żywienie pozajelitowe
Żywienie pozajelitowe (inaczej żywienie parenteralne) to forma terapii żywieniowej polegająca na dostarczaniu pacjentowi niezbędnych składników odżywczych bezpośrednio do układu krwionośnego, z pominięciem przewodu pokarmowego. Jest to metoda stosowana u pacjentów, u których odżywianie drogą przewodu pokarmowego jest niemożliwe, niewystarczające lub przeciwwskazane.
Wskazania do żywienia pozajelitowego obejmują: rozległe resekcje jelita cienkiego, niedrożność przewodu pokarmowego, ciężkie zapalenie trzustki, zespół krótkiego jelita, niewydolność jelit oraz stany przed- i pooperacyjne. Terapia może być prowadzona jako całkowite żywienie pozajelitowe (TPN) lub jako uzupełnienie żywienia dojelitowego.
Mieszaniny do żywienia pozajelitowego zawierają aminokwasy, glukozę, emulsje tłuszczowe, elektrolity, pierwiastki śladowe, witaminy oraz wodę. Mogą być podawane przez dostęp obwodowy (żyły kończyn górnych) lub centralny (najczęściej żyła główna górna), w zależności od przewidywanego czasu terapii i osmolarności preparatu.
Podczas prowadzenia żywienia pozajelitowego kluczowe jest monitorowanie parametrów biochemicznych, stanu nawodnienia i gospodarki elektrolitowej pacjenta oraz zapobieganie powikłaniom, takim jak zakażenia odcewnikowe, zaburzenia metaboliczne czy zespół ponownego odżywienia. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi, jeśli tylko przewód pokarmowy jest sprawny, preferowane jest żywienie dojelitowe.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – SmofKabiven extra Nitrogen EF –
SmofKabiven extra Nitrogen EF to roztwór do żywienia pozajelitowego (kod ATC: B05BA10), którego farmakodynamiczne działanie wynika z synergii emulsji tłuszczowej SMOFlipid, aminokwasów oraz glukozy. Emulsja tłuszczowa zawiera olej sojowy (55-60% kwasu linolowego omega-6, 8% kwasu alfa-linolenowego omega-3), triglicerydy MCT jako szybkie źródło energii, olej z oliwek dostarczający jednonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz olej rybi bogaty w EPA i DHA, które pełnią funkcje strukturalne i modulujące procesy zapalne. Aminokwasy (33,1 g/1000 ml, azot 5,3 g) stanowią substrat do syntezy białek i wykazują efekt termogeniczny, natomiast glukoza (42,8 g/1000 ml) dostarcza łatwo przyswajalnej energii (około 450 kcal/1000 ml, z czego 317 kcal to energia pozabiałkowa) i wspomaga wykorzystanie aminokwasów. Skład produktu jest zoptymalizowany pod kątem potrzeb metabolicznych pacjentów wymagających długotrwałego żywienia pozajelitowego, szczególnie w stanach zapalnych i niedożywienia.
aminokwasy, chylomikron, eikozanoidy, emulsja tłuszczowa, erytrocyt, fosfolipidy krwinek czerwonych, kwas dokozaheksaenowy, kwas eikozapentaenowy, kwasy tłuszczowe omega-3, lipoproteiny osocza, modulacja odpowiedzi zapalnej, olej rybi, olej sojowy, olej z oliwek, profil kwasów tłuszczowych, reakcja zapalna, SMOFlipid, synteza białek, termogeneza aminokwasów, triglicerydy MCT, żywienie pozajelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół krótkiego jelita – Leczenie
Zespół krótkiego jelita (SBS) to poważne zaburzenie wchłaniania wynikające z resekcji ponad 2/3 jelita cienkiego lub jego dysfunkcji, wymagające kompleksowego leczenia wielodyscyplinarnego. Terapia obejmuje fazy ostre, adaptacyjne i utrzymania, z kluczowym zastosowaniem żywienia pozajelitowego (TPN) oraz dojelitowego (EN), dostosowanego do długości i funkcji pozostałego jelita. W początkowej fazie TPN dostarcza pełne zapotrzebowanie na białka, węglowodany, tłuszcze, witaminy i minerały, często przez cewnik centralny, a w fazie adaptacji stopniowo zwiększa się udział żywienia dojelitowego i doustnego. Zalecenia dietetyczne obejmują małe, częste posiłki, dietę bogatą w białko, unikanie napojów hipertonicznych oraz suplementację witamin (B12, A, D, E, K) i minerałów (wapń, magnez, potas, cynk, żelazo, selen). Kluczowe jest także utrzymanie odpowiedniej diurezy (>1500 ml/dobę) i nawodnienia, stosując doustne roztwory nawadniające (ORS) oraz monitorowanie bilansu płynów i elektrolitów.
adaptacja jelitowa, autonomia jelitowa, całkowite żywienie pozajelitowe, cholestaza, choroba wątroby związana z żywieniem pozajelitowym, doustny roztwór nawadniający, enteroplastyka poprzeczna seryjna, gastrostomia, inhibitor pompy protonowej, inżynieria tkankowa, jejunostomia, kamica nerkowa, marskość wątroby, niewydolność jelit, procedura Bianchi, przerost bakteryjny jelita cienkiego, resekcja jelita cienkiego, równowaga płynowo-elektrolitowa, somatropina, teduglutyd, terapia komórkami macierzystymi, transplantacja jelita, zakrzepica żylna, zastawka krętniczo-kątnicza, zespół krótkiego jelita, zwłóknienie wątroby, żywienie dojelitowe, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Etomidat – Właściwości farmakodynamiczne
Etomidat jest lekiem do indukcji znieczulenia ogólnego o szybkim początku działania (utrata przytomności w ciągu około 10 sekund po dawce 0,2-0,3 mg/kg mc.) i krótkim czasie efektu klinicznego (3-5 minut). Jego farmakodynamiczne działanie obejmuje przemijające, odwracalne hamowanie 11-β-hydroksylazy, co skutkuje obniżeniem poziomu kortyzolu w surowicy, utrzymującym się do 6-8 godzin po pojedynczej dawce i nie reagującym na podanie ACTH. Stężenia etomidatu powyżej 50 nmol/l w osoczu utrzymują się około 4 godziny, co koreluje z hamowaniem syntezy steroidów. Lek wykazuje również właściwości neuroprotekcyjne i przeciwdrgawkowe, minimalny wpływ na układ sercowo-naczyniowy oraz brak działania uwalniającego histaminę i hepatotoksycznego. Mioklonie po podaniu są związane z odhamowaniem pobudzeń międzymózgowia. Etomidat nie posiada działania przeciwbólowego, dlatego wymaga łączenia z analgetykami podczas procedur chirurgicznych.
11-β-hydroksylaza, ACTH, aldosteron, badanie elektroencefalograficzne, działanie neuroprotekcyjne, działanie przeciwbólowe, działanie przeciwdrgawkowe, emulsja do wstrzykiwań, emulsja tłuszczowa, Etomidate-Lipuro, grupa farmakoterapeutyczna, hamowanie czynności nadnerczy, histamina, Hypnomidate, kortyzol, lecytyna jaja kurzego, mioklonie, niedotlenienie, olej sojowy, roztwór do wstrzykiwań, stężenie osocza, synteza steroidów, trójglicerydy średniołańcuchowe, układ naczyniowo-sercowy, utrata przytomności, znieczulenie ogólne, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Miedzi siarczan – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Siarczan miedzi pięciowodny jest istotnym mikroelementem w preparacie do żywienia pozajelitowego Pediaven NN1, występującym w stężeniu 0,23 mg/250 ml (0,92 mg/1000 ml roztworu), co odpowiada zawartości 57,5 µg czystej miedzi na 250 ml oraz 230 µg na 1000 ml. Preparat charakteryzuje się stabilnością fizykochemiczną w zakresie pH 4,8-5,5 oraz osmolarnością około 715 mOsm/l, co zapewnia bezpieczeństwo stosowania. Brak dedykowanych badań toksyczności wynika z faktu, że składniki, w tym siarczan miedzi, są podawane w dawkach zbliżonych do fizjologicznych, co minimalizuje ryzyko działań niepożądanych.
- Leksykon substancji czynnych
Triglicerydy – Wskazania do stosowania
Triglicerydy są fundamentalnym składnikiem emulsji tłuszczowych stosowanych w żywieniu pozajelitowym, stanowiąc 33-39% całkowitej wartości energetycznej preparatów i dostarczając skoncentrowane źródło energii pozabiałkowej. Ich zastosowanie pozwala na redukcję podaży glukozy, co zmniejsza ryzyko powikłań metabolicznych związanych z nadmiarem węglowodanów. Emulsje zawierają niezbędne egzogenne kwasy tłuszczowe, takie jak kwas linolowy (omega-6) i alfa-linolenowy (omega-3), kluczowe dla funkcjonowania układu nerwowego, syntezy eikozanoidów oraz integralności błon komórkowych. Preparaty są dostosowane do różnych stopni katabolizmu i dostępów naczyniowych, z osmolarnością od około 850-950 mOsm/l dla podaży obwodowej do 1200-1545 mOsm/l dla podaży centralnej, oraz różnią się profilem kwasów tłuszczowych, łącząc triglicerydy MCT, LCT, olej z oliwek i olej rybi, co optymalizuje korzyści kliniczne i minimalizuje działania niepożądane.
błony komórkowe, działanie immunomodulujące, eikozanoidy, emulsja tłuszczowa, katabolizm, kwas oleinowy, kwasy omega-3, niewydolność wątroby, niezbędne kwasy tłuszczowe, olej rybi, olej z oliwek, osmolarność, podanie centralne, podanie obwodowe, powikłania wątrobowe, prostaglandyny, stan kataboliczny, stan septyczny, triglicerydy, triglicerydy długołańcuchowe, triglicerydy MCT, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, zapotrzebowanie energetyczne, zespół krótkiego jelita, żywienie dojelitowe, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Mangan – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Mangan jest kluczowym pierwiastkiem śladowym stosowanym w żywieniu pozajelitowym, jednak jego dawkowanie wymaga ścisłego monitorowania, zwłaszcza przy terapii trwającej ponad 4 tygodnie, aby uniknąć toksyczności. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby (zwłaszcza cholestazą) oraz nerek, gdyż ich zdolność do eliminacji manganu i innych pierwiastków śladowych może być upośledzona, co zwiększa ryzyko kumulacji i powikłań neurologicznych, takich jak niepokój, szybkie ruchy gałek ocznych czy inne zaburzenia neurologiczne. U noworodków i wcześniaków konieczne jest indywidualne dostosowanie dawki, z uwzględnieniem ich fizjologicznej niedojrzałości nerek i innych czynników klinicznych. Wartości zawartości manganu w preparatach do żywienia pozajelitowego wahają się od 1,5 μg/1000 ml (Pediaven NN2) do 99,0 μg/ml (Addamel N) oraz 2,52 mg/tabletka w preparacie Elevit Pronatal, co wymaga uwzględnienia przy planowaniu terapii.
chlorek manganu czterowodny, cholestaza, glukonian manganu, hiperkatabolizm, nagromadzenie manganu, niewydolność nerek, objaw neurologiczny, obrzęk płuc, pierwiastek śladowy, stężenie manganu we krwi, wydzielanie żółci, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zastoinowa niewydolność serca, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Skład i postać leku – Vaminolact –
Vaminolact to roztwór do infuzji przeznaczony do żywienia pozajelitowego, zawierający 65,3 g aminokwasów na 1000 ml, w tym 31,9 g aminokwasów niezbędnych, takich jak cysteina, histydyna i tyrozyna. Preparat charakteryzuje się pH 5,2, osmolalnością 510 mOsm/kg wody, zawartością azotu 9,3 g/l oraz wartością energetyczną 1,0 MJ/l (240 kcal/l). Nie zawiera elektrolitów ani substancji przeciwutleniających, a jedynym składnikiem pomocniczym jest woda do wstrzykiwań. Vaminolact dostępny jest w butelkach o pojemności 100 ml i 500 ml, przechowywany w temperaturze poniżej 25°C, z zakazem zamrażania. Szczególną ostrożność należy zachować u noworodków i dzieci poniżej 2 lat, chroniąc roztwór przed światłem podczas podawania, aby zapobiec powstawaniu nadtlenków i produktów rozpadu, zwłaszcza po dodaniu pierwiastków śladowych i witamin.
aminokwas, aminokwas niezbędny, glicyna, Intralipid, kwas aminooctowy, kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, L-alanina, L-arginina, L-cysteina, L-cystyna, L-fenyloalanina, L-histydyna, L-izoleucyna, L-leucyna, L-lizyna, L-metionina, L-prolina, L-seryna, L-treonina, L-tryptofan, L-tyrozyna, L-walina, nadtlenek, osmolalność, Peditrace, roztwór do infuzji, siarczan magnezu, tauryna, warunki aseptyczne, woda do wstrzykiwań, zakrzepowe zapalenie żyły, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Aminomel Nephro –
Aminomel Nephro to roztwór do infuzji zawierający specjalnie skomponowany zestaw L-aminokwasów, dedykowany pacjentom z ostrą i przewlekłą niewydolnością nerek, zwłaszcza tym poddawanym hemodializie lub hemofiltracji. Preparat nie zawiera węglowodanów ani elektrolitów, dlatego powinien być stosowany jako element kompleksowego żywienia pozajelitowego, uzupełniany o odpowiednie źródła energii. W 1000 ml roztworu znajduje się m.in. 6,40 g L-leucyny, 7,28 g L-lizyny, 4,59 g L-metioniny oraz 2,05 g L-tryptofanu, co odpowiada specyficznym potrzebom metabolicznym pacjentów nefrologicznych. Parametry fizykochemiczne preparatu to osmolarność 510 mOsm/l, pH 5,9-6,3, kwasowość miareczkowa 15-25 mmol/l (do pH 7,4), wartość energetyczna 930 kJ/l (222 kcal/l) oraz zawartość azotu 8,6 g/l.
acetylocysteina, aminokwasy egzogenne, aminokwasy endogenne, glicyna, hemodializa, hemofiltracja, katabolizm białek, kwas L-glutaminowy, kwasowość miareczkowa, L-alanina, L-aminokwasy, L-arginina, L-fenyloalanina, L-histydyna, L-izoleucyna, L-leucyna, L-lizyny octan, L-metionina, L-prolina, L-seryna, L-treonina, L-tryptofan, L-walina, leczenie nerkozastępcze, N-acetylo-L-tyrozyna, niewydolność nerek, oczyszczanie pozaustrojowe, osmolarność teoretyczna, ostra niewydolność nerek, przewlekła niewydolność nerek, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Fosforan – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Fosforan, występujący w preparatach takich jak Biphozyl (disodu fosforan dwuwodny, 0,187 g/l) oraz Lipoflex peri i Lipoflex special (sodu diwodorofosforan dwuwodny w stężeniach od 0,936 g do 4,680 g na różne objętości), jest kluczowym składnikiem stosowanym w hemodializie, hemofiltracji oraz żywieniu pozajelitowym. Jako naturalny i fizjologiczny składnik osocza, fosforany wykazują korzystny profil bezpieczeństwa, potwierdzony długotrwałym doświadczeniem klinicznym. Zawartość fosforanów w analizowanych produktach wynosi od 6,0 mmol (Biphozyl, Lipoflex peri 1000 ml) do 30 mmol (Lipoflex special 1875 ml), co odpowiada dawkom terapeutycznym bez ryzyka toksyczności. Brak specyficznych badań nieklinicznych dla niektórych preparatów wynika z ich dobrze poznanego, fizjologicznego charakteru oraz długotrwałego stosowania w praktyce medycznej.
anion wodorofosforanowy, beta-sitosterol, disodu fosforan dwuwodny, działanie toksyczne, elektrolit, emulsja do infuzji, emulsja do żywienia pozajelitowego, fitoestrogen, hemodializa, hemofiltracja, niewydolność nerek, oddział intensywnej opieki medycznej, roztwór do hemodializy, sodu diwodorofosforan dwuwodny, terapia żywieniowa, zaburzenie płodności, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – ClinOleic 20% –
ClinOleic 20% to emulsja do infuzji zawierająca 20,00 g oleju z oliwek i oleju sojowego na 100 ml, dostarczająca 2000 kcal/l (8,36 MJ/l) oraz 200 g tłuszczów/l. Preparat charakteryzuje się osmolarnością 270 mOsm/l, pH 6-8 i gęstością 0,986, co predestynuje go do stosowania dożylnego w warunkach szpitalnych, głównie w żywieniu pozajelitowym. Zgodnie z punktem 4.7 Charakterystyki Produktu Leczniczego, ClinOleic 20% nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługi maszyn, co wynika z jego specyfiki podawania i braku istotnego klinicznie wpływu na funkcje psychomotoryczne pacjenta.
- Leksykon substancji czynnych
Sód glicerofosforan – Właściwości farmakokinetyczne
Sód glicerofosforan, obecny w preparacie Glycophos (216 mg/ml, co odpowiada 1 mmol fosforu i 2 mmol sodu), jest organicznym źródłem fosforu metabolizowanym w organizmie poprzez hydrolizę. Kluczowym etapem jest enzymatyczna hydroliza grupy fosforanowej, która staje się biologicznie dostępna, a intensywność tego procesu wzrasta przy stężeniu glicerofosforanu w osoczu powyżej 0,7 mmol/l. U pacjentów z prawidłową aktywnością fosfatazy zasadowej tempo metabolizmu pozwala na przetworzenie 12-15 mmol glicerofosforanu sodu na dobę, co jest istotne przy ustalaniu dawkowania w terapii niedoborów fosforu.
dawkowanie produktu, fosfataza zasadowa, Glycophos, hydroliza, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, niedobór fosforu, osmolalność, osocze, podawanie dożylne, sód glicerofosforan, suplementacja fosforu, surowica krwi, zaburzenie gospodarki fosforanowej, związek organiczny, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Potassium Chloride 0,15% + Glucose 5% B. Braun 1,5 g/l + 55 g/l
Produkt leczniczy Potassium Chloride + Glucose B. Braun dostępny jest w dwóch stężeniach potasu chlorku: 0,15% (1,5 g/l, 20 mmol/l K⁺) oraz 0,3% (3,0 g/l, 40 mmol/l K⁺), przy stałej zawartości glukozy 5% (50 g/l, 835 kJ/l ≙ 200 kcal/l). Preparat w formie roztworu do infuzji jest wskazany do uzupełniania niedoborów potasu oraz dostarczania energii, szczególnie w stanach hipokaliemii, profilaktyce niedoborów potasu (np. podczas terapii lekami moczopędnymi nieoszczędzającymi potasu, długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów, po intensywnym odwodnieniu czy w żywieniu pozajelitowym) oraz u pacjentów wymagających dodatkowego źródła energii, którzy nie mogą przyjmować węglowodanów drogą doustną. Osmolarność roztworów wynosi odpowiednio 318 mOsm/l i 358 mOsm/l, a pH mieści się w zakresie 3,5-6,5.
- Leksykon substancji czynnych
Magnez – Wskazania do stosowania
Magnez jest kluczowym mikroelementem uczestniczącym w ponad 300 reakcjach enzymatycznych, niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wskazania do suplementacji magnezu obejmują zarówno leczenie potwierdzonych niedoborów, jak i profilaktykę w stanach zwiększonego zapotrzebowania, takich jak ciąża, laktacja, okres wzrostu, stres, intensywny wysiłek fizyczny, czy stosowanie leków moczopędnych i antykoncepcyjnych. Objawy niedoboru magnezu to m.in. nerwowość, drażliwość, skurcze mięśni, mrowienie, zaburzenia snu i lęk. Suplementacja powinna być poprzedzona wykluczeniem innych przyczyn symptomów, a brak poprawy po miesiącu terapii jest wskazaniem do zaprzestania leczenia. Preparaty magnezu są również stosowane w żywieniu pozajelitowym, dializie otrzewnowej oraz ciągłej terapii nerkozastępczej, a także w procedurach oczyszczania jelita.
atoniczny skurcz mięśni, blok przedsionkowo-komorowy, choroba niedokrwienna serca, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, ciągła terapia nerkozastępcza, depresja nerwowa, dializa otrzewnowa, diureza osmotyczna, dnawe zapalenie stawów, glikozyd nasercowy, lek moczopędny, łuszczyca, miażdżyca, myasthenia gravis, nadciśnienie tętnicze, nerwica naczyniowa, niedobór magnezu, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek, osteoporoza, ostre uszkodzenie nerek, profilaktyka niedoboru magnezu, przewlekła choroba dróg oddechowych, przewlekłe zapalenie przydatków, rekonwalescencja pozawałowa, reumatoidalne zapalenie stawów, rybia łuska, schorzenie reumatyczne, schyłkowa przewlekła niewydolność nerek, wyprysk przewlekły, zaburzenia rytmu serca, zaburzenie ukrwienia obwodowego, zapalenie korzonków nerwowych, zapalenie reumatyczne mięśni, zapalenie zatok obocznych nosa, zastoinowa niewydolność krążenia, zespół złego wchłaniania, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Tauryna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Tauryna, aminokwas siarkowy naturalnie występujący w tkankach takich jak mózg, siatkówka, mięsień sercowy i wątroba, jest składnikiem wielu preparatów do żywienia pozajelitowego, zwłaszcza dla noworodków i dzieci. Przedkliniczne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania tauryny w produktach takich jak Aminoplasmal Paed 10% (0,3 mg/ml), Aminoven Infant 10% (0,4 g/1000 ml), SmofKabiven (0,5–0,65 g/1000 ml), Primene 10% (0,06 g/100 ml), Vaminolact (300 mg/1000 ml) oraz Pediaven (0,08–0,09 g/1000 ml) nie wykazały istotnej toksyczności ani działań teratogennych czy embriotoksycznych. Badania na królikach potwierdziły brak wpływu na rozwój embrionalny i płodność, a toksyczność aminokwasów jest głównie związana z zaburzeniem równowagi aminokwasowej, co jest minimalizowane w zbilansowanych mieszaninach. W badaniach miejscowej tolerancji nie stwierdzono działań niepożądanych związanych z tauryną, a obserwowane reakcje zapalne wiązały się z innymi składnikami emulsji tłuszczowych, np. SMOFlipid.
aminokwas siarkowy, działanie teratogenne, działanie toksyczne, emulsja tłuszczowa, glicerofosforan sodu, infuzja dożylna, martwica tkanek, miejscowa tolerancja, podanie dotętnicze, reakcja zapalna, roztwór aminokwasowy, tauryna, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie embriotoksyczne, zaburzenie równowagi, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Glukoza – Właściwości farmakokinetyczne
Glukoza, jako podstawowy węglowodan energetyczny, dostarcza około 17 kJ/g (4 kcal/g) energii i charakteryzuje się różną biodostępnością w zależności od drogi podania – dożylna wynosi 100%, a doustna cechuje się szybkim wchłanianiem z jelita cienkiego z Tmax około 40 minut. Fizjologiczne stężenie glukozy we krwi na czczo mieści się w zakresie 50-95 mg/100 ml (2,8-5,3 mmol/l), a u dorosłych 60-100 mg/100 ml (3,3-5,6 mmol/l). Metabolizm glukozy odbywa się głównie poprzez glikolizę, glukoneogenezę i glikogenolizę, z regulacją przez insulinę oraz zależnością od elektrolitów takich jak potas, fosforany i magnez. W warunkach hipoksji pirogronian przekształcany jest do mleczanu, który może być ponownie metabolizowany w cyklu Corich. W terapii klinicznej istotne jest monitorowanie elektrolitów, gdyż podaż glukozy zwiększa zapotrzebowanie na potas, a jego niedobór może prowadzić do zaburzeń rytmu serca.
cukromocz, cykl Coriego, diureza osmotyczna, glikemia, glikogen, glikogenoliza, glikoliza, glukoneogeneza, hemofiltracja, hiperglikemia, hipoglikemia, hipoksja, insulina, kwasica, nietolerancja glukozy, obrzęk mózgu, odwodnienie hipertoniczne, osmolarność osocza, ośrodkowy układ nerwowy, pirogronian, przesączanie kłębuszkowe, przestrzeń wewnątrzkomórkowa, przestrzeń wewnątrznaczyniowa, równowaga elektrolitowa, równowaga kwasowo-zasadowa, śpiączka hiperosmotyczna, transport aktywny, ultrafiltracja, zaburzenie hiperosmotyczne, zespół pourazowy, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Sodu selenin – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Sodu selenin, obecny w preparacie Peditrace w dawce 1 μg selenu (25,3 nmol) na ml koncentratu, jest stosowany w żywieniu pozajelitowym jako suplement pierwiastka śladowego. Produkt podawany jest wyłącznie dożylnie, zwykle w warunkach szpitalnych, co eliminuje możliwość prowadzenia pojazdów przez pacjentów w trakcie terapii. Selen w dawkach fizjologicznych nie wykazuje działania na ośrodkowy układ nerwowy ani zdolności psychomotoryczne, a zawartość sodu seleninu w Peditrace odpowiada zapotrzebowaniu fizjologicznemu, nie powodując efektów ubocznych wpływających na sprawność psychoruchową. Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) jednoznacznie wskazuje, że kwestia wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn „nie dotyczy” tego preparatu.
charakterystyka produktu leczniczego, ChPL, efekt uboczny, infuzja dożylna, koncentrat do infuzji, mikroelement, niedobór selenu, osłabienie mięśniowe, ośrodkowy układ nerwowy, Peditrace, pierwiastek śladowy, sodu selenin, sprawność psychomotoryczna, suplementacja selenu, zaburzenie funkcji poznawczych, zdolność psychomotoryczna, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Walina – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Walina, jako niezbędny aminokwas, jest składnikiem wielu preparatów do żywienia pozajelitowego stosowanych u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa jej stosowania w tych grupach są jednak bardzo ograniczone. Produkty takie jak Aminomel Nephro, Aminomix 1 Novum, Aminoplasmal 15% czy Lipoflex peri zawierają walinę, ale brak jest wystarczających badań potwierdzających ich bezpieczeństwo w ciąży. W przypadku konieczności podania tych preparatów u kobiet ciężarnych, zaleca się dokładną ocenę stosunku korzyści do ryzyka. Aminokwasy i ich metabolity, w tym walina, przenikają do mleka matki, jednak w dawkach leczniczych nie przewiduje się wpływu na noworodki i niemowlęta. Mimo to, karmienie piersią nie jest zalecane u matek otrzymujących żywienie pozajelitowe. Brak jest również danych dotyczących wpływu waliny na płodność.
- Leksykon chorób i schorzeń
Zakrzepica jelitowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zakrzepica jelitowa, czyli niedokrwienie krezkowe, to stan krytyczny charakteryzujący się niedostatecznym przepływem krwi do jelit, prowadzącym do niedotlenienia, uszkodzenia tkanek, a w ciężkich przypadkach do martwicy i perforacji. Ostre niedokrwienie krezkowe, z śmiertelnością sięgającą 30-80%, dzieli się na okluzyjne (zator tętniczy, zakrzep tętniczy, zakrzepica żylna krezkowa) oraz nieokluzyjne (NOMI). Przewlekłe niedokrwienie najczęściej wynika z miażdżycy tętnic krezkowych. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia obejmującego resuscytację płynową krystaloidami, suplementację tlenu, antykoagulację (heparyna), korekcję zaburzeń elektrolitowych oraz przygotowanie do badań obrazowych, zwłaszcza angio-CT, które umożliwia potwierdzenie diagnozy i ocenę zakresu niedokrwienia. Pielęgniarki odgrywają istotną rolę w monitorowaniu parametrów życiowych, ocenie bólu brzucha, obserwacji stolca i wymiotów, a także w przygotowaniu pacjenta do interwencji chirurgicznych lub endowaskularnych.
angiografia CT, angioplastyka balonowa, blaszka miażdżycowa, heparyna drobnocząsteczkowa, implantacja stentu, laparoskopia, laparotomia, leczenie endowaskularne, martwica tkanek, miażdżyca tętnic krezkowych, niedokrwienie krezkowe, niedokrwienie nieokluzyjne, obrzęk jelit, oddział intensywnej terapii, papaweryna, perforacja jelita, smolisty stolec, stomia, trombektomia mechaniczna, tromboliza, zakrzep tętniczy, zakrzepica żylna krezkowa, zapalenie otrzewnej, zator tętniczy, zespół krótkiego jelita, zwężenie okrężnicy, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Sodu octan trójwodny – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Sodu octan trójwodny, obecny w preparatach do żywienia pozajelitowego i roztworach infuzyjnych (np. Aminomel 10E, Aminomel 12,5E, Venolyte), wymaga ostrożnego stosowania u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Brak jest wystarczających danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania Aminomel w tych grupach, natomiast Venolyte zawierający 4,63 g sodu octanu trójwodnego na 1000 ml (34 mmol/l) może być stosowany pod warunkiem ścisłej kontroli bilansu płynowego i elektrolitowego. Stężenia jonów octanowych w preparatach Aminomel wynoszą 74 mmol/l (92,5 mEq/l), co wskazuje na konieczność indywidualnej oceny dawki i ryzyka terapeutycznego u pacjentek w okresie ciąży i laktacji.
5E, Aminomel 10E, Aminomel 12, bilans płynowy, dawka terapeutyczna, gospodarka wodno-elektrolitowa, interakcja lekowa, jony octanowe, karmienie piersią, parametry elektrolitowe, preparat do żywienia pozajelitowego, produkt leczniczy, roztwór infuzyjny, sodu octan trójwodny, stężenie sodu, Venolyte, żywienie pozajelitowe - Leksykon substancji czynnych
Treonina – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Treonina, jako niezbędny aminokwas, jest często stosowana w żywieniu pozajelitowym, również u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Jednakże dostępne dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa jej stosowania w tych grupach są niewystarczające, a badania toksyczności reprodukcyjnej na zwierzętach są ograniczone lub nieprzeprowadzone. W związku z tym, decyzja o zastosowaniu preparatów zawierających treoninę powinna opierać się na indywidualnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka przez lekarza prowadzącego. Zawartość treoniny w roztworach do żywienia pozajelitowego różni się w zależności od produktu, np. Aminoplasmal 15% zawiera 5,4 g/1000 ml, Aminomel Nephro 5,13 g/1000 ml, a Lipoflex peri 1,456 g/1000 ml, co wymaga dostosowania dawkowania do stanu klinicznego i masy ciała pacjentki.
dawka lecznicza, karmienie piersią, kobieta w ciąży, niezbędny aminokwas, preparat żywienia pozajelitowego, przenikanie do mleka, roztwór aminokwasów, stosunek korzyści do ryzyka, toksyczny wpływ na reprodukcję, wpływ na płodność, zapotrzebowanie na aminokwasy, żywienie pozajelitowe, żywienie pozajelitowe w ciąży - Leksykon leków
Skład i postać leku – Nutriflex Basal –
Nutriflex basal to dwukomorowy zestaw do przygotowania roztworu do infuzji pozajelitowej, zawierający kompleks aminokwasów (32 g/1000 ml, 64 g/2000 ml) oraz glukozę (125 g/1000 ml, 250 g/2000 ml) jako źródło energii. Preparat dostarcza pełen profil aminokwasów egzogennych i endogennych, zapewniając 4,6 g azotu na 1000 ml i 9,2 g na 2000 ml. Zawiera także elektrolity w stężeniach: sód 49,9 mmol/1000 ml, potas 30 mmol/1000 ml, magnez 5,7 mmol/1000 ml, fosforan 12,8 mmol/1000 ml, octan 35 mmol/1000 ml, chlorek 50 mmol/1000 ml oraz wapń 3,6 mmol/1000 ml. Całkowita wartość energetyczna wynosi 628 kcal/1000 ml i 1256 kcal/2000 ml, z czego 128 kcal i 256 kcal pochodzi z aminokwasów, a 500 kcal i 1000 kcal z węglowodanów. Produkt charakteryzuje się osmolarnością około 1150 mOsm/l i pH 4,8–6,0.
aminokwas, aminokwas endogenny, aminokwas niezbędny, elektrolit, emulsja tłuszczowa, glukoza jednowodna, homeostaza, kwas cytrynowy, osmolarność, profil aminokwasowy, równowaga azotowa, roztwór do infuzji, substancja pomocnicza, wartość energetyczna, warunki aseptyczne, woda do wstrzykiwań, worek dwukomorowy, zestaw do infuzji, żywienie pozajelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Botulizm – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Botulizm to rzadka, ale potencjalnie śmiertelna choroba neurologiczna wywołana przez neurotoksynę produkowaną głównie przez Clostridium botulinum. Charakteryzuje się zstępującym, wiotkim porażeniem, rozpoczynającym się od nerwów czaszkowych i mogącym prowadzić do niewydolności oddechowej. Klasyczne objawy to tzw. „cztery D”: diplopia, dysartria, dysfonia i dysfagia, a także ptoza i symetryczne porażenie mięśni. Śmiertelność w nieleczonym botulizmie wynosi 40-50%. Botulizm występuje w formach: pokarmowej (ponad 90% przypadków), ran, niemowlęcej, jelitowej dorosłych oraz jatrogennej. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym i potwierdzeniu toksyny w surowicy, kale lub żywności, jednak wyniki laboratoryjne mogą być opóźnione. Kluczowe jest szybkie rozpoznanie i podanie antytoksyny botulinowej, najlepiej w ciągu 24-48 godzin od wystąpienia objawów, aby zatrzymać progresję porażenia.
antytoksyna botulinowa, botulizm jatrogeniczny, botulizm niemowlęcy, botulizm pokarmowy, botulizm ran, Clostridium botulinum, diplopia, dysartria, dysfagia, dysfonia, immunoglobulina botulinowa, neurotoksyna botulinowa, nietrzymanie moczu, niewydolność oddechowa, oddział intensywnej terapii, płukanie żołądka, połączenie nerwowo-mięśniowe, porażenie nerwów czaszkowych, porażenie wiotkie, pozycja Trendelenburga, ptoza, wentylacja mechaniczna, zakażenie układu moczowego, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie opon mózgowych, zapalenie płuc, zapalenie tkanki łącznej, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Skład i postać leku – SmofKabiven EF
SmofKabiven EF to trójkomorowa emulsja do infuzji przeznaczona do kompletnego żywienia pozajelitowego, dostępna w objętościach od 493 ml do 2463 ml. Produkt zawiera precyzyjnie dobrany skład aminokwasów (w tym niezbędne: izoleucyna, leucyna, lizyna, metionina, fenyloalanina, treonina, tryptofan, walina oraz endogenne: alanina, arginina, glicyna, histydyna, prolina, seryna, tauryna, tyrozyna) oraz glukozę jednowodną i emulsję tłuszczową z oleju sojowego, triglicerydów średniołańcuchowych, oleju z oliwek i oleju rybiego bogatego w kwasy omega-3. Na 1000 ml roztworu przypada 51 g aminokwasów, 127 g glukozy, 38 g tłuszczów, 74,5 mmol octanów i 2,8 mmol fosforanów, a wartość energetyczna wynosi około 1100 kcal (4,6 MJ). Osmolalność produktu po zmieszaniu wynosi około 1600 mOsm/kg wody, a pH około 5,6.
aminokwas endogenny, aminokwas niezbędny, emulsja do infuzji, emulsja tłuszczowa, fosfolipid jaja, glukoza jednowodna, infuzja dożylna, kwas omega-3, olej rybi, olej sojowy oczyszczony, olej z oliwek, osmolalność, osmolarność, pochłaniacz tlenu, przeciwutleniacz, roztwór aminokwasów, tokoferol, woda do wstrzykiwań, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Skład i postać leku – Nephrotect
Nephrotect to roztwór do infuzji o stężeniu 0,1 g/ml (10%), zawierający 100 g/l aminokwasów o precyzyjnie dobranym składzie, w tym L-izoleucynę (5,8 g), L-leucynę (12,8 g), L-lizynę (12 g w formie octanu 16,9 g), L-metioninę (2 g), L-fenyloalaninę (3,5 g), L-treoninę (8,2 g), L-tryptofan (3 g), L-walinę (8,7 g), L-argininę (8,2 g), L-histydynę (9,8 g), L-alaninę (6,2 g), N-acetylo-L-cysteinę (0,54 g, odpowiadającą 0,4 g L-cysteiny), glicynę (5,31 g), L-prolinę (3 g), L-serynę (7,6 g), L-tyrozynę (0,6 g) oraz N-glicylo-L-tyrozynę (3,16 g). Całkowita zawartość azotu wynosi 16,3 g/l, a wartość energetyczna preparatu to 1600 kJ/l (400 kcal/l). Roztwór charakteryzuje się pH 5,5-6,5, kwasowością około 60 mmol NaOH/l oraz osmolarnością około 960 mOsm/l. Produkt zawiera substancje pomocnicze: kwas octowy lodowaty, kwas L-jabłkowy oraz wodę do wstrzykiwań.
alanina, aminokwasy, arginina, azot, cysteina, dializa, elektrolity, emulsja tłuszczowa, fenyloalanina, glicyna, guma bromobutylowa, histydyna, infuzja dożylna, izoleucyna, kwasowość, leucyna, lizyna, metionina, osmolarność, pierwiastki śladowe, prolina, roztwór do infuzji, seryna, treonina, tryptofan, tyrozyna, walina, warunki aseptyczne, żywienie pozajelitowe