działania niepożądane, takie jak zakażenia, mielosupresja (niedokrwistość, neutropenia, małopłytkowość), bóle głowy, krwotoki, wysięk w jamie opłucnej, duszność, zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty), wysypka skórna, bóle kostno-mięśniowe oraz obrzęki obwodowe i twarzy. U 19% dorosłych pacjentów działania niepożądane doprowadziły do przerwania leczenia. Profil bezpieczeństwa u dzieci jest podobny, z wyjątkiem braku wysięku osierdziowego, opłucnowego, obrzęku płuc i nadciśnienia płucnego, jednak u dzieci obserwowano opóźnienie zrastania się nasad kości i wzrostu.
agranulocytowe zapalenie okrężnicy, aplazja czerwonokrwinkowa, arytmia komorowa, chłonkotok, chromosom Philadelphia, dazatynib, erytrodystezja dłoniowo-podeszwowa, hiperurykemia, inhibitor kinazy tyrozynowej, małopłytkowość, martwica kości, mielosupresja, migotanie przedsionków, nadciśnienie płucne, neutropenia, ostra białaczka limfoblastyczna, ostry zespół zaburzeń oddychania, proteinuria, przewlekła białaczka szpikowa, rabdomioliza, reaktywacja HBV, śródmiąższowa choroba płuc, wydłużenie odstępu QT, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zakrzepica płucna, zapalenie osierdzia, zapalenie trzustki, zastoinowa niewydolność serca, zespół nerczycowy, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Darunavir Zentiva 800 mg
Darunavir Zentiva 800 mg w postaci tabletek powlekanych, stosowany z rytonawirem lub kobicystatem, wykazuje specyficzny profil bezpieczeństwa, który wymaga uwagi klinicznej. W badaniach klinicznych ponad połowa pacjentów (51,3%) leczonych darunawirem z rytonawirem doświadczyła co najmniej jednego działania niepożądanego podczas średniego czasu terapii wynoszącego 95,3 tygodni. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to biegunka, nudności, wysypka, ból głowy i wymioty. W schemacie z kobicystatem, działania niepożądane występowały u 66,5% pacjentów podczas średniego czasu leczenia 58,4 tygodni, z najczęstszymi objawami: biegunką (28%), nudnościami (23%) i wysypką (16%). Ciężkie działania niepożądane przy darunawirze z rytonawirem obejmują ostrą niewydolność nerek, zawał mięśnia sercowego, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, małopłytkowość, martwicę kości, zapalenie wątroby oraz gorączkę. W terapii z kobicystatem odnotowano ciężkie działania takie jak cukrzyca, nadwrażliwość na lek oraz zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej.
biegunka, ból głowy, cukrzyca, darunawir z kobicystatem, darunawir z rytonawirem, dławica piersiowa, drgawki, dyslipidemia, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hipertrójglicerydemia, leukopenia, małopłytkowość, martwica kości, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość na lek, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, nudności, ostra niewydolność nerek, pancytopenia, refluks żołądkowo-przełykowy, wydłużenie odcinka QT, wymioty, wysypka, zakażenie górnych dróg oddechowych, zakażenie grzybicze, zakażenie oportunistyczne, zapalenie płuc, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zapalenie żołądka, zawał mięśnia sercowego, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej - Leksykon substancji czynnych
Abakawir – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Abakawir, stosowany w terapii przeciwretrowirusowej, wiąże się z ryzykiem reakcji nadwrażliwości (HSR), które mogą być zagrażające życiu, szczególnie u pacjentów z obecnością alleli HLA-B*5701. Przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest badanie genotypu HLA-B*5701; u pacjentów z dodatnim wynikiem lub z historią reakcji nadwrażliwości na abakawir leczenie jest przeciwwskazane. Objawy HSR pojawiają się zwykle w ciągu pierwszych 6 tygodni terapii (mediana 11 dni) i obejmują gorączkę, wysypkę, objawy ze strony układu oddechowego (duszność, ból gardła, kaszel) oraz żołądkowo-jelitowego (nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha). W przypadku podejrzenia HSR leczenie należy natychmiast przerwać, a ponowne podanie abakawiru jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko ciężkiego nawrotu objawów, w tym zagrażającego życiu spadku ciśnienia tętniczego. Monitorowanie parametrów metabolicznych, takich jak stężenia lipidów i glukozy, jest zalecane, gdyż leczenie może powodować ich wzrost. U pacjentów z klirensem kreatyniny 30-49 ml/min obserwuje się 1,6-3,3-krotny wzrost ekspozycji na lamiwudynę, co wymaga monitorowania hematologicznego i ewentualnej modyfikacji dawki.
allel HLA-B*5701, analog nukleozydu, choroba wątroby, HBV, klirens kreatyniny, leczenie przeciwretrowirusowe, martwica kości, neutropenia i niedokrwistość, niepowodzenie wirusologiczne, obniżenie ciśnienia tętniczego, reakcja nadwrażliwości, reakcja nadwrażliwości na abakawir, stężenie lipidów we krwi, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie mitochondrialne, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zakażenie HIV, zakażenie oportunistyczne, zapalenie płuc, zapalenie trzustki, zapalenie żołądka i jelit, zawał mięśnia sercowego, zdarzenie sercowo-naczyniowe, zespół reaktywacji immunologicznej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Darunavir Synoptis 600 mg
Darunavir Synoptis, zawierający darunawir w skojarzeniu z rytonawirem, jest stosowany w terapii zakażeń HIV, z dawkowaniem 600/100 mg dwa razy na dobę u pacjentów wcześniej leczonych oraz 800/100 mg raz na dobę u pacjentów nieleczonych. W badaniu obejmującym 2613 pacjentów, 51,3% zgłaszało co najmniej jedno działanie niepożądane podczas średniego czasu terapii wynoszącego 95,3 tygodnia. Najczęstsze działania niepożądane to biegunka (≥ 1/10), nudności, wysypka, ból głowy i wymioty. Ciężkie działania niepożądane obejmują ostrą niewydolność nerek, zawał mięśnia sercowego, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, małopłytkowość, martwicę kości oraz zapalenie wątroby. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży (wiek 3-17 lat) jest zbliżony do dorosłych. U pacjentów z współistniejącym wirusowym zapaleniem wątroby typu B lub C obserwowano częstsze podwyższenie aminotransferaz wątrobowych.
aftowe zapalenie jamy ustnej, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, cytolityczne zapalenie wątroby, darunawir z rytonawirem, dna moczanowa, hemofilia, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, hipertriglicerydemia, inhibitor proteazy, insulinooporność, kamica nerkowa, lek przeciwretrowirusowy, leukopenia, łojotokowe zapalenie skóry, małopłytkowość, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, obrzęk naczynioruchowy, ostra niewydolność nerek, ostra uogólniona osutka krostkowa, rabdomioliza, refluks żołądkowo-przełykowy, rumień wielopostaciowy, stłuszczenie wątroby, terapia przeciwretrowirusowa, wirus opryszczki, wirusowe zapalenie wątroby, zakażenie HIV, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Darunavir Synoptis
Darunavir Synoptis, stosowany w terapii przeciwretrowirusowej, wymaga podawania wyłącznie w skojarzeniu z rytonawirem w dawce wzmacniającej, co poprawia jego farmakokinetykę. Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z mutacjami oporności na darunawir (DRV-RAM), wiremią HIV-1 RNA ≥100 000 kopii/mL lub liczbą CD4+ <100 x 10⁶/L, a także u dzieci poniżej 3 lat lub o masie ciała <15 kg. W trakcie terapii konieczna jest regularna ocena odpowiedzi wirologicznej oraz badania oporności w przypadku utraty skuteczności. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, zwłaszcza przewlekłym zapaleniem typu B lub C, zaleca się częstsze monitorowanie AspAT/AlAT, a w przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby lek jest przeciwwskazany. U osób starszych (≥65 lat) i kobiet w ciąży należy zachować szczególną ostrożność, uwzględniając potencjalne interakcje lekowe i ryzyko działań niepożądanych.
alergia na sulfonamidy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, ciężka reakcja skórna, cytolityczne zapalenie wątroby, cytomegalowirusowe zapalenie siatkówki, eozynofilia, hemofilia, hepatotoksyczność, immunosupresja, inhibitor proteazy, marskość wątroby, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, ostra uogólniona osutka krostkowa, Pneumocystis jirovecii, podwyższone enzymy wątrobowe, półpasiec, przewlekłe czynne zapalenie wątroby, reaktywacja wirusa opryszczki, sulfonamid, wylew śródskórny, zapalenie spojówek, zapalenie wątroby, zapalenie wątroby indukowane lekiem, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Daruph 111 mg
Profil bezpieczeństwa dazatynibu opiera się na analizie danych z badań klinicznych obejmujących 2900 pacjentów, w tym 324 dorosłych z nowo rozpoznaną przewlekłą białaczką szpikową w fazie przewlekłej (CML-CP), 2388 dorosłych z opornością lub nietolerancją imatynibu oraz 188 dzieci i młodzieży. Mediana czasu leczenia wynosiła odpowiednio 19,2 miesiąca u dorosłych i 26,3 miesiąca u pacjentów pediatrycznych. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były mielosupresja (niedokrwistość, neutropenia, małopłytkowość), wysięk w jamie opłucnej, duszność, bóle głowy, wysypka, bóle kostno-mięśniowe oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty). Ciężkie powikłania obejmowały krwotoki, zakażenia (w tym sepsę), zastoinową niewydolność serca, nadciśnienie płucne, wysięk opłucnowy i obrzęk płuc, a także rzadkie, ale zagrażające życiu stany, takie jak zakrzepica płucna, ostry zespół zaburzeń oddychania i śródmiąższowa choroba płuc. U 19% dorosłych pacjentów działania niepożądane doprowadziły do przerwania terapii, podczas gdy w populacji pediatrycznej odsetek ten wyniósł 1,5%.
agranulocytowe zapalenie okrężnicy, aplazja układu czerwonokrwinkowego, arytmia komorowa, cholestaza, dazatynib, krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotok, leukoklastyczne zapalenie naczyń, małopłytkowość, martwica kości, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, nacieki płucne, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, neutropenia, neutropenia z gorączką, niedociśnienie, niedokrwistość, obrzęk płuc, ostra białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia, ostry zespół zaburzeń oddychania, owrzodzenie przewodu pokarmowego, posocznica, proteinuria, przewlekła białaczka szpikowa, rabdomioliza, reaktywacja wirusowego zapalenia wątroby typu B, śródmiąższowa choroba płuc, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie odstępu QT, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaburzenia rytmu serca, zaburzenie czynności nerek, zakrzepica płucna, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie okrężnicy, zapalenie osierdzia, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie płuc, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zespół nerczycowy, zespół Stevensa-Johnsona, zwłóknienie skóry - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie stawów zakaźne – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Zapalenie stawów zakaźne (septic arthritis) charakteryzuje się roczną zapadalnością od 1 do 35 przypadków na 100 000 osób, z wyższą częstością w USA (4-10/100 000). Choroba wymaga natychmiastowej diagnozy i leczenia, gdyż opóźnienie zwiększa ryzyko trwałego upośledzenia funkcji stawu oraz śmiertelności, która wynosi około 5,6% bezpośrednio związanej z infekcją (mediana 24 dni) i 7,05% w okresie 90 dni, wzrastając do 22,69% u pacjentów >79 lat. Czynniki prognostyczne zwiększające ryzyko zgonu to m.in. wiek (OR 1,08 na rok), wyższy indeks Charlsona (OR 1,30), bakteriemia (OR 4,02), cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, splątanie przy przyjęciu, niski klirens kreatyniny, obecność owrzodzeń/martwicy tkanek, wysokie CRP, wcześniejsze stosowanie antybiotyków (OR 3,32), zakażenie Staphylococcus aureus (OR 7,24) oraz poliartykularność zakażenia.
antybiotykoterapia, artrodeza, artroplastyka, artroskopia, bakteriemia, białko C-reaktywne, chrząstka stawowa, enterokoki, indeks Charlsona, klirens kreatyniny, martwica kości, MRSA, płyn maziówkowy, posocznica, reumatoidalne zapalenie stawów, rzeżączkowe zapalenie stawów, Staphylococcus aureus, Streptococcus, terapia immunosupresyjna, zakażenie paciorkowcowe, zakażenie polimikrobialne, zapalenie jednostawowe, zapalenie kości, zapalenie stawów septyczne, zapalenie stawów zakaźne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Darunavir Synoptis
Leczenie darunawirem wymaga podawania go wyłącznie w skojarzeniu z kobicystatem lub rytonawirem w małej dawce, co poprawia farmakokinetykę leku, oraz z innymi lekami przeciwretrowirusowymi. Schemat dawkowania 400 mg lub 800 mg raz na dobę nie jest zalecany u pacjentów z wcześniejszą terapią przeciwretrowirusową, jeśli występują mutacje oporności DRV-RAM, wiremia HIV-1 RNA ≥100 000 kopii/mL lub liczba komórek CD4+ <100 x 10⁶/L. U kobiet w ciąży stosowanie darunawiru z kobicystatem jest niezalecane ze względu na znaczne obniżenie ekspozycji na lek (spadek stężenia Cmin o około 90%), co zwiększa ryzyko niepowodzenia terapii i przeniesienia zakażenia na dziecko. W takich przypadkach preferuje się darunawir z rytonawirem. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, zwłaszcza przewlekłym zapaleniem typu B lub C, konieczne jest monitorowanie funkcji wątroby, a u osób z ciężkimi zaburzeniami podawanie darunawiru jest przeciwwskazane. Nie wymaga się modyfikacji dawkowania u pacjentów z niewydolnością nerek, jednak u pacjentów dializowanych brak jest danych dotyczących kobicystatu.
aminotransferazy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba autoimmunologiczna, choroba Gravesa-Basedowa, cytomegalowirusowe zapalenie siatkówki, dziurawiec zwyczajny, glikoproteina p, hemodializa, hemofilia, indukcja CYP3A, induktor CYP3A, inhibitor proteazy, klirens kreatyniny, kobicystat, komórki CD4, kwaśna glikoproteina α1, marskość wątroby, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, oporność na darunawir, ostra uogólniona osutka krostkowa, Pneumocystis jirovecii, reaktywacja wirusa opryszczki, supresja wirusa, terapia przeciwretrowirusowa, wiremia HIV-1, zapalenie wątroby indukowane lekiem, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon chorób i schorzeń
Złamana noga – Patofizjologia i mechanizm
Złamania kości nogi, obejmujące kość udową, piszczelową i strzałkową, powstają w wyniku urazów o różnej etiologii, takich jak upadki, wypadki komunikacyjne, urazy sportowe czy przeciążenia. Wyróżnia się różne typy złamań, w tym patologiczne, przeciążeniowe, zielonej gałązki oraz specyficzne dla kości nogi, jak złamanie Maisonneuve’a czy pilon. Proces gojenia kości przebiega przez fazy: tworzenia krwiaka, tkanki ziarninowej, zrostu kostnego i przebudowy kości, a jego efektywność zależy od stabilności mechanicznej (naprężenia poniżej 2% dla gojenia pierwotnego) oraz odpowiedniego unaczynienia i środowiska biologicznego. Czynniki systemowe, takie jak wiek, palenie tytoniu, odżywianie, choroby współistniejące (osteoporoza, cukrzyca) oraz stosowane leki (kortykosteroidy, NLPZ) mogą istotnie wpływać na tempo i jakość gojenia. Warto podkreślić, że wczesne ćwiczenia z obciążeniem sprzyjają przyspieszeniu gojenia poprzez zwiększenie perfuzji i aktywację osteocytów.
dopływ krwi, gwoździowanie śródszpikowe, kość piszczelowa, kość strzałkowa, kość udowa, kostnienie śródchrzęstne, krwiak pourazowy, martwica kości, naprężenie mechaniczne, okostna, osteocyty, osteoporoza, płytka wzrostu, przebudowa kości, stabilizacja wewnętrzna, stabilizacja zewnętrzna, stabilność złamania, tkanka ziarninowa, zapalenie kości i szpiku, zespół ciasnoty przedziałów powięziowych, złamanie kości nogi, złamanie kości śródstopia, złamanie Maisonneuve’a, złamanie otwarte, złamanie patologiczne, złamanie pilon, złamanie przeciążeniowe, złamanie zielonej gałązki, zrost kostny - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie biodra – Etiologia i przyczyny
Złamanie bliższego końca kości udowej, najczęściej spowodowane upadkami (90-92% przypadków), stanowi poważny uraz wymagający natychmiastowej interwencji. U osób starszych, ze średnim wiekiem złamania wynoszącym 80 lat u kobiet i 72 lata u mężczyzn, kluczową rolę odgrywa osteoporoza, prowadząca do zmniejszenia masy i gęstości kości, co zwiększa podatność na złamania niskoenergetyczne (fragility fractures). Czynniki ryzyka obejmują zaawansowany wiek, płeć żeńską, niskie BMI, niedobór estrogenu po menopauzie, a także rasę białą lub azjatycką. Dodatkowo, styl życia (brak aktywności fizycznej, niedobory wapnia i witaminy D, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu i kofeiny) oraz choroby współistniejące (np. choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, zaburzenia neurologiczne) znacząco zwiększają ryzyko złamań biodra. Warto podkreślić, że złamania patologiczne i stresowe, choć rzadsze, również stanowią istotne wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne.
bisfosfonian, choroba Parkinsona, cukrzyca, demencja, gęstość kości, infekcja bakteryjna, infekcja grzybicza, jałowa martwica kości, lek przeciwpadaczkowy, lek przeciwpsychotyczny, martwica awaskularna, martwica kości, nadczynność tarczycy, niewydolność serca, osteoporoza, przerzut do kości, steroid, udar mózgu, układ mięśniowo-szkieletowy, witamina D, zakrzep krwi, zapalenie płuc, zator płucny, złamanie biodra, złamanie bliższego końca kości udowej, złamanie głowy kości udowej, złamanie krętarzowe, złamanie niskoenergetyczne, złamanie patologiczne, złamanie przeciążeniowe, złamanie stresowe, złamanie szyjki kości udowej, zwichnięcie stawu biodrowego - Leksykon substancji czynnych
Tenofowir – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Tenofowir dizoproksyl jest stosowany w terapii zakażeń HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B (HBV), jednak wymaga ścisłego monitorowania ze względu na potencjalne działania niepożądane, zwłaszcza nefrotoksyczność i zaburzenia mineralizacji kości. Przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić klirens kreatyniny, a następnie regularnie kontrolować czynność nerek oraz stężenie fosforanów w surowicy, szczególnie jeśli stężenie fosforanów spadnie poniżej 1,5 mg/dl (0,48 mmol/l) lub klirens kreatyniny poniżej 50 ml/min. W takich przypadkach konieczna jest ponowna ocena funkcji nerek, a przy dalszym pogorszeniu rozważyć przerwanie terapii. Tenofowir dizoproksyl nie powinien być stosowany jednocześnie z innymi preparatami zawierającymi tenofowir lub adefowirem dipiwoksylem, a także niezalecane jest łączenie z dydanozyną. U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby lub marskością przerwanie terapii może prowadzić do dekompensacji, dlatego wymagana jest szczególna ostrożność.
adefowir dipiwoksyl, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, dekompensacja czynności wątroby, gęstość mineralna kości, HBV, HCV, hipofosfatemia, inhibitor proteazy, klirens kreatyniny, lamiwudyna i abakawir, ledipaswir/sofosbuwir, marskość wątroby, martwica kości, mutacja K65R, nadmiar mleczanów, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, osteomalacja, osteoporoza, Pneumocystis jirovecii, profilaktyka przedekspozycyjna, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, sofosbuwir/welpataswir, tenofowir dizoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, wirus zapalenia wątroby typu C, woksylaprewir, zaburzenia czynności mitochondriów, zakażenia przenoszone drogą płciową, zakażenie HIV-1, zakażenie prątkami, zaostrzenie zapalenia wątroby, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Imatinib Sandoz 100 mg
Imatynib, stosowany w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML) oraz nowotworów podścieliskowych przewodu pokarmowego (GIST), wykazuje zróżnicowany profil działań niepożądanych zależny od wskazania. W badaniach klinicznych odsetek przerwania terapii z powodu działań niepożądanych wynosił od 2,4% u pacjentów z nowo rozpoznaną CML do 5% w fazie przełomu blastycznego. U pacjentów z GIST przerwanie leczenia z powodu działań niepożądanych dotyczyło 4% przypadków. Najczęściej obserwowane działania niepożądane (≥10%) to nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha, zmęczenie, bóle i kurcze mięśni oraz wysypka. Charakterystyczne dla CML jest częstsze występowanie mielosupresji, natomiast u pacjentów z GIST częstsze są krwawienia z przewodu pokarmowego, w tym krwawienia stopnia 3. lub 4. wg CTC u 5% pacjentów, co może prowadzić do poważnych powikłań, włącznie ze zgonem.
dysfagia, gorączka neutropeniczna, hiperglikemia, hiperurykemia, hipokaliemia, imatynib, jaskra, krwawienie mózgowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, małopłytkowość, martwica kości, martwica wątroby, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk mózgu, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, obrzęk powierzchowny, ostra białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia, pancytopenia, przewlekła białaczka szpikowa, rabdomioliza, reaktywacja wirusowego zapalenia wątroby typu B, śródmiąższowa choroba płuc, tamponada serca, tarcza zastoinowa, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trombocytoza, wodobrzusze, wstrząs anafilaktyczny, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zaćma, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zapalenie nerwu wzrokowego, zastoinowa niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zwłóknienie płuc - Leksykon leków
Działania niepożądane – Meprelon 16 mg
Metyloprednizolon w postaci sodu bursztynianu (Meprelon) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których częstość występowania jest trudna do precyzyjnego określenia. Do najważniejszych należą zmiany hematologiczne, takie jak leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, policytemia oraz trombocytopenia/trombocytoza. Szczególnie niebezpieczne są ciężkie reakcje anafilaktyczne z zapaścią krążeniową, zatrzymaniem akcji serca i skurczem oskrzeli, zwłaszcza u pacjentów z alergiami (np. astma oskrzelowa). Metyloprednizolon osłabia układ immunologiczny, zwiększając ryzyko zakażeń, w tym ciężkich przebiegów chorób wirusowych (ospa wietrzna, opryszczka, półpasiec). Może maskować objawy zakażeń i ujawniać zakażenia utajone. W zakresie endokrynologicznym obserwuje się przełom guza chromochłonnego, zahamowanie czynności nadnerczy, zespół Cushinga oraz zaburzenia wydzielania hormonów płciowych. U dzieci możliwe jest zahamowanie wzrostu.
arytmia, atrofia mięśni, bezsenność, choroba wrzodowa, depresja, drgawki, eozynopenia, guz chromochłonny, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hipokaliemia, immunosupresja, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, katabolizm białek, krwawienie z przewodu pokarmowego, leukocytoza, limfopenia, lipomatoza, martwica kości, metyloprednizolon, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja glukozy, niewydolność nadnerczy, niewydolność wątroby, osteoporoza, padaczka, policytemia, przełom miasteniczny, przełom nerkowy, psychoza, reakcja anafilaktyczna, retencja sodu, retinopatia surowicza, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, teleangiektazja, trądzik steroidowy, trombocytopenia, trombocytoza, twardzina układowa, uszkodzenie wątroby, wrzód rogówki, wstrząs anafilaktyczny, wybroczyny, zaburzenia hormonalne, zaćma, zahamowanie wzrostu, zakrzepica, zanik skóry, zanik tkanki tłuszczowej, zapalenie naczyń, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zapaść naczyniowa, zastój w płucach, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, zespół rozpadu guza - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Darunavir Synoptis
Darunavir Synoptis, stosowany doustnie w skojarzeniu z rytonawirem w dawce wzmacniającej oraz innymi lekami przeciwretrowirusowymi, wymaga ścisłego monitorowania odpowiedzi wirologicznej i badań oporności w przypadku niewystarczającej supresji HIV. Nie zaleca się stosowania u pacjentów z mutacjami DRV-RAM, wiremią ≥100 000 kopii/mL oraz liczbą CD4+ <100 x 10⁶/L w schemacie raz na dobę. Produkt jest przeciwwskazany u dzieci <3 lat lub <15 kg oraz u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby. W trakcie terapii należy monitorować funkcję wątroby, zwłaszcza u pacjentów z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B lub C, ze względu na ryzyko zapalenia wątroby indukowanego lekiem (0,5% w badaniach klinicznych). W przypadku ciężkich reakcji skórnych (0,4% pacjentów), w tym zespołu DRESS i Stevensa-Johnsona (<0,1%), konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia. Darunavir wiąże się głównie z kwaśną glikoproteiną α1, co może prowadzić do interakcji farmakokinetycznych z innymi lekami.
aminotransferazy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba autoimmunologiczna, choroba Gravesa-Basedowa, cytolityczne zapalenie wątroby, cytomegalowirusowe zapalenie siatkówki, enzymy wątrobowe, glikoproteina p, hemofilia, inhibitor CYP3A, inhibitor proteazy, komórki CD4, kwaśna glikoproteina α1, marskość wątroby, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, oporność na darunawir, ostra uogólniona osutka krostkowa, przewlekłe czynne zapalenie wątroby, przewlekłe zapalenie wątroby typu B, supresja wirusa, wiremia HIV-1, wirus opryszczki, wirus półpaśca, zapalenie płuc Pneumocystis, zapalenie wątroby indukowane lekiem, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dasatinib Krka 20 mg
Dasatinib Krka, zawierający dazatynib, jest stosowany w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML) oraz ostrej białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (Ph+ ALL). Profil bezpieczeństwa leku opiera się na danych z badań klinicznych obejmujących 2900 pacjentów, z medianą czasu leczenia wynoszącą od 6,2 do 60 miesięcy w zależności od fazy choroby i grupy wiekowej. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są zahamowanie czynności szpiku kostnego (niedokrwistość, neutropenia, małopłytkowość), zatrzymanie płynów (wysięk opłucnowy u 28% po 60 miesiącach, obrzęki powierzchowne 14%, nadciśnienie płucne 5%), zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty), wysypka skórna oraz bóle mięśniowo-szkieletowe. U 19% pacjentów działania niepożądane doprowadziły do przerwania terapii, przy czym u dzieci i młodzieży z CML w fazie przewlekłej odsetek ten wyniósł 1,5%. Występują również poważne powikłania, takie jak krwawienia z przewodu pokarmowego stopnia 3/4 oraz tętnicze nadciśnienie płucne, które może ustępować po odstawieniu leku.
aplazja czerwonokrwinkowa, ból mięśniowo-szkieletowy, cholestaza, chromosom Philadelphia, dazatynib, ginekomastia, gorączka neutropeniczna, krwawienie śródczaszkowe, łysienie, małopłytkowość, martwica kości, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, nadciśnienie płucne tętnicze, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, niewydolność serca zastoinowa, nudności, obrzęk płuc, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra niewydolność wątroby, owrzodzenie żołądka, piorunujące zapalenie wątroby, przewlekła białaczka szpikowa, rabdomioliza, retencja płynów, tachykardia, udar mózgu, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie QT, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, wysypka, zahamowanie szpiku kostnego, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie osierdzia, zapalenie trzustki, zespół nerczycowy, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Atazanawir – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Atazanawir, inhibitor proteazy HIV, wymaga szczególnej uwagi klinicznej ze względu na liczne potencjalne interakcje lekowe i działania niepożądane. Standardowo stosowany jest w dawce 400 mg raz na dobę wzmocniony rytonawirem 100 mg, co zapewnia optymalne parametry farmakokinetyczne i supresję wirusologiczną. Nie zaleca się stosowania rytonawiru w dawkach powyżej 100 mg/dobę, z wyjątkiem sytuacji łącznego podawania z efawirenzem, gdzie dawka rytonawiru może być zwiększona do 200 mg/dobę przy ścisłym monitorowaniu. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, zwłaszcza z przewlekłym zapaleniem typu B lub C, obserwuje się podwyższone stężenia atazanawiru i zwiększone ryzyko ciężkich działań hepatotoksycznych, co wymaga regularnego monitorowania i ewentualnego przerwania terapii. U pacjentów z niewydolnością nerek dawkowanie nie wymaga modyfikacji, jednak atazanawir nie jest zalecany u osób poddawanych hemodializie. W trakcie terapii obserwowano bezobjawowe wydłużenie odstępu PR, co wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami przewodzenia serca oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających odstęp PR lub QT.
autoimmunologiczne zapalenie wątroby, blok odnogi pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, brak laktazy, choroba Gravesa-Basedowa, dyslipidemia, działanie niepożądane wątroby, hemofilia, hiperbilirubinemia, inhibitor PDE5, inhibitor pompy protonowej, inhibitor proteazy, inhibitor proteazy HIV, interakcja lekowa, kamica nerkowa, kamica żółciowa, martwica kości, nietolerancja galaktozy, ostra niewydolność nerek, Pneumocystis jirovecii, priapizm, przewlekła choroba nerek, przewlekłe zapalenie wątroby, rumień wielopostaciowy, transferaza UDP-glukuronozylowa, wydłużenie odstępu PR, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie erekcji, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zespół Cushinga, zespół reaktywacji immunologicznej, zespół Stevensa-Johnsona, zespół wysypki polekowej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Darunavir Synoptis 75 mg
Darunavir Synoptis, dostępny w dawkach 75 mg, 150 mg, 300 mg oraz 600 mg, jest stosowany w terapii przeciwretrowirusowej, najczęściej w skojarzeniu z rytonawirem. W badaniach klinicznych obejmujących 2613 pacjentów wcześniej leczonych, przy dawce 600/100 mg dwa razy na dobę, odnotowano działania niepożądane u 51,3% pacjentów podczas średniego czasu terapii wynoszącego 95,3 tygodnia. Najczęstsze działania niepożądane to biegunka, nudności, wysypka, ból głowy i wymioty. Ciężkie działania niepożądane obejmowały ostrą niewydolność nerek, zawał mięśnia sercowego, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, małopłytkowość oraz martwicę kości. Profil bezpieczeństwa przy dawce 800/100 mg raz na dobę u pacjentów nieleczonych wcześniej był podobny, z wyjątkiem częstszych, głównie łagodnych nudności. Występują również zaburzenia metaboliczne, takie jak cukrzyca, hipertriglicerydemia i hiperlipidemia, a także zaburzenia psychiczne i neurologiczne, w tym bezsenność, ból głowy i neuropatie obwodowe.
cytolityczne zapalenie wątroby, darunawir z rytonawirem, ginekomastia, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, hipertriglicerydemia, inhibitor proteazy, insulinooporność, lek przeciwretrowirusowy, leukopenia, małopłytkowość, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, rabdomioliza, refluks żołądkowo-przełykowy, rumień wielopostaciowy, stłuszczenie wątroby, wirus opryszczki, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Methylprednisolone Sopharma 40 mg
Produkt leczniczy Methylprednisolone Sopharma, dostępny w dawkach 40 mg i 250 mg do wstrzykiwań, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi lekarza. Szczególnie niebezpieczne są powikłania związane z niewłaściwą drogą podania, taką jak dooponowe lub nadtwardówkowe, które mogą prowadzić do zapalenia pajęczynówki, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, niedowładu poprzecznego, drgawek, zaburzeń czucia oraz poważnych zaburzeń czynności żołądka, jelit i pęcherza moczowego. Częstość występowania tych powikłań nie została precyzyjnie określona. Ponadto, lek może wywoływać liczne działania niepożądane obejmujące układy: immunologiczny, endokrynologiczny, psychiczny, nerwowy, sercowo-naczyniowy, pokarmowy, mięśniowo-szkieletowy oraz skórny, z częstością występowania nieznaną na podstawie dostępnych danych.
centralna retinopatia surowicza, dyslipidemia, glikokortykosteroid, jaskra, lek przeciwcukrzycowy doustny, leukocytoza, lipomatoza nadtwardówkowa, martwica kości, metyloprednizolon, miopatia, nadciśnienie śródczaszkowe, nadciśnienie tętnicze, neuropatyczne zwyrodnienie stawów, niedoczynność przysadki mózgowej, niedowład poprzeczny, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, ostra niewydolność nadnerczy, podanie dooponowe, porażenie poprzeczne, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie przełyku, wytrzeszcz, zaburzenia tolerancji glukozy, zaćma, zakażenie oportunistyczne, zakrzepica, zakrzepica tętnicza, zakrzepica żylna, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie otrzewnej, zapalenie pajęczynówki, zapalenie przełyku, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zasadowica hipokaliemiczna, zastoinowa niewydolność serca, zespół Cushinga, zespół odstawienia steroidów, złamanie patologiczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dasatinib Sandoz 20 mg
Dazatynib, stosowany w leczeniu przewlekłej białaczki szpikowej (CML) oraz ostrej białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (ALL Ph+), wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, potwierdzony na podstawie danych z badań klinicznych obejmujących 2900 pacjentów. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są mielosupresja (niedokrwistość, neutropenia, małopłytkowość) oraz wysięk opłucnowy i duszność, występujące bardzo często (≥1/10). Inne istotne działania obejmują krwotoki (również zagrażające życiu krwawienia z przewodu pokarmowego), zaburzenia sercowo-naczyniowe (zastoinowa niewydolność serca, arytmie, zawał mięśnia sercowego), infekcje (w tym posocznicę) oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, nudności, wymioty). Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest zbliżony do dorosłych, z wyjątkiem braku wysięku osierdziowego, opłucnowego i nadciśnienia płucnego, a przerwanie leczenia z powodu działań niepożądanych występuje rzadziej (1,5% vs 19%).
dazatynib, dermatoza neutrofilowa, gorączka neutropeniczna, hiperurykemia, krwawienie śródczaszkowe, krwotok, leukoklastyczne zapalenie naczyń, limfadenopatia, martwica kości, mielosupresja, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze płucne, neutropeniczne zapalenie jelit, ostra białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia, posocznica, przewlekła białaczka szpikowa, rabdomioliza, reaktywacja zapalenia wątroby typu B, śródmiąższowa choroba płuc, udar mózgu, wstrząs anafilaktyczny, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, wysięk opłucnowy, wysięk osierdziowy, zapalenie osierdzia, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zator tętnicy płucnej, zawał mięśnia sercowego, zespół erytrodystezji dłoniowo-podeszwowej, zespół nerczycowy, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon substancji czynnych
Atazanawir – Działania niepożądane
Atazanawir, inhibitor proteazy HIV, stosowany jest w terapii skojarzonej zakażenia HIV, dostępny w dawkach 150 mg, 200 mg i 300 mg. Profil bezpieczeństwa opiera się na badaniach klinicznych u 1806 dorosłych pacjentów, gdzie dawki wynosiły 400 mg atazanawiru raz dziennie lub 300 mg atazanawiru z 100 mg rytonawiru. Najczęstsze działania niepożądane to nudności (20%), biegunka (10%) oraz żółtaczka (13-19%), z wyższą częstością żółtaczki u pacjentów stosujących atazanawir z rytonawirem (19% vs 13%). Istotnym problemem jest bardzo częste (87%) zwiększenie stężenia bilirubiny całkowitej, głównie pośredniej, z 37% pacjentów doświadczających stopnia 3-4, a u 6% stopnia 4. Wzrost aktywności aminotransferaz (AlAT, AspAT) stopnia 3-4 wraz ze wzrostem bilirubiny stopnia 3-4 występował u 2% pacjentów, co może wskazywać na poważne uszkodzenie wątroby. Dodatkowo, u pacjentów z współistniejącym zakażeniem HBV lub HCV obserwowano częstsze zwiększenie aktywności aminotransferaz, bez różnic w częstości hiperbilirubinemii.
aminotransferazy, amylaza, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, białkomocz, bilirubina, blok przedsionkowo-komorowy, choroba Gravesa-Basedowa, działanie niepożądane, HIV, inhibitor proteazy HIV, kamica nerkowa, kamica żółciowa, krwiomocz, lek przeciwretrowirusowy, martwica kości, neuropatia obwodowa, obrzęk naczynioruchowy, przewlekła choroba nerek, rumień wielopostaciowy, rytonawir, śródmiąższowe zapalenie nerek, torsades de pointes, wydłużenie odcinka QT, wykwit skórny, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zapalenie wątroby typu B, zastój żółci, zespół DRESS, zespół reaktywacji immunologicznej, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Darunavir Synoptis 150 mg
Darunavir Synoptis (darunawir) jest inhibitorem proteazy stosowanym w terapii zakażeń HIV, często w skojarzeniu z rytonawirem. W badaniach klinicznych u 2613 pacjentów uprzednio leczonych dawką 600/100 mg dwa razy na dobę, działania niepożądane wystąpiły u 51,3% pacjentów przy średnim czasie terapii 95,3 tygodni. Najczęstsze objawy to biegunka (≥ 1/10), nudności, wysypka, ból głowy i wymioty. Ciężkie działania niepożądane obejmują ostrą niewydolność nerek, zawał mięśnia sercowego, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, małopłytkowość, martwicę kości, zapalenie wątroby i gorączkę. Profil bezpieczeństwa przy dawce 800/100 mg raz na dobę u pacjentów wcześniej nieleczonych był podobny, z wyjątkiem częstszych, lecz łagodnych nudności. Długoterminowa analiza (do 192 tygodni) nie wykazała nowych zagrożeń. W trakcie terapii obserwuje się także ryzyko wzrostu masy ciała, hiperlipidemii i hiperglikemii, co wymaga monitorowania parametrów metabolicznych.
autoimmunologiczne zapalenie wątroby, białkomocz, choroba Gravesa-Basedowa, cytolityczne zapalenie wątroby, dna moczanowa, dysuria, ginekomastia, hemofilia, hipercholesterolemia, hiperlipidemia, hipertriglicerydemia, insulinooporność, kamica nerkowa, lek przeciwretrowirusowy, leukopenia, łojotokowe zapalenie skóry, małopłytkowość, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, ostra uogólniona osutka krostkowa, rabdomioliza, rumień wielopostaciowy, stłuszczenie wątroby, wirus opryszczki, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zakażenie HIV, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Tenofovir Synoptis 245 mg
Tenofowir dizoproksyl w dawce 245 mg, stosowany w terapii zakażeń HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B (HBV), charakteryzuje się profilem bezpieczeństwa zależnym od wskazań i populacji pacjentów. U chorych na HIV-1 działania niepożądane występują u około 33% pacjentów, głównie jako łagodne lub umiarkowane zaburzenia żołądkowo-jelitowe, z 1% odsetkiem przerwania terapii. U pacjentów z HBV działania niepożądane dotyczą około 25%, najczęściej nudności (5,4%), a istotnym ryzykiem jest zaostrzenie zapalenia wątroby podczas i po terapii. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z niewyrównaną czynnością wątroby, zwłaszcza z wysokim wynikiem w skali Child-Pugh-Turcotte, ze względu na zwiększone ryzyko poważnych działań niepożądanych. Najpoważniejszym zagrożeniem są zaburzenia czynności nerek, w tym ostra niewydolność nerek, zespół Fanconiego oraz zwiększone stężenie kreatyniny, które mogą ustępować po odstawieniu leku, choć u niektórych pacjentów zmniejszony klirens kreatyniny utrzymuje się.
aminotransferazy, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba autoimmunologiczna, choroba Gravesa-Basedowa, działania niepożądane, gęstość mineralna kości, HBV, hipofosfatemia, hipokaliemia, klirens kreatyniny, kwasica mleczanowa, lek nefrotoksyczny, martwica kanalików nerkowych, martwica kości, miopatia, moczówka prosta, niewydolność nerek, niewyrównana czynność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, ostra niewydolność nerek, rabdomioliza, rozmiękanie kości, skala Child-Pugh-Turcotte, skojarzone leczenie przeciwretrowirusowe, śródmiąższowe zapalenie nerek, stłuszczenie wątroby, tenofowir dizoproksyl, wirus HIV-1, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zaburzenia czynności kanalika bliższego nerki, zaostrzenie zapalenia wątroby, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej - Leksykon leków
Działania niepożądane – Darunavir Sandoz 600 mg
Darunavir Sandoz (600 mg tabletki powlekane) stosowany w terapii HIV wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które zostały szczegółowo opisane na podstawie badań klinicznych obejmujących 2613 pacjentów. Profil bezpieczeństwa leku jest dobrze poznany, z 51,3% pacjentów doświadczających co najmniej jednego działania niepożądanego podczas średniego czasu terapii wynoszącego 95,3 tygodnia. Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi są biegunka (bardzo często, ≥1/10), nudności, wymioty, wysypka i ból głowy (często, ≥1/100 do <1/10). Ciężkie działania niepożądane, takie jak ostra niewydolność nerek, zawał mięśnia sercowego, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, małopłytkowość, martwica kości oraz zapalenie wątroby, wymagają natychmiastowej interwencji i modyfikacji terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na zaburzenia hematologiczne (małopłytkowość, neutropenia, niedokrwistość), metaboliczne (cukrzyca, hiperlipidemia) oraz neurologiczne i psychiczne, które mogą wpływać na adherencję do leczenia.
astenia, bezsenność, białkomocz, biegunka, ból głowy, cukrzyca, depresja, dezorientacja, dławica piersiowa, dna moczanowa, duszność, herpes simplex, hipercholesterolemia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipertriglicerydemia, insulinooporność, kamica nerkowa, kaszel, krwawienie z nosa, lęk, lek przeciwretrowirusowy, letarg, leukopenia, małopłytkowość, martwica kości, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, nefropatia krystaliczna, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedoczulica, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niestrawność, niewydolność nerek, nudności, obrzęk naczynioruchowy, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, parestezje, polidypsja, rumień wielopostaciowy, toksyczna nekroliza naskórka, wirus opryszczki, wymioty, wysypka, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Darunavir Accord
Podczas terapii produktem Darunavir Accord, zawierającym darunawir w skojarzeniu z rytonawirem, konieczna jest regularna ocena odpowiedzi wirologicznej, a w przypadku braku lub utraty odpowiedzi zaleca się badania oporności. Schemat z darunawirem i rytonawirem podawany raz na dobę nie jest zalecany u pacjentów z mutacjami DRV-RAM, wiremią HIV-1 RNA ≥100 000 kopii/mL lub liczbą komórek CD4+ <100 x 10⁶/L. U dzieci poniżej 3 lat lub o masie ciała <15 kg stosowanie jest niewskazane ze względu na brak danych. W ciąży darunawir z rytonawirem stosuje się tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko, z uwzględnieniem interakcji z innymi lekami. U osób powyżej 65. roku życia zaleca się ostrożność ze względu na częstsze współistniejące choroby i obniżoną czynność wątroby. W trakcie terapii obserwowano ciężkie reakcje skórne (0,4%), w tym zespół DRESS i Stevensa-Johnsona (<0,1%), które wymagają natychmiastowego przerwania leczenia. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z alergią na sulfonamidy, gdyż darunawir zawiera ugrupowanie sulfonamidowe.
alergia na sulfonamidy, AspAT AlAT, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, ciężka reakcja skórna, cytolityczne zapalenie wątroby, cytomegalowirusowe zapalenie siatkówki, czynnik VIII, darunawir, dehydrogenaza alkoholowa, glikoproteina p, hemofilia, hiperlipidemia, inhibitor CYP3A, inhibitor proteazy, komórki CD4, lek przeciwretrowirusowy, marskość wątroby, martwica kości, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, mutacja DRV-RAM, niedobór laktazy, nietolerancja galaktozy, odpowiedź wirologiczna, oporność na darunawir, ostra uogólniona osutka krostkowa, podwyższona aktywność transaminaz, przewlekłe czynne zapalenie wątroby, reaktywacja wirusa opryszczki, rytonawir, terapia przeciwretrowirusowa, ugrupowanie sulfonamidowe, wiremia HIV-1, wylew śródskórny, wysypka polekowa, zaburzenie czynności wątroby, zapalenie płuc Pneumocystis, zapalenie wątroby indukowane lekiem, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, zespół zapalnej reaktywacji immunologicznej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie kości i szpiku – Epidemiologia
Zapalenie kości i szpiku (osteomyelitis) to infekcja tkanki kostnej charakteryzująca się zapalnym niszczeniem i tworzeniem nowej kości. Roczna zapadalność w USA wynosi około 21,8/100 000 osobolat, z około 50 000 przypadków rocznie, a w Niemczech obserwuje się wzrost z 15,5 do 16,7/100 000 mieszkańców w latach 2008-2018. Zapadalność jest wyższa u dorosłych (~90/100 000) niż u dzieci (8,2-13/100 000), a w krajach rozwijających się, np. w Afryce Subsaharyjskiej, sięga 43-200/100 000. Wzrost częstości występowania obserwuje się zwłaszcza u osób powyżej 60. roku życia, co wiąże się m.in. z lepszą diagnostyką (MRI), wzrostem cukrzycy, starzeniem się populacji oraz wzrostem zakażeń szpitalnych i użycia narkotyków dożylnych. Zapalenie kości i szpiku dzieli się na krwiopochodne, przez ciągłość i po bezpośrednim zaszczepieniu, z różnym profilem epidemiologicznym i lokalizacją zmian (np. kość piszczelowa 31-35%, kość udowa, kręgosłup u dorosłych). Najczęstszym patogenem jest Staphylococcus aureus (60-80% przypadków), w tym MSSA i MRSA, a także bakterie Gram-ujemne i Kingella kingae u dzieci.
bakteriemia, biopsja, choroba naczyń obwodowych, choroba sierpowatokrwinkowa, gronkowiec złocisty, Kingella kingae, martwica kości, MRSA, neuropatia obwodowa, ostre zapalenie kości i szpiku, pałeczka hemofilna, pałeczka ropy błękitnej, płytka wzrostowa, posiew krwi, prątki niegruźlicze, przetoka, przewlekłe zapalenie kości i szpiku, rak płaskonabłonkowy, septyczne zapalenie stawów, urazy komunikacyjne, zahamowanie wzrostu, zakażenia szpitalne, zapadalność, zapalenie kości i szpiku, zapalenie kości i szpiku kręgosłupa, złamania patologiczne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Efavirenz + Emtricitabine + Tenofovir disoproxil Aurovitas
Produkt leczniczy Efavirenz + Emtricitabine + Tenofovir disoproxil Aurovitas wymaga szczególnej ostrożności ze względu na liczne interakcje farmakologiczne oraz specyficzne działania niepożądane. Nie zaleca się stosowania go jednocześnie z innymi preparatami zawierającymi te same substancje czynne (emtrycytabinę, dizoproksyl tenofowiru, efawirenz), analogami cytydyny, a także z lekami takimi jak dydanozyna, sofosbuwir/welpataswir oraz wyciągami z miłorzębu dwuklapowego. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby produkt jest przeciwwskazany w ciężkich przypadkach, a w umiarkowanych niezalecany; u osób z lekkimi zaburzeniami należy zachować ostrożność, monitorując enzymy wątrobowe. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B lub C, u których odstawienie leku może prowadzić do ciężkiego zaostrzenia choroby wątroby. Efawirenz może wydłużać odstęp QTc i wywoływać poważne zaburzenia psychiczne, w tym ciężką depresję, psychozy i myśli samobójcze, zwłaszcza u osób z historią chorób psychicznych.
aminotransferazy, analog nukleozydu, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, cytochrom P450, depresja, gęstość mineralna kości, hipofosfatemia, inhibitor proteazy, kwasica mleczanowa, martwica kości, osteomalacja, pneumocystozowe zapalenie płuc, rumień wielopostaciowy, torsade de pointes, wirusowe zapalenie wątroby, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia mitochondrialne, zakażenia oportunistyczne, zapalenie siatkówki, zawroty głowy, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ictady
Przed rozpoczęciem terapii produktem Ictady, zawierającym tenofowir dizoproksylu w postaci bursztynianu, konieczne jest wykonanie badania na obecność przeciwciał anty-HIV u pacjentów zakażonych HBV, aby właściwie zaplanować leczenie. Produkt nie powinien być stosowany jednocześnie z innymi lekami zawierającymi tenofowir dizoproksylu, alafenamid tenofowiru, adefowir dipiwoksylu oraz niezalecane jest łączenie z dydanozyną ze względu na ryzyko interakcji i oporności. Monitorowanie funkcji nerek jest kluczowe, ze względu na eliminację leku przez nerki i ryzyko nefrotoksyczności, w tym niewydolności nerek, hipofosfatemii i zespołu Fanconiego. Zalecane jest obliczenie klirensu kreatyniny przed leczeniem oraz regularne monitorowanie co 2-4 tygodnie, 3 miesiące i następnie co 3-6 miesięcy, z częstszym nadzorem u pacjentów z czynnikami ryzyka. Przerwanie terapii należy rozważyć przy klirensie kreatyniny <50 ml/min lub stężeniu fosforanów w surowicy <1,0 mg/dl (0,32 mmol/l).
adefowir dipiwoksylu, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, biomarker kośćca, choroba Gravesa-Basedowa, dekompensacja czynności wątroby, gęstość mineralna kości, hipofosfatemia, inhibitor proteazy, klasyfikacja Childa-Pugha-Turcotte’a, klirens kreatyniny, marskość wątroby, martwica kości, neutropenia, niedokrwistość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja galaktozy, niewydolność nerek, niewyrównana czynność wątroby, osteomalacja, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, Pneumocystis jirovecii, reaktywacja immunologiczna, rozwój oporności, skojarzona terapia przeciwretrowirusowa, stężenie fosforanów w surowicy, supresja wirusologiczna, tenofowir dizoproksylu, terapia przeciwretrowirusowa, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, wirusowe zapalenie wątroby typu D, zaburzenia czynności kanalika bliższego nerki, zaburzenia czynności mitochondriów, zaburzenia czynności nerek, zakażenie HBV, zakażenie prątkami, zapalenie płuc, zapalenie siatkówki, zespół Fanconiego, zwiększenie aktywności AlAT